Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật Tại Việt Nam Hiện Nay

Nghiên cứu áp dụng pháp luật tại Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong khoa học pháp lý. 276 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2009.

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thị Hồi
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Khoa Học Pháp Lý
• Đề tài: Áp Dụng Pháp Luật Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT
• 1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật Tại Việt Nam

Nghiên cứu áp dụng pháp luật tại Việt Nam là một lĩnh vực quan trọng trong khoa học pháp lý. Việc hiểu rõ về khái niệm và thực tiễn áp dụng pháp luật giúp nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ pháp lý và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trong bối cảnh hiện nay, việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa lý luận mà còn mang tính thực tiễn cao, góp phần vào việc cải cách pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

1.1. Khái Niệm Áp Dụng Pháp Luật

Áp dụng pháp luật là quá trình thực hiện các quy định pháp lý trong thực tế. Điều này bao gồm việc hiểu và áp dụng các quy định của pháp luật vào các tình huống cụ thể trong đời sống xã hội.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật

Nghiên cứu áp dụng pháp luật giúp làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp cải cách nhằm nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật tại Việt Nam.

II. Những Thách Thức Trong Áp Dụng Pháp Luật Tại Việt Nam

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng việc áp dụng pháp luật tại Việt Nam vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật, sự hiểu biết pháp luật của người dân còn hạn chế, và sự thiếu hụt nguồn lực trong thực thi pháp luật là những yếu tố cần được khắc phục.

2.1. Thiếu Đồng Bộ Trong Hệ Thống Pháp Luật

Sự không đồng bộ giữa các quy định pháp luật gây khó khăn trong việc áp dụng và thực thi pháp luật. Điều này dẫn đến tình trạng mâu thuẫn và chồng chéo trong các quy định.

2.2. Sự Thiếu Hiểu Biết Pháp Luật Của Người Dân

Nhiều người dân chưa hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình theo pháp luật, dẫn đến việc không thực hiện hoặc thực hiện sai quy định pháp luật.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật Hiện Nay

Để nghiên cứu hiệu quả về áp dụng pháp luật, cần sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp, so sánh và điều tra xã hội học. Những phương pháp này giúp làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật.

3.1. Phân Tích Tài Liệu Pháp Luật

Phân tích các tài liệu pháp luật hiện hành giúp xác định các quy định cần thiết và cách thức áp dụng chúng trong thực tế.

3.2. Điều Tra Xã Hội Học Về Thực Tiễn Áp Dụng

Điều tra xã hội học giúp thu thập thông tin từ người dân và các cơ quan thực thi pháp luật, từ đó đánh giá hiệu quả của việc áp dụng pháp luật trong thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật

Nghiên cứu áp dụng pháp luật không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải cách pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Cải Cách Pháp Luật Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đề xuất các cải cách pháp luật nhằm nâng cao tính hiệu quả và công bằng trong áp dụng pháp luật.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Pháp Luật Trong Cộng Đồng

Các chương trình giáo dục pháp luật có thể được triển khai dựa trên kết quả nghiên cứu, nhằm nâng cao nhận thức và hiểu biết pháp luật cho người dân.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật Tại Việt Nam

Nghiên cứu áp dụng pháp luật tại Việt Nam là một lĩnh vực cần thiết và quan trọng. Việc cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Áp Dụng Pháp Luật

Trong tương lai, nghiên cứu áp dụng pháp luật cần tiếp tục được đẩy mạnh, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và cải cách pháp luật tại Việt Nam.

5.2. Vai Trò Của Các Cơ Quan Nhà Nước Trong Nghiên Cứu

Các cơ quan nhà nước cần tích cực tham gia vào nghiên cứu và áp dụng pháp luật, nhằm đảm bảo tính hiệu quả và công bằng trong thực thi pháp luật.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU: LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TẠI VIỆT NAM

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Research Question chính: Hoạt động áp dụng pháp luật tại Việt Nam hiện nay đang đối mặt với những khoảng trống lý luận và bất cập thực tiễn nào; làm thế nào để hoàn thiện quy trình áp dụng pháp luật nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ công lý?
• Methodology snapshot: Đề tài vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng Mác - Lênin kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành: phân tích - tổng hợp quy phạm, luật học so sánh, điều tra xã hội học, phân tích án lệ và giải thích pháp luật chuyên sâu.
• Key findings:
  1. Tái định nghĩa toàn diện khái niệm thực hiện pháp luật và áp dụng pháp luật, xác lập chuẩn xác 7 trường hợp bắt buộc phải có sự can thiệp của quyền lực nhà nước;
  2. Hệ thống hóa quy trình áp dụng pháp luật 4 giai đoạn chuẩn mực và cơ chế xử lý xung đột quy phạm;
  3. Chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn, mâu thuẫn trong thực tiễn định tội danh hình sự (các tình tiết định khung tăng nặng tội giết người) và thực thi pháp luật dân sự (áp dụng tập quán, án lệ, quy định tương tự và chế định thừa kế thế vị).
• Implications: Cung cấp cơ sở khoa học nền tảng cho việc sửa đổi Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, chuẩn hóa giáo trình đào tạo cử nhân luật và nâng cao năng lực xét xử của hệ thống tư pháp Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, pháp luật giữ vai trò là công cụ quản lý xã hội tối thượng. Tuy nhiên, một hệ thống pháp luật dù tiến bộ đến đâu cũng chỉ phát huy giá trị thực tế khi được hiện thực hóa thông qua hành vi của các chủ thể xã hội, mà đỉnh cao là hoạt động áp dụng pháp luật – nơi quyền lực nhà nước được kích hoạt để cá biệt hóa các quy phạm chung vào từng tình huống thực tế.

• Current state of knowledge (Thực trạng nghiên cứu): Trước đây, các vấn đề về áp dụng pháp luật phần lớn chỉ được đề cập khái quát, mang tính giáo khoa trong các giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật hoặc nằm rải rác dưới dạng các bài viết bình luận từng vụ việc đơn lẻ trên các tạp chí chuyên ngành.
• Research gap identified (Khoảng trống học thuật): Thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, đa chiều có khả năng kết nối chặt chẽ giữa lý luận nền tảng với thực tiễn áp dụng đa ngành (hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, lao động, hành chính). Nhiều khái niệm cốt lõi bị đồng nhất hoặc giải thích chưa thấu đáo, gây lúng túng cho người thực thi công vụ.
• Timeliness & Relevance (Tính thời sự và cấp thiết): Thực tiễn xét xử và quản lý thời gian qua bộc lộ nhiều điểm nghẽn: tình trạng xung đột quy phạm, án lệ chưa được thừa nhận chính thức, sai sót trong định khung hình phạt hay sự bảo thủ trong phân chia di sản thừa kế.
• Potential impact (Tác động kỳ vọng): Nghiên cứu góp phần hoàn thiện nhận thức lý luận, định hướng lập pháp khắc phục "lỗ hổng luật", đồng thời trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ tư pháp tại các trường đại học luật trọng điểm trên toàn quốc.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình nghiên cứu khoa học cấp trường (Mã số: LH – 08 – 08/ĐHL) do TS. Nguyễn Thị Hồi làm chủ nhiệm cùng tập thể 12 nhà khoa học uy tín tại Trường Đại học Luật Hà Nội thực hiện, áp dụng cách tiếp cận chuẩn mực và toàn diện:

• Research Design (Thiết kế nghiên cứu): Đề tài thiết lập một khung nghiên cứu kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết chuẩn tắc (Normative Legal Research) và nghiên cứu thực nghiệm pháp lý (Empirical/Applied Legal Research). Khung nghiên cứu đi từ bản chất lý luận, chuẩn hóa khái niệm đến khảo cứu thực chứng trên các hồ sơ vụ án điển hình.
• Data Collection Methods (Phương pháp thu thập dữ liệu):
  • Rà soát toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Hiến pháp, Bộ luật Dân sự 2005, Bộ luật Hình sự 1999, Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính...);
  • Thu thập các bản án, quyết định giám đốc thẩm, hướng dẫn tổng kết ngành của Tòa án nhân dân tối cao (từ năm 1955 đến nay);
  • Dữ liệu thực tiễn công tác điều tra, truy tố, xét xử tại các địa phương (Hà Nội, Tiền Giang, An Giang...).
• Analysis Techniques (Kỹ thuật phân tích):
  • Phân tích logic và ngôn ngữ pháp lý: Mổ xẻ câu chữ quy phạm để tìm ra xung đột ngữ nghĩa và hạn chế cấu trúc;
  • Luật học so sánh (Comparative Law): Đối chiếu các quy định pháp luật qua từng thời kỳ và kinh nghiệm quốc tế (Black's Law Dictionary, hệ thống Thông luật - Common Law và Dân luật - Civil Law);
  • Phương pháp quy nạp và diễn dịch: Khái quát hóa các bất cập từ thực tiễn xét xử thành bài học lý luận.
• Validity & Reliability (Độ tin cậy và giá trị khoa học): Luận cứ được bảo đảm nhờ việc đối chiếu trực tiếp giữa quy định thành văn và các bản án thực tế có thật, được phản biện bởi hội đồng chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực Luật Hình sự, Dân sự, Tố tụng và Lý luận Nhà nước - Pháp luật.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Công trình mang lại những phát hiện đột phá, giải quyết nhiều tranh cãi học thuật kéo dài:

1. Chuẩn hóa khái niệm "Thực hiện pháp luật" và "Áp dụng pháp luật"

• Khắc phục quan niệm cũ xem mọi hành vi thực hiện pháp luật đều là "quá trình có mục đích đưa luật vào đời sống". Thực chất, thực hiện pháp luật đơn giản là hành vi hợp pháp của chủ thể có năng lực hành vi.
• Khẳng định Áp dụng pháp luật là hình thức đặc thù nhất trong 4 hình thức thực hiện pháp luật: mang tính tổ chức chặt chẽ, thể hiện quyền lực nhà nước đơn phương, có tính sáng tạo trong khuôn khổ pháp lý nhằm cá biệt hóa quy phạm vào trường hợp cụ thể.

2. Xác lập 7 trường hợp bắt buộc phải áp dụng pháp luật

Nghiên cứu chỉ ra quyền lực nhà nước phải can thiệp khi:

1. Quyền/nghĩa vụ không mặc nhiên phát sinh, thay đổi, chấm dứt;
2. Xuất hiện tranh chấp mà các bên không tự giải quyết được;
3. Cần áp dụng chế tài cưỡng chế đối với hành vi vi phạm;
4. Cần áp dụng cưỡng chế nhà nước vì lợi ích chung (dù đương sự không vi phạm, ví dụ: thu hồi đất);
5. Thực hiện khen thưởng, tôn vinh thành tích;
6. Kiểm tra, giám sát việc thực hiện quyền và nghĩa vụ;
7. Chứng thực, xác nhận sự kiện thực tế pháp lý.

3. Giải quyết nghịch lý định khung hình phạt trong Luật Hình sự

Nghiên cứu chỉ ra sự mâu thuẫn lớn trong áp dụng các tình tiết định khung tăng nặng tội Giết người:

• Xung đột giữa "giết nhiều người" và "giết người bằng phương pháp có khả năng làm chết nhiều người". Đề xuất sửa đổi điều luật thành "giết người bằng công cụ, phương tiện, phương pháp có tính nguy hiểm cao".
• Làm rõ ranh giới áp dụng tình tiết "giết người vì động cơ đê hèn" và tình tiết "giết người để thực hiện/che giấu tội phạm khác", chấm dứt tình trạng áp dụng tùy tiện giữa các cấp Tòa án.

4. Thiết lập thứ tự ưu tiên nguồn giải quyết tranh chấp Dân sự

• Khi xuất hiện "lỗ hổng pháp luật" (lacuna), nguyên tắc xử lý phải tuân thủ nghiêm ngặt theo trật tự: Thỏa thuận $\rightarrow$ Quy định cụ thể $\rightarrow$ Tập quán $\rightarrow$ Quy phạm tương tự $\rightarrow$ Nguyên tắc chung (Tương tự pháp luật) $\rightarrow$ Án lệ.
• Đề xuất loại bỏ tư duy "quýt làm cam chịu" tại Điều 677 BLDS 2005 về thừa kế thế vị: Cháu/chắt vẫn phải được hưởng thừa kế thế vị ngay cả khi cha/mẹ của họ bị tước quyền thừa kế theo Điều 643.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Theoretical Contributions (Đóng góp lý luận): Đề tài xây dựng một hệ thống lý luận hoàn chỉnh, hiện đại về áp dụng pháp luật tại Việt Nam. Làm sáng rõ ranh giới giữa quy phạm nội dung và quy phạm thủ tục; phân định rõ quy trình truy cứu trách nhiệm pháp lý và quy trình cá thể hóa quyền, nghĩa vụ.
• Methodological Innovations (Đổi mới phương pháp): Tiên phong trong cách tiếp cận "kết hợp kép" – tích hợp đồng thời Lý luận chung với Khoa học pháp lý chuyên ngành, phá vỡ lối mòn nghiên cứu lý thuyết thuần túy tách rời thực tiễn xét xử.
• Practical Applications (Ứng dụng thực tiễn): Cung cấp cẩm nang tra cứu nghiệp vụ chuẩn xác cho Thẩm phán, Kiểm sát viên, Chấp hành viên và Cán bộ hành chính trong việc lựa chọn văn bản, giải quyết xung đột quy phạm và áp dụng tập quán/tương tự luật.
• Policy & Legislative Implications (Đóng góp chính sách): Cung cấp luận cứ sắc bén trực tiếp phục vụ các đợt sửa đổi lớn đối với Bộ luật Dân sự và Bộ luật Hình sự, đặc biệt là việc kiến tạo hành lang pháp lý chính thức cho việc công nhận và áp dụng Án lệ tại Việt Nam.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu này mang lại giá trị ứng dụng cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên sâu:

Đối tượng	Giá trị tiếp nhận chính
Giảng viên & Nhà nghiên cứu	Khung tham chiếu chuẩn mực để biên soạn bài giảng Lý luận Nhà nước & Pháp luật, Luật Hình sự, Luật Dân sự; gợi mở các hướng nghiên cứu chuyên sâu về triết lý tư pháp.
Thẩm phán & Kiểm sát viên	Tiêu chí rõ ràng để định khung tội danh chính xác, kỹ thuật viện dẫn tập quán và áp dụng quy định tương tự khi giải quyết các vụ án phức tạp.
Luật sư & Chuyên gia tư vấn	Cơ sở lý luận sắc bén để xây dựng luận cứ bảo vệ thân chủ trong các vụ việc có xung đột luật hoặc thiếu quy phạm trực tiếp điều chỉnh.
Cơ quan lập pháp & Soạn thảo luật	Nhận diện chính xác các "điểm nghẽn", lỗ hổng quy phạm để sửa đổi, bổ sung luật thực định đáp ứng yêu cầu thực tế.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu đã làm rõ bản chất thực thi quyền lực nhà nước trong áp dụng pháp luật, vạch rõ 7 trường hợp bắt buộc phải áp dụng và giải quyết triệt để các bất cập trong định khung hình phạt (tội giết người) cùng chế định thừa kế thế vị dân sự.

2. Phương pháp nghiên cứu có gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp giữa lý luận nhà nước - pháp luật kinh điển với việc mổ xẻ trực tiếp hàng loạt bản án thực tế từ thập niên 1950 đến nay, tạo nên sự gắn kết thực tiễn vượt trội so với các giáo trình trước đó.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng tổng quát hóa (generalize) không?

Có. Quy trình 4 giai đoạn và cơ chế xử lý xung đột quy phạm được thiết kế mang tính phổ quát, áp dụng hiệu quả cho mọi lĩnh vực pháp luật (từ Dân sự, Hình sự đến Hành chính, Thương mại, Đất đai).

4. Đâu là bước phát triển tiếp theo của hướng nghiên cứu này?

Mở rộng nghiên cứu cơ chế áp dụng pháp luật trong kỷ nguyên số hóa (hợp đồng điện tử, tài sản số) và hoàn thiện quy chế phát triển Án lệ tại Tòa án nhân dân tối cao.

5. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn tức thì như thế nào?

Giúp cán bộ tư pháp tránh được các lỗi sai phổ biến như: áp dụng nhầm quy phạm hết hiệu lực, bỏ lọt tình tiết tăng nặng hình sự, hoặc từ chối thụ lý vụ án dân sự viện cớ "chưa có luật điều chỉnh".

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học "Áp dụng pháp luật ở Việt Nam hiện nay" của tập thể tác giả Trường Đại học Luật Hà Nội là một công trình học thuật nền tảng, xuất sắc kết hợp giữa tư duy lý luận thượng tầng và thực tiễn thi hành pháp luật sống động. Bằng việc định danh chuẩn xác các khái niệm, chuẩn hóa quy trình áp dụng và đề xuất các giải pháp lập pháp cụ thể, công trình đã giải quyết thỏa đáng những vướng mắc pháp lý kéo dài nhiều thập kỷ.

Để tiếp tục phát huy giá trị của công trình, các cơ quan lập pháp và cơ sở đào tạo cần khẩn trương tích hợp các phát hiện này vào chương trình giảng dạy và lộ trình cải cách tư pháp quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong điều kiện của khoa học pháp lý nước ta hiện nay, việc hoàn thiện các khái niệm pháp lý cơ bản có ý nghĩa rất lớn đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ pháp lý, đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả của pháp luật. Áp dụng pháp luật là một khái niệm cơ bản của khoa học pháp lý, việc nghiên cứu về áp dụng pháp luật ở nước ta hiện nay có ý nghĩa thời sự cả về mặt lý luận và thực tiễn vì những lý do sau: Thứ nhất, mặc dù áp dụng pháp luật là một khái niệm pháp lý cơ bản song ở nước ta cho đến nay, các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật chưa nhiều. Các vấn đề lý luận và thực tiễn về áp dụng pháp luật mới chỉ được giới thiệu một cách khái quát trong giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật, các giáo trình của các môn khoa học pháp lý chuyên ngành và một số công trình nghiên cứu chuyên biệt, vì vậy, một số vấn đề lý luận về áp dụng pháp luật chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ, thấu đáo và toàn diện.

Thứ hai, thực tiễn áp dụng pháp luật ở nước ta thời gian vừa qua cho thấy hoạt động này đã đạt được khá nhiều thành tựu, song vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Nghiên cứu về thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể vừa góp phần làm sáng tỏ và hoàn thiện lý luận, vừa có thể chỉ ra được những điểm bất cập trong các quy định của pháp luật, những hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện các quy định đó, từ đó góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của nó. Thứ ba, ở nước ta hiện nay, pháp luật đã trở thành một trong những công cụ có hiệu quả nhất để Nhà nước quản lý xã hội. Song pháp luật chỉ thể hiện được vai trò đó của mình khi nó được thực hiện một cách nghiêm chỉnh và đặc biệt là được áp dụng một cách đúng đắn, chính xác.

Kết quả áp dụng pháp luật để giải quyết các vụ việc xảy ra trong thực tế có đúng đắn, chính xác hay có thấu tình đạt lý hay không chủ yếu phụ thuộc vào sự hiểu biết pháp luật và thái độ tôn trọng, thực hiện nghiêm chỉnh pháp luật của các chủ thể có thẩm quyền áp dụng. Trong khi đó trường ta là một cơ sở đào tạo cán bộ pháp lý lớn nhất của cả nước, sinh viên, học viên của trường ta sau khi tốt nghiệp phần lớn trở thành người áp dụng pháp luật trong thực tế, chính vì vậy, việc cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản và cụ thể về áp dụng pháp luật là hoàn toàn cần thiết. Để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của trường, việc tổng hợp, trình bày một cách có hệ thống các kiến thức lý luận về áp dụng pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể trong một công trình nghiên cứu để có thêm tài liệu tham khảo trong quá trình giảng dạy và học tập ở trường ta hiện nay là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa thiết thực. Ý thức được tất cả những lý do trên nên chúng tôi đã chọn và nghiên cứu đề tài Áp dụng pháp luật ở Việt Nam hiện nay.

Tình hình nghiên cứu Áp dụng pháp luật là một trong những vấn đề cơ bản của khoa học pháp lý nên cũng đã được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu. Chẳng hạn, những vấn đề lý luận cơ bản và khái quát về áp dụng pháp luật được đề cập đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 trong các giáo trình Lý luận về nhà nước và pháp luật dành cho hệ đại học, trung cấp và trong các giáo trình của các môn khoa học pháp lý chuyên ngành. Bên cạnh đó, vấn đề này còn được đề cấp đến trong một số công trình nghiên cứu khác. Chẳng hạn, trong tác phẩm “Những vấn đề lý luận cơ bản về nhà nước và pháp luật” của Viện nghiên cứu nhà nước và pháp luật do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia ấn hành năm 1995 và tác phẩm “Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật” của Tiến sĩ Đào Trí Úc do Nhà xuất bản Khoa học xã hội ấn hành năm 1993 đều có một chương mang tên Áp dụng pháp luật đề cập đến vấn đề này.

Bên cạnh đó, những vấn đề ít nhiều liên quan đến việc áp dụng pháp luật trong thực tế thì được đề cập đến trong rất nhiều công trình nghiên cứu có tính chất chuyên biệt. Đơn cử một số công trình như: “Giải quyết tranh chấp kinh tế theo thủ tục thương lượng, hòa giải” của TS. Trần Ngọc Dũng, Tạp chí Luật học số 1/2004; “Bàn về quyền khởi tố vụ án hành chính của viện kiểm sát nhân dân” của Th. Nguyễn Thị Thuỷ, Tạp chí Luật học số 1/2004; “Một số vấn đề áp dụng phong tục, tập quán trong giải quyết các tranh chấp hôn nhân và gia đình” của Nguyễn Hồng Hải, Đặc san nghề luật số 4/2003; “Tạm giam bị cáo sau phiên toà sơ thẩm” của Hà Thị Loan, Đặc san nghề luật số 4/2003; “Thực tiễn giải quyết vụ án lao động tại TAND năm 2001, những vướng mắc trong việc áp dụng Bộ luật Lao động và giải pháp” của Nguyễn Xuân Thu, Đặc san nghề luật số 4/2003; “Nhân thân người phạm tội một căn cứ quyết định hình phạt” của Trịnh Tiến Việt, Đặc san nghề luật số 4/2003; “Tôn trọng nguyên tắc tự do ý chí của các đương sự trong tố tụng dân sự” của Nguyễn Văn Luật, Đặc san nghề luật số 4/2003… Tuy nhiên, theo tôi được biết, trong số các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật ở nước ta cho đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu về áp dụng pháp luật theo cách kết hợp những vấn đề lý luận về áp dụng pháp luật với thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể như công trình này, tức là chưa có công trình nghiên cứu nào tiếp cận vấn đề áp dụng pháp luật như cách tiếp cận của công trình này.

Phương pháp nghiên cứu Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước và pháp luật mà chủ yếu là trên cơ sở quan điểm duy vật và phép biện chứng. Đồng thời đề tài còn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, so sánh, điều tra xã hội học, giải thích pháp luật… 4. Mục đích nghiên cứu Việc nghiên cứu đề tài này nhằm các mục đích sau: - Làm sáng tỏ thêm và hoàn thiện thêm một số vấn đề lý luận chung về áp dụng pháp luật. - Làm sáng tỏ những vấn đề liên quan đến lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể ở nước ta hiện nay, những thành tựu đạt được, những hạn chế còn tồn tại, thông qua đó có thể giúp cho việc hiểu một cách đầy đủ, toàn diện về áp dụng pháp luật, đồng thời chỉ ra những ưu điểm của hoạt động này để phát huy và những điểm hạn chế, bất cập trong các quy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 định của pháp luật cũng như thực tế thực hiện các quy định đó để khắc phục nhằm nâng cao hiệu quả của pháp luật nước ta hiện nay.

- Cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học tập của giáo viên và sinh viên các trường luật cũng như cho các cơ quan, nhân viên nhà nước có thẩm quyền trong quá trình giải quyết các vụ việc pháp lý xảy ra trong thực tế. Phạm vi nghiên cứu Áp dụng pháp luật là vấn đề có nội dung khá rộng và phức tạp nên không thể trình bày được tất cả các vấn đề về nó trong một công trình nghiên cứu, nhất là một công trình nghiên cứu khoa học cấp trường. Vì vậy, đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận chung về áp dụng pháp luật, lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể: hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình, hành chính, kinh tế… Ngay trong mỗi lĩnh vực đó, đề tài cũng chỉ có thể đề cập đến việc áp dụng pháp luật trong một hoặc một vài trường hợp cụ thể mà không thể đề cập đến việc áp dụng pháp luật trong tất cả các trường hợp. Nội dung nghiên cứu Nội dung nghiên cứu của đề tài gồm các vấn đề cơ bản sau: 1.

Một số vấn đề lý luận chung về áp dụng pháp luật: khái niệm, đặc điểm, các trường hợp cần áp dụng pháp luật, quy trình áp dụng pháp luật, quyết định áp dụng pháp luật, áp dụng pháp luật tương tự. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về áp dụng pháp luật trong một số lĩnh vực cụ thể: hình sự, dân sự, hành chính, lao động, đất đai, thương mại…; những thành tựu đạt được, những hạn chế tồn tại trong hoạt động này; những biện pháp cần thực hiện để phát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả của áp dụng pháp luật đồng thời làm sáng tỏ và hoàn thiện thêm lý luận chung về áp dụng pháp luật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 PHẦN I BÁO CÁO TỔNG HỢP KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT 1.

KHÁI NIỆM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Chúng ta đều biết áp dụng pháp luật là một trong các hình thức thực hiện pháp luật, do vậy, việc xem xét khái niệm áp dụng pháp luật phải được bắt đầu từ việc xem xét khái niệm thực hiện pháp luật. Trong thực tế cuộc sống hiện đại, thực hiện pháp luật là hoạt động không thể thiếu và thậm chí là hoạt động cực kỳ quan trọng vì nó có vai trò hiện thực hoá các quy định của pháp luật, biến các quy định ấy từ trong văn bản thành cách xử sự thực tế hợp pháp của các chủ thể khi tham gia vào những quan hệ pháp luật cụ thể. Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của nhà nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hoá, nhờ đó nhà nước có thể điều hành và quản lý xã hội, có thể thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội trong những lĩnh vực nhất định.