CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ DỰ ÁN ĐTXD VÀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐTXD 1.1 Khái niệm dự án ĐTXD và Quản lý dự án ĐTXD 1.1 Khái niệm Để hiểu về dự án đầu tư xây dựng, trước hết cần tìm hiểu thế nào là dự án và các đặc điểm cơ bản của một dự án. Dự án:Với tư cách là đối tượng của quản lý, là một trong những nhiệm vụ mang tính chất một lần, có mục tiêu rõ ràng, cụ thể (trong đó bao gồm chức năng ,số lượng và tiêu chuẩn chất lượng), được yêu cầu phải hoàn thành trong một khoảng thời gian nhất định, có dự toán tài chính từ trước. Đặc trưng cơ bản sau: Mỗi một dự án đều có mục đích và kết quả xác định. Mỗi một dự án là tập hợp của rất nhiều các nhiệm vụ khác nhau cần phải được thực hiện, mỗi một nhiệm vụ cụ thể lại cho ra một kết quả riêng, độc lập.
Tập hợp các kết quả cụ thể của các nhiệm vụ cụ thể trong mối quan hệ tương tác giữa chúng sẽ hình thành nên kết quả chung của dự án. Mỗi dự án sẽ có một chu kì phát triển riêng, độc lập và có thời gian tồn tại khác nhau. Trên thực tế không có bất kỳ dự án nào là kéo dài mãi mãi, có những dự án được hoàn hoàn thành trong thời gian rất ngắn, nhưng bên cạnh đó cũng có dự án phải hoàn thành trong thời gian rất dài, phải mất hàng chục năm hoặc lâu hơn thế, … nhưng cho dù là ngắn hay dài thì dự án nào cũng đều sẽ có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Khi kết thúc dự án, kết quả thực hiện của dự án sẽ được chuyển giao cho bộ phận quản lý vận hành, và nhóm quản trị dự án khi đó sẽ giải tán.
Sản phẩm đạt được của dự án mang tính chất đơn chiếc. Kết quả đạt được của mỗi dự án lại không phải là sản phẩm sản xuất hàng loạt, không theo khuôn mẫu nhất định mà nó có tính khác biệt rất lớn. Nhưng các Sản phẩm do dự án đem lại là duy nhất và hầu như hoàn toàn không có sự trùng lặp và luôn luôn có sự khác biệt tương đối. 5 Mỗi dự án sử dụng các nguồn lực có giới hạn và đều bị giới hạn bởi các nguồn lực về nguồn vốn , nhân lựcvà thời gian nhất định.
Mỗi một Dự án đều có sự liên quan đến nhiều bên, có sự phức tạp giữa các bộ phận quản lý chức năng với bộ phận quản lý dự án. Nhưng ở bất cứ dự án nào cũng có sự tham gia góp ý của nhiều bên hữu quan như: Cơ quan chủ quản, cơ quan quản lý vè mặt nhà nước; Chủ đầu tư; đối tượng hưởng thụ dự án; các đơn vị nhà thầu; các nhà tư vấn; quần chúng nhân dân ở địa phương diễn ra dự án, … Tùy thuộc vào tính chất, quy mô, lĩnh vực của từng dự án mà mức độ tham gia và vai trò của các đối tượng hữu quan trên là khác nhau. Dự án, có tính bất định và độ rủi ro cao: Đa số các dự án đều huy động một khối lượng nguồn lực rất lớn về con người, vốn,tài nguyên thiên nhiên … và đều mất thời gian thực hiện tương đối dài. Do đó, dự án thường có tính bất định và độ rủi ro cao.
Dự án đầu tư xây dựng: Dự án đầu tư XD là tập hợp những vấn đề có liên quan đến việc sử dụng vốn, nguồn nhân lực để tiến hành hoạt động đầu tư xây dựng như xây dựng mới; cải tạo; sửa chữa; duy tu các công trình xây dựng nhằm mục đích duy trì , phát triển và nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời gian nhất định và chi phí xác định. Trong các giai đoạn quản lý đầu tư xây dựng của dự án thì dự án được thể hiện thông qua các Báo cáo nghiên cứu khả thi , Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng, báo cáo nghiên cứu sau thiết kế cơ sở; Như vậy có thể thấy mỗi dự án đầu tư XD, ngoài những đặc điểm của một dự án đầu tư còn mang những đặc trưng khác, riêng biệt, đó là: Mỗi dự án đầu tư XD là một hạng mục được đầu tư xây dựng được tạo thành bởi một hoặc nhiều dự ánriêng, đơn lẻ có mối liên hệ mật thiết vơi nhau thực hiện hạch toán thống nhất, quản lý đồng bộ trong cả quá trình xây dựng. Dự án dự án đầu tư XD luôn coi việc hoàn thiện dự án, hình thành tài sản cố định là một mục tiêu đặc biệt quan trọng trong một điều kiện ràng buộc nhất định. Đầu tiên là 6 ràng buộc về thời gian, nghĩa là mỗi một dự án xây dựng phải xác định thời gian hợp lý về kỳ hạn của dự án xây dựng; tiếp đến là ràng buộc về nguồn lực, tức là một dự án đầu tư xây dựng phải xác định được mục tiêu nhất định về tổng lượng đầu tư; Thứ ba là ràng buộc về chất lượng, tức là mỗi dự án ĐTXD phải xây dựng mục tiêu xác định về trình độ kỹ thuật, khả năng sản xuất , hiệu quả sử dụng cho mỗi dự án ĐTXD.
Tất cả các dự án đầu tư XD phải tuân theo một trình tự xây dựng nhất định và trải qua một quá trình xây dựng đặc biệt, tức là mỗi dự án đầu tư XD là cả một quá trình theo thứ tự từ lúc đưa ra ý tưởng xây dựng, đề nghị xây dựng đến lúc lựa chọn phương án, điều tra thăm dò, thiết kế,đánh giá, quyết sách, thi công cho đến lúc công trình hoàn thiện, đi vào sử dụng hoặc đi vào sản xuất. Dự án ĐTXD dựa theo nhiệm vụ đặc biệt, để có được hình thức tổ chức có đặc điểm dùng một lần. Điều này được biểu hiện ở việc được đầu tư duy nhất một lần, địa điểm xây dựng được cố định một lần, thiết kế và thi công đơn nhất. Tất cả dự án ĐTXD đều có tiêu chuẩn về hạn ngạch đầu tư.
Khi dự án đầu tư xây dựng đã đạt đến một mức độ đầu tư nhất định thì khi đó mới được coi là dự án xây dựng, ngược lại nếu không đạt được tiêu chuẩn về mức đầu tư đã đề ra trước đó thì chỉ được coi là đặt mua tài sản cố định riêng lẻ, mức hạn ngạch về đầu tư xây dựng này được Nhà nước quy định cụ thể và ngày càng được nâng cao.2 Phân loại dự án ĐTXD: Để phân loại các dự án đầu tư XD, thường dựa vào nhiều tiêu chí khác nhau; dựa theo ngành kinh tế - xã hội ; quy mô dự án ; thời gian thực hiện theo người khởi xướng, theo địa chỉ khách hàng … Trên thế giới mà điển hình là ở Mỹ, mỗi dự án đầu tư XD công trình được chia thành 4 loại hình chủ yếu: Dự án xây dựng nhà cao tầng; dự án xây dựng công nghiệp,dự án xây dựng công trình lớn ; Dự án xây dựng nhà ở. Ở Việt Nam, theo Điều 49 Luật Xây dựng 2014 ban hành ngày 18/06/2014, các dự án đầu tư xây dựng công trình được phân loại như sau: 7 Dự án đầu tư XD được phân loại theo tính chất; quy mô; loại công trình xây dựng và nguồn vốn sử dụng. Dự án đầu tư XD được phân loại theo quy mô ; tính chất; loại công trình xây dựng của dự án gồm dự án quan trọng quốc gia; dự án nhóm A; dự án nhóm B; dự án nhóm C theo các tiêu chí quy định của pháp luật về đầu tư công. Mỗi Dự án đầu tư XD gồm một hoặc nhiều công trình, tiểu dự án với cùng loại, cùng cấp công trình xây dựng khác nhau.
Theo Điều 5 Nghị định 59/NĐ - CP của Chính phủ ngày 18/06/2015 ban hành về việc quản lý dự án đầu tư xây dựng, các dự án đầu tư xây dựng công trình được phân loại như sau: “Dự án đầu tư xây dựng được phân loại theo quy mô, tính chất, loại công trình chính của dự án gồm: Dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B và dự án nhóm C theo các tiêu chí quy định của pháp luật về đầu tư công” Điều 5 Nghị định 59. Đối với các dự án đầu tư XD công trình chỉ cần yêu cầu lập Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng gồm: + Các công trình xây dựng sử dụng cho mục đích tôn giáo; + Các công trình xây dựng mới, sửa chữa,nâng cấp, cải tạo, có tổng mức đầu tư dưới 15 tỷ đồng (không bao gồm tiền sử dụng đất). + Các dự án đầu tư XD được phân loại theo nguồn vốn sử dụng của dự án gồm: + Các dự án ĐTXD sử dụng nguồn vốn NSNN; + Các Dự án sử dụng nguồn vốn Nhà nước ngoài ngân sách; + Các dự án sử dụng nguồn vốn khác, như vốn vay, vốn viện trợ, vốn ưu đãi…….