Chính sách tài khóa và tác động đến tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích chính sách tài khóa và tác động của nó đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoa
• Người hướng dẫn: Vũ Nhữ Thăng
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Tài Khóa Hướng Tới Tăng Trưởng Kinh Tế Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.1.1. Lý luận chung về chính sách tài khóa
• 1.1.2. Lý luận về tăng trưởng kinh tế
• 1.2. TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.2.1. Cơ chế tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
• 1.2.2. Cơ chế tác động của chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
• 1.2.3. Cơ chế tác động của chính sách thu ngân sách nhà nước, chính sách chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế trong mối quan hệ với chính sách tiền tệ
• 1.3. KINH NGHIỆM VỀ SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM
• 1.3.1. Kinh nghiệm về sử dụng chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế của một số nước trên thế giới
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 2.1. THỰC TRẠNG KINH TẾ THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
• 2.1.1. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 1991 – 2000
• 2.1.2. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 2001 – 2010
• 2.1.3. Thực trạng kinh tế thế giới và trong nước giai đoạn 2011 – 2020
• 2.2. THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
• 2.2.1. Thực trạng chính sách tài khóa ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020
• 2.2.2. Thực trạng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam giai đoạn 1991 – 2020
• 2.3. NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
• 2.3.1. Phát triển mô hình thực nghiệm tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
• 2.3.2. Phát triển giả thuyết tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
• 2.3.3. Kết quả thực nghiệm tác động của thu ngân sách nhà nước và chi ngân sách nhà nước hướng tới tăng trưởng kinh tế
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1991 – 2020
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 3.1. DỰ BÁO BỐI CẢNH THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC TÁC ĐỘNG ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 3.1.1. Dự báo bối cảnh thế giới đến năm 2030
• 3.1.2. Dự báo bối cảnh trong nước đến năm 2030
• 3.2. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2030
• 3.2.1. Quan điểm hoàn thiện chính sách tài khóa ở Việt Nam đến năm 2030
• 3.2.2. Định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam đến năm 2030
• 3.3. CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI KHÓA HƯỚNG TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
• 3.3.1. Nhóm giải pháp chung
• 3.3.2. Nhóm giải pháp cụ thể
• 3.4. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tăng trưởng kinh tế và chính sách tài khóa

Tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong những năm qua đã có những bước tiến đáng kể, nhờ vào việc áp dụng các chính sách tài khóa hiệu quả. Chính sách tài khóa không chỉ là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô mà còn là yếu tố quyết định trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo các nghiên cứu, tăng trưởng GDP của Việt Nam đã được cải thiện nhờ vào việc tăng cường chi tiêu công và cải cách hệ thống thuế. Chính sách kinh tế đã được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với từng giai đoạn phát triển, từ đó tạo ra môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế. Việc áp dụng các biện pháp tài khóa mở rộng trong thời kỳ khủng hoảng, như đại dịch Covid-19, đã chứng minh được vai trò quan trọng của chính sách tài chính trong việc duy trì ổn định kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

1.1. Tác động của chính sách tài khóa đến tăng trưởng kinh tế

Chính sách tài khóa có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc điều chỉnh chi tiêu và thuế. Các nghiên cứu cho thấy, khi chính sách tài khóa được thực hiện theo hướng mở rộng, nó có thể kích thích đầu tư và tiêu dùng, từ đó thúc đẩy tăng trưởng GDP. Cụ thể, việc tăng cường chi tiêu công cho các dự án hạ tầng đã tạo ra hàng triệu việc làm và nâng cao năng lực sản xuất của nền kinh tế. Hơn nữa, chính sách tài chính cũng giúp cải thiện môi trường đầu tư, thu hút vốn từ khu vực tư nhân và nước ngoài. Điều này không chỉ giúp tăng trưởng ngắn hạn mà còn tạo nền tảng cho phát triển kinh tế bền vững trong tương lai.

II. Thực trạng chính sách tài khóa ở Việt Nam

Thực trạng chính sách tài khóa ở Việt Nam giai đoạn 1991-2020 cho thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách thức điều hành ngân sách nhà nước. Trong giai đoạn này, tăng trưởng kinh tế đã đạt được nhiều thành tựu, tuy nhiên cũng gặp không ít thách thức. Chính sách tài khóa đã được điều chỉnh để phù hợp với tình hình kinh tế trong nước và quốc tế. Việc phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực thiết yếu như giáo dục, y tế và hạ tầng đã được ưu tiên, nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc quản lý và phân bổ ngân sách, dẫn đến tình trạng lãng phí và hiệu quả sử dụng chưa cao. Cần có những cải cách mạnh mẽ hơn nữa để tối ưu hóa chính sách tài chính và nâng cao hiệu quả tăng trưởng kinh tế.

2.1. Đánh giá hiệu quả của chính sách tài khóa

Đánh giá hiệu quả của chính sách tài khóa trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho thấy nhiều kết quả tích cực. Các chỉ số kinh tế như GDP, tỷ lệ thất nghiệp và chỉ số giá tiêu dùng đã có sự cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, vẫn cần phải xem xét kỹ lưỡng các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng bền vững. Việc áp dụng các biện pháp tài khóa cần phải linh hoạt và kịp thời để ứng phó với các biến động kinh tế. Hơn nữa, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ để đảm bảo sự ổn định và phát triển của nền kinh tế.

III. Định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa

Định hướng hoàn thiện chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam đến năm 2030 cần phải được xây dựng trên cơ sở phân tích thực trạng và các bài học kinh nghiệm từ quốc tế. Cần xác định rõ các mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn, từ đó xây dựng các giải pháp phù hợp nhằm tối ưu hóa việc sử dụng ngân sách nhà nước. Việc cải cách hệ thống thuế, nâng cao hiệu quả chi tiêu công và tăng cường quản lý ngân sách là những yếu tố quan trọng để đạt được tăng trưởng bền vững. Đồng thời, cần chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư để thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước.

3.1. Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài khóa

Các giải pháp hoàn thiện chính sách tài khóa cần tập trung vào việc cải cách hệ thống thuế, nâng cao hiệu quả chi tiêu công và tăng cường quản lý ngân sách. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như công nghệ cao, năng lượng tái tạo và hạ tầng. Bên cạnh đó, việc tăng cường minh bạch trong quản lý ngân sách và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của chính sách tài chính. Những giải pháp này không chỉ giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho đất nước trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh phát triển kinh tế toàn cầu và tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng đã đặt ra những yêu cầu cấp bách đối với việc tối ưu hóa các công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô tại các nền kinh tế mới nổi. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9.01) của tác giả Nguyễn Thị Hoa, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Vũ Nhữ Thăng tại Học viện Tài chính (2022), mang tên "Chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam", là một công trình nghiên cứu toàn diện, phân tích thực chứng tác động tương hỗ giữa công cụ thu - chi ngân sách nhà nước (NSNN) và quỹ đạo tăng trưởng kinh tế (TTKT). Tính tiên phong của luận án thể hiện ở việc tiếp cận chính sách tài khóa (CSTK) như một cấu trúc thích ứng động qua ba thập kỷ biến đổi cấu trúc kinh tế (1991–2020), đặc biệt làm rõ phản ứng chính sách trước các cú sốc bất đối xứng như đại dịch COVID-19 và các bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được định vị rõ nét: Trong khi các công trình quốc tế và trong nước trước đây (như Gemmell và cộng sự, 2011; Paparas & Richter, 2015; Bùi Nhật Tân, 2015; Nguyễn Thanh Giang, 2018) thường chỉ đánh giá CSTK ở một giai đoạn ngắn hạn, tiếp cận đơn lẻ từng cấu phần thu hoặc chi, hoặc thiếu vắng một khung phân tích định lượng chuỗi thời gian dài hạn phản ánh sự chuyển dịch mô hình tăng trưởng, thì luận án này giải quyết triệt để sự thiếu hụt đó. Luận án đặt ra hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết thực nghiệm (Hypotheses - H) được mã hóa nhất quán:

• RQ1: Thu NSNN và từng sắc thuế thành phần tác động như thế nào đến tổng cầu và tăng trưởng sản lượng trong ngắn hạn và dài hạn?
  • Giả thuyết H1: Quy mô thu NSNN có mối quan hệ phi tuyến và tác động ngược chiều đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn nếu vượt qua ngưỡng chịu đựng của nền kinh tế do làm suy giảm thu nhập khả dụng ($Y_D$) và biên lợi nhuận tái đầu tư của doanh nghiệp.
• RQ2: Chi NSNN (chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên) thúc đẩy hay tạo ra hiệu ứng lấn át (crowding-out effect) đối với khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam?
  • Giả thuyết H2: Chi đầu tư phát triển (ĐTPT) tạo ra ngoại ứng tích cực (positive externalities), thúc đẩy tăng trưởng trong dài hạn, trong khi chi thường xuyên chỉ có tác động kích thích tổng cầu ngắn hạn nhưng gây áp lực thâm hụt ngân sách kéo dài.
• RQ3: Mức độ lan tỏa và độ trễ chính sách của CSTK biến chuyển ra sao trong các chu kỳ kinh tế và tình huống khẩn cấp?
  • Giả thuyết H3: Tồn tại mối quan hệ đồng tích hợp dài hạn bền vững giữa các công cụ tài khóa và tổng sản phẩm quốc nội (GDP), với cơ chế tự hiệu chỉnh sai số (ECM) đưa nền kinh tế về mức cân bằng tiềm năng sau các cú sốc vĩ mô.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa trường phái kinh tế vĩ mô Keynesian (Keynes, 1936, 1973), lý thuyết Tăng trưởng Tân cổ điển (Solow, 1956), mô hình Tăng trưởng nội sinh (Barro, 1990) và khung cân bằng đồng thời IS-LM (Hicks-Hansen). Phạm vi dữ liệu bao quát toàn bộ chuỗi số liệu thường niên trong suốt 30 năm (1991–2020) gồm 30 quan sát vĩ mô đại diện, chia thành ba phân kỳ phát triển chiến lược (1991–2000, 2001–2010, 2011–2020), mở rộng tầm nhìn dự báo và hoạch định giải pháp đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về mối quan hệ giữa CSTK và TTKT ghi nhận sự tồn tại của các dòng lý thuyết và kết quả thực nghiệm đa chiều, thậm chí trái ngược nhau:

Trường phái ủng hộ vai trò tích cực của CSTK khởi nguồn từ luận điểm của John Maynard Keynes (1936, 1973), cho rằng khi sản lượng thực tế nằm dưới mức tiềm năng ($Y < Y^*$), việc áp dụng CSTK mở rộng (tăng chi tiêu công $G$ hoặc cắt giảm thuế $T$) sẽ kích cầu, giải phóng năng lực sản xuất và tạo việc làm. Ram (1986) và Đào Thị Bích Thủy (2014) trong nghiên cứu khối ASEAN-5 (1990–2012) bổ sung rằng chi tiêu chính phủ tạo ra ngoại ứng tích cực trực tiếp lên hàm sản xuất của khu vực tư nhân. Tosun & Abizadeh (2005) đối với 21 nước OECD (1980–1999) và Mashkoor và cộng sự (2010) tại Pakistan cũng xác nhận chính sách thuế được thiết kế hợp lý thúc đẩy tăng trưởng thông qua việc tài trợ cho cơ sở hạ tầng.

Ngược lại, trường phái hoài nghi và các nhà kinh tế học Tân cổ điển nhấn mạnh tác động tiêu cực của méo mó tài khóa. Ferede & Dahlby (2012), Poulson & Kaplan (2008), cùng Dackehag & Hansson (2012) chỉ ra rằng thuế suất thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân cao làm gia tăng chi phí vốn, triệt tiêu động lực tiết kiệm và giảm cung lao động. Nghiên cứu của Arnold (2009) trên 26 nền kinh tế châu Âu giai đoạn 1965–2007 chứng minh mức tăng 2% trong tỷ lệ thu thuế làm suy giảm GDP thực bình quân đầu người từ 0,5% đến 1%. Tương tự, Irena Szarowská (2010) khảo sát 24 quốc gia EU giai đoạn 1995–2008 kết luận tăng 1% thuế làm giảm 0,43% tốc độ TTKT. Về mặt chi tiêu, Landau (1983) và Barro (1991) lập luận chi tiêu chính phủ quá mức dẫn đến hiện tượng lấn át tín dụng tư nhân.

Tại các nền kinh tế đang phát triển, bằng chứng thực nghiệm càng trở nên phức tạp. Baldacci và cộng sự (2004) lập luận không nên lạm dụng tăng chi tiêu công khi hiệu quả quản trị tài khóa thấp, thay vào đó cần cải cách hệ thống thuế. Nghiên cứu của Matthew Kofi Ocran (2011) tại Nam Phi (1990–2008) cho thấy các công cụ tài khóa chỉ có tác động khiêm tốn trong ngắn hạn nhưng để lại hệ quả dài hạn. Anthony Igwe và cộng sự (2015) tại Nigeria (1970–2012) chỉ ra chi đầu tư thúc đẩy tăng trưởng nhưng thuế thu nhập gây ức chế sản xuất. Kadir Karagöz & Rıdvan Keskin (2016) tại Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận ảnh hưởng của thu - chi ngân sách lên các biến số kinh tế vĩ mô là tương đối hạn chế. Đặc biệt, Idrees Khawaja (2019) khi phân tích mẫu 56 quốc gia phát hiện CSTK có tác động dương tại các nước phát triển nhưng lại mang dấu âm tại các nước đang phát triển do hạn chế về năng lực thể chế.

Định vị nghiên cứu của luận án: Kế thừa các kết quả thực nghiệm trong nước (Phạm Thế Anh, 2008; Sử Đình Thành, 2011; Trần Trung Kiên, 2015, 2018; Nguyễn Bá Minh và cộng sự, 2020), luận án vượt lên bằng việc khắc phục tính đơn lẻ của các nghiên cứu trước. Luận án đặt toàn bộ hệ thống thu - chi NSNN của Việt Nam trong một chỉnh thể thống nhất suốt 30 năm đổi mới, đồng thời so sánh trực diện với các bằng chứng quốc tế để đưa ra kết luận thực chứng chính xác về tính hữu hiệu của CSTK đối với nền kinh tế chuyển đổi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào lý luận kinh tế học tài chính công thông qua việc mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết nền tảng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

1. Bổ sung cơ chế truyền dẫn của CSTK trong mô hình tổng cầu Keynes: Luận án làm rõ tác động lan tỏa của chính sách thu NSNN thông qua hàm thuế ròng $T = T_0 + T_m Y$ và hàm tiêu dùng hiệu chỉnh $C = C_0' + C_m' Y$ (với $C_0' = C_0 - C_m T_0$ và $C_m' = C_m(1 - T_m)$). Minh chứng chỉ ra rằng việc điều chỉnh thuế suất biên $T_m$ có độ trễ tác động trực tiếp đến thu nhập khả dụng ($Y_D = Y - T$), từ đó định hình lại tổng cầu ($AD$) và sản lượng cân bằng ($Y$).
2. Làm sâu sắc hóa Lý thuyết Tăng trưởng nội sinh của Barro (1990): Tác giả chứng minh chi ĐTPT của Nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi" (catalytic capital), kích hoạt dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và khu vực tư nhân, trong khi chi thường xuyên nếu không được kiểm soát chặt chẽ sẽ gây méo mó phân bổ nguồn lực.
3. Định nghĩa lại khái niệm CSTK thích ứng: Luận án đề xuất luận điểm rằng: "CSTK là việc tập trung áp dụng hoặc điều chỉnh các chính sách thu NSNN và chi NSNN để tác động tới TTKT và giải quyết các vấn đề xã hội. Hay nói cách khác, CSTK là hoạt động Chính phủ dùng tác động tổng thể của ngân sách nhà nước lên các hoạt động kinh tế." Khái niệm này khẳng định vai trò kép của tài khóa: vừa kiến tạo tăng trưởng vừa đảm bảo an sinh xã hội.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa tầng ba lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết chu chuyển kinh tế vĩ mô, Mô hình IS-LM mở rộng, và Lý thuyết thể chế tài chính công.

Điểm độc đáo trong tiếp cận phân tích là việc xác định các điều kiện biên (boundary conditions): Hiệu lực của CSTK không bất biến mà phụ thuộc chặt chẽ vào dư địa tài khóa (fiscal space), chất lượng thể chế quản trị công, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công và mức độ phối hợp nhịp nhàng giữa CSTK và chính sách tiền tệ (CSTT). Trích dẫn luận cứ từ y văn trong luận án khẳng định: "chính sách thu NSNN của một quốc gia xác định ai là người trả tiền cho các dịch vụ và hàng hóa công cộng được cung cấp bởi chính phủ. Nói cách khác, bằng cách phân chia tỷ trọng thu ở các hoạt động khác nhau, các quốc gia có thể phân bổ gánh nặng thuế cho các nhóm công dân và các lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế" (Ahmad, 2010; Emran & Stiglitz, 2005).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được định vị theo hệ hình thực chứng luận (Positivism), kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp suy diễn (Deductive reasoning) từ khung lý thuyết chuẩn tắc và phương pháp quy nạp (Inductive reasoning) thông qua tổng hợp thực tiễn 30 năm điều hành tài khóa tại Việt Nam.

Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp kết hợp:

• Nghiên cứu định tính: Khảo cứu tài liệu chuyên sâu, phân tích lịch sử chính sách kinh tế qua 3 giai đoạn (1991–2000: giai đoạn phá thế bao vây cấm vận, lập lại ổn định kinh tế vĩ mô; 2001–2010: giai đoạn gia nhập WTO, mở rộng hội nhập và đối phó khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008; 2011–2020: giai đoạn tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và ứng phó đại dịch COVID-19).
• Nghiên cứu định lượng: Ứng dụng mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian hiện đại để kiểm định mối quan hệ nhân quả và phản ứng động giữa các biến số.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình định lượng được thực hiện nghiêm ngặt qua các bước chuẩn tắc kinh tế lượng:

1. Kiểm định tính dừng và nghiệm đơn vị (Unit Root Test): Thực hiện kiểm định ADF (Augmented Dickey-Fuller) và PP (Phillips-Perron) trên các chuỗi dữ liệu gốc và sai phân bậc 1 nhằm đảm bảo không có biến số nào dừng ở bậc 2 ($I(2)$), thỏa mãn điều kiện tiên quyết của mô hình ARDL.
2. Lựa chọn độ trễ tối ưu: Sử dụng tiêu chí thông tin Akaike (Akaike Information Criterion - AIC) để xác định cấu trúc trễ tối ưu cho các phương trình thu và chi NSNN, xác lập mô hình ARDL(4, 3, 4, 4).
3. Kiểm định đường bao (Bounds Test for Cointegration): So sánh giá trị thống kê $F$-Bounds Test với các giá trị tới hạn chặn trên $I(1)$ và chặn dưới $I(0)$ theo tiêu chuẩn Pesaran, Shin & Smith (2001) để xác lập quan hệ đồng tích hợp dài hạn giữa thu, chi NSNN và tăng trưởng GDP.
4. Ước lượng ngắn hạn và Mô hình sửa lỗi (ECM): Đo lường tốc độ điều chỉnh của hệ thống về trạng thái cân bằng dài hạn thông qua hệ số $ECT_{t-1}$.
5. Kiểm định chẩn đoán và độ ổn định mô hình: Kiểm định tự tương quan (Breusch-Godfrey LM test), phương sai sai số thay đổi (White/ARCH test), phân phối chuẩn của phần dư (Jarque-Bera), và kiểm định tính ổn định của các tham số ước lượng bằng đồ thị tổng tích lũy phần dư (CUSUM) và tổng tích lũy bình phương phần dư (CUSUMSQ) trong dải tin cậy 95%.

Data và phân tích

Toàn bộ dữ liệu được trích xuất từ các nguồn chính thống và có độ tin cậy cao: Tổng cục Thống kê (GSO), Bộ Tài chính, Ngân hàng Thế giới (World Bank - WDI) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong giai đoạn 1991–2020. Dữ liệu tài chính danh nghĩa được xử lý loại bỏ yếu tố lạm phát bằng chỉ số giảm phát GDP (GDP deflator) theo giá so sánh để đảm bảo tính nhất quán khoa học. Phần mềm kinh tế lượng chuyên dụng STATA được sử dụng trong toàn bộ các phân tích định lượng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích định tính và thực nghiệm mô hình ARDL mang lại 4 phát hiện mang tính đột phá:

STT	Phát hiện thực nghiệm	Bằng chứng định lượng & Dữ liệu thực tế	Ý nghĩa kinh tế & Cơ chế tác động
01	Tồn tại mối quan hệ đồng tích hợp dài hạn bền vững giữa CSTK và TTKT	Kiểm định Bounds Test cho giá trị $F$-statistic vượt ngưỡng tới hạn bậc trên $I(1)$ tại mức ý nghĩa 1%; hệ số $ECT_{t-1}$ âm và có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.01$).	Khẳng định CSTK tại Việt Nam không có tính trung lập mà có tác động thực chất, sâu sắc đến sản lượng kinh tế cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn.
02	Tác động bất đối xứng của cơ cấu chi NSNN lên sản lượng	Chi ĐTPT duy trì hệ số tác động dương có ý nghĩa thống kê trong dài hạn; chi thường xuyên có tác động dương ngắn hạn nhưng mờ nhạt trong dài hạn.	Khẳng định vai trò của chi đầu tư hạ tầng như động lực nâng cao năng suất vốn tổng thể, hỗ trợ giảm hệ số ICOR của nền kinh tế.
03	Quy mô thu thuế và hiệu ứng ngưỡng giới hạn	Phân tích thực trạng chuỗi 1991–2020 chỉ ra tỷ lệ động viên thu NSNN/GDP đạt đỉnh trên 26% ở giai đoạn 2006–2010 và dần điều chỉnh về mức 24–25% ở giai đoạn 2016–2020.	Việc tăng thu vượt quá ngưỡng hấp thu sẽ tạo áp lực lên khu vực sản xuất tư nhân, phù hợp với nghiên cứu ngưỡng chi tiêu công 24,67% GDP của Nguyễn Bá Minh (2020) và 22,1% GDP của Trần Trung Kiên (2015).
04	Tính thích ứng cao và khả năng chống chịu của CSTK phản chu kỳ	Trong đại dịch COVID-19 (2020), việc nới lỏng tài khóa khẩn cấp (miễn, giảm, giãn thuế kết hợp tăng chi y tế và ASXH) giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng GDP dương 2,91%.	Khẳng định vai trò của CSTK tùy nghi (Discretionary policy) trong việc ngăn chặn đà đổ vỡ chuỗi sản xuất và bảo vệ an sinh xã hội trước các cú sốc bất khả kháng.

Trích dẫn từ phần phân tích lý thuyết của tác giả nhấn mạnh: "chi tiêu của Chính phủ sẽ tác động đến thị trường hàng hóa và thị trường các yếu tố sản xuất, từ đó tác động đến tổng cầu của nền kinh tế." Nhận định này đã được chứng minh hoàn toàn qua dữ liệu 30 năm thực tế tại Việt Nam.

Implications đa chiều

1. Về mặt học thuật và lý thuyết: Công trình đóng góp bằng chứng thực nghiệm giá trị từ một nền kinh tế chuyển đổi có độ mở thương mại lớn (vượt 200% GDP), kiểm chứng tính phù hợp của lý thuyết Keynes và Tăng trưởng nội sinh trong môi trường thể chế đặc thù.
2. Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình phân tích chuỗi thời gian ARDL tích hợp kiểm định độ ổn định cấu trúc CUSUM/CUSUMQ, tạo khuôn mẫu tham chiếu cho các nghiên cứu chính sách công tại các quốc gia đang phát triển.
3. Về mặt hàm ý chính sách và thực tiễn điều hành:
   • Phân kỳ lộ trình chính sách giai đoạn 2022–2030:
     • Giai đoạn 2022–2023: Tiếp tục duy trì CSTK mở rộng có trọng tâm, tập trung hỗ trợ phục hồi doanh nghiệp và đẩy nhanh giải ngân các gói đầu tư công thuộc Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội.
     • Giai đoạn 2024–2030: Từng bước chuyển dịch sang CSTK thận trọng, củng cố tài khóa (Fiscal consolidation), kiểm soát chặt chẽ bội chi NSNN và trần nợ công.
   • Tái cấu trúc chính sách thu: Chuyển trọng tâm từ việc tăng thuế suất sang mở rộng cơ sở thuế (Tax base broadening), chống chuyển giá, xói mòn cơ sở thuế trong nền kinh tế số và thương mại điện tử; giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu từ đất đai và tài nguyên thô.
   • Tối ưu hóa cơ cấu chi: Nâng cao hiệu quả chi ĐTPT, ưu tiên các dự án hạ tầng giao thông liên vùng, chuyển đổi số, khoa học công nghệ và thích ứng biến đổi khí hậu; triệt để tiết kiệm chi thường xuyên thông qua tinh gọn bộ máy và xã hội hóa dịch vụ công.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những kết quả toàn diện, luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật nhất định:

• Giới hạn về tần suất dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian thường niên (30 quan sát từ 1991 đến 2020) do chuỗi dữ liệu tài khóa theo quý của Việt Nam trong giai đoạn trước năm 2000 không đầy đủ và thiếu tính đồng nhất về chuẩn mực kế toán công.
• Giới hạn về cấp độ phân tích: Luận án tập trung vào cấp độ kinh tế vĩ mô quốc gia, chưa bóc tách sâu bức tranh phân cấp tài khóa và chênh lệch hiệu quả chi tiêu ngân sách giữa các địa phương (cấp tỉnh/thành phố).
• Giới hạn về biến số thể chế định lượng: Yếu tố chất lượng thể chế quản trị công (như chỉ số PCI, hiệu quả bộ máy chính phủ) chủ yếu được đánh giá qua phân tích định tính mà chưa được đưa vào mô hình như một biến điều chỉnh (moderating variable) dạng tương tác tương hỗ.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối trong tương lai (Future Research Agenda) mở ra 4 hướng đi giàu tiềm năng:

1. Ứng dụng mô hình ARDL phi tuyến (NARDL) để kiểm định tính bất đối xứng trong tác động của cú sốc tăng thuế so với giảm thuế lên tăng trưởng.
2. Mở rộng nghiên cứu dữ liệu bảng không gian (Spatial Panel Data) phân tích hiệu quả chi tiêu công cấp tỉnh tại 63 tỉnh/thành phố của Việt Nam.
3. Tích hợp các chỉ số kinh tế số và tài chính xanh (Green Finance) vào cấu trúc hàm thu - chi tài khóa.
4. Đánh giá tác động phân phối thu nhập và bất bình đẳng xã hội của các gói điều chỉnh chính sách thuế trong bối cảnh già hóa dân số.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của NCS. Nguyễn Thị Hoa mang lại giá trị tác động sâu rộng trên nhiều phương diện:

• Ảnh hưởng học thuật: Cung cấp hệ thống dữ liệu chuỗi thời gian 30 năm được chuẩn hóa về thu - chi ngân sách và tăng trưởng GDP của Việt Nam. Công trình là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính công, Kinh tế phát triển và Kinh tế học vĩ mô.
• Tác động đến hoạch định chính sách: Các khuyến nghị về ngưỡng an toàn tài khóa, nguyên tắc mở rộng cơ sở thuế và phân bổ vốn đầu tư công cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư trong quá trình xây dựng Chiến lược Tài chính đến năm 2030 và Kế hoạch Tài chính 5 năm quốc gia.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Việc thực thi các giải pháp tái cơ cấu thu - chi NSNN theo đề xuất của luận án góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng từng đồng vốn thuế của người dân, gia tăng hiệu quả đầu tư công (giảm hệ số ICOR), duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả: Tiếp cận một khung phân tích kinh tế lượng chuẩn mực ứng dụng ARDL/ECM trong tài chính công; nhận diện các khoảng trống nghiên cứu sâu hơn về phân cấp tài khóa và độ trễ chính sách.
• Giảng viên đại học: Sử dụng làm học liệu nghiên cứu trường hợp (case study) thực tế sinh động trong giảng dạy các học phần Tài chính công nâng cao, Quản lý Ngân sách Nhà nước và Kinh tế học vĩ mô.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Kho bạc Nhà nước): Khai thác các đề xuất thực tiễn về hoàn thiện sắc thuế, cơ chế quản lý chi tiêu công trung hạn và kịch bản ứng phó rủi ro tài khóa khẩn cấp.
• Chuyên gia phân tích vĩ mô và định chế tài chính: Hiểu rõ chu kỳ và định hướng chính sách tài khóa của Việt Nam để dự báo chính xác môi trường lãi suất, tăng trưởng sản lượng và xu hướng đầu tư công.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Tăng trưởng nội sinh của Robert Barro (1990) và Khung cân bằng tổng cầu của Keynes trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi đặc thù. Luận án chỉ ra rằng tại Việt Nam, chi ĐTPT chỉ phát huy tối đa vai trò "vốn mồi" thúc đẩy tăng trưởng dài hạn khi duy trì được cơ chế kiểm soát chất lượng thể chế và cân đối ở ngưỡng quy mô tối ưu, tránh hiệu ứng lấn át đối với đầu tư tư nhân.

2. Điểm đổi mới trong phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây là gì?
Trả lời: Khác với các nghiên cứu trước (như Bùi Nhật Tân, 2015 chỉ phân tích định tính mô tả, hoặc Trần Trung Kiên, 2018 sử dụng dữ liệu bảng hỗn hợp nhiều quốc gia), luận án sử dụng chuỗi thời gian đơn nhất kéo dài 30 năm (1991–2020) của Việt Nam, áp dụng quy trình kiểm định đường bao ARDL kết hợp kiểm định ổn định cấu trúc CUSUM/CUSUMQ trên STATA, cho phép bóc tách độc lập cả hệ số co giãn ngắn hạn và quan hệ đồng tích hợp dài hạn.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu đi kèm?
Trả lời: Phát hiện bất ngờ là tính hữu hiệu rất hạn chế của công cụ thuế thu nhập trong việc kích thích tăng trưởng ngắn hạn so với tác động của chính sách chi đầu tư. Dữ liệu chỉ ra rằng việc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong một số giai đoạn không làm tăng đầu tư tư nhân ngay lập tức do chịu ảnh hưởng bởi niềm tin thị trường và khả năng tiếp cận vốn, trong khi chi giải ngân vốn đầu tư công vào hạ tầng giao thông mang lại tác động lan tỏa sản lượng rõ rệt và bền vững hơn.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?
Trả lời: Có. Luận án mô tả chi tiết nguồn gốc dữ liệu từ GSO, Bộ Tài chính và World Bank, quy trình xử lý chuỗi số liệu qua chỉ số giảm phát GDP, định nghĩa rõ ràng các biến số đại diện, công thức tính toán và các lệnh ước lượng trong phần mềm STATA, cho phép các nhà khoa học hoàn toàn có thể tái lập và kiểm chứng mô hình.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới (2022–2030) được định hình ra sao?
Trả lời: Chương trình nghiên cứu định hình lộ trình tài khóa 2 giai đoạn: (i) 2022–2023 tập trung tài khóa mở rộng có mục tiêu hỗ trợ phục hồi sau dịch bệnh; (ii) 2024–2030 tái cơ cấu tài khóa toàn diện theo hướng bền vững, mở rộng cơ sở thuế số, cắt giảm chi thường xuyên và hiện đại hóa quản trị ngân sách theo chuẩn mực quốc tế.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của Nguyễn Thị Hoa (2022) đúc kết 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện lý luận về CSTK thích ứng và cơ chế truyền dẫn của các công cụ thu - chi NSNN hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.
2. Cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện, khách quan về thực trạng điều hành chính sách tài khóa của Việt Nam qua 30 năm Đổi mới (1991–2020) gắn liền với các mốc biến động vĩ mô trong nước và quốc tế.
3. Ứng dụng thành công mô hình định lượng ARDL và kiểm định Bounds Test trên chuỗi dữ liệu 30 năm, xác lập bằng chứng vững chắc về mối quan hệ đồng tích hợp dài hạn giữa tài khóa và sản lượng GDP.
4. Đánh giá sâu sắc phản ứng tài khóa khẩn cấp trong đại dịch COVID-19, rút ra các bài học kinh nghiệm mang tính lịch sử về quản trị rủi ro tài chính công.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình chính sách tài khóa phân kỳ khoa học, khả thi đến năm 2030 nhằm bảo đảm an ninh tài chính quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, xu hướng toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế đã đem lại nhiều cơ hội phát triển cho các quốc gia nói chung và Việt Nam nói riêng nhưng đồng thời đặt ra nhiều khó khăn, thách thức. Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên sự thành công của quá trình phát triển và tăng trưởng kinh tế (TTKT) của mỗi quốc gia là biết lựa chọn và tận dụng tối đa các công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, trong đó chính sách tài khoá (CSTK) là công cụ phổ biến và có tầm quan trọng rất lớn. CSTK tận dụng chi tiêu công và hệ thống thuế để đạt được các mục tiêu như TTKT, tạo công ăn việc làm, ổn định giá cả.

Về mặt lý thuyết, các nhà nghiên cứu cho rằng CSTK có phạm vi tác động lớn tới nền KTVM thông qua hoạt động huy động và sử dụng nguồn lực NSNN và được nhận định là “điểm tựa” tốt cho TTKT. Đối với các quốc gia đang phát triển có nguồn lực ngân sách hạn chế như Việt Nam, việc vận dụng CSTK hướng tới TTKT cần phải thích ứng với điều kiện và từng giai đoạn phát triển của đất nước. Về mặt thực tiễn, nhiều bằng chứng cho thấy CSTK đã có nhiều đóng góp tích cực vào từng giai đoạn PTKT của Việt Nam. Tuy nhiên, do các mục tiêu KTXH được Đảng và Nhà nước xây dựng trong 05 năm hoặc 10 năm, nên CSTK cũng được thực hiện theo hướng mở rộng hoặc thắt chặt theo từng giai đoạn 05 năm hoặc 10 năm tương ứng.

Tuy nhiên, có những thời điểm, CSTK không thể thực hiện theo đúng định hướng như trước khi có các yếu tố bất ngờ xuất hiện. Chẳng hạn, sự bùng phát của đại dịch Covid-19 cùng với nhiều yếu tố bất ổn khác về địa chính trị, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn, dịch bệnh kép trong những năm 2019-2020 đã tác động nghiêm trọng đến TTKT và các cân đối lớn của nền kinh tế ở các quốc gia và Việt Nam. Khi kinh luan an 2 tế toàn cầu có dấu hiệu suy giảm nhanh chóng do Covid-19 khiến cho hoạt động SXKD bị ngắt quãng, đình trệ và đời sống của người dân vô cùng khó khăn, các nước buộc phải khẩn trương thực hiện điều chỉnh CSTK để giảm thiểu tác động tiêu cực của Covid-19. Điều đặc biệt, đại dịch Covid-19 được coi là một thảm kịch chưa từng có từ trước tới nay, thậm chí còn tạo ra khủng hoảng gấp nhiều lần so với nhiều đại dịch mà thế giới đã từng đối mặt và hậu quả trầm trọng hơn cả Chiến tranh thế giới thứ hai do Covid-19 gây chết người trên diện rộng chỉ trong thời gian rất ngắn.

Có thể nói Covid-19 xuất hiện như một yếu tố đột biến làm thay đổi toàn bộ cấu trúc tài khóa của một quốc gia, khiến cho các quốc gia và Việt Nam thường xuyên bám sát tình hình diễn biến của Covid- 19 để đưa ra các biện pháp điều chỉnh CSTK có tính chất khẩn cấp theo hướng mở rộng, thậm chí là ban hành các chính sách thu và chi chưa từng có tiền lệ trong lịch sử (liên tục ban hành các chính sách miễn/giảm các loại thuế, đồng thời tiết giảm tối đa các khoản chi chưa thực sự cần thiết để tập trung nỗ lực tăng chi cho hoạt động y tế vượt mức quy định thông thường cũng như ưu tiên dành nguồn lực cho chi đầu tư để ngăn chặn sự suy giảm của nền kinh tế). Kết quả cho thấy, CSTK của Việt Nam đã phát huy được tác dụng thúc đẩy TTKT phù hợp với từng giai đoạn và ngay cả thời điểm nền kinh tế rơi vào tình trạng khẩn cấp vì dịch bệnh Covid-19. Trong thời gian tới, dịch bệnh Covid-19 về cơ bản đã được kiểm soát, tuy nhiên sự phục hồi của nền kinh tế vẫn chưa thực sự được đảm bảo do sự biến động của nhiều yếu tố vĩ mô bên ngoài như xung đột quân sự giữa Nga- Ukraine, các sự kiện cắt giảm nguồn cung xăng dầu và các lệnh cấm vận về trao đổi năng lượng giữa các quốc gia phát triển… khiến cho lạm phát có xu hướng tăng (nhất là giá xăng dầu, nguyên vật liệu đầu vào tăng cao) tác động đến doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chi đầu tư công trong nước còn chậm ảnh hưởng đến quá trình phục hồi kinh tế.

luan an 3 Từ những phát hiện, phân tích trên, nghiên cứu sinh nhận thấy cần có những nghiên cứu chuyên sâu về CSTK nhằm hoạch định, thực thi linh hoạt, có hiệu quả hướng tới TTKT và phù hợp với từng thời kỳ. Do đó, nghiên cứu sinh lựa chọn tên đề tài luận án là “Chính sách tài khóa hướng tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam” có tính cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về mặt khoa học và thực tiễn. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 2. Tổng quan các công trình nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa chính sách tài khoá nói chung hướng tới tăng trưởng kinh tế John Maynard Keynes (1973) chỉ ra rằng khi sản lượng của nền kinh tế nằm dưới mức tiềm năng do suy thoái, việc áp dụng CSTK theo hướng mở rộng (tăng chi NSNN hoặc giảm thuế) có thể kích thích đầu tư từ khu vực ngoài nhà nước, tăng tỷ lệ sử dụng lao động và tăng tổng sản lượng, nhờ đó, tác động đến chu kỳ kinh tế và khắc phục sự bất cân xứng trong tổng cầu.Samuelson (1997) khẳng định rằng, chính sách thuế có vai trò quan trọng đến TTKT, việc giảm thuế suất sẽ tạo động lực cho sản xuất, đầu tư, qua đó thúc đẩy TTKT.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phân tích, đánh giá vai trò của chính sách thuế và chi NSNN đối với sự ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy TTKT. [107][60] Bùi Đường Nghiêu (2000) đã đánh giá khái quát tình hình tài chính Việt Nam 10 năm từ 1991 – 2000; nêu lên đặc điểm của nền kinh tế, những vấn đề đặt ra đối với CSTK nước ta giai đoạn 2001 – 2010, từ đó đưa ra những định hướng và giải pháp về đổi mới CSTK giai đoạn 2001 – 2010.[40] Bùi Nhật Tân (2015) đã phân tích diễn biến CSTK của Việt Nam qua từng giai đoạn khác nhau. Có những năm CSTK được thực hiện theo hướng mở rộng (tập trung tăng chi đầu tư công) do mục tiêu hàng đầu mà Chính phủ luan an 4 đặt ra là đạt được TTKT cao. Có giai đoạn, CSTK thực hiện theo hướng thắt chặt nhằm nâng cao hiệu quả chi tiêu công.

Có giai đoạn CSTK nới lỏng (ban hành các gói kích thích với quy mô lớn) để kích thích TTKT khi nền kinh tế có dấu hiệu đi xuống như sản xuất khó khăn, đầu tư tăng thấp, tiêu dùng chậm lại, lao động dư thừa do những tác động của khủng hoảng tài chính thế giới. Tuy nhiên, khi thực hiện CSTK nới lỏng trong một thời gian khiến cho lạm phát tăng cao thì Chính phủ chuyển hướng thực hiện CSTK thận trọng và linh hoạt (giảm thuế và kiểm soát chi NSNN) và nêu ra các giải pháp đổi mới CSTK hướng tới TTKT đến năm 2020. [61] Nguyễn Thanh Giang (2018) đã trình bày lý luận về CSTK và TTKT; tìm hiểu kinh nghiệm của các nước trên thế giới trong việc hoạch định và sử dụng CSTK, rút ra bài học kinh nghiệm vận dụng cho Việt Nam; đánh giá thực trạng của CSTK và tác động của CSTK trong việc thúc đẩy TTKT ở Việt Nam giai đoạn 1991 - 2017; đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện CSTK trong việc thúc đẩy TTKT Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và tầm nhìn đến năm 2030.[29] Nguyễn Thị Nguyệt & nhóm nghiên cứu (2017) đã giới thiệu CSTK và chu kỳ kinh tế trong nền kinh tế Việt Nam; đưa ra mô hình đánh giá hiệu quả CSTK; đánh giá thực trạng CSTK và chu kỳ kinh tế. Từ đó, đề xuất quan điểm và giải pháp định hướng điều hành CSTK nhằm ổn định chu kỳ kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN của Việt Nam.

[41] Đào Mai Phương & nhóm nghiên cứu (2021) đã tổng hợp những vấn đề chung về cơ sở lý luận đối với CSTK và tăng trưởng toàn diện; kinh nghiệm thực thi của một số quốc gia về điều chỉnh CSTK hướng đến mục tiêu tăng trưởng toàn diện, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; làm rõ thực trạng tăng trưởng toàn diện, CSTK thúc đẩy tăng trưởng toàn diện ở Việt Nam giai đoạn 2001 – 2020; đề xuất các khuyến nghị về đổi mới CSTK nhằm thúc đẩy tăng trưởng toàn diện ở Việt Nam giai đoạn 2021 – 2030.[42] luan an 5 Bên cạnh sự phong phú của nền tảng lý thuyết liên quan đến mối quan hệ giữa CSTK và TTKT, các nghiên cứu thực nghiệm trước đây cũng có nhiều kết luận đa dạng và khác nhau về mối liên kết này. Norman Gemmell & cộng sự (2011) nghiên cứu về tác động ngắn hạn và dài hạn của CSTK lên tăng trưởng GDP ở 17 nước OECD giai đoạn 1970 – 2004, kết quả cho thấy CSTK có tác động đến TTKT khá rõ trong ngắn hạn, nhưng tác động trong dài hạn lại khá nhỏ vì CSTK có tính bất ổn và những thay đổi tài khóa về kìm hãm hay thúc đẩy tăng trưởng thường xảy ra đồng thời [125]. Dimitrios Paparas & Christian Richter (2015) khi tìm hiểu và xác định các công cụ nào trong CSTK có tác động đến TTKT ở 15 quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu (EU) đã chỉ ra những ảnh hưởng đa dạng của chúng, cụ thể, chi tiêu cho nhân lực, cho quốc phòng và an ninh tác động âm lên TTKT, ngược lại, chi cho phát triển hạ tầng và thâm hụt ngân sách tác động dương lên TTKT, trong khi đó, không tìm thấy ảnh hưởng của tốc độ tạo việc làm và độ mở thương mại lên TTKT [112]. Trong khi mối quan hệ giữa CSTK và các biến KTVM được chứng minh là khá rõ ràng tại các nước phát triển, kết quả nghiên cứu trong bối cảnh của các nước đang phát triển tồn tại nhiều sự mơ hồ.

Chẳng hạn, nghiên cứu của Baldacci & cộng sự (2004) cho rằng, đối với các nước đang phát triển, không nên sử dụng chi NSNN làm công cụ để thúc đẩy TTKT, đặc biệt trong trường hợp hiệu quả chi NSNN không cao, mà thay vào đó, điều chỉnh bằng chính sách thuế sẽ tốt hơn. Nghiên cứu này còn chỉ ra một thể chế minh bạch và hiệu quả là yếu tố cần thiết để ổn định vĩ mô, giảm rủi ro và tăng tính bền vững của CSTK, có lợi cho mục tiêu TTKT [99].