CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÝ LUẬN VÀ TÔNG QUAN VÈ NGHIỆP VỤ CHO VAY SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CÁC NHTM 1.1 co SỞ LÝ LUẬN VÈ CHO VAY TẠI CÁC NHTM 1.1 Khái niệm cho vay Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó Ngân hàng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi. Với xu hướng phát triên của nền kinh tế, nghiệp vụ cho vay ngày càng đa dạng, phong phú, hoàn thiện, đầu tư vào tất cả các lĩnh vực và ngành nghề. Để đáp ứng nhu cầu vay vốn của Ngân hàng ngày càng gia tăng, hoạt động cho vay của Ngân hàng ngày càng mở rộng, đòi hỏi Ngân hàng phải có quy trình quản lý chặt chẽ vì hoạt động cho vay là hoạt động tạo ra hơn 50% lợi nhuận của ngành Ngân hàng. Các khoản cho vay bao gồm: cho vay tiêu dùng, cho vay sản xuất, cho vay bất động sản, thương mại, nông nghiệp,.
Ngân hàng sằn sàng cung cấp vốn cho các cá nhân, tô chức nếu họ thoả mãn điều kiện vay. Lợi nhuận thu về từ các món vay là rất lớn nhưng bên cạnh đó nó chứa đựng khá nhiều rủi ro, đó là rủi ro mất vốn, rủi ro lạm phát,. Vì vậy, khi cho vay Ngân hàng cần phải bám sát công tác thâm định, giám sát thường xuyên hoạt động sử dụng vốn của khách hàng, lập các quỳ dự phòng nhằm hạn chế tối thiểu các tôn thất có thể gây ra cho Ngân hàng và phải thực hiện theo những nguyên tắc nhất định: Thứ nhất, khách hàng vay vốn phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thoả thuận. Điều này giúp hạn chế rủi ro tín dụng cho Ngân hàng; Thứ hai, khách hàng phải đảm bảo hoàn trả nợ gốc và lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đồng; Thứ ba, Ngân hàng cho vay đối với những dự án khả thi, có hiệu quả và có khả năng hoàn trả nợ.
Nhờ đó, Ngân hàng mới có được lợi nhuận từ việc cho vay. Có thể hiểu ngắn gọn: “Hoạt động cho vay là việc Ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định”. Ngân hàng trao quyền sử dụng vốn cho khách hàng, khách hàng dùng số vốn này đầu tư vào SXKD kiếm lời, đảm bảo trả nợ gốc và lãi cho Ngân hàng.2 Bản chất hoạt động cho vay Bản chất hoạt động cho vay là phân phoi lại các khoản tiền có sằn, từ nguồn vốn nhàn rồi trong nền kinh tế có thể chuyển thành nguồn vốn cho vay. Như vậy, yếu tố tất yếu trong việc tồn tại và hình thành bản chất của cho vay nhằm để: - Giải quyết giữa việc tạo lập thường xuyên một nguồn vốn tạm thời nhàn rồi trong chu kỳ SXKD của cá nhân hay doanh nghiệp, sử dụng ngân sách quốc gia hay ngân sách gia đình với việc sử dụng nguồn vốn đó một cách tối ưu để phục vụ SXKD, phục vụ nhu cầu đời sống cá nhân.
- Đáp ứng nhu cầu vay vốn mở rộng kinh doanh, nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của cá nhân tồ chức hay doanh nghiệp nào đó. về bản chất, người đi vay chỉ nhận được quyền sử dụng chứ không nhận được quyền sở hữu von vay. Mặc dù quan hệ trên được biểu hiện qua các phương thức rất đa dạng và phong phú nhưng nó vần mang bản chất cơ bản sau: - Chỉ làm thay đổi quyền sử dụng, không làm thay đôi quyền sở hữu vốn. - Thời hạn sử dụng được xác định dựa trên sự thỏa thuận giữa các bên tham gia.
- Người cho vay được nhận lại một phần thu nhập dưới dạng lợi tức tín dụng.3 Vai trò hoạt động cho vay Với chức năng là một trung gian tài chính, Ngân hàng đã biến tiết kiệm thành đầu tư, tức là huy động vốn từ các nguồn vốn tạm thời dư thừa trong SXKD cũng như nguồn vốn nhàn rỗi nằm rải rác trong dân cư đê cho vay. Hoạt động này tạo điều kiện cho các tổ chức, cá nhân trong nền kinh tế đầu tư vào SXKD, nâng cao thu nhập và đời sống người dân. Giúp cho quá trình sản xuất được diễn ra liên tục, góp phần ổn định và phát triên kinh tế đất nước. Cùng với sự phát triền mạnh mẽ của thị trường tài chính, nhiều tổ chức tín dụng ra đời, đặc biệt trong thời gian qua nhiều NHTM mới được thành lập.
Ngành Ngân hàng đứng trước nhiều cơ hội cũng như thách thức. Đòi hỏi các Ngân hàng nâng cao trình độ quản lý và công nghệ Ngân hàng. Đồng thời chất lượng tín dụng luôn được quan tâm hàng đầu, nó là sức mạnh nội lực giúp Ngân hàng tồn tại và phát triển trong cạnh tranh ngày càng gay găt hơn. 2 ❖ Vai trò đối với Ngân hàng: Hoạt động chủ yếu của NHTM là việc thu hút vốn để mở rộng cho vay và đầu tư nhằm thu lợi nhuận.
Việc sử dụng vốn có hiệu quả hay không quyết định đến sự thành bại trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng. Chiến lược kinh doanh quan trọng nhất của Ngân hàng là chiến lược huy động vốn - cho vay. Trong đó hoạt động cho vay là hoạt động hứa hẹn đem lại lợi nhuận cao nên các Ngân hàng quan tâm đen việc mở rộng và nâng cao chất lượng cho vay. Bên cạnh đó, Ngân hàng cũng không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ nhằm phục vụ khách hàng ngày càng tốt hơn.
Mở rộng cho vay làm tăng doanh thu và lợi nhuận của Ngân hàng: Khi Ngân hàng cho vay Ngân hàng thu được tiền lãi (Tiền lãi = Lãi suất * Tông dư nợ thực te * Thời gian vay). Tiền lãi chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng doanh thu và lợi nhuận của Ngân hàng. Khi Ngân hàng mở rộng cho vay về chiều rộng làm tông dư nợ tăng lên, nếu Ngân hàng không gặp rủi ro lớn từ các khoản cho vay này thì chẳc chắn doanh thu và lợi nhuận sè tăng lên. Khi Ngân hàng mở rộng cho vay về chiều sâu, chất lượng cùa các khoản vay tăng lên, khả năng thu hồi vốn vay là lãi cao, đặc biệt đối với các khoản vay với thời hạn dài thì doanh thu và lợi nhuận từ các khoản vay này cũng tăng lên.
Nâng cao chất lượng cho vay: Giúp ngân hàng tồn tại và phát triên bền vững. Ngoài thu từ lãi, Ngân hàng còn có các khoản thu phí dịch vụ như: dịch vụ bảo lãnh, dịch vụ thanh toán, dịch vụ tư vấn,. ❖ Vai trò đoi với khách hàng: Thứ nhất, chất lượng cho vay tạo lòng tin đoi với khách hàng. Trong điều kiện nền kinh tế mở, khách hàng có quyền lựa chọn Ngân hàng làm đối tác.
Chính vì vậy, Ngân hàng nào có chất lượng tín dụng tốt sè thu hút được nhiều khách hàng đến thiết lập quan hệ tín dụng với Ngân hàng. Với vai trò chủ đạo cung cấp vốn cho nền kinh tế, các Ngân hàng hồ trợ và tạo điều kiện cho các cá nhân và tô chức kinh tế tiếp cận nguồn vốn Ngân hàng. Từ nguồn vốn vay được từ Ngân hàng doanh nghiệp hay cá nhân có áp lực trả nợ vay sẽ hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Từ đó, tạo cho các đơn vị kinh tế một chồ đứng và khẳng định uy tín của mình trên thị trường.
3 Thứ hai, chất lượng tín dụng góp phần phát triển sản xuất, kinh doanh và lành mạnh tài chính của khách hàng. Chất lượng tín dụng được đảm bảo cũng có ý nghĩa là Ngân hàng phát triên nhờ vậy Ngân hàng có điều kiện cung ứng vốn tín dụng đáp ứng yêu cầu SXKD của khách hàng. ❖ Vai trò đối với nền kinh tế: Thứ nhất, hoạt động cho vay có vai trò quan trọng trong việc đẩy lùi và kiềm chế lạm phát, từng bước duy trì sự ổn định giá trị đồng tiền và tỷ giá, góp phần cải thiện kinh tế vĩ mô, môi trường đầu tư và SXKD. Thứ hai, góp phần thúc đẩy hoạt động đầu tư, phát triển SXKD và hoạt động xuất nhập khẩu.
Đây là kết quả tác động nhiều mặt của đổi mới hoạt động Ngân hàng, nhất là những cố gắng của ngành Ngân hàng trong việc huy động các nguồn vốn trong nước cho đầu tư phát triển, trong việc đôi mới chính sách cho vay và cơ cấu tín dụng theo hướng căn cứ vào tính khả thi và hiệu quả của từng dự án, từng lĩnh vực ngành nghề đê quyết định cho vay. Thứ ba, hoạt động cấp tín dụng (cho vay) đã đóng góp tích cực cho việc duy trì và tăng trưởng kinh tế với nhịp độ cao trong nhiều năm liên tục trong đó, dư nợ cho vay chiếm khoảng 35 - 37% GDP. Thứ tư, thông qua nguồn vốn tín dụng cho các chương trình và dự án phát triển SXKD, hàng năm hệ thong Ngân hàng đã góp phần tạo thêm được nhiều việc làm mới, nhất là tại các vùng nông thôn. Việc sử dụng vốn Ngân hàng cho mục đích này ngày càng có tính chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả.
Góp phần hồ trợ có hiệu quả trong việc tạo việc làm mới và thu hút lao động, góp phần cải thiện thu nhập và giảm nghèo bền vừng. Thứ năm, hoạt động cho vay góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa và phát triên các ngành chủ chốt thông qua huy động và cho vay có định hướng.4 Nguyên tắc cho vay, vay von Hoạt động cho vay của tô chức tín dụng đối với khách hàng được thực hiện theo thỏa thuận giữa tô chức tín dụng và khách hàng, phù hợp với quy định tại Thông tư 39 (Quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, CN Ngân hàng 4 nước ngoài đối với khách hàng) và các quy định của pháp luật có liên quan bao gồm cả pháp luật về bảo vệ môi trường. Khách hàng vay vốn tổ chức tín dụng phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích, hoàn trả nợ gốc và lãi tiền vay đúng thời hạn đã thỏa thuận với tổ chức tín dụng.5 Điều kiện vay von Tô chức tín dụng xem xét, quyết định cho vay khi khách hàng có đủ các điều kiện sau: - Khách hàng là pháp nhân có năng lực pháp luật dân sự theo quy định của pháp luật. Khách hàng là cá nhân từ đủ 18 trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo quy định của pháp luật hoặc từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự theo qui định của pháp luật.