Luận văn: Tác động của blockchain truy xuất nguồn gốc thực phẩm hữu cơ tại TP.HCM

Nghiên cứu tác động của công nghệ chuỗi khối trong truy xuất nguồn gốc đến ý định mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến của người tiêu dùng tại TP.HCM.

• Tác giả: Đào Lê Kiều Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Trịnh Hoàng Nam
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Hệ thống thông tin quản lý
• Đề tài: Tác động của ứng dụng công nghệ chuỗi khối trong truy xuất nguồn gốc đến ý định mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến tại Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về công nghệ chuỗi khối trong truy xuất thực phẩm hữu cơ

Thị trường thực phẩm hữu cơ tại Thành phố Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ. Nhu cầu tiêu dùng sản phẩm sạch và an toàn tăng nhanh trên các sàn thương mại điện tử. Tuy nhiên, người mua vẫn đối mặt với rủi ro thông tin không minh bạch. Công nghệ chuỗi khối xuất hiện như một công cụ số hóa đột phá. Hệ thống này quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm từ nông trại đến bàn ăn. Công nghệ chuỗi khối lưu trữ dữ liệu phân tán trên mạng lưới máy tính. Dữ liệu một khi đã ghi nhận sẽ không thể chỉnh sửa hay làm giả. Đặc tính này mang lại sự minh bạch tuyệt đối cho hồ sơ sản phẩm. Mọi quy trình canh tác, chứng nhận và vận chuyển đều được công khai. Khách hàng có thể quét mã QR để kiểm tra dữ liệu tức thì. Sự kết hợp giữa chuỗi khối và thương mại điện tử mở ra hướng đi mới. Các đơn vị kinh doanh trực tuyến tối ưu hóa trải nghiệm mua sắm số. Nghiên cứu hành vi tiêu dùng cho thấy công nghệ thúc đẩy nhận thức tích cực. Người dân đô thị sẵn sàng lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

1.1. Khái niệm công nghệ chuỗi khối trong nông nghiệp số

Công nghệ chuỗi khối là sổ cái kỹ thuật số phi tập trung. Hệ thống ghi lại toàn bộ nhật ký giao dịch một cách an toàn. Mỗi khối thông tin liên kết chặt chẽ với khối liền trước bằng mã hóa. Trong ngành nông nghiệp, chuỗi khối ghi nhận chi tiết quy trình gieo trồng và thu hoạch. Mọi dữ liệu về phân bón sinh học và kiểm định chất lượng đều được lưu trữ vĩnh viễn. Nhà sản xuất không thể tự ý thay đổi thông tin sau khi tải lên hệ thống. Người mua kiểm tra nguồn gốc nông sản trực tiếp qua ứng dụng điện thoại thông minh. Giải pháp này giúp xóa bỏ nghi ngờ về chất lượng thực phẩm xanh.

1.2. Xu hướng mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến tại TP.HCM

Cư dân đô thị tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày càng quan tâm đến sức khỏe. Thói quen mua sắm trực tuyến trở nên phổ biến nhờ sự phát triển của công nghệ. Thực phẩm hữu cơ trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều gia đình hiện đại. Các kênh bán hàng qua ứng dụng di động và website ghi nhận mức tăng trưởng cao. Tuy nhiên, tình trạng hàng giả và chứng nhận giả mạo gây tâm lý hoang mang. Người tiêu dùng đòi hỏi tiêu chuẩn minh bạch cao hơn khi đặt hàng từ xa. Việc ứng dụng công nghệ xác thực nguồn gốc trở thành yếu tố quyết định hành vi mua sắm. Xu hướng này tạo động lực cho các nhà bán lẻ đổi mới công nghệ.

II. Phân tích tác động của chuỗi khối đến ý định mua thực phẩm hữu cơ

Nghiên cứu thực nghiệm tại Thành phố Hồ Chí Minh chỉ ra các rào cản tâm lý lớn. Sự bất đối xứng thông tin khiến khách hàng e ngại khi mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến. Người mua không thể trực tiếp kiểm tra độ tươi ngon hay quy trình canh tác. Nhiều sản phẩm gắn nhãn sạch nhưng thiếu căn cứ xác thực khoa học. Vấn đề này làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của thị trường. Đặc tính của chuỗi khối tác động trực tiếp lên các biến tâm lý trung gian. Ba yếu tố cốt lõi gồm tính minh bạch, tính không thể thay đổi và tính bảo mật dữ liệu. Khảo sát 509 người tiêu dùng cho thấy công nghệ giúp xóa tan sự nghi ngờ. Khi thông tin được xác thực, khách hàng cảm nhận giá trị xanh cao hơn. Họ hình thành niềm tin vững chắc vào chất lượng sản phẩm hữu cơ trực tuyến. Bên cạnh đó, áp lực xã hội và xu hướng sống xanh kích hoạt động lực tiêu dùng. Việc sử dụng công nghệ mới tạo ra trải nghiệm thích thú cho người mua sắm. Niềm tin số trở thành cầu nối quyết định chuyển hóa nhận thức thành hành động mua.

2.1. Vai trò của niềm tin xanh và cảm nhận giá trị xanh

Niềm tin xanh là trạng thái tâm lý sẵn sàng đặt kỳ vọng vào sản phẩm thân thiện môi trường. Khi dữ liệu chuỗi khối được công khai, mối lo ngại về gian lận thương mại giảm mạnh. Khách hàng tin tưởng vào cam kết chất lượng của doanh nghiệp nông nghiệp hữu cơ. Song song đó, cảm nhận giá trị xanh hình thành từ sự đánh đổi hợp lý giữa chi phí và lợi ích nhận được. Người mua sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn cho thực phẩm có chứng thực nguồn gốc. Nghiên cứu thực tế khẳng định niềm tin xanh là mắt xích trung gian quan trọng nhất. Yếu tố này thúc đẩy trực tiếp ý định chi tiêu của người dân đô thị.

2.2. Tác động của ảnh hưởng xã hội và sự thích thú công nghệ

Ảnh hưởng xã hội phản ánh mức độ tác động từ gia đình, người thân và cộng đồng. Người tiêu dùng có xu hướng mua thực phẩm hữu cơ khi người xung quanh ủng hộ. Chuẩn mực xã hội định hình lối sống văn minh và trách nhiệm môi trường. Cùng lúc đó, việc quét mã tra cứu dữ liệu chuỗi khối mang lại sự thích thú mới lạ. Giao diện trực quan và trải nghiệm số hóa kích thích tính tò mò của khách hàng trẻ. Động lực hưởng thụ này thúc đẩy thái độ mua sắm tích cực trên nền tảng mạng. Sự kết hợp giữa áp lực chuẩn mực và cảm giác hào hứng gia tăng quyết định đặt hàng.

III. Giải pháp tích hợp chuỗi khối trong phân phối thực phẩm hữu cơ

Doanh nghiệp phân phối thực phẩm hữu cơ cần triển khai hệ thống chuỗi khối toàn diện. Quá trình bắt đầu từ khâu thu thập dữ liệu tại các trang trại chuẩn VietGAP hoặc quốc tế. Cảm biến Internet vạn vật (IoT) tự động ghi nhận độ ẩm, nhiệt độ và lượng nước tưới. Dữ liệu sau đó được mã hóa trực tiếp lên các khối phân tán. Cách làm này hạn chế tối đa sự can thiệp thủ công của con người. Giao diện tra cứu dành cho khách hàng cần được thiết kế đơn giản và thân thiện. Mỗi đơn hàng trực tuyến phải đính kèm mã định danh QR duy nhất. Người mua quét mã bằng điện thoại thông minh để xem toàn bộ hành trình sản phẩm. Thông tin hiển thị bao gồm ngày thu hoạch, đơn vị vận chuyển và giấy chứng nhận hữu cơ. Các sàn thương mại điện tử cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan kiểm định độc lập. Việc xác thực chéo giữa các bên tạo nên một hệ sinh thái minh bạch và uy tín. Đào tạo nhận thức số cho người tiêu dùng cũng là bước đi cấp thiết. Chiến lược này giúp xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững cho nông sản xanh.

3.1. Số hóa quy trình truy xuất nguồn gốc bằng hợp đồng thông minh

Hợp đồng thông minh giúp tự động hóa toàn bộ quá trình kiểm soát chất lượng thực phẩm. Khi lô hàng hữu cơ vượt qua bài kiểm tra tiêu chuẩn, dữ liệu tự động cập nhật lên chuỗi khối. Các điều kiện bảo quản trong kho lạnh và xe vận chuyển được theo dõi liên tục. Mọi sai lệch về nhiệt độ đều bị ghi lại và cảnh báo ngay lập tức. Tính minh bạch này ngăn chặn việc làm giả chứng nhận nguồn gốc nông sản. Doanh nghiệp cắt giảm đáng kể chi phí kiểm toán và chứng từ giấy tờ truyền thống. Người tiêu dùng an tâm nhận hàng với đầy đủ bằng chứng xác thực số.

3.2. Nâng cao trải nghiệm tương tác số cho khách hàng trực tuyến

Nền tảng thương mại điện tử cần tối ưu hóa giao diện quét mã nguồn gốc. Giao diện phải cung cấp thông tin trực quan qua hình ảnh và bản đồ vệ tinh vùng trồng. Khách hàng dễ dàng theo dõi hành trình vận chuyển thực phẩm hữu cơ từ nông trại đến tận nhà. Doanh nghiệp nên bổ sung các yếu tố tương tác thú vị để gia tăng sự gắn kết của người mua. Ứng dụng công nghệ có thể tích hợp điểm thưởng xanh cho hành vi quét mã kiểm tra. Trải nghiệm số hóa liền mạch củng cố niềm tin và thúc đẩy hành vi mua sắm lặp lại của người dùng.

IV. Kết luận và hàm ý ứng dụng chuỗi khối cho thị trường nông sản

Công nghệ chuỗi khối là lời giải hiệu quả cho bài toán minh bạch thị trường thực phẩm hữu cơ. Nghiên cứu khẳng định tác động tích cực của công nghệ đến ý định mua sắm trực tuyến. Dữ liệu xác thực giúp xây dựng lòng tin số vững chắc cho người tiêu dùng tại đô thị lớn. Khách hàng cảm thấy an tâm và sẵn sàng chi tiêu cho sản phẩm có nguồn gốc chuẩn mực. Đối với doanh nghiệp, việc ứng dụng chuỗi khối tạo ra giá trị cạnh tranh khác biệt. Doanh nghiệp bảo vệ uy tín thương hiệu và giảm thiểu rủi ro giả mạo trên không gian mạng. Chi phí đầu tư công nghệ ban đầu được bù đắp bằng lượng khách hàng trung thành tăng trưởng bền vững. Đối với nhà hoạch định chính sách, đây là định hướng trọng tâm phát triển nông nghiệp số. Cơ quan quản lý cần ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho các hệ thống truy xuất. Việc hỗ trợ chính sách giúp kết nối nông hộ với các sàn thương mại điện tử hiện đại. Công nghệ chuỗi khối sẽ tiếp tục thúc đẩy tiêu dùng xanh và kinh tế tuần hoàn.

4.1. Hàm ý quản trị cho doanh nghiệp phân phối nông sản

Doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm trực tuyến cần xem chuỗi khối là tài sản chiến lược. Việc tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc giúp khẳng định uy tín thương hiệu trên sàn số. Đơn vị cần công khai toàn bộ chứng chỉ và quy trình đóng gói theo thời gian thực. Điều này giúp giảm thiểu chi phí quảng cáo và xử lý khiếu nại khách hàng. Doanh nghiệp nên chủ động hợp tác với các nhà cung cấp giải pháp công nghệ chuyên nghiệp. Xây dựng lòng tin số từ dữ liệu thực tế là chìa khóa mở rộng thị phần lâu dài.

4.2. Khuyến nghị chính sách thúc đẩy thương mại điện tử xanh

Chính quyền địa phương cần ban hành khung pháp lý rõ ràng về truy xuất nguồn gốc số. Cơ quan quản lý nên hỗ trợ vốn và công nghệ cho hợp tác xã nông nghiệp. Việc chuẩn hóa dữ liệu chuỗi khối giúp kết nối đồng bộ các sàn thương mại điện tử. Nhà nước cần đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông về tiêu dùng xanh và an toàn thực phẩm. Hoạt động kiểm tra định kỳ giúp ngăn chặn hành vi gian lận công nghệ trên thị trường số. Chính sách đồng bộ tạo môi trường thuận lợi để nông sản hữu cơ vươn tầm quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường thực phẩm hữu cơ toàn cầu đang chứng kiến bước chuyển mình mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt hơn 12% mỗi năm theo báo cáo của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc (FAO, 2024). Tại các trung tâm kinh tế trọng điểm như Thành phố Hồ Chí Minh, hơn 75% người tiêu dùng đô thị thể hiện mối quan tâm sâu sắc đến sức khỏe và tiêu dùng bền vững. Dù vậy, thị trường thực phẩm hữu cơ trực tuyến tại Việt Nam đang phải đối mặt với một lực cản lớn: sự đứt gãy niềm tin tiêu dùng khi có đến 60% khách hàng bày tỏ sự hoài nghi đối với các nhãn dán chứng nhận do tình trạng thiếu minh bạch và nguy cơ gian lận xuất xứ.

Nghiên cứu của Đào Lê Kiều Oanh dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Trịnh Hoàng Nam tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Hệ thống thông tin quản lý, năm 2026) được thực hiện nhằm phân tích toàn diện tác động của việc ứng dụng công nghệ chuỗi khối (Blockchain) trong truy xuất nguồn gốc đến ý định mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến. Mục tiêu cụ thể của luận văn gồm: nhận diện các đặc trưng công nghệ chuỗi khối ảnh hưởng đến nhận thức người dùng, lượng hóa mức độ tác động của hệ thống truy xuất số đến các trạng thái tâm lý trung gian, và thiết lập hệ thống giải pháp quản trị thực tiễn.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào người tiêu dùng cá nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh trong khung thời gian 8 tháng (từ tháng 8 năm 2025 đến tháng 4 năm 2026). Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao khi giải thích được 62,5% sự biến thiên của ý định mua sắm xanh, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giá trị giúp các doanh nghiệp nâng cao tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng và tối ưu hóa chi phí xác thực dữ liệu chuỗi cung ứng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu thiết lập một mô hình phân tích đa tầng dựa trên sự tích hợp giữa khung lý thuyết Kích thích - Cơ thể - Phản hồi (SOR) của Mehrabian và Russell làm cấu trúc tổ chức chủ đạo, kết hợp cùng Lý thuyết Giá trị - Niềm tin - Chuẩn mực (VBN) và Lý thuyết Hợp nhất về Chấp nhận và Sử dụng Công nghệ (UTAUT2). Dưới lăng kính của SOR, các yếu tố kích thích từ môi trường công nghệ và xã hội sẽ kích hoạt các trạng thái nhận thức và cảm xúc bên trong cá nhân, từ đó định hình phản hồi hành vi tiêu dùng xanh.

Các khái niệm chính được thao tác hóa trong mô hình bao gồm:

• Đặc trưng công nghệ chuỗi khối (Blockchain Affordance - BA): Khả năng mà công nghệ mang lại cho người dùng thông qua tính minh bạch, tính bất biến và khả năng truy xuất dữ liệu không thể chỉnh sửa.
• Ảnh hưởng xã hội (Social Influence - SI): Áp lực và kỳ vọng từ mạng lưới quan hệ xã hội thúc đẩy cá nhân tiếp nhận công nghệ mới.
• Các trạng thái tâm lý trung gian: Gồm Niềm tin xanh (Green Trust - GT), Cảm nhận giá trị xanh (Green Perceived Value - GPV) được kế thừa từ 5 nhóm giá trị của Lý thuyết Giá trị tiêu dùng (TCV), và Sự thích thú (Hedonic Motivation - HM) theo mô hình UTAUT2.
• Ý định tiêu dùng xanh (Green Purchase Intention - GPI): Ý định chủ động lựa chọn và chi trả cho thực phẩm hữu cơ trên các nền tảng trực tuyến.

Mô hình kế thừa thang đo từ nghiên cứu của Hina và cộng sự với 295 mẫu khảo sát tại châu Âu và nghiên cứu về tín hiệu chất lượng của Tao và Chao trên 415 người tiêu dùng nông sản, bảo đảm tính kế thừa học thuật vững chắc.

Phương pháp nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods) được triển khai bài bản qua hai giai đoạn:

Giai đoạn định tính: Tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 8 chuyên gia thuộc lĩnh vực hệ thống thông tin và chuỗi cung ứng, kết hợp thảo luận nhóm với 12 người tiêu dùng thực phẩm hữu cơ. Kết quả giúp hiệu chỉnh thang đo gốc của Hina và cộng sự từ 12 biến quan sát kỹ thuật phức tạp thành 4 biến quan sát cô đọng (từ BA1 đến BA4), phản ánh chính xác trải nghiệm thực tế của người dùng đô thị.

Giai đoạn định lượng: Triển khai khảo sát sơ bộ trên 50 đáp viên để kiểm tra sơ bộ hệ số Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA). Tiếp đó, khảo sát chính thức diện rộng thu về 509 mẫu hợp lệ từ khách hàng có hiểu biết hoặc đang sử dụng thực phẩm hữu cơ tại Thành phố Hồ Chí Minh trong vòng 3 tháng (từ tháng 12 năm 2025 đến tháng 2 năm 2026) thông qua kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng trực tuyến.

Dữ liệu được xử lý bằng phương pháp Mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương tối thiểu riêng phần (PLS-SEM) trên phần mềm SmartPLS 4.0. Phương pháp này được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc xử lý các mô hình lý thuyết phức tạp gồm nhiều cấu trúc trung gian đa tầng, không đòi hỏi dữ liệu phải tuân theo phân phối chuẩn nghiêm ngặt và tối ưu hóa khả năng dự báo ý định hành vi trong bối cảnh công nghệ mới nổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả kiểm định mô hình cấu trúc trên 509 mẫu khảo sát thông qua kỹ thuật Bootstrapping 5.000 lần cho thấy toàn bộ 09 giả thuyết nghiên cứu đề xuất đều được chấp nhận với mức ý nghĩa thống kê cao (p-value < 0,001).

Thứ nhất, Đặc trưng công nghệ chuỗi khối (BA) tác động tích cực mạnh mẽ nhất đến Niềm tin xanh (hệ số tác động đạt 0,425), đồng thời thúc đẩy Cảm nhận giá trị xanh (hệ số 0,312) và Sự thích thú (hệ số 0,268). Điều này khẳng định tính minh bạch và bất biến của dữ liệu chuỗi khối có khả năng xóa tan sự bất đối xứng thông tin trên thị trường trực tuyến.

Thứ hai, Niềm tin xanh (GT) giữ vai trò là mắt xích trung gian quan trọng nhất dẫn dắt đến Ý định tiêu dùng xanh (GPI) với hệ số tác động trực tiếp lên tới 0,385, vượt trội hơn so với Cảm nhận giá trị xanh (hệ số 0,285) và Sự thích thú (hệ số 0,195).

Thứ ba, Ảnh hưởng xã hội (SI) đóng vai trò chất xúc tác ngoại sinh, tác động trực tiếp đến Sự thích thú (hệ số 0,345), Niềm tin xanh (hệ số 0,290) và Cảm nhận giá trị xanh (hệ số 0,318).

Thứ tư, mô hình cấu trúc tổng thể đạt độ tương thích cao với dữ liệu thực nghiệm, giải thích được 62,5% phương sai của biến Ý định tiêu dùng xanh (chỉ số R-square = 0,625), chứng minh sức mạnh giải thích vượt trội của mô hình kết hợp.

Thảo luận kết quả

Kết quả phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường dẫn (Path Diagram) và bảng ma trận tương quan chỉ số HTMT (toàn bộ giá trị đều dưới ngưỡng khắt khe 0,85), chứng minh độ giá trị phân biệt tuyệt đối giữa các biến tiềm ẩn. Đánh giá mức độ tác động f-square cho thấy biến Đặc trưng công nghệ chuỗi khối tạo ra kích thước tác động lớn đối với Niềm tin xanh (f-square đạt 0,340), trong khi các biến trung gian tạo ra tác động trung bình và lớn đến Ý định tiêu dùng xanh (f-square dao động từ 0,085 đến 0,210).

Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với luận điểm của Kouhizadeh và cộng sự (2021) cũng như nghiên cứu của Duong và cộng sự (2024) tại thị trường Việt Nam khi khẳng định rằng công nghệ chuỗi khối đóng vai trò như một "bên thứ ba kỹ thuật số" bảo chứng chất lượng. Sự khác biệt mang tính đột phá của nghiên cứu nằm ở việc chứng minh: Trong môi trường số hóa, khách hàng không chỉ tìm kiếm tính xác thực (giá trị chức năng) mà còn tìm kiếm cảm giác thỏa mãn và an tâm (giá trị cảm xúc) khi quét mã truy xuất dữ liệu. Khi dữ liệu canh tác, vận chuyển và kiểm định được công khai rõ ràng, người tiêu dùng sẵn sàng chi trả mức giá cao hơn khoảng 15% đến 20% cho thực phẩm hữu cơ trực tuyến.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược khả thi cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý:

1. Tối ưu hóa giao diện truy xuất nguồn gốc số: Doanh nghiệp bán lẻ thực phẩm cần tích hợp giải pháp quét mã QR động kết nối trực tiếp với sổ cái chuỗi khối trên nền tảng ứng dụng di động trong vòng 6 tháng tới. Giao diện cần được thiết kế trực quan, hiển thị hành trình nông sản từ nông trại đến bàn ăn dưới dạng dòng thời gian sinh động nhằm rút ngắn thời gian tra cứu dưới 3 giây và nâng cao tỷ lệ tương tác của người dùng thêm 35%.
2. Đẩy mạnh chiến dịch truyền thông giáo dục giá trị xanh: Bộ phận Marketing cần triển khai các chiến dịch truyền thông số mang thông điệp "Minh bạch tuyệt đối - Sống khỏe mỗi ngày" trên mạng xã hội trong quý 3 năm 2026. Mục tiêu cụ thể là gia tăng chỉ số Niềm tin xanh thêm 25% và tiếp cận ít nhất 500.000 người tiêu dùng tại khu vực đô thị thông qua việc minh họa cách chuỗi khối ngăn chặn nạn làm giả nhãn hữu cơ.
3. Tích hợp công nghệ cảm biến IoT với hạ tầng chuỗi khối: Ban quản trị công nghệ của các đơn vị phân phối cần xây dựng hệ thống tự động ghi nhận nhiệt độ, độ ẩm kho bãi bằng cảm biến IoT đồng bộ hóa lên chuỗi khối trước năm 2027. Giải pháp này giúp duy trì độ tin cậy của dữ liệu vận hành đạt mức 99,9%, giảm thiểu 100% nguy cơ can thiệp thủ công vào hồ sơ chất lượng sản phẩm.
4. Hoàn thiện khung tiêu chuẩn kỹ thuật số ngành nông nghiệp: Cơ quan quản lý nhà nước và Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ cần ban hành bộ tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc nông sản bằng chuỗi khối trong lộ trình 2026-2028, đặt mục tiêu kết nối đồng bộ 100% hợp tác xã sản xuất hữu cơ vào hệ thống dữ liệu quốc gia dùng chung.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Doanh nghiệp sản xuất và phân phối thực phẩm hữu cơ: Giúp ban lãnh đạo hiểu rõ cơ chế tâm lý khách hàng trực tuyến, từ đó đầu tư chính xác vào hạ tầng công nghệ truy xuất nguồn gốc để gia tăng 20% đến 30% tỷ lệ giữ chân khách hàng.
• Học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về cách áp dụng phương pháp phân tích PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS 4.0 và cách mở rộng lý thuyết SOR trong phân tích hành vi công nghệ mới.
• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng gồm 509 mẫu tại đô thị lớn để xây dựng các chính sách chuyển đổi số nông nghiệp và khung pháp lý thúc đẩy thương mại điện tử xanh.
• Chuyên gia tư vấn chiến lược marketing và chuyển đổi số: Sử dụng dữ liệu định lượng của mô hình để tư vấn các giải pháp định vị thương hiệu dựa trên sự minh bạch số hóa cho các đối tác ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG).

Câu hỏi thường gặp

Công nghệ chuỗi khối giúp nâng cao niềm tin của người tiêu dùng thực phẩm hữu cơ như thế nào? Công nghệ chuỗi khối phân tán dữ liệu trên toàn mạng lưới và ngăn chặn hoàn toàn việc can thiệp, chỉnh sửa thông tin xuất xứ sau khi đã ghi nhận. Bằng chứng định lượng từ mô hình cho thấy đặc trưng công nghệ chuỗi khối tác động mạnh mẽ đến Niềm tin xanh với hệ số 0,425, giúp giảm thiểu nỗi lo tẩy xanh và nâng cao mức độ an tâm của người mua trực tuyến.

Yếu tố nào đóng vai trò quan trọng nhất thúc đẩy ý định mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến? Niềm tin xanh chính là yếu tố trung gian mang tính quyết định nhất với hệ số tác động trực tiếp đạt 0,385 lên ý định mua sắm. Khi khách hàng hoàn toàn tin tưởng vào dữ liệu xuất xứ sản phẩm không bị làm giả, họ sẽ nhanh chóng đưa ra quyết định mua hàng mà không mất nhiều thời gian đắn đo so sánh.

Mô hình nghiên cứu giải thích được bao nhiêu phần trăm ý định tiêu dùng xanh của khách hàng? Thông qua phương pháp phân tích PLS-SEM trên cỡ mẫu 509 đáp viên tại Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình nghiên cứu đã giải thích được 62,5% sự biến thiên của Ý định tiêu dùng xanh (R-square = 0,625). Đây là tỷ lệ giải thích rất cao đối với một mô hình nghiên cứu hành vi trong môi trường thương mại điện tử.

Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn phương pháp phân tích PLS-SEM thay vì CB-SEM truyền thống? Phương pháp PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS 4.0 tối ưu hóa khả năng dự báo cho các mô hình cấu trúc phức tạp chứa nhiều biến trung gian đồng thời. Thêm vào đó, PLS-SEM xử lý rất tốt các tập dữ liệu hành vi người tiêu dùng không bắt buộc tuân theo giả định phân phối chuẩn đa biến nghiêm ngặt.

Doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể ứng dụng chuỗi khối trong truy xuất nguồn gốc với chi phí hợp lý không? Doanh nghiệp hoàn toàn có thể ứng dụng mô hình chuỗi khối thông qua các nền tảng cung cấp dịch vụ có sẵn như Agridential hoặc iCheck Trace với chi phí theo gói linh hoạt. Việc thuê hạ tầng số giúp giảm 70% chi phí đầu tư ban đầu so với việc tự xây dựng chuỗi khối riêng biệt mà vẫn đảm bảo tính minh bạch dữ liệu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng và kiểm định thành công mô hình tích hợp giữa lý thuyết SOR, VBN và UTAUT2 để lý giải hành vi mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến.
• Bằng chứng thực nghiệm từ 509 khách hàng tại Thành phố Hồ Chí Minh xác nhận toàn bộ 09 giả thuyết đều đạt ý nghĩa thống kê cao với hệ số giải thích R-square đạt 62,5%.
• Niềm tin xanh được chứng minh là mắt xích trung gian cốt lõi (hệ số 0,385) giúp chuyển hóa sức mạnh kỹ thuật của chuỗi khối thành hành động mua hàng thực tế.
• Hệ thống 4 giải pháp quản trị đồng bộ cung cấp lộ trình rõ ràng cho doanh nghiệp tối ưu hóa giao diện số và công nghệ IoT giai đoạn 2026-2028.
• Công trình mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về việc tích hợp chuỗi khối với Trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo chất lượng nông sản.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các doanh nghiệp phân phối thực phẩm sạch tại Thành phố Hồ Chí Minh nhanh chóng triển khai các mô hình thử nghiệm truy xuất nguồn gốc chuỗi khối trong giai đoạn 2026-2027. Hãy chủ động số hóa chuỗi cung ứng ngay hôm nay để biến sự minh bạch công nghệ thành lợi thế cạnh tranh bền vững, đáp ứng trọn vẹn kỳ vọng sống xanh của người tiêu dùng hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 đã thiết lập nền tảng cho nghiên cứu bằng cách làm rõ tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh cần minh bạch hóa nguồn gốc thực phẩm hữu cơ trực tuyến tại TP. Qua đó, chương này xác định mục tiêu phân tích tác động của các đặc trưng công nghệ chuỗi khối đến ý định tiêu dùng xanh thông qua các biến trung gian tâm lý. Bên cạnh việc xác lập đối tượng, phạm vi và câu hỏi nghiên cứu, tác giả cũng đã phác thảo quy trình nghiên cứu hỗn hợp và những đóng góp về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để triển khai nội dung lược khảo lý thuyết và xây dựng mô hình giả thuyết trong Chương 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. TỔNG QUAN VỀ CÔNG NGHỆ CHUỖI KHỐI VÀ HỆ THỐNG TRUY XUẤT DỰA TRÊN CÔNG NGHỆ CHUỖI KHỐI 2. Khái niệm Công nghệ chuỗi khối được giới thiệu lần đầu trong nghiên cứu của Nakamoto (2008), sau đó được mở rộng nhằm ứng dụng công nghệ ấy vào trong lĩnh vực chuỗi cung ứng (Kouhizadeh và cộng sự, 2021), có thể hiểu chuỗi khối (BC) như một quyển sổ cái, một cơ sở dữ liệu mang tính phi tập trung, cho phép người dùng lưu trữ cũng như chia sẻ những thông tin một cách minh bạch, rõ ràng đặc biệt là không thể nào chỉnh sửa hay xóa được. Ví dụ, mỗi khi nhập hàng hay giao hàng thì dữ liệu sẽ ghi nhận vào một khối (block) đồng thời khi khối mới này xuất hiện sẽ tự động liên kết với các khối trước đó tạo thành một chuỗi và không thể nào chỉnh sửa hoặc xóa hoạt động này nên được gọi là chuỗi khối (Di Pierro, 2017; Larikaman và cộng sự, 2025).

Đặc điểm của công nghệ chuỗi khối Công nghệ chuỗi khối sở hữu những đặc tính ưu việt giúp thiết lập một hệ thống lưu trữ và truyền tải dữ liệu an toàn, minh bạch trong môi trường số (Nakamoto, 2008). Điểm cốt lõi đầu tiên là tính phân tán, nơi dữ liệu không được quản lý bởi một thực thể trung gian mà được chia sẻ đồng bộ trên toàn mạng lưới, giúp tăng cường khả năng bảo mật và chống lại các lỗi hệ thống đơn lẻ. Đi kèm với đó là tính bất biến, đảm bảo rằng một khi thông tin đã được ghi nhận vào chuỗi khối thì gần như không thể bị xóa bỏ hay chỉnh sửa, tạo nên một bản ghi lịch sử trung thực và đáng tin cậy. Đặc biệt, tính minh bạch cho phép mọi thành viên có quyền truy cập để kiểm chứng thông tin, từ đó nâng cao khả năng truy xuất toàn diện hành trình của sản phẩm.

Sự kết hợp giữa các đặc điểm này không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình quản lý chuỗi cung ứng mà còn đóng vai trò là tín hiệu chất lượng, giúp giảm thiểu sự bất đối xứng thông tin và xây dựng niềm tin vững chắc cho người tiêu dùng trong các giao dịch trực tuyến. Trên nền tảng các đặc tính kỹ thuật nêu trên, nghiên cứu này kế thừa cách tiếp cận của lý thuyết khả năng cung ứng công nghệ (technology affordance) để định nghĩa 11 đặc trưng công nghệ chuỗi khối (Blockchain Affordance – BA) là tập hợp những khả năng mà người tiêu dùng cảm nhận được khi công nghệ chuỗi khối được ứng dụng vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, cho phép họ tiếp cận, kiểm chứng và tin tưởng vào thông tin sản phẩm (Hina và cộng sự, 2024). Nói cách khác, đặc trưng công nghệ chuỗi khối không đề cập đến bản thân hạ tầng kỹ thuật mà phản ánh giá trị chức năng mà người dùng nhận thức được từ tính minh bạch, tính bất biến và khả năng truy xuất của công nghệ. Đây chính là khái niệm được sử dụng làm biến kích thích (Stimulus) trong mô hình nghiên cứu của luận văn.

Trong mô hình nghiên cứu, khái niệm này được cụ thể hóa thành bốn khía cạnh cảm nhận: (i) khả năng dễ dàng tiếp cận và kiểm tra thông tin sản phẩm; (ii) mức độ rõ ràng, đầy đủ và dễ hiểu của thông tin được cung cấp; (iii) niềm tin rằng thông tin không bị che giấu hay chỉnh sửa; và (iv) sự an tâm nhờ tính minh bạch khi ra quyết định mua. Cách định nghĩa này bảo đảm tính nhất quán giữa mô tả khái niệm ở chương cơ sở lý thuyết và thang đo được thao tác hóa (BA1–BA4) ở Chương 3. Hệ thống truy xuất dựa trên công nghệ chuỗi khối Theo đó, truy xuất nguồn gốc được Duong, Dao, và cộng sự (2024) định nghĩa là khả năng giám sát và ghi dấu nhằm lưu lại các chuyển động dọc và ngược lại của bất kỳ một sản phẩm hoặc các chất được sử dụng trong thực phẩm ở tất cả các giai đoạn từ sản xuất, chế biến cho đến phân phối trong chuỗi cung ứng. Khái niệm này đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm, kiểm soát chất lượng và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng (Mohammed và cộng sự, 2023; Risso và cộng sự, 2024).

Công nghệ chuỗi khối cung cấp sự minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng mà các hệ thống truyền thống khó có thể đạt được (Garaus & Treiblmaier, 2021). Trong lĩnh vực tiêu dùng thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm hữu cơ, yếu tố minh bạch thông tin đóng vai trò không thể thiếu trong việc xây dựng lòng tin và khuyến khích hành vi chia sẻ trải nghiệm tiêu dùng (Mohammed và cộng sự, 2023), vì thế việc ứng dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc dựa trên chuỗi khối trong ngành thực phẩm hữu cơ không chỉ giúp người tiêu dùng xác minh được thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và vận chuyển sản phẩm, mà còn củng cố nhận thức của họ về chất lượng và độ an toàn của sản phẩm (Sangal và cộng sự, 2025). TỔNG QUAN VỀ THỰC PHẨM HỮU CƠ VÀ HÀNH VI TIÊU DÙNG XANH 2. Khái niệm về thực phẩm hữu cơ Thực phẩm hữu cơ được định nghĩa là các sản phẩm được sản xuất theo phương pháp nông nghiệp bền vững, không sử dụng hóa chất, thuốc trừ sâu hoặc là phân bón hóa học (Jordi và cộng sự, 2025; Stern và cộng sự, 1999).

Thực phẩm hữu cơ không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mà còn góp phần giúp cộng đồng bảo vệ được môi trường, giảm thiểu ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học (Wu và cộng sự, 2024). Theo đó, tiêu thụ các thực phẩm hữu cơ cũng là một khía cạnh quan trọng trong tiêu dùng bền vững giúp cho xã hội nói chung và cá nhân nói riêng nâng cao được nhận thức trong cộng đồng (Hansmann và cộng sự, 2020; Squalli & Gupta, 2026). Khái niệm về hành vi tiêu dùng xanh Tiêu dùng xanh được hiểu là việc sử dụng hàng hóa và dịch vụ nhằm đáp ứng các nhu cầu cơ bản và nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời giảm thiểu sử dụng tài nguyên thiên nhiên, vật liệu độc hại và khí thải ra môi trường để không gây nguy hại cho các thế hệ tương lai. Duong, Tran, và cộng sự (2024) cho rằng tiêu dùng xanh bao gồm những quyết định mang tính chủ đích của cá nhân trong việc lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường.

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng ý định tiêu dùng xanh chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố như động cơ bảo vệ môi trường, nhận thức sinh thái, yếu tố văn hóa (như mức độ cá nhân hóa hoặc gắn kết xã hội), cũng như các yếu tố nhân khẩu học như độ tuổi, trình độ học vấn và thu nhập (Sharma và cộng sự, 2024). Tại Việt Nam, khái niệm tiêu dùng bền vững vẫn còn khá mới mẻ, chưa có nhiều nghiên cứu về chủ đề này (Duong, Tran, và cộng sự, 2024). TỔNG QUAN CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 2. Lý thuyết Stimulus–Organism–Response (SOR) Lý thuyết bắt nguồn từ khung nghiên cứu Stimulus–Response (S–R) của Pavlov và Skinner, nhấn mạnh mối quan hệ trực tiếp giữa kích thích và phản ứng của cá nhân.

Mehrabian và Russell (1974) đã mở rộng mô hình này bằng cách bổ sung thành phần Organism để phản ánh quá trình xử lý bên trong của con người, bao gồm cảm xúc, nhận thức và trạng thái tâm lý, từ đó dẫn đến phản ứng hành vi. Trong bối cảnh nghiên cứu hành vi tiêu dùng và thương mại điện tử, SOR được các học giả hiện đại như 13 Venkatesh và cộng sự (2003) hay Kim và Lennon (2013) tiếp tục phát triển và ứng dụng, nhằm lý giải cách các yếu tố môi trường như công nghệ, trải nghiệm trực tuyến hay thông tin minh bạch tác động đến trạng thái tâm lý người tiêu dùng và dẫn đến các hành vi cụ thể như niềm tin, thái độ hay ý định mua hàng. Trong nghiên cứu về tác động của công nghệ chuỗi khối trong truy xuất nguồn gốc đến ý định mua thực phẩm hữu cơ trực tuyến, các đặc tính của chuỗi khối như tính minh bạch, khả năng xác thực và độ tin cậy có thể được xem là yếu tố kích thích; nhận thức về độ tin cậy, giá trị cảm nhận và niềm tin của khách hàng là trạng thái bên trong; và ý định mua chính là phản hồi. Mô hình S–O–R giúp giải thích cơ chế mà qua đó một công nghệ mới ảnh hưởng đến quyết định của người tiêu dùng, từ giai đoạn tiếp nhận thông tin, hình thành đánh giá, cho đến hành vi dự định thực hiện 2.

Lý thuyết Value Belief Norm (VBN) Lý thuyết VBN được phát triển bởi Stern và cộng sự (1999), kế thừa và mở rộng từ lý thuyết kích hoạt chuẩn mực đạo đức (Norm Activation Model – NAM) của Schwartz (1977). Lý thuyết này lý giải hành vi ủng hộ môi trường của con người thông qua chuỗi liên kết giữa giá trị cá nhân, niềm tin và chuẩn mực đạo (Stern và cộng sự, 1999). Theo Schwartz (1992), giá trị là những nguyên tắc cốt lõi điều hướng hành vi cá nhân, được xem là mục tiêu mong muốn mà con người nỗ lực đạt được trong đời sống. Trong lý thuyết VBN, ba nhóm giá trị chính là giá trị tự lợi, giá trị vị tha và giá trị sinh thái, có vai trò định hình cách mà cá nhân nhìn nhận và phản ứng với các vấn đề môi trường (Pan & Zhou, 2024; Schwartz, 1992; Stern và cộng sự, 1999).

Các giá trị này ảnh hưởng đến ba loại niềm tin chính: niềm tin sinh thái (NEP), nhận thức về hậu quả (AC) và sự gán trách nhiệm (AR), từ đó kích hoạt chuẩn mực đạo đức cá nhân, yếu tố quan trọng dẫn đến hành vi thân thiện với môi trường (Stern và cộng sự, 1999). Chuẩn mực cá nhân là cảm nhận về trách nhiệm đạo đức để hành động theo cách phù hợp với các giá trị đã hình thành, ngay cả khi không có áp lực từ bên ngoài tác động vào (Nudelman & Otto, 2021).