Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý tài chính trong đơn vị sự nghiệp công tự chủ tài chính. Chương 2: Thực trạng quản lý tài chính ở Nhà xuấ t bản Chính trị Quốc gia - Sự thật. Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính ở Nhà xuấ t bản Chính trị Quốc gia - Sự thật. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG TỰ CHỦ TÀI CHÍNH 1.TÀI CHÍNH CỦA ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG 1.
Đơn vị sự nghiệp công - Hoạt động sự nghiệp “ Sự nghiệp” đƣợc hiểu là theo nghĩa rộng đó là mục tiêu cao cả mà con ngƣời theo đuổi; thí dụ nhƣ sự nghiệp giải phóng dân tộc, vì sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội…; Nghĩa hẹp dùng trong ngành kinh tế, từ sự nghiệp dùng để chỉ những hoạt động để thỏa mãn nhu cầu của xã hội và của cá nhân con ngƣời của các ngành nhƣ giáo dục, y tế, khoa học, văn hóa, xã hội…; những hoạt động này thƣờng không lấy lợi nhuận làm mục tiêu. - Đặc điểm của các hoạt động sự nghiệp Thứ nhất, hoạt động sự nghiệp có xu hướng cung cấp các loại hàng hóa, dịch vụ có tính chất của hàng hóa công cộng hoặc hàng hóa khuyến dụng. Kết quả của hoạt động sự ngihệp chủ yếu là học vấn, kỹ năng lao động của nhân dân, các giá trị văn hóa, khoa học, nghệ thuật khó đánh giá đƣợc giá trị kinh tế bằng tiền, nhƣng có ý nghĩa tăng hiệu quả kinh tế xã hội chung, tăng năng lực sản xuất của quốc gia, tăng chất lƣợng sống của nhân dân, tăng phúc lợi xã hội, tạo hiệu ứng tích cực cho các lĩnh vực khác, lợi ích đem lại không chỉ cho ngƣời hƣởng thụ trực tiếp mà còn cho những ngƣời khác… Nhiều sản phẩm của các đơn vi ̣sƣ̣ nghiê ̣p (ĐVSN) có giá trị sử dụng tăng thêm khi tăng ngƣời sử dụng mà không tăng chi phí nhƣ phát thanh, truyền hình… Hơn nữa, trong xã hội hiện đại, để đảm bảo công bằng và tiến bộ xã hội, Nhà nƣớc nên cung cấp nhiều hàng hóa công cộng. Bởi vì, nhờ sử dụng hàng hóa công cộng do hoạt động sự nghiệp tạo ra mà quá trình sản xuất của cải vật chất đƣợc thuận lợi và ngày càng đạt hiệu quả cao hơn.
Hoạt động sự nghiệp giáo dục đào tạo, y tế, thể dục thể thao đem đến tri thức và bảo đảm sức khỏe cho lực 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lƣợng lao động, tạo điều kiện cho lao động có chất lƣợng ngày cảng tốt hơn; hoạt động sự nghiệp khoa học, văn hóa thông tin mang lại những hiểu biết của con ngƣời về tự nhiên, xã hội, tạo ra những công nghệ mới phục vụ sản xuất và đời sống… Nếu không có sự cung cấp của Nhà nƣớc, nhiều ngƣời không có cơ hội hƣởng thụ những loại hàng hóa, dịch vụ đó. Thứ hai, hoạt động sự nghiệp không nhằm mục đích thu lợi nhuận trực tiếp. Trong nền kinh tế thị trƣờng, một số sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra có thể trở thành hàng hóa đem lại thu nhập cao cho đơn vị cung cấp. Song do nhiều nguyên nhân, chẳng hạn nhƣ trao đổi theo nguyên tắc thị trƣờng thì nhiều ngƣời không có khả năng tiêu dùng hoặc không khuyến khích tiêu dùng đủ mức…, trong khi đó mở rộng tối đa sự tiêu dùng các loại hàng hóa đó vừa làm tăng năng lực sản xuất của đất nƣớc, vừa có ý nghĩa tiến bộ và công bằng.
Chính vì thế, Nhà nƣớc cần tổ chức cung ứng hoặc duy trì các tài trợ để các hoạt động sự nghiệp cung cấp những sản phẩm, dịch vụ không thu tiền hoặc thu tiền chỉ để hoàn một phần chi phí, không nhằm thu lợi nhuận. Ngoài ra, khi cung cấp các dịch vụ sự nghiệp không theo nguyên tắc thƣơng mại bình thƣờng, Nhà nƣớc hƣớng đến mục tiêu phân phối lại thu nhập và tăng phúc lợi công cộng. Tuy nhiên, xét về mặt quản lý vi mô, Nhà nƣớc mong muốn các đơn vị cung cấp hàng hóa, dịch vụ sự nghiệp phải hoạt động có hiệu quả, có nghĩa là hoạt động với chi phí tối thiểu. Do đó, các biện pháp khoán kinh phí hay buộc các ĐVSN phải hạch toán thu chi không phải là giải pháp tăng thu lợi nhuận nhƣ các biện pháp quản lý doanh nghiệp, mà đơn thuần chỉ là giải pháp quản lý khuyến khích ĐVSN chủ động phát huy hết mọi năng lực của mình để tiết kiệm chi phí.
Thứ ba, hoạt động sự nghiệp luôn gắn liền và bị chi phối bởi các chương trình phát triển kinh tế xã hội và ngân sách của Nhà nước. Trong kinh tế thị trƣờng, các hoạt động sự nghiệp cũng là công cụ để Nhà nƣớc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội, nhất là các chƣơng trình chăm sóc sức khỏe cộng đồng, chƣơng trình dân số, kế hoạch hóa gia đình, chƣơng trình phát triển giáo dục, chƣơng trình phát triển văn hóa… Những chƣơng trình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mục tiêu quốc gia chi phối hoạt động sự nghiệp nằm trong tổng thể chiến lƣợc, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Hơn nữa, nhu cầu về các sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp của xã hội thì nhiều vô hạn, trong khi đó nguồn tài chính dành cho các hoạt động này lại bị hạn chế bởi ngân sách nhà nƣớc (NSNN) cũng nhƣ mối quan hệ với các nhu cầu chi tiêu khác của Nhà nƣớc. Chính vì thế, cung cấp sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp luôn thấp hơn nhu cầu và việc xác định phải cung cấp các loại sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp với quy mô bao nhiêu luôn là vấn đề hóc búa của Nhà nƣớc.
Thứ tư, sản phẩm của các hoạt động sự nghiệp có tính ích lợi chung và lâu dài. Sản phẩm, dịch vụ do hoạt động sự nghiệp tạo ra chủ yếu là những giá trị về tri thức, văn hóa, phát minh, sức khỏe, đạo đức, các giá trị về xã hội… Đây là những sản phẩm thƣờng mang lại lợi ích cho nhiều ngƣời, cho nhiều đối tƣợng trên phạm vi rộng. Nhiều sản phẩm sự nghiệp có tác dụng lâu dài nhƣ các phát minh khoa học, các giá trị văn hóa, trình độ học vấn, kỹ năng lao động… Nhìn chung, đại bộ phận các sản phẩm do hoạt động sự nghiệp tạo ra là sản phẩm có tính phục vụ không chỉ bó hẹp trong một ngành, một lĩnh vực nhấn định, những sản phẩm đó khi tiêu dùng thƣờng có tác dụng lan tỏa và còn đƣợc sử dụng đi, sử dụng lại nhiều lần. - Phân loại đơn vị sự nghiệp.
Để đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nƣớc, cần có sự phân loại các ĐVSN. Tùy thuộc quan điểm, cách tiếp cận hoặc do các yêu cầu quản lý nhà nƣớc … mà việc phân loại các ĐVSN đƣợc phân chia theo các tiêu chí khác nhau. Các cách phân loại tuy khác nhau về hình thức, đôi khi không có một ranh giới rạch ròi, song tựu chung đều nhằm mục đích nâng cao hiệu quả quản lý của nhà nƣớc đối với các ĐVSN có thu, trên cơ sở nghiên cứu, phân tích, đánh giá để đƣa ra các định hƣớng, mục tiêu phát triển của mỗi loại hình ĐVSN phù hợp với từng thời kỳ. + Theo tính chất công cộng hay cá nhân của dịch vụ cung cấ p thì ĐVSN bao gồm: * ĐVSN cung cấp các dịch vụ công cộng thuần túy là đơn vị sự ngiệp cung cấp các dịch vụ công không thể phân bổ theo định suất để sử dụng và việc sử dụng 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của ngƣời này không làm giảm khả năng sử dụng dịch vụ của ngƣời khác.
Ví dụ công ty chiếu sáng đô thị phải đảm bảo việc chiếu sáng nơi công cộng. * ĐVSN cung cấp các dịch vụ công cộng có tính chất cá nhân là những ĐVSN cung cấp các dịch vụ có thể phân chia theo định suất để sử dụng thông qua giá cả. Ví dụ công ty điện lực, công ty cấp nƣớc sinh hoạt thực hiện các dịch vụ cung cấp điện, nƣớc sinh hoạt… + Theo tính chất xã hội nhân văn hay kinh tế kỹ thuật của dịch vụ, thì ĐVSN bao gồm: * ĐVSN thực hiện cung cấp dịch vụ xã hội liên quan đến nhu cầu và quyền lợi cơ bản đối với sự phát triển của con ngƣời về thể lực, trí lực nhƣ các ĐVSN y tế, giáo dục, văn hóa, thông tin… * ĐVSN thực hiện cung cấp dịch vụ kinh tế - kỹ thuật liên quan đến các nhu cầu vật chất, phục vụ lợi ích chung của xã hội nhƣ ĐVSN cung ứng điện, nƣớc, giao thông vận tải, bƣu chính viễn thông, vệ sinh môi trƣờng… + Theo tiêu chí thu tiền của ngƣời sử dụng dịch vụ thì ĐVSN đƣợc phân chia gồm: * ĐVSN công thực hiện các dịch vụ không thu tiền của ngƣời sử dụng. * ĐVSN thực hiện các dịch vụ công mà ngƣời sự dụng phải trả tiền một phần.
* ĐVSN thực hiện các dịch vụ công mà ngƣời sử dụng phải trả tiền toàn bộ. + Theo lĩnh vực hoạt động sự nghiệp thì các ĐVSN đƣợc phân chia gồm: * ĐVSN y tế là các ĐVSN hoạt động trong lĩnh vực y tế, gồm các bệnh viện, các viện và trung tâm có giƣờng bệnh, cơ sở điều dƣỡng và phục hồi chức năng thuộc các bộ, ngành và địa phƣơng, các cơ sở khám chữa bệnh trực thuộc các viện nghiên cứu, trƣờng đào tạo y dƣợc trong toàn quốc, các trung tâm y tế, trung tâm tin học y tế thuộc các bộ, ngành, địa phƣơng, các đơn vị có chức năng kiểm định vắc- xin, sinh phẩm y tế, trang thiết bị y tế, kiểm nghiệm thuốc, hóa mĩ phẩm, thực phẩm, kiểm dịch y tế thuộc các bộ, ngành, địa phƣơng; các cơ sở sản xuất vắc-xin, sinh phẩm y tế, máu và các chế phẩm về máu, dịch truyền hoặc các sản phẩm khách thuộc ngành y tế… 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.