Luận văn thạc sĩ tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn trong dạy học chủ đề mặt cầu mặt trụ mặt nón của chương trình hình học 12 ban nâng cao

Luận văn thạc sĩ khám phá cách tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn trong dạy học hình học 12, chủ đề mặt cầu, mặt trụ, mặt nón.

• Tác giả: Phạm Hồng Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Văn Nghị
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Tăng Cường Liên Hệ Toán Học Với Thực Tiễn Trong Dạy Học
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phạm trù thực tiễn
• 1.2. Thuật ngữ “thực tiễn” trong một số tài liệu ngôn ngữ khoa học
• 1.3. Phạm trù “thực tiễn” trong triết học
• 1.4. Thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong quá trình dạy học môn Toán
• 1.4.1. Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn
• 1.4.2. Một số quan điểm về vấn đề liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học
• 1.5. Nguyên lý giáo dục và định hướng tăng cường liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học môn toán
• 1.5.1. Nguyên lý giáo dục
• 1.5.2. Định hướng tăng cường liên hệ với thực tiễn trong dạy học môn Toán
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP TĂNG CƯỜNG LIÊN HỆ TOÁN HỌC VỚI THỰC TIỄN TRONG QUÁ TRÌNH DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “MẶT CẦU – MẶT TRỤ - MẶT NÓN” HÌNH HỌC 12 BAN NÂNG CAO
• 2.1. Nội dung, mục tiêu, các dạng toán của chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” của chương trình hình học 12 ban nâng cao
• 2.1.1. Mục tiêu của chủ đề
• 2.1.2. Một số dạng bài tập của chủ đề
• 2.2. Đề xuất một số bài toán liên hệ, bài toán thực tiễn trong dạy học chương “Mặt cầu, mặt trụ, mặt nón” Hình học 12 nâng cao
• 2.3. Một số biện pháp nhằm tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn trong quá trình dạy học chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”
• 2.3.1. Những quan điểm xây dựng biện pháp
• 2.3.2. Một số biện pháp sư phạm nhằm tăng cường liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ, phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Phương pháp
• 3.3. Tiến trình và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực tập sư phạm
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn

Việc tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn trong dạy học là một trong những xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại. Mục tiêu chính của việc này là giúp học sinh nhận thức rõ hơn về vai trò của toán học trong cuộc sống hàng ngày. Thực tế cho thấy, nhiều học sinh vẫn chưa thấy được sự liên quan giữa kiến thức toán học và thực tiễn. Do đó, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, kết hợp lý thuyết với thực hành là rất cần thiết.

1.1. Khái niệm về liên hệ toán học với thực tiễn

Liên hệ toán học với thực tiễn là việc áp dụng các kiến thức toán học vào các tình huống thực tế. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong cuộc sống. Theo nghiên cứu của PGS. Bùi Văn Nghị, việc này giúp học sinh thấy được giá trị của toán học trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ và kinh doanh.

1.2. Tại sao cần tăng cường liên hệ thực tiễn trong dạy học

Việc tăng cường liên hệ thực tiễn trong dạy học giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế. Học sinh sẽ không chỉ học thuộc lòng công thức mà còn hiểu được cách áp dụng chúng trong các tình huống cụ thể. Điều này cũng giúp nâng cao động lực học tập và sự hứng thú của học sinh đối với môn toán.

II. Những thách thức trong việc liên hệ toán học với thực tiễn

Mặc dù việc liên hệ toán học với thực tiễn mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và bài tập có tính ứng dụng cao. Nhiều giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc thiết kế bài học có thể kết nối lý thuyết với thực tiễn một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu tài liệu và bài tập thực tiễn

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và bài tập có tính ứng dụng thực tiễn. Điều này dẫn đến việc học sinh không có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế. Việc này cần được khắc phục bằng cách phát triển các tài liệu giảng dạy phong phú hơn.

2.2. Khó khăn trong việc thay đổi phương pháp dạy học

Nhiều giáo viên vẫn giữ thói quen dạy học truyền thống, tập trung vào lý thuyết mà không chú trọng đến thực hành. Việc thay đổi phương pháp dạy học để tích cực hơn, kết hợp lý thuyết với thực tiễn là một thách thức lớn. Cần có sự hỗ trợ từ các cấp quản lý giáo dục để giáo viên có thể áp dụng các phương pháp mới.

III. Phương pháp hiệu quả để tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn

Để tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn, cần áp dụng một số phương pháp dạy học hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Một số phương pháp tiêu biểu bao gồm học tập dựa trên dự án, sử dụng công nghệ thông tin và tổ chức các hoạt động ngoại khóa.

3.1. Học tập dựa trên dự án

Học tập dựa trên dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh áp dụng kiến thức toán học vào các tình huống thực tế. Qua các dự án, học sinh có thể làm việc nhóm, phát triển kỹ năng giao tiếp và giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để tạo ra các bài học tương tác, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận và áp dụng kiến thức toán học vào thực tiễn. Các phần mềm mô phỏng, ứng dụng di động và các nền tảng học trực tuyến có thể hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế bài học hấp dẫn và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của toán học trong cuộc sống

Toán học không chỉ là một môn học lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong cuộc sống hàng ngày. Việc ứng dụng toán học trong cuộc sống giúp học sinh nhận thức rõ hơn về vai trò của toán học trong các lĩnh vực như khoa học, công nghệ, kinh doanh và nghệ thuật. Điều này cũng giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

4.1. Toán học trong khoa học và công nghệ

Toán học đóng vai trò quan trọng trong các lĩnh vực khoa học và công nghệ. Các công thức toán học được sử dụng để mô phỏng các hiện tượng tự nhiên, từ đó giúp con người hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh. Ví dụ, trong vật lý, các công thức toán học được sử dụng để tính toán các lực tác động lên các vật thể.

4.2. Toán học trong kinh doanh

Trong kinh doanh, toán học được sử dụng để phân tích dữ liệu, dự đoán xu hướng và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Các công thức toán học giúp doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác hơn, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc hiểu rõ về toán học sẽ giúp học sinh có lợi thế trong môi trường làm việc tương lai.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Việc tăng cường liên hệ toán học với thực tiễn trong dạy học là một nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và các cơ sở giáo dục để thực hiện điều này. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải tiến phương pháp dạy học, phát triển tài liệu giảng dạy và tổ chức các hoạt động thực tiễn phong phú.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải tiến

Cần đề xuất các giải pháp cải tiến trong việc dạy học toán, bao gồm việc phát triển tài liệu giảng dạy phong phú, tổ chức các hoạt động ngoại khóa và khuyến khích giáo viên áp dụng các phương pháp dạy học mới. Điều này sẽ giúp học sinh có cơ hội tiếp cận với kiến thức toán học một cách thực tiễn hơn.

5.2. Tương lai của việc dạy học toán

Tương lai của việc dạy học toán cần hướng đến việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn. Cần tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục phổ thông hiện nay, việc tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn được xem là một hướng đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực học sinh và đáp ứng xu hướng hội nhập quốc tế. Theo ước tính, phần lớn các bài tập trong sách giáo khoa Hình học 12 ban nâng cao chưa chú trọng đến các bài toán có nội dung thực tiễn, đặc biệt trong chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” chưa có bài tập thực tế nào được đưa vào phần bài tập chính thức. Vấn đề này dẫn đến học sinh thường học Toán trong phạm vi lý thuyết thuần túy, thiếu sự gắn kết với đời sống và các ngành khoa học khác, gây khó khăn trong việc vận dụng kiến thức vào thực tế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn trong việc tăng cường vận dụng các bài toán có nội dung thực tiễn trong dạy học môn Toán 12 nâng cao, đồng thời đề xuất các biện pháp tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn trong quá trình dạy học chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các bài toán liên quan đến chủ đề này trong chương trình Hình học 12 ban nâng cao, khảo sát thực nghiệm tại một số trường THPT ở Quảng Ninh trong năm học 2012 – 2013.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, phát triển năng lực vận dụng Toán học vào thực tiễn cho học sinh, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, sáng tạo và khả năng ứng dụng kiến thức của học sinh trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức và toàn cầu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Quan niệm về thực tiễn trong triết học Mác – Lênin: Thực tiễn là hoạt động vật chất có mục đích của con người nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội, là cơ sở và tiêu chuẩn của nhận thức khoa học. Việc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là nguyên tắc căn bản trong giáo dục.

• Nguyên lý giáo dục và định hướng tăng cường liên hệ thực tiễn trong dạy học môn Toán: Luật Giáo dục Việt Nam (2005) quy định hoạt động giáo dục phải thực hiện theo nguyên lý “học đi đôi với hành”, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội.

• Cấu trúc năng lực Toán học theo V. Cruchetxki: Năng lực Toán học bao gồm các thành tố về thu nhận, chế biến và lưu trữ thông tin toán học, trong đó có năng lực tư duy logic, khái quát hóa, linh hoạt trong suy luận và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

• Định hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực: Tổ chức hoạt động học tập của học sinh theo hướng tự giác, sáng tạo, phát huy tính tích cực, kết hợp học tập cá thể và hợp tác, sử dụng các phương pháp như vấn đáp tìm tòi, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án.

Các khái niệm chính bao gồm: thực tiễn, liên hệ Toán học với thực tiễn, năng lực Toán học, mô hình toán học, phương pháp dạy học tích cực, chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích các tài liệu về giáo dục học, tâm lý học, lý luận dạy học, chương trình và sách giáo khoa Toán 12 ban nâng cao, các công trình nghiên cứu liên quan đến việc ứng dụng Toán học vào thực tiễn.

• Nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp nghiên cứu tình huống qua dự giờ các tiết dạy có sử dụng bài toán ứng dụng thực tế; phỏng vấn giáo viên và học sinh trước và sau giờ dạy; điều tra thu thập ý kiến về tình hình dạy và học chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” tại một số trường THPT.

• Thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm tại lớp 12A3 trường THPT Hòn Gai, Quảng Ninh trong năm học 2012 – 2013 với lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng thống kê mô tả tần số, tần suất, so sánh tỷ lệ điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng; biểu đồ tần số và tần suất điểm kiểm tra để minh họa kết quả.

Cỡ mẫu khảo sát gồm học sinh lớp 12A3 trường THPT Hòn Gai, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu trong phạm vi địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ bài tập liên hệ thực tiễn trong sách giáo khoa còn rất thấp: Trong tổng số 52 bài tập của chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”, không có bài tập nào chính thức liên hệ thực tiễn, chỉ có một số ví dụ minh họa giới thiệu bài có nội dung thực tế. Điều này làm hạn chế khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

2. Hiệu quả của việc tăng cường liên hệ thực tiễn trong dạy học: Qua thực nghiệm sư phạm, lớp thực nghiệm có điểm trung bình kiểm tra cao hơn lớp đối chứng khoảng 15%, với tần suất điểm đạt loại khá và giỏi tăng từ 40% lên 60%. Biểu đồ tần suất điểm kiểm tra cho thấy sự phân bố điểm của lớp thực nghiệm tập trung ở mức cao hơn rõ rệt.

3. Học sinh có hứng thú và nhận thức rõ hơn về ý nghĩa thực tiễn của kiến thức Toán học: Phỏng vấn sau giờ dạy cho thấy 85% học sinh lớp thực nghiệm cảm thấy bài học thú vị hơn, 78% cho biết dễ dàng liên hệ kiến thức với các tình huống thực tế, trong khi lớp đối chứng chỉ có 45% và 40% tương ứng.

4. Giáo viên còn hạn chế trong việc khai thác bài toán thực tiễn: Qua khảo sát ý kiến, 60% giáo viên cho biết chưa có đủ tài liệu và kinh nghiệm để xây dựng bài tập thực tiễn phù hợp, 70% cho rằng áp lực thi cử và chương trình nặng là nguyên nhân chính khiến việc liên hệ thực tiễn chưa được chú trọng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của việc thiếu bài tập thực tiễn trong sách giáo khoa và dạy học được lý giải do chương trình hiện hành chưa chú trọng đúng mức đến việc tích hợp kiến thức với thực tiễn, đồng thời áp lực thi cử khiến giáo viên tập trung vào truyền thụ kiến thức lý thuyết và luyện tập giải bài tập truyền thống. Kết quả thực nghiệm cho thấy việc tăng cường liên hệ thực tiễn không chỉ nâng cao kết quả học tập mà còn kích thích hứng thú và phát triển năng lực vận dụng Toán học của học sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục Toán học nhằm phát triển năng lực ứng dụng và tư duy sáng tạo cho học sinh. Việc sử dụng các bài toán thực tế giúp học sinh hình thành kỹ năng toán học hóa tình huống, phát triển tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua bảng so sánh điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, biểu đồ tần suất điểm kiểm tra, cũng như bảng thống kê ý kiến học sinh và giáo viên về việc liên hệ Toán học với thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và bổ sung hệ thống bài tập có nội dung thực tiễn trong sách giáo khoa và tài liệu dạy học: Tập trung phát triển các bài toán liên quan đến chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” với các tình huống thực tế gần gũi, nhằm nâng cao tỷ lệ bài tập thực tiễn lên ít nhất 30% tổng số bài tập trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các nhà xuất bản và chuyên gia giáo dục.

2. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên về phương pháp dạy học tích cực và khai thác bài toán thực tiễn: Triển khai các khóa đào tạo trong vòng 1 năm, giúp giáo viên xây dựng bài giảng gắn kết lý thuyết với thực tiễn, sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học hiện đại. Chủ thể thực hiện là các trường đại học sư phạm và sở giáo dục địa phương.

3. Khuyến khích tổ chức các hoạt động ngoại khóa, thực hành toán học liên quan đến chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón”: Tổ chức các cuộc thi, dự án nghiên cứu nhỏ, tham quan thực tế tại các cơ sở sản xuất, kỹ thuật có ứng dụng hình học khối để học sinh trải nghiệm và vận dụng kiến thức. Thời gian thực hiện liên tục trong năm học, do nhà trường và giáo viên chủ trì.

4. Đổi mới phương pháp đánh giá học sinh theo hướng đánh giá năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn: Thiết kế các đề kiểm tra, bài tập kiểm tra có nội dung thực tế, đánh giá toàn diện năng lực tư duy, sáng tạo và ứng dụng của học sinh. Thực hiện trong các kỳ thi học kỳ và cuối năm học, do nhà trường phối hợp với sở giáo dục thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán trung học phổ thông: Nắm bắt các biện pháp tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn, áp dụng vào giảng dạy chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” để nâng cao hiệu quả học tập và phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và chuyên viên xây dựng chương trình: Tham khảo để điều chỉnh nội dung chương trình, sách giáo khoa và chính sách đào tạo giáo viên phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục và yêu cầu phát triển năng lực học sinh.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập các cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn, chuẩn bị kiến thức và kỹ năng sư phạm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục Toán học: Tham khảo kết quả nghiên cứu, phương pháp thực nghiệm và đề xuất giải pháp để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về liên hệ Toán học với thực tiễn trong giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn trong dạy học?
   Việc này giúp học sinh hiểu rõ nguồn gốc và ý nghĩa của kiến thức Toán học, phát triển năng lực vận dụng vào đời sống và các ngành khoa học khác, đồng thời nâng cao hứng thú học tập. Ví dụ, tính thể tích khối trụ được ứng dụng trong tính thể tích bình chứa dầu.

2. Làm thế nào để xây dựng bài tập Toán có nội dung thực tiễn phù hợp với học sinh lớp 12?
   Cần lựa chọn các tình huống thực tế gần gũi, liên quan đến chủ đề học, ví dụ như tính thể tích các vật thể hình cầu, hình trụ trong đời sống, hoặc mô hình hóa các hiện tượng kỹ thuật đơn giản. Bài tập phải phù hợp với trình độ nhận thức và khả năng giải quyết của học sinh.

3. Phương pháp dạy học nào hiệu quả để tăng cường liên hệ thực tiễn?
   Phương pháp dạy học tích cực như dạy học phát hiện, dạy học theo dự án, dạy học hợp tác nhóm giúp học sinh chủ động tìm hiểu, xây dựng mô hình toán học và vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tế.

4. Làm sao để khắc phục khó khăn của giáo viên trong việc liên hệ Toán học với thực tiễn?
   Cần tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học, cung cấp tài liệu tham khảo phong phú, hỗ trợ giáo viên xây dựng bài giảng và bài tập thực tiễn, đồng thời giảm áp lực thi cử để giáo viên có điều kiện đổi mới phương pháp.

5. Việc tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn ảnh hưởng thế nào đến kết quả học tập của học sinh?
   Theo kết quả thực nghiệm, học sinh được dạy theo hướng này có điểm kiểm tra cao hơn khoảng 15%, đồng thời tăng hứng thú và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế, góp phần phát triển toàn diện năng lực Toán học.

Kết luận

• Tăng cường liên hệ Toán học với thực tiễn trong dạy học chủ đề “Mặt cầu – mặt trụ - mặt nón” là hướng đổi mới phù hợp với yêu cầu phát triển năng lực học sinh và xu hướng giáo dục hiện đại.
• Sách giáo khoa hiện nay còn thiếu các bài tập thực tiễn, cần bổ sung và đổi mới nội dung để đáp ứng yêu cầu này.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy việc tăng cường liên hệ thực tiễn giúp nâng cao kết quả học tập và phát triển năng lực vận dụng Toán học của học sinh.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp về xây dựng bài tập, tập huấn giáo viên, tổ chức hoạt động ngoại khóa và đổi mới đánh giá học sinh.
• Đề nghị các nhà quản lý, giáo viên và nhà nghiên cứu tiếp tục phát triển và ứng dụng các biện pháp này trong thực tiễn giáo dục phổ thông.

Các trường THPT và sở giáo dục cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp. Giáo viên được khuyến khích áp dụng phương pháp dạy học tích cực, khai thác bài toán thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Biện pháp tăng cƣờng liên hệ Toán học với thực tiễn trong quá trình dạy học chủ đề “Mặt cầu - mặt trụ - mặt nón” của chƣơng trình Hình học 12 Ban Nâng cao. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Trong chƣơng này sẽ trình bày ngắn gọn một số lí luận và hoạt động thực tiễn liên quan đến “Tăng cƣờng liên hệ với thực tiễn trong dạy học môn Toán” nhằm phục vụ cho việc nghiên cứu chƣơng 2. Cụ thể làm rõ: - Quan niệm về Thực tiễn nhƣ thế nào trong triết học, trong các tài liệu ngôn ngữ khoa học? - Nguyên tắc thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong quá trình dạy học bộ môn Toán? - Tại sao phải tăng cƣờng thực tiễn trong Toán học? 1. Phạm trù thực tiễn 1.

Thuật ngữ “thực tiễn” trong một số tài liệu ngôn ngữ khoa học Theo từ điển Tiếng việt: “Thực tiễn” là “những hoạt động của con người, trước hết là lao động sản xuất, nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại của xã hội”. [25, tr 974] Theo Từ điển học sinh: “Thực tiễn” là “toàn bộ những hoạt động của con người để tạo ra những điều kiện cần thiết cho đời sống xã hội bao gồm các hoạt động sản xuất, đấu tranh giai cấp và thực nghiệm khoa học; không có thực tiễn thì không có lí luận khoa học”. Phạm trù “thực tiễn” trong triết học Phạm trù thực tiễn đã đƣợc LutVich Phoibach – nhà duy vật lớn nhất trƣớc Các Mác đề cập đến. Song ông không nhận thức đƣợc “hoạt động cảm giác của con người là thực tiễn” nên còn quá coi trọng hoạt động lí luận và chƣa thấy hết đƣợc vai trò, ý nghĩa của thực tiễn đối với nhận thức của con ngƣời.

Các nhà duy tâm cũng chỉ hiểu thực tiễn nhƣ là hoạt động tinh thần chứ không hiểu nó nhƣ hoạt động hiện thực, hoạt động vật chất cảm tính của con ngƣời. Ngay cả Hêghen – nhà triết học duy tâm lớn trƣớc Các Mác, mặc dù đã 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] có những tƣ tƣởng hợp lí sâu sắc (bằng thực tiễn, chủ thể tự “nhân đôi” mình, đối tƣợng hóa bản thân mình trong quan hệ với thế giới bên ngoài [6, tr53] nhƣng cũng chỉ giới hạn thực tiễn ở ý niệm, ông cho rằng thực tiễn là một “suy lí lôgic”. Kế thừa những yếu tố hợp lí, chỉ rõ và khắc phục những thiếu sót trong quan điểm của các nhà triết học đi trƣớc. Các Mác và Ăngghen đã đem lại một quan niệm đúng đắn, khoa học về thực tiễn: “Thực tiễn là những hoạt động vật chất cảm tính, có mục đích, có tính lịch sử xã hội của con người, nhằm cải tạo tự nhiên và xã hội”.

[6, tr 54] Nhƣ vậy, thực tiễn không phải bao gồm toàn bộ hoạt động của con ngƣời mà chỉ là những hoạt động vật chất – hoạt động đặc trƣng, có mục đích, có ý thức, năng động, sáng tạo. Hoạt động này có sự thay đổi qua các giai đoạn lịch sử khác nhau và đƣợc tiến hành bởi đông đảo quần chúng nhân dân trong xã hội. Con ngƣời sử dụng các phƣơng tiện, công cụ vật chất, sức mạnh vật chất của mình tác động vào tự nhiên, xã hội để làm biến đổi chúng trong hiện thực cho phù hợp với nhu cầu của mình và làm cơ sở để biến đổi hình ảnh sự vật trong nhận thức. “Thực tiễn trở thành mắt khâu trung gian nối liền ý thức con người với thế giới bên ngoài” [6, tr 55].

Con ngƣời và xã hội loài ngƣời sẽ không thể tồn tại và phát triển đƣợc nếu không có hoạt động thực tiễn (mà dạng cơ bản đầu tiên và nguyên thủy nhất là hoạt động sản xuất vật chất). “Thực tiễn là phương thức tồn tại cơ bản của con người và xã hội, là phương thức đầu tiên và chủ yếu của mối quan hệ giữa con người với thế giới”. Thống nhất giữa lí luận và thực tiễn trong quá trình dạy học môn Toán 1. Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Giữa lí luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại lẫn nhau.

Việc quán triệt mối quan hệ này có ý nghĩa quan trọng trong nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn cách mạng. Con ngƣời quan hệ với 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thế giới bắt đầu từ thực tiễn. Lý luận là hệ thống sản phẩm tri thức đƣợc khái quát từ thực tiễn nhờ sự phát triển cao của nhận thức. Thực tiễn là cơ sở, mục đích và động lực chủ yếu của nhận thức, lý luận.

Thực tiễn cung cấp tài liệu cho nhận thức, không có thực tiễn thì không có nhận thức. Mọi tri thức khoa học dù trực tiếp hay gián tiếp thì xét đến cùng đều bắt nguồn từ thực tiễn. Nhận thức, lý luận sau khi ra đời phải quay về phục vụ thực tiễn, hƣớng dẫn và chỉ đạo thực tiễn. Ngƣợc lại, thực tiễn là công cụ xác nhận, kiểm nghiệm tri thức thu đƣợc là đúng hay sai, chân lý hay sai lầm, nghiêm khắc chứng minh chân lý, bác bỏ sai lầm - “Thực tiễn là tiểu chuẩn của chân lý”.

Cần coi trọng thực tiễn. Việc nhận thức phải xuất phát từ thực tiễn, dựa trên cơ sở thực tiễn, đi sâu đi sát thực tiễn và nghiên cứu lý luận phải liên hệ với thực tiễn - “học đi đôi với hành”. Tuy nhiên, không có nghĩa là coi nhẹ, xa rời lý luận. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Thống nhất giữa lí luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của Chủ nghĩa Mác – LêNin.

Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lí luận không có thực tiễn là lí luận suông. Một số quan điểm về vấn đề liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học Cố Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Học để hành: Học với hành phải đi đôi. Học mà không có hành thì vô ích.

Hành mà không có học thì không trôi trảy”. Đồng chí Trƣờng Chinh cũng đã nêu: “Dạy tốt. là khi giảng bài phải liên hệ với thực tiễn, làm cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ và có thể áp dụng điều mình đã học vào công tác thực tiễn ” [18, tr 68] Còn theo Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn thì trong dạy học không nên đi theo con đƣờng sao chép lí luận ở đâu đó rồi nhồi cho ngƣời học, vì học nhƣ vậy là kiểu học sách vở. Nên theo con đƣờng có một lí luận hƣớng dẫn ban đầu rồi bắt tay hoạt động thực tiễn, dùng thực tiễn này mà củng cố lí luận, kế 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] thừa có phê phán lí luận của ngƣời khác, rồi lại hoạt động thực tiễn, cứ thế theo mối quan hệ qua lại giữa lí luận và thực tiễn mà đi lên.

Nguyên lý giáo dục và định hướng tăng cường liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học môn toán 1. Nguyên lý giáo dục Luật Giáo dục Việt Nam (2005) đã xác định: “Hoạt động giáo dục phải được thực hiện theo nguyên lý học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Định hướng tăng cường liên hệ với thực tiễn trong dạy học môn Toán Toán học là môn học có tính trừu tƣợng cao. Tuy nhiên, Toán học có nguồn gốc thực tiễn nên tính trừu tƣợng chỉ che lấp chứ không hề làm mất đi tính thực tiễn của nó.

Với vai trò là môn học công cụ nên các tri thức, kĩ năng và phƣơng pháp làm việc của môn Toán đƣợc sử dụng cho việc học tập các môn học khác trong nhà trƣờng, trong nhiều ngành khoa học khác nhau và trong đời sống thực tế. Chẳng hạn: Công thức tính thể tích khối trụ đƣợc dùng đê tính thể tích của một khối nƣớc, pit tông, thùng dầu… trong đời sống. Nhƣng nó cũng có thể tính của của một chất nào đó cần dùng trong hóa học. Do vậy, có thể nói rằng môn Toán có nhiều liên hệ thực tiễn trong dạy học.

Trong sách Phƣơng pháp dạy học bộ môn toán [13, tr 71] thì liên hệ với thực tiễn trong quá trình dạy học toán là một trong ba hƣớng thực hiện nguyên lý giáo dục nói trên. Cụ thể là cần liên hệ với thực tiễn qua các mặt sau: a) Nguồn gốc thực tiễn của Toán học: nhƣ hình học xuất hiện do nhu cầu đo đạc lại ruộng đất sau những trận lụt trên bờ sống Nil (Ai Cập) … b) Sự phản ánh thực tiễn của Toán học: Với cách chứng minh thuận, đảo thì trong cuộc sống ta thƣờng khuyên nhau “nghĩ đi rồi nghĩ lại” ; “ có qua có lại” ; “sống phải có trước có sau” ; … 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] c) Các ứng dụng thực tiễn của Toán học: Xuất phát từ việc tính thể tích của khối nƣớc, thể tích của quả cầu, quả bóng…. Cần đƣa ra một công thức tính chung. Muốn vậy, cần quan tâm tăng cƣờng cho HS tiếp cận với những bài toán có nội dung thực tiễn trong khi học lí thuyết cũng nhƣ làm bài tập.

- Trong nội bộ môn Toán, cần cho HS làm toán có nội dung thực tiễn nhƣ tính diện tích, thể tích của một khối vật nào đó mà công thức có trong hình học 12 ; so sánh vị trí của các hình với nhau khi biết tỉ số khoảng cách… - Cần cho HS vận dụng những tri thức và phƣơng pháp Toán học vào những môn học trong nhà trƣờng. Chẳng hạn: + Tính thể tích của khối vật nào đó từ đó suy ra thể tích cần dùng một vật nào đó trong hóa học, kỹ thuật… + Tính diện tích của một mặt cầu, mặt trụ. nguyên vật liệu cần làm có hình dạng tƣơng tự trong kĩ thuật. - Tổ chức những hoạt động thực hành toán học trong và ngoài nhà trƣờng kể cả những hoạt động có tính chất tập dƣợt nghiên cứu bao gồm khâu đặt bài toán, xây dựng mô hình, thu thập dữ liệu, xử lí mô hình để tìm lời giải, đối chiếu lời giải với thực tế để kiểm tra và điều chỉnh.

Chẳng hạn: + Tổ chức các cuộc thi tính thể tích khối vật thể mà mình cho trƣớc, hình dung khi dùng một mặt cắt của một đồ vật cho sẵn thì nó có hình gì (hình của thiết diện)… + Hoạt động ngoại khóa (tham quan nơi làm gốm sứ,.