Tác Động Bất Đối Xứng Của Thay Đổi Tỷ Giá Lên Cán Cân Thương Mại Của Việt Nam

Khám phá các tính năng và mẹo hữu ích trong Microsoft Word để tối ưu hóa quy trình làm việc và nâng cao hiệu suất soạn thảo văn bản.

• Tác giả: Nguyễn Quý Kiệt
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Bất Đối Xứng Của Thay Đổi Tỷ Giá Lên Cán Cân Thương Mại Song Phương Của Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu
• 1.2. Động cơ nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
• 2.1. Lý thuyết nền tảng của hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại
• 2.2. Tác động dài hạn, điều kiện Marshall-Lerner
• 2.3. Tác động ngắn hạn, hiệu ứng đường cong J
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm về kiểm chứng hiệu ứng đường cong J
• 2.5. Các nghiên cứu về mối quan hệ tuyến tính giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái
• 2.6. Các nghiên cứu về mối quan hệ phi tuyến giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái
• 3. PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Xây dựng mô hình cân bằng thương mại. Xác định biến và kỳ vọng dấu
• 3.2. Cán cân thương mại song phương
• 3.3. Tỷ giá hối đoái thực song phương
• 3.4. Thu nhập thực trong nước
• 3.5. Thu nhập thực nước ngoài
• 3.6. Mô tả và nguồn dữ liệu
• 3.7. Áp dụng phương pháp ARDL
• 3.8. Áp dụng phương pháp NARDL
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ
• 4.1. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Kết quả từ mô hình ARDL
• 4.3. Kết quả từ mô hình NARDL
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Thay Đổi Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại Việt Nam

Tác động của thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại của Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu hóa. Việt Nam, với nền kinh tế mở và phụ thuộc nhiều vào xuất nhập khẩu, thường xuyên phải đối mặt với những biến động của tỷ giá hối đoái. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến giá cả hàng hóa mà còn tác động đến quyết định thương mại của các doanh nghiệp. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại, từ đó đưa ra những nhận định về tác động của nó đến nền kinh tế Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa Cán Cân Thương Mại Và Tỷ Giá Hối Đoái

Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Sự thay đổi của tỷ giá có thể làm tăng hoặc giảm giá trị hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Tác Động Tỷ Giá

Nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về cách thức điều chỉnh tỷ giá có thể cải thiện tình hình thương mại. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang tìm cách tăng cường xuất khẩu và giảm thâm hụt thương mại.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Cán Cân Thương Mại Việt Nam

Việt Nam đã trải qua nhiều thách thức trong việc duy trì cán cân thương mại ổn định. Những thách thức này bao gồm sự biến động của tỷ giá hối đoái, sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, và sự cạnh tranh từ các quốc gia khác. Các yếu tố này có thể dẫn đến tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế bền vững.

2.1. Tác Động Của Biến Động Tỷ Giá Đến Xuất Nhập Khẩu

Biến động tỷ giá có thể làm tăng giá hàng nhập khẩu, dẫn đến việc giảm lượng hàng nhập khẩu. Ngược lại, hàng xuất khẩu có thể trở nên cạnh tranh hơn khi tỷ giá giảm, nhưng điều này không phải lúc nào cũng xảy ra ngay lập tức.

2.2. Sự Phụ Thuộc Vào Hàng Nhập Khẩu

Việt Nam phụ thuộc nhiều vào hàng hóa nhập khẩu, đặc biệt là nguyên liệu sản xuất. Sự thay đổi tỷ giá có thể làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm và khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Động Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để đánh giá tác động của thay đổi tỷ giá đến cán cân thương mại. Các mô hình ARDL và NARDL sẽ được áp dụng để kiểm tra mối quan hệ giữa các biến. Phương pháp này cho phép phân tích cả tác động ngắn hạn và dài hạn của tỷ giá đến cán cân thương mại.

3.1. Mô Hình ARDL Trong Nghiên Cứu

Mô hình ARDL (Autoregressive Distributed Lag) cho phép phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại trong cả ngắn hạn và dài hạn. Phương pháp này giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại một cách chính xác.

3.2. Mô Hình NARDL Và Tác Động Bất Đối Xứng

Mô hình NARDL (Nonlinear Autoregressive Distributed Lag) được sử dụng để kiểm tra tác động bất đối xứng của tỷ giá đến cán cân thương mại. Điều này giúp hiểu rõ hơn về cách mà các biến động tỷ giá ảnh hưởng đến cán cân thương mại trong các tình huống khác nhau.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của hiệu ứng đường cong J trong mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại của Việt Nam. Điều này có nghĩa là, sau khi tỷ giá thay đổi, cán cân thương mại có thể xấu đi trước khi cải thiện. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc hoạch định chính sách kinh tế.

4.1. Phân Tích Kết Quả Từ Mô Hình ARDL

Kết quả từ mô hình ARDL cho thấy rằng sự thay đổi tỷ giá có tác động đáng kể đến cán cân thương mại trong ngắn hạn. Tuy nhiên, tác động này không phải lúc nào cũng theo chiều hướng tích cực.

4.2. Kết Quả Từ Mô Hình NARDL

Mô hình NARDL cho thấy rằng tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại là bất đối xứng. Điều này có nghĩa là phản ứng của cán cân thương mại đối với sự thay đổi tỷ giá không giống nhau trong các tình huống tăng và giảm tỷ giá.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Thay Đổi Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng thay đổi tỷ giá có tác động lớn đến cán cân thương mại của Việt Nam. Việc hiểu rõ mối quan hệ này là rất quan trọng để các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các quyết định hợp lý nhằm cải thiện tình hình thương mại. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở ra hướng đi mới cho các chính sách kinh tế của Việt Nam.

5.1. Ý Nghĩa Chính Sách Từ Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc điều chỉnh tỷ giá nhằm cải thiện cán cân thương mại. Các chính sách cần được thiết kế để tối ưu hóa lợi ích từ việc thay đổi tỷ giá.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu có thể mở rộng để xem xét tác động của các yếu tố khác như chính sách tài khóa và thương mại đến cán cân thương mại. Việc nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này sẽ giúp cải thiện khả năng dự đoán và hoạch định chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2000–2018, nền kinh tế Việt Nam đối mặt với tình trạng thâm hụt thương mại kéo dài, chạm đáy nghiêm trọng vào năm 2008 dưới tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Trong suốt 18 năm này, cán cân ngoại thương chỉ ghi nhận trạng thái thặng dư vào hai mốc thời gian là năm 2014 và năm 2018. Để điều chỉnh cán cân thương mại, chính sách phá giá đồng Việt Nam (VND) thường xuyên được cơ quan quản lý sử dụng như một công cụ đòn bẩy. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của chính sách tỷ giá còn nhiều tranh cãi do phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận ở cấp độ dữ liệu tổng hợp, dẫn đến hiện tượng thiên lệch tổng hợp (aggregation bias) và bỏ qua tính bất đối xứng giữa các giai đoạn tăng giá hay giảm giá tiền tệ.

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Quý Kiệt tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh tập trung phân tích tác động bất đối xứng của thay đổi tỷ giá thực lên cán cân thương mại song phương giữa Việt Nam và 9 đối tác thương mại hàng đầu trong giai đoạn quý 1/2000 đến quý 1/2018. Theo số liệu thống kê thương mại từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF DOTS), 9 đối tác này đóng góp tới 64,93% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam trong năm 2017 (tương đương 438,51 tỷ USD). Trong đó, Trung Quốc dẫn đầu với 21,42%, tiếp theo là Hàn Quốc với 14,08%, Mỹ với 11,61%, Nhật Bản với 7,69% cùng 5 quốc gia khu vực ASEAN gồm Thái Lan (3,54%), Malaysia (2,31%), Singapore (1,89%), Indonesia (1,49%) và Philippines (0,91%). Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp bằng chứng định lượng giúp các nhà hoạch định chính sách tiền tệ đánh giá chính xác độ trễ và mức độ phục hồi của cán cân thương mại song phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của luận văn được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính trong kinh tế học quốc tế:

1. Điều kiện Marshall-Lerner: Lý thuyết chỉ ra rằng việc phá giá đồng nội tệ chỉ thực sự cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn khi tổng độ co giãn theo giá của cầu xuất khẩu và nhập khẩu (tính theo giá trị tuyệt đối) lớn hơn 1. Nếu tổng độ co giãn nhỏ hơn 1, chính sách phá giá sẽ phản tác dụng, khiến tình trạng thâm hụt ngoại thương ngày càng trầm trọng hơn.
2. Lý thuyết đường cong J của Stephen P. Magee (1973): Do sự tồn tại của các hợp đồng thương mại đã ký kết cố định về số lượng và độ trễ trong hành vi tiêu dùng, cán cân thương mại sẽ xấu đi trong ngắn hạn ngay sau khi phá giá tiền tệ do giá hàng nhập khẩu tính bằng nội tệ tăng vọt. Sau một khoảng thời gian nhất định, khi các bên ký kết hợp đồng mới và khối lượng hàng hóa điều chỉnh linh hoạt, cán cân thương mại mới bắt đầu phục hồi và chuyển sang thặng dư, tạo nên đồ thị hình chữ J.
3. Lý thuyết tác động bất đối xứng (Asymmetric Cointegration): Khắc phục hạn chế của các mô hình tuyến tính truyền thống vốn giả định việc tăng giá và giảm giá có tác động đối xứng cùng độ lớn, lý thuyết phi tuyến của Bussiere (2013) cùng Bahmani-Oskooee và Fariditavana (2015) khẳng định phản ứng của giá cả xuất nhập khẩu và kỳ vọng của giới thương nhân trước biến động tỷ giá là hoàn toàn bất đối xứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu thứ cấp theo quý gồm 73 quan sát liên tục từ quý 1/2000 đến quý 1/2018. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 9 đối tác thương mại trọng điểm, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu mục đích nhằm đại diện cho 4 cường quốc kinh tế lớn nhất (chiếm 54,8% tổng kim ngạch năm 2017) và 5 đối tác tiêu biểu trong khối ASEAN.

Về phương pháp phân tích, tác giả kết hợp hai kỹ thuật kinh tế lượng hiện đại:

• Mô hình tự hồi quy phân phối trễ tuyến tính (ARDL) của Pesaran và cộng sự (2001) để xác lập mối quan hệ cân bằng dài hạn thông qua kiểm định đường bao (Bound test).
• Mô hình tự hồi quy phân phối trễ phi tuyến (NARDL) của Shin và cộng sự (2014) để phân tách chuỗi tỷ giá hối đoái thực song phương thành hai biến tổng từng phần: biến động dương (POS - phản ánh sự phá giá của VND) và biến động âm (NEG - phản ánh sự tăng giá của VND).

Lý do lựa chọn phương pháp NARDL là vì kỹ thuật này không đòi hỏi tất cả các biến phải dừng cùng bậc, cho phép kết hợp cả chuỗi dừng bậc 0 là I(0) và chuỗi dừng bậc 1 là I(1), đồng thời giải quyết triệt để hiện tượng nội sinh và kiểm định được các mối liên kết đồng liên kết ẩn mà mô hình tuyến tính bỏ qua.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình xử lý và ước lượng 73 quan sát bằng phần mềm chuyên dụng, nghiên cứu đã đưa ra các kết luận định lượng rõ ràng:

• Kiểm định tính dừng ADF (Augmented Dickey-Fuller): Hầu hết các biến cán cân thương mại song phương đều dừng ở bậc gốc I(0) tại mức ý nghĩa 1% và 5%, tiêu biểu như Nhật Bản có mức ý nghĩa p-value bằng 0,0018 và Mỹ có p-value bằng 0,0354 (ngoại trừ Hàn Quốc dừng ở sai phân bậc một). Ngược lại, tất cả các biến tỷ giá hối đoái thực và tổng sản phẩm quốc nội thực (GDP) của Việt Nam cùng 9 đối tác đều không dừng ở bậc gốc nhưng dừng hoàn toàn sau khi lấy sai phân bậc một I(1) với p-value bằng 0,0000.
• Kết quả mô hình ARDL tuyến tính: Kiểm định đường bao cho thấy mối quan hệ đồng liên kết dài hạn chỉ xuất hiện ở 4 trên 9 quốc gia gồm Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia và Thái Lan khi thống kê F vượt qua giá trị tới hạn 3,2 tại mức ý nghĩa 10%. Tuy nhiên, mô hình ARDL tuyến tính hoàn toàn không tìm thấy bằng chứng hỗ trợ cho hiện tượng đường cong J ở bất kỳ đối tác nào.
• Kết quả mô hình NARDL phi tuyến: Khi tách biệt tác động tăng giá và giảm giá, mẫu hình đường cong J bất đối xứng được xác nhận duy nhất trong mối quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc. Trong ngắn hạn, sự mất giá của VND khiến cán cân thương mại với Hàn Quốc xấu đi đáng kể (hệ số biến động trễ mang dấu âm từ -0,6317 đến -1,0866 với p-value nhỏ hơn 0,05), nhưng trong dài hạn, hệ số chuẩn hóa chuyển sang dấu dương có ý nghĩa thống kê, minh chứng cho sự phục hồi theo hình chữ J.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng đường cong J xuất hiện duy nhất ở cặp quan hệ song phương Việt Nam - Hàn Quốc bắt nguồn từ đặc thù cấu trúc thương mại giữa hai quốc gia. Hàn Quốc là đối tác cung cấp linh kiện điện tử, máy móc và thiết bị công nghệ bán dẫn lớn thứ hai của Việt Nam (chiếm 14,08% tổng kim ngạch năm 2017). Khi đồng Việt Nam mất giá so với Won Hàn Quốc, các doanh nghiệp tại Việt Nam phải chịu chi phí nhập khẩu nguyên phụ liệu đầu vào gia tăng ngay lập tức trong 2 đến 3 quý đầu tiên do hợp đồng gia công đã ký cố định. Tuy nhiên, sau khi hoàn tất chu kỳ sản xuất và xuất khẩu thành phẩm ra thị trường thế giới, giá trị thặng dư thương mại dài hạn bắt đầu bù đắp lại các thâm hụt ban đầu.

Đối với các đối tác còn lại như Mỹ hay Nhật Bản, dữ liệu thống kê mô tả cho thấy Việt Nam luôn đạt thặng dư thương mại lớn (trung bình logarit cán cân thương mại với Mỹ đạt mức dương 1,4544 và Philippines đạt 1,0595). Tại các thị trường này, biến động tỷ giá không tạo ra phản ứng ngắn hạn tiêu cực rõ rệt, do đó không xuất hiện hình thái đường cong J truyền thống.

Những kết quả này có thể được trình bày một cách trực quan thông qua biểu đồ đường phản ứng xung lũy tích (dynamic multiplier curve), giúp người đọc dễ dàng quan sát quỹ đạo phân kỳ giữa đường tác động dương và đường tác động âm của tỷ giá theo thời gian. Đồng thời, một bảng ma trận tổng hợp các hệ số ngắn hạn và dài hạn giữa 9 đối tác sẽ làm nổi bật sự vượt trội của phương pháp tiếp cận phi tuyến so với mô hình đối xứng cổ điển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được từ mô hình NARDL, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa chính sách tỷ giá và ngoại thương:

1. Thiết lập cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt có phân hóa theo từng đối tác: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần xây dựng khung giám sát tỷ giá thực song phương thay vì chỉ tập trung vào tỷ giá danh nghĩa trung tâm USD/VND. Cần ưu tiên theo dõi sát sao 4 đối tác chiếm 54,8% kim ngạch gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ và Nhật Bản, nhằm hạn chế các cú sốc tỷ giá đột ngột tác động tiêu cực đến chi phí nhập khẩu linh kiện.
2. Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển công nghiệp hỗ trợ: Bộ Công Thương cùng các hiệp hội doanh nghiệp cần đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa các ngành công nghiệp chủ lực từ mức 30-35% hiện nay lên tối thiểu 45% trong giai đoạn 2021–2025. Việc giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Hàn Quốc và Trung Quốc sẽ giúp rút ngắn giai đoạn suy thoái ngắn hạn của đường cong J khi tiền tệ biến động.
3. Triển khai rộng rãi các công cụ phái sinh tiền tệ phòng ngừa rủi ro: Các ngân hàng thương mại cần thiết kế các sản phẩm phái sinh tỷ giá linh hoạt (hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi và quyền chọn tiền tệ) với chi phí hợp lý. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ phòng vệ rủi ro tỷ giá cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô vừa và nhỏ lên mức tối thiểu 50% tổng giá trị hợp đồng quốc tế ngay từ quý đầu năm tài chính.
4. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng: Doanh nghiệp xuất khẩu cần tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới để mở rộng thị phần tại các thị trường mang lại thặng dư cao như Mỹ và các nước ASEAN, giảm thiểu rủi ro tập trung vào các thị trường đang thâm hụt sâu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Các chuyên gia tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Công Thương có thể khai thác mô hình NARDL để đánh giá chính xác tác động truyền dẫn của chính sách tiền tệ lên cán cân ngoại thương, từ đó điều chỉnh biên độ tỷ giá phù hợp với từng thời kỳ.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Những người đang nghiên cứu chuyên sâu về Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế quốc tế có thể sử dụng luận văn như một tài liệu chuẩn mực về việc ứng dụng mô hình kinh tế lượng phi tuyến, kỹ thuật phân tách biến và xử lý chuỗi thời gian 73 quý quan sát.
• Giám đốc tài chính (CFO) và chuyên viên quản trị rủi ro doanh nghiệp: Đội ngũ quản lý tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể ứng dụng các phát hiện về độ trễ điều chỉnh tỷ giá giữa VND với Won, USD, Yên Nhật để xây dựng chiến lược định giá sản phẩm và đàm phán hợp đồng thương mại quốc tế.
• Chuyên viên phân tích vĩ mô tại các định chế tài chính và quỹ đầu tư: Các chuyên viên phân tích có thêm cơ sở định lượng để dự báo dòng tiền ngoại thương, đánh giá áp lực lên tỷ giá hối đoái và đưa ra các khuyến nghị đầu tư chính xác.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình NARDL có ưu điểm gì vượt trội so với mô hình ARDL truyền thống trong phân tích tỷ giá?

Mô hình NARDL cho phép phân tách biến tỷ giá thực thành hai chuỗi riêng biệt đại diện cho sự mất giá và tăng giá của tiền tệ. Nhờ đó, mô hình phát hiện được các tác động bất đối xứng ngắn hạn và dài hạn mà mô hình ARDL tuyến tính bỏ qua do giả định phản ứng của thị trường luôn đồng nhất.

Tại sao hiệu ứng đường cong J không xuất hiện trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Mỹ?

Trong toàn bộ giai đoạn 2000–2018, Việt Nam luôn duy trì vị thế thặng dư thương mại rất lớn với Mỹ (hệ số logarit trung bình đạt 1,4544). Hàng xuất khẩu sang Mỹ phần lớn là hàng tiêu dùng hoàn thiện, do đó việc điều chỉnh tỷ giá không gây ra hiện tượng xấu đi ban đầu của cán cân thương mại.

Nguyên nhân chính khiến đường cong J chỉ được xác nhận trong quan hệ với Hàn Quốc là gì?

Cơ cấu thương mại với Hàn Quốc chiếm tới 14,08% tổng kim ngạch nhưng phần lớn là nhập khẩu linh kiện điện tử phục vụ gia công. Khi VND mất giá, chi phí nhập khẩu đầu vào tăng ngay lập tức trong khi giá trị xuất khẩu thành phẩm cần thời gian trễ từ 2 đến 3 quý mới được ghi nhận đầy đủ.

Tại sao nghiên cứu sử dụng tỷ giá hối đoái thực thay vì tỷ giá hối đoái danh nghĩa?

Tỷ giá hối đoái danh nghĩa không phản ánh được chênh lệch lạm phát giữa hai quốc gia. Việc sử dụng tỷ giá hối đoái thực kết hợp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Việt Nam và đối tác giúp đo lường chính xác sức cạnh tranh thương mại thực tế của hàng hóa trong nước trên thị trường quốc tế.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần làm gì để vượt qua giai đoạn suy giảm ngắn hạn của đường cong J?

Doanh nghiệp cần chủ động sử dụng các hợp đồng phái sinh tiền tệ kỳ hạn hoặc hoán đổi để cố định tỷ giá thanh toán, đồng thời đàm phán điều khoản chia sẻ rủi ro tỷ giá với đối tác nước ngoài và tăng cường tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế trong nước.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh thành công tính chất bất đối xứng trong tác động của tỷ giá hối đoái thực lên cán cân thương mại song phương của Việt Nam với 9 đối tác quốc tế giai đoạn 2000Q1–2018Q1.
• Nghiên cứu bác bỏ giả thuyết đường cong J dạng tuyến tính trong mô hình ARDL, đồng thời xác nhận sự tồn tại của đường cong J phi tuyến NARDL duy nhất trong mối quan hệ thương mại giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
• Làm rõ hiện tượng thiên lệch tổng hợp trong các nghiên cứu kinh tế vĩ mô trước đây, khẳng định sự cần thiết của việc phân tích dữ liệu ở cấp độ song phương.
• Đóng góp một khung phương pháp luận hoàn chỉnh kết hợp giữa lý thuyết thương mại cổ điển Marshall-Lerner và mô hình kinh tế lượng chuỗi thời gian hiện đại.
• Lộ trình nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2021–2025 cần mở rộng phân tích tác động của tỷ giá hối đoái đến từng nhóm ngành hàng xuất nhập khẩu cụ thể theo phân loại mã HS 2 chữ số và 4 chữ số.

Để nắm bắt toàn bộ hệ thống bảng số liệu kiểm định, ma trận hồi quy chi tiết và các mô hình ước lượng chuyên sâu, quý độc giả và các nhà nghiên cứu có thể tham khảo trực tiếp toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Quý Kiệt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------- NGUYỄN QUÝ KIỆT TÁC ĐỘNG BẤT ĐỐI XỨNG CỦA THAY ĐỔI TỶ GIÁ LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------- NGUYỄN QUÝ KIỆT TÁC ĐỘNG BẤT ĐỐI XỨNG CỦA THAY ĐỔI TỶ GIÁ LÊN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG CỦA VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã ngành: 8340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.

NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP. Hồ Chí Minh – Năm 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn “Tác động bất đối xứng của thay đổi tỷ giá lên cán cân thương mại song phương của Việt Nam” do PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa hướng dẫn là quá trình nghiên cứu của tôi. Các dữ liệu, kết quả trong luận văn là rõ ràng và minh bạch. Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 02 năm 2020 Tác giả Nguyễn Quý Kiệt LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC TÓM TẮT PHẦN 1: GIỚI THIỆU.

Giới thiệu chủ đề nghiên cứu. Động cơ nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Kết cấu nghiên cứu. 9 PHẦN 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM. Lý thuyết nền tảng của hiệu ứng tỷ giá lên cán cân thương mại.

Tác động dài hạn, điều kiện Marshall-Lerner. Tác động ngắn hạn, hiệu ứng đường cong J. Các nghiên cứu thực nghiệm về kiểm chứng hiệu ứng đường cong J. Các nghiên cứu về mối quan hệ tuyến tính giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái.

Các nghiên cứu về mối quan hệ phi tuyến giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái. 27 PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng mô hình cân bằng thương mại. Xác định biến và kỳ vọng dấu.

Cán cân thương mại song phương. Tỷ giá hối đoái thực song phương. Thu nhập thực trong nước. Thu nhập thực nước ngoài.

Mô tả và nguồn dữ liệu. Áp dụng phương pháp ARDL. 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Áp dụng phương pháp NARDL.

39 PHẦN 4: KẾT QUẢ. Kiểm định tính dừng. Kết quả từ mô hình ARDL. Kết quả từ mô hình NARDL.

49 PHẦN 5: KẾT LUẬN. 55 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT Nghiên cứu này xem xét hiện tượng đường cong J cho Việt Nam và 9 đối tác (cụ thể là Malaysia, Philippines, Indonesia, Singapore, Thái Lan, Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc), sử dụng dữ liệu hàng quý trong giai đoạn 2000Q1– 2018Q1. Trong khi các nghiên cứu trước đây giả định mối quan hệ tuyến tính giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, nghiên cứu này đề cập hiệu ứng phi tuyến. Dựa theo nghiên cứu của Bahmani-Oskooee và Fariditavana (2015), phương pháp thực nghiệm được sử dụng là mô hình tự hồi quy phân phối trễ đồng liên kết phi tuyến (NARDL) của Shin và cộng sự (2014), trong đó các hiệu ứng phi tuyến ngắn hạn và dài hạn được trình bày thông qua phân tách tổng từng phần dương (định giá thấp) và âm (định giá cao) của tỷ giá hối đoái thực.

Một số nghiên cứu cho rằng việc thiếu ủng hộ cho hiện tượng đường cong J có thể là do giả định tuyến tính. Vấn đề này được kiểm chứng bằng cách sử dụng các mô hình tuyến tính lẫn phi tuyến. Sử dụng mô hình ARDL tuyến tính, tác giả không thể tìm thấy sự hỗ trợ cho hiện tượng đường cong J. Tuy nhiên, khi sử dụng mô hình NARDL, mẫu hình đường cong J được xác nhận duy nhất trong mối quan hệ song phương giữa Việt Nam và Hàn Quốc.

Từ khóa: Đường cong J song phương, NARDL, đồng liên kết bất đối xứng. ABSTRACT This article examines the J-curve phenomenon for Vietnam and its 9 partners (namely, Malaysia, Philippines, Indonesia, Singapore, Thailand, US, China, Japan and Korea) using quarterly data for the period 2000Q1–2018Q1. While previous studies assume a linear relationship between the exchange rate and the trade balance, this paper allows for nonlinearity. Following Bahmani-Oskooee and Fariditavana (2015), the empirical method used is the nonlinear cointegrating autoregressive distributed lag (NARDL) model of Shin et al.

(2014) in which short- run and long-run nonlinearities are introduced via positive (depreciation) and LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] negative (appreciation) partial sum decompositions of the real exchange rate. Several papers argue that the lack of support for the J-curve phenomenon could be due to the linearity assumption. This issue is examined by utilizing the linear and the non-linear models. Using the linear ARDL model, we are unable to find support for the J-curve phenomenon in any case.

However, employing the nonlinear ARDL model, the J-curve pattern has confirmed in the bilateral relationship between Vietnam and Korea. Keywords: Bilateral J-curve, NARDL, asymmetry cointegration. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 PHẦN 1: GIỚI THIỆU 1. Giới thiệu chủ đề nghiên cứu Sau hiệp định Smithsonian, đồng đô la Mỹ đã bị mất giá 15% vào năm 1971.

Tuy nhiên, trong hai năm tiếp theo, cán cân thương mại của Mỹ lại không chứng kiến sự cải thiện rõ rệt nào. Trước tình hình trên, Magee (1973) chỉ ra rằng cán cân thương mại của một quốc gia trên thực tế có thể xấu đi sau khi phá giá tiền tệ, do cấu trúc trễ (lag structure) trong mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại, trước khi có bất kỳ dấu hiệu cải thiện nào. Điều này dẫn đến giả thuyết “đường cong J”. Tài liệu về đường cong J đã phát triển theo cấp số nhân trong những năm qua với các phương pháp khác nhau được đề xuất nhằm kiểm tra sự hiện diện của nó trong dữ liệu.

Lấy ví dụ, Bahmani-Oskooee (1985, 1989) đưa ra các cấu trúc trễ của tỷ giá hối đoái trong mô hình rút gọn với cán cân thương mại là biến phụ thuộc, và giải thích bằng chứng của đường cong J bằng sự hiện diện của ước tính âm (negative estimate) của tỷ giá hối đoái ở độ trễ thấp hơn, theo sau là ước tính dương của tỷ giá hối đoái ở độ trễ cao hơn. Phương pháp được đề xuất bởi Bahmani-Oskooee (1985, 1989) được áp dụng cho phân tích ngắn hạn. Ngược lại, Rose và Yellen (1989) đề xuất khuôn khổ dựa trên mô hình sai số hiệu chỉnh Engle và Granger (1987) và phù hợp để ước tính cả tác động ngắn hạn cũng như tác động dài hạn của bước đi tỷ giá hối đoái. Điều này dẫn đến một cách giải thích mới về đường cong J.

Theo cách giải thích mới này, bằng chứng về đường cong J được xác nhận một khi sự mất giá có liên quan đến sự cải thiện dài hạn của cán cân thương mại, và cũng tồn tại những dấu hiệu suy giảm cán cân thương mại trong ngắn hạn. Cách giải thích cụ thể này đã được sử dụng rộng rãi để xác minh sự hiện diện của đường cong J, trong trường hợp của một quốc gia cũng như cho một nhóm các quốc gia. Các ví dụ bao gồm Himario (1985), người đã kiểm chứng sự hiện diện của đường cong J đối với 10 quốc gia phát triển và đang phát triển; Meade (1988) và Moffet (1989) kiểm chứng cho Mỹ; Felroe (1988) cho Úc; Noland (1989) cho Nhật Bản; Lal và Lowinger (2002) cho các nước Đông Á; Hacker và Hatemi-J (2003) cho các quốc gia Bắc Âu; và Moura và Da Silva (2005) cho Brazil, Halicioglu (2007, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 2008) cho Thổ Nhĩ Kỳ; gần đây gồm Le Hoang Phong và cộng sự (2017), Nguyen Cam Nhung và cộng sự (2018) và Thi Xuan Thom (2017) cho Việt Nam. Động cơ nghiên cứu Việt Nam là nền kinh tế mở nhỏ và được phân loại là quốc gia đang phát triển.

Do đó, sự thay đổi của cán cân ngoại thương ảnh hưởng đến các nền móng cơ bản của cán cân thanh toán. Trong giai đoạn 2000–2018, nền kinh tế Việt Nam đối diện với vấn đề thâm hụt thương mại dai dẳng, trầm trọng nhất vào năm 2008, thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu (tham khảo Hình 1. Duy nhất trong năm 2014 và năm 2018, cán cân thương mại giữa Việt Nam với các đối tác là thặng dư. Thâm hụt cán cân thương mại quá nhiều có thể gây nguy hiểm cho nền kinh tế Việt Nam, châm ngòi cho các cuộc suy thoái và bất ổn trong tăng trưởng kinh tế (Ahad, 2017).

Nhìn chung, việc phá giá ở Việt Nam (phá giá VND) nhiều lần đã được sử dụng làm công cụ chính sách nhằm cải thiện cán cân thương mại. Một số lần phá giá tiền tệ có thể là thành công khi tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu, nhưng một số trong đó có thể là thất bại; do đó, nghiên cứu liệu hiệu ứng đường cong J có tồn tại và xác định thời gian hồi phục của cán cân thương mại là rất quan trọng đối với các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam. Nhiều nghiên cứu tại Việt Nam đã kiểm chứng sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J ở cấp độ tổng hợp, điển hình như Le Hoang Phong và cộng sự (2017); Nguyen Cam Nhung và cộng sự (2018); và Thi Xuan Thom (2017). Tuy nhiên, việc sử dụng dữ liệu tổng hợp có thể gây nên vấn đề thiên lệch tổng hợp (aggregation bias), che đậy bản chất thực của các kết quả từ chính sách phá giá tiền tệ lên từng đối tác thương mại.

Phá giá VND có thể cải thiện cán cân thương mại của Việt Nam với một đối tác nhưng lại làm suy thoái cán cân song phương với đối tác khác. Mặt khác, các phát hiện gần đây cho thấy mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại có thể là không đối xứng (Nusair, 2016; Bahmani-Oskooee và Saha, 2017). Do đó, việc kiểm chứng sự hiện diện của hiệu ứng đường cong J ở cấp độ song phương là cần thiết, giúp các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam hiểu rõ hiệu quả của chính sách phá giá lên từng đối tác thương mại cụ thể. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Can can thuong mai 10 0 -10 -20 00 02 04 06 08 10 12 14 16 18 Nguồn: Dữ liệu thống kê thương mại của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (DOTS).

Cán cân thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2000–2018 (Đơn vị: Tỷ USD). Mặc dù, các bằng chứng hỗ trợ cho sự hiện diện của đường cong J (dù tổng hợp hay song phương) tương đối phong phú và đa dạng.