Chương 1: Khung lý thuyết về sự tham gia trong lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Chương 2: Thực trạng sự tham gia các bên trong lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hàng năm huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An Chương 3: Tăng cường sự tham gia trong lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội ở huyện Anh Sơn 4 CHƢƠNG 1 KHUNG LÝ THUYẾT VỀ SỰ THAM GIA TRONG LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI HÀNG NĂM CẤP HUYỆN 1. Cơ sở lý thuyết về kế hoạch phát triển kinh tế xã hội cấp huyện 1. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Kế hoạch được hiểu là sự thể hiện ý đồ của chủ thể về sự phát triển trong tương lai của đối tượng quản lý và các giải pháp để thực thi.
Nó xác định xem một quá trình phải làm gì? Làm thế nào? Khi nào làm và ai sẽ làm? [5]. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (KHPT KTXH) là công cụ quản lý kinh tế của nhà nước theo mục tiêu, nó thể hiện bằng những mục tiêu định hướng phát triển KTXH phải đạt được trong một khoảng thời gian nhất định của một quốc gia hoặc của một địa phương và những giải pháp, chính sách nhằm đạt được các mục tiêu đặt ra một cách có hiệu quả cao nhất [1, tr. Các cấp kế hoạch ở Việt Nam Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam được xây dựng ở hai cấp: Trung ương và địa phương. Các cấp KH cụ thể ở Việt Nam được thể hiện cụ thể qua hình dưới đây: Kế hoạch Quốc hội cấp Trung ương Chính phủ Bộ Kế hoạch và Đầu tư Kế Tỉnh, thành phố Bộ quản lý ngành Kế hoạch hoạch địa Các đơn vị ngành Quận, Huyện phương kinh tế Phường, Xã Sơ đồ 1: Các cấp KH ở Việt Nam [5, tr.75] 5 Sơ đồ trên cho thấy: Ở Việt Nam hiện nay KH được phân thành 2 cấp chủ yếu đó là: (1) KH cấp Trung ương (2) KH cấp địa phương, bao gồm: KH cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã Đối với KH cấp Trung ương thì bộ KHĐT là cơ quan chính có nhiệm vụ tổng hợp, hướng dẫn và soạn thảo KHPT KTXH của cả nước.
Các cơ quan bộ, các ngành, các địa phương sẽ chịu trách nhiệm xây dựng KH cho bộ, ngành, địa phương của mình. KHPT của các bộ, ngành, địa phương sau khi hoàn thành sẽ gửi lên Bộ KHĐT để tổng hợp và thông qua chính phủ, Quốc hội. Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền phê duyệt KHPT KTXH của đất nước. Đối với KH địa phương: Ở cấp tỉnh, đứng đầu UBND là chủ tịch tỉnh chịu trách nhiệm về các văn bản mang tính KH của địa phương mình quản lý.
Sở Kế hoạch đầu tư (KHĐT) có chức năng tham mưu cho UBND tỉnh về định hướng phát triển KTXH của địa phương. Bên cạnh sở KHĐT, các sở ban ngành chuyên môn ở tỉnh như cùng với chức năng của mình sẽ định hướng quy hoạch, KHPT cho ngành mình, các huyện thuộc tỉnh sẽ định hướng quy hoạch, KHPT cho địa phương mình quản lý. Ở cấp huyện, đứng đầu UBND là chủ tịch UBND huyện chịu trách nhiệm về các văn bản mang tính KH của huyện mình quản lý. Phòng TCKH có chức năng tham mưu cho UBND huyện về định hướng phát triển KTXH của huyện.
Bên cạnh phòng TCKH, các phòng ban chuyên môn ở huyện như cùng với chức năng của mình sẽ định hướng quy hoạch, KHPT cho ngành mình, các xã, thị trấn thuộc huyện sẽ định hướng quy hoạch, KHPT cho xã, thị trấn mình quản lý. Ở cấp xã, đứng đầu UBND là chủ tịch UBND xã chịu trách nhiệm về các văn bản mang tính KH của xã mình quản lý. Các ban ngành, đoàn thể ở xã tổ chức xã lập đề xuất kế hoạch cho đơn vị mình; Các thôn, khối tổ chức lập đề xuất kế hoạch thôn. Tổ công tác lập KH xã.
Kế hoạch phát triển Kinh tế - Xã hội cấp huyện 1. Khái niệm về KH cấp huyện Kế hoạch là sự thể hiện mục đích, kết quả cũng như cách thức, giải pháp thực hiện cho một hoạt động tương lai. KH dự đón những gì sẽ xảy ra trong tương lai và thực hiện các công việc cần làm để đạt được kết quả đã định. Nó thể hiện ý đồ của chủ thể về tương lai của đối tượng quản lý [5].
KHPT KTXH cấp huyện là công cụ quản lý kinh tế của nhà nước theo mục tiêu, nó thể hiện bằng những mục tiêu định hướng phát triển KTXH phải đạt được trong một khoảng thời gian nhất định của một huyện và những giải pháp chính sách nhằm đạt được các mục tiêu đặt ra một cách có hiệu quả cao nhất [5]. KHPT KTXH cấp huyện có các chức năng sau: Điều tiết, phối hợp ổn định kinh tế vĩ mô ở huyện Hoạch định kế hoạch chung tổng thể, đưa ra và thực thi các chính sách cần thiết, đảm bảo các cân đối kinh tế nhằm sử dụng tổng hợp các nguồn lực của huyện, phát huy hiệu quả tổng thể KTXH, thúc đẩy tăng trưởng nhanh theo phương thức thống nhất, đảm bảo tính chất xã hội của các hoạt động kinh tế huyện. Đảm bảo môi trường kinh tế ổn định và cân đối, tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở hạ tầng kinh tế, kỹ thuật, xã hội, bảo vệ môi trường, tạo tiền đề và hành lang pháp lý cho sự phát triển kinh tế lành mạnh ở huyện. Đảm bảo sự công bằng xã hội giữa các xã, thị trấn, các tầng lớp dân cư bằng kế hoạch sử dụng ngân sách và các chính sách điều tiết.
Điều tiết nền kinh tế phù hợp với xu thế chung của tỉnh nói riêng và của cả nước nói chung. Định hƣớng phát triển Kinh tế - Xã hội KH phải thể hiện được những định hướng phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế huyện. Hệ thống chính sách, ngân sách đi kèm phải đảm bảo sự nhất quán với định hướng chung đó, đồng thời tạo những đòn bẩy cần thiết để khuyến khích 7 và tạo điều kiện hỗ trợ các thành phần kinh tế của huyện cùng vận động theo định hướng chung. Chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bằng các chỉ tiêu pháp lệnh sang giám sát và quản lý các chỉ tiêu chủ yếu ở tầm vĩ mô, và các chỉ tiêu này chỉ mang tính định hướng, không cứng nhắc và áp đặt.
Vì thế, để các thành phần kinh tế khác trong kinh tế huyện đồng thuận theo định hướng chung, thu hút sự tham gia của họ ngay từ khi xây dựng kế hoạch là một yêu cầu mang tính nguyên tắc. Kiểm tra, theo dõi hoạt động Kinh tế - Xã hội Công tác kế hoạch hóa không chỉ dừng lại ở việc xây dựng và thực hiện kế hoạch, mà còn phải kiểm tra, theo dõi quá trình thực hiện kế hoạch, từ đó đánh giá rút ra bài học kinh nghiệm để hoàn thiện quy trình KH tiếp theo. UBND huyện sử dụng các cơ quan chuyên môn và UBND các xã, thị trấn tiến hành theo dõi, kiểm tra thường xuyên tình hình thực hiện tiến độ kế hoạch của đơn vị mình, kịp thời điều chỉnh khi có những yếu tố mới xuất hiện, đồng thời xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá hiệu quả và hiệu lực để đo lường mức độ đạt được đầu ra, kết quả và tác động của kế hoạch. Vị trí và vai trò của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội huyện a) Vị trí của KHPT KTXH huyện trong hệ thống kế hoạch của Việt Nam KH cấp huyện là một bộ phận cấu thành hệ thống KH cấp địa phương.
Theo cơ chế phân cấp hiện nay, KH cấp huyện có vị trí như sau: Thứ nhất: Là cấp triển khai, cụ thể hóa KH cấp tỉnh KH cấp huyện được coi là một bộ phận cấu thành nên hệ thống KH các cấp. KH cấp huyện được xây dựng và triển khai dựa trên định hướng KH quốc gia, KH tỉnh, KH ngành và được áp dụng trong điều kiện phù hợp với thực tế của huyện. Nội dung KH cấp huyện phải phù hợp với KH của tỉnh. Bên cạnh nhiệm vụ xây dựng KHPT KTXH cho huyện của mình, KH cấp huyện còn phải hỗ trợ cho việc lập và điều hành KHPT KTXH của tỉnh và quốc gia bằng cách cung cấp thông tin, dự báo và những kiến nghị cho việc xây dựng các chính sách kinh tế cho phù hợp với điều kiện thực tế.
8 Thứ hai: Là một cấp KH độc lập, KH cấp huyện thực hiện điều tiết các hoạt động kinh tế-xã hội của huyện. b) Vai trò của KHPT KTXH Là một bộ phận trong hệ thống KH quốc gia nên vai trò của KHPT KTXH huyện được thể hiện: Điều tiết phối hợp ổn định kinh tế huyện: KH cấp huyện có chức năng điều tiết sự phát triển của KTXH và tạo lập môi trường ổn định. Trong từng thời kỳ với các mục tiêu đặt ra, KHPT KTXH phải được xây dựng được các giải pháp, chính sách để thúc đẩy sự phát triển KTXH của huyện, phát huy được thế mạnh của mình, đồng thời phải đảm bảo sự phát triển ổn định giữa các mặt kinh tế, xã hội và môi trường. KH huyện hoạch định KH chung tổng thể của huyện với việc đưa ra những chính sách hợp lý dựa trên cơ sở sử dụng tổng hợp những nguồn lực địa phương nhằm phát huy hiệu quả tổng thể KTXH, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật, xã hội và bảo vệ môi trường.
KHPT KTXH có vai trò điều chỉnh, điều tiết sự phát triển giữa các vùng, các tầng lớp dân cư, các thành phần kinh tế nhằm phát huy lợi thế của các vùng, các thành phần kinh tế, đồng thời điều chỉnh để giảm bớt sự chênh lệch giữa các vùng, các tầng lớp dân cư tạo điều kiện phát triển KTXH lành mạnh của huyện. Định hướng phát triển KTXH của huyện: KH cấp huyện đưa ra một hệ thống mục tiêu phát triển vĩ mô về KTXH trên địa bàn huyện, xây dựng các dự án, các chương trình, tìm các giả pháp và các phương án thực hiện, dự báo khả năng, phương hướng phát triển, xác định các cân đối lớn.nhằm thực hiện chức năng dẫn dắt, định hướng phát triển, xử lý kịp thời các mất cân đối xuất hiện trong nền kinh tế thị trường, đồng thời tạo đòn bẩy cần thiết, khuyến khích và hỗ trợ các thành phần kinh tế cùng thực hiện vì mục tiêu chung của huyện. Kiểm tra, giám sát hoạt động KTXH của huyện: KH cấp huyện thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình hình thực hiện tiến độ kế hoạch và tuân thủ các cơ chế, thể chế, chính sách hiện hành áp dụng trong thời kỳ kế hoạch.