ĐẠI HỌC QUÓC GIA HÀ NỘI TRGJONG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYEN THI TUYET NGA THUC TRANG THAM GIA BAO HIEM XA HOI TU NGUYEN CUA NGG]OI LAO DONG THUOC KHU VUC PHI CHÍNH THUC (NGHIÊN CỨU TRUONG HOP QUAN TAY HO, THANH PHO HA NOI) LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC ĐẠI HỌC QUÓC GIA HÀ NỘI TRGJONG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYEN THI TUYET NGA THUC TRANG THAM GIA BAO HIEM XA HOI TU NGUYEN CUA NGG]OI LAO DONG THUOC KHU VUC PHI CHÍNH THUC (NGHIÊN CỨU TRUONG HOP QUAN TAY HO, THANH PHO HA NOI) Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.TS Nguyễn Thị Kim Hoa 2. TS Dơng Văn Thắng LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực, đảm bảo độ chuẩn xác cao nhất có thé, đợc các đồng tác giả cho phép sử dụng. Các tài liệu tham khảo, trích dẫn có xuất xứ rõ ràng.
Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về công trình nghiên cứu của mình. Hà Nội, ngày 20 tháng 11 nam 2020 Tác giả Nguyễn Thị Tuyết Nga LỜI CÁM ƠN Trong quá trình thực hiện Luận án tôi đã nhận đợc nhiều sự quan tâm, giúp đỡ và hỗ trợ rất tận tình từ phía Thầy/Cô hớng dẫn khoa học, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè. Trớc tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Thầy/ Cô giáo viên hớng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa và TS Dơng Văn Thắng đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận án. Tiếp theo, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các Thầy/Cô đã có những nhận xét, góp ý cho luận án của tôi.
Xin chan thành cảm ơn lãnh đạo § phòng thuộc Quận Tây Hồ đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện nghiên cứu của mình một cách thuận lợi; đồng thời xin cảm ơn các ông/bà tại địa bàn khảo sát đã nhiệt tình cung cấp thông tin cho nghiên cứu. Cuối cùng là lời cảm ơn chân thành xin gửi đến gia đình, bạn bè đã luôn động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận án. Do thời gian nghiên cứu còn hạn chế không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận đợc sự đóng góp của các Thầy Cô và các bạn học đề luận án đợc hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn ! Tác giả Nguyễn Thị Tuyết Nga MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC 1 BANG CHU VIET TAT 4 DANH MUC BANG 5 DANH MUC BIEU 6 MO BAU 7 CHGJONG 1.
TONG QUAN NGHIEN CUU 18 1. Tổng quan các nghiên cứu lý thuyết về An sinh xã hội 18 1. Nghiên cứu về an sinh xã hội đối với ngợơiời lao động khu vực kinh tế phi chính thức 25 1. Nghiên cứu về tham gia ảo hiểm hội tự nguyện của ngợ†ời lao động 28 1.
Nghiên cứu về Bảo hiểm xã hội 28 1. Nghiên cứu về tiếp cận Bảo hiểm xã hội tự nguyện 30 1. Nghiên cứu các yếu tô ảnh hởng đến tiếp cận Bảo hiểm xã hội tự nguyện 34 1. Nghiên cứu về giải pháp phát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện 41 Tiểu kết 42 CHGJONG 2.
CO SO LY LUAN, CO SO THUC TIEN VA PHGJONG PHAP NGHIEN CUU 44 2. Các khái niệm công cụ 44 2. Khái niệm an sinh xã hội 44 2. Khái niệm Bảo hiểm xã hội 46 2.
Khái niệm Bảo hiểm xã hội bắt buộc 47 2. Khái niệm Bảo hiểm xã hội tự nguyện 48 2. Khái niệm Ngời lao động 53 2. Khái niệm Khu vực phi chính thức 53 2.
Các cách tiếp cận Lý thuyết của đề tài 57 2. Lý thuyết sự lựa chọn duy lý 57 2. Lý thuyết cấu trúc - chức năng 60 2. Lý thuyết sự tham gia 61 2.
Các chính sách của Đảng và Nhà nojớc về BHXH, BHXH tự nguyện 65 2. Phojong pháp nghiên cứu 71 2. Phong pháp phân tích tài liệu 71 2. Phơng pháp phỏng vấn theo bảng hỏi 73 2.
Phơng pháp phỏng vấn sâu 77 2. Phơng pháp quan sát 78 2. Phơng pháp xử lý thông tin 79 2. Đặc điểm kinh tế- xã hội địa bàn nghiên cứu 79 2 6.
Chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan ảo hiểm hội quận Tây H682 CHƠ|ƠNG 3. NGGỊỜI LAO ĐỘNG KHU VỰC PHI CHÍNH THỨC THAM GIA BAO HIEM XA HOI TU NGUYEN 84 3. Khái quát hiện trang ngojdi lao dong khu vue phi chính thức tham gia Bao hiểm xã hội tự nguyện 84 3. Hiện trạng ngời lao động khu vực phi chính thức tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện ở thành phó Hà Nội 84 3.
Hiện trạng Ngời lao động khu vực phi chính thức tham gia ảo hiểm xã hội tự nguyện ở quận Tây Hồ 88 3. Mô tả về việc làm, thu nhập và điều kiện sống của ngợyời lao động khu vực phi chính thức tại địa bàn nghiên cứu 90 3. Mục đ ch, đối tơi ng và phơJơng thức tham gia ảo hiểm hội tmguyén của ngơiời lao động 99 3. Mục đích tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của ngời lao động 99 3.
Đối tợng và thời gian tham gia 104 3. Địa điểm, phơng thức và mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện 107 3. Quá tr nh tiếp cận ảo hiểm hội tự nguyện và đánh giá của ngơiời lao động về chế độ, ch nh sách ảo hiểm hội tự nguyện 112 3. Quá trình tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện 112 3.
Đánh giá của ngời lao động về chế độ chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện 114 3. Đánh giá mức độ hài lòng của ngời lao động đã từng hởng các chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện 124 3. Nhận thức, nhu cầu và khả năng tham gia ảo hiểm hội tự nguyện của ngợơiời lao động chơIa tham gia 126 Tiểu kết 133 CHGŒ|ƠNG 4. NHUNG YEU TO ANH HGJONG DEN VIEC THAM GIA BAO HIEM XA HOI TU NGUYEN CUA NGG]OI LAO DONG KHU VUC PHI CHINH THUC 135 4.
Yếu tố thuộc về ngơiời lao động khu vực phi chính thức 135 4. Yếu tố tâm lý của ngời lao động 135 4. Yếu tố nhận thức của ngời lao động về chính sách BHXH tự nguyện 136 4. Trình độ học vấn 142 4.
Yếu tố kinh tế 144 4. Yếu tố thuộc về chế độ, chính sách 149 4. Yếu tố thuộc về công tác truyền thông 154 Tiểu kết 160 KÉT LUẬN 162 KHUYÉN NGHỊ 165 DANH MỤC CÁC BÀI BÁO, CNG TR NH CỦA TÁC GIÁ LIN QUAN DEN DE TAILUAN AN 168 TAI LIEU THAM KHAO 169 BANG CHU VIET TAT ASXH An sinh xã hội BHXH Bảo hiểm xã hội BHYT Bảo hiểm y tế PTTH Phô thông trung học DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Số lợng phỏng vấn ngời lao động tham gia và không tham gia HXH tự nguyện tại quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội 73 ảng 2.
Cơ cầu mẫukhảo sát 75 Bảng 3. Số lợng lao động tham gia BHXH tự nguyện 85 Bảng 3. Số lợng ngời lao động tham gia BHXH tự nguyện quận Tây Hồ 89 Bảng 3. Mức thu nhập tháng của ngời lao động khu vực phi chính thức 91 Bảng 3.
Tơng quan nhóm tuổi với chỉ phí cho học tập của con cái của ngời lao động tham gia BHXH tự nguyện 93 Bảng 3. Tơng quan nhóm tuổi với chi phi vệ sinh, chất đốt của ngời lao động tham gia BHXH tự nguyện 94 Bảng 3. Thời gian tham gia đóng HXH tự nguyện của ngời lao động. Tơng quan việc làm và thời gian tham gia đóng HXH tự nguyện 106 Bảng 3.
Mức đóng HXH tự nguyện của ngời lao động 1 10 Bảng 3. Tiếp cận thông tin về BHXH tự nguyện 113 Bảng 3. Đánh giá về mức độ phù hợp của các quy định 116 chính sách BHXH tự nguyện 116 Bảng 4. Tơng quan giữa trình độ học vấn với dự định tham gia của ngời lao động 143 Bảng 4.
Tơng quan giữa mức thu nhập với tham gia BHXH 145 Bảng 4. Tơng quan giữa mức thu nhập hàng tháng với dự định tham gia BHXH tự nguyện của ngời lao động 148 Bảng 4. Hình thức tuyên truyền BHXH tự nguyện 157 Bảng 4. Nội dung truyền thông về BHXH tự nguyện 158 DANH MỤC BIÊU Biểu 3.
Các khoản chỉ tiêu của ngời lao động trong năm 92 Biểu 3. Nguồn tích lũy của ngời lao động 95 Biểu 3. Vật dụng sinh hoạt trong các hộ gia đình 97 Biểu 3. Mục đích tham gia HXH tự nguyện của Ngời lao động 101 Biểu 3.
Đề nghị điều chỉnh, bồ sung chế độ BHXH tự nguyện 117 Biểu 3.6 Giới tính và sự cần thiết bổ sung thêm chế độ cho ngời lao động1 18 Biểu 3. Trình độ học vấn và sự cần thiết bổ sung thêm chế độ 119 Biểu 3. Mức độ hài lòng về các chế độ mà ngời lao động hoặc ngời thân trong gia đình đợc nhận 125 Biểu 3. Nguyên nhân ngời lao động cha tham gia HXH tự nguyện 129 Biểu 3.
Khả năng tham gia HXH tự nguyện của ngời lao động khu vực phi chính thức cha tham gia 131 Biểu 4. Nhận diện đối tợng tham gia BHXH tự nguyện 139 Biểu 4. Tổng hợp mức độ hiểu biết của ngời lao động tham gia BHXH tự nguyện về đối tợng tham gia theo quy định pháp luật 140 MO DAU 1. Ly do chon dé tai Trong hé théng ASXH 6 noc ta hiện nay, HXH là một trong 4 trụ cột quan trọng, đợc Đảng và Nhà nóc đặc biệt quan tâm.
Thể hiện cụ thể nhất ở Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Ban chấp hành Trung ơng về cải cách chính sách BHXH, nhắn mạnh việc đây nhanh quá trình gia tăng số lao động tham gia BHXH trong khu vực phi chính thức. Theo đó, Nghị quyết chỉ tõ “Đẩy mạnh phát triển doanh nghiệp theo tỉnh thần Nghị quyết số 10- NỢ/TVW, ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ong khoá XII về phát triển kinh té t nhân trở thành một động lực quan trọng của nên kinh tế thị tròng định hớng xã hội chủ nghĩa. Nghiên cứu thiết kế các gói BHXH ngắn hạn với mức đóng, mức hỏng, phong thức giao dịch phò hợp với ngời lao động trong khu vực phi chính thức ( an chấp hành Trung ơng, 2018). Trên thực tế, lĩnh vực ASXH cho ngời lao động khu vực phi chính thức là một trong những vấn đề đợc nhiều tác giả là các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách khai thác đới nhiều chiều cạnh.
Lao động thuộc khu vực phi chính thức chiếm vị trí quan trọng trong hệ thống thị trờng lao động. Năm 2016, tổng số lao động phi chính thức ở Việt Nam là hơn 18,01 triệu ngời, tăng 2,8% so với năm 2015; trong đó, nữ chiếm hơn 7,8 triệu ngời, tơng đơng 43,56%.