Luận án tiến sĩ tác động của truyền thông dân số đến nhóm những người chồng trong việc thực hiện chính sách dân số kế hoạch hoá gia đình vùng đồng bằng sông hồng

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của truyền thông dân số đến nhóm chồng trong thực hiện chính sách kế hoạch hóa gia đình tại đồng bằng sông Hồng.

• Tác giả: Dương Thị Bạch Kim
• Người hướng dẫn: PTS Mai Quỳnh Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Tác Động Của Truyền Thông Dân Số Đến Nhóm Những Người Chồng Trong Chính Sách Dân Số - Kế Hoạch Hóa Gia Đình
• Loại tài liệu: luận án thạc sĩ
• Năm xuất bản: 1997
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Truyền Thông Dân Số và Vai Trò Người Chồng

Bài viết này tập trung phân tích tác động của truyền thông dân số đến nhóm đối tượng người chồng trong bối cảnh thực hiện chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình. Việc gia tăng dân số nhanh chóng tạo ra áp lực lớn lên sự phát triển kinh tế và xã hội. Vì vậy, chính sách dân số đã được ban hành nhằm kiểm soát mức tăng dân số tự nhiên. Truyền thông dân số đóng vai trò then chốt trong việc thay đổi nhận thức và hành vi sinh sản của người dân, đặc biệt là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp cận nhóm đối tượng người chồng, vốn thường bị bỏ qua trong các chương trình truyền thông trước đây, dù họ đóng vai trò quan trọng trong các quyết định sinh sản.

1.1. Vai Trò Quyết Định Của Người Chồng Trong Gia Đình

Trong nhiều gia đình Việt Nam, người chồng thường là trụ cột và có tiếng nói quyết định về số lượng con cái. Do đó, việc tác động đến thái độ của người chồng về kế hoạch hóa gia đình là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, người chồng có xu hướng có trình độ học vấn cao hơn vợ, giúp họ dễ dàng tiếp thu và hiểu được lợi ích của chính sách dân số. Hơn nữa, các biện pháp tránh thai dành cho nam giới thường đơn giản, an toàn và ít tốn kém hơn so với các biện pháp dành cho phụ nữ.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Truyền Thông Hướng Đến Nam Giới

Việc xem kế hoạch hóa gia đình là trách nhiệm riêng của phụ nữ là một quan niệm sai lầm cần được thay đổi. Truyền thông dân số cần tập trung vào việc thay đổi nhận thức của nam giới, giúp họ hiểu được vai trò và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng một gia đình hạnh phúc, khỏe mạnh và có kế hoạch. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác cho thấy, sự tham gia tích cực của người chồng là yếu tố then chốt để đạt được thành công trong chương trình dân số.

II. Vấn Đề Thách Thức Thiếu Tiếp Cận Truyền Thông Dân Số Hiệu Quả

Mặc dù chính sách dân số đã được triển khai từ lâu, nhưng nhóm đối tượng người chồng vẫn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức từ các chương trình truyền thông. Quan niệm truyền thống cho rằng phụ nữ đóng vai trò chủ yếu trong việc kế hoạch hóa gia đình đã dẫn đến việc các hoạt động truyền thông chủ yếu nhắm vào phụ nữ. Điều này tạo ra một khoảng trống lớn, khiến cho người chồng ít có cơ hội tiếp cận thông tin và thay đổi nhận thức về sức khỏe sinh sản và quyền sinh sản. Việc thiếu bình đẳng giới trong việc tiếp cận thông tin cũng là một thách thức lớn.

2.1. Quan Niệm Cũ Về Vai Trò Giới Trong Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Trong nhiều năm qua, các chương trình kế hoạch hóa gia đình thường tập trung vào phụ nữ, xem họ là đối tượng chính của các hoạt động truyền thông và cung cấp dịch vụ. Điều này bỏ qua vai trò quan trọng của người chồng trong việc đưa ra quyết định sinh sản và thực hiện các biện pháp tránh thai. Sự thiếu cân bằng này cần được khắc phục để đảm bảo tính hiệu quả của chương trình dân số.

2.2. Hạn Chế Trong Tiếp Cận Thông Tin Về Dân Số và Sức Khỏe Sinh Sản

Nhiều người chồng, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, ít có cơ hội tiếp cận thông tin về dân số, kế hoạch hóa gia đình và sức khỏe sinh sản. Các kênh truyền thông thường không được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của nam giới, dẫn đến hiệu quả truyền thông thấp. Cần có những giải pháp sáng tạo để tiếp cận và cung cấp thông tin cho nhóm đối tượng người chồng một cách hiệu quả.

2.3. Ảnh Hưởng Của Bối Cảnh Văn Hóa và Phong Tục Tập Quán

Những quan niệm xã hội và phong tục tập quán truyền thống cũng có thể ảnh hưởng đến việc người chồng tham gia vào kế hoạch hóa gia đình. Ở một số vùng, việc sinh con trai để nối dõi tông đường vẫn còn là một áp lực lớn, khiến cho người chồng ít quan tâm đến việc sử dụng các biện pháp tránh thai. Cần có những hoạt động truyền thông phù hợp với bối cảnh văn hóa địa phương để thay đổi những quan niệm lạc hậu.

III. Cách Truyền Thông Dân Số Hiệu Quả Đến Nhóm Người Chồng

Để tác động hiệu quả đến nhóm người chồng, truyền thông dân số cần có những phương pháp tiếp cận mới, chú trọng đến việc thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của nam giới. Các thông điệp truyền thông cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm lý, văn hóa và trình độ học vấn của đối tượng. Ngoài ra, cần sử dụng đa dạng các phương tiện truyền thông và kênh truyền thông để tiếp cận người chồng một cách toàn diện.

3.1. Xây Dựng Thông Điệp Truyền Thông Hấp Dẫn và Thuyết Phục

Các thông điệp truyền thông cần tập trung vào lợi ích của việc kế hoạch hóa gia đình đối với gia đình và xã hội, nhấn mạnh vai trò của người chồng trong việc xây dựng một gia đình hạnh phúc, khỏe mạnh và có điều kiện chăm sóc con cái tốt hơn. Tránh sử dụng các thông điệp mang tính áp đặt hoặc chỉ tập trung vào trách nhiệm của phụ nữ.

3.2. Sử Dụng Đa Dạng Các Kênh Truyền Thông Tiếp Cận Nam Giới

Ngoài các phương tiện truyền thông truyền thống như truyền hình, phát thanh và báo chí, cần sử dụng các kênh truyền thông khác như các hoạt động cộng đồng, các câu lạc bộ, hội thảo và các trang mạng xã hội để tiếp cận người chồng. Tạo ra môi trường để nam giới chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau.

3.3. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Nam Giới Trong Các Hoạt Động Truyền Thông

Khuyến khích nam giới tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện các chương trình truyền thông. Sử dụng những người nổi tiếng, có uy tín trong cộng đồng để làm đại sứ cho chương trình dân số. Tạo ra những tấm gương thành công về việc kế hoạch hóa gia đình để khuyến khích những người khác làm theo.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Tác Động Truyền Thông Tại Đồng Bằng Sông Hồng

Nghiên cứu tại Đồng bằng sông Hồng cho thấy, truyền thông dân số có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của nhóm người chồng. Tuy nhiên, hiệu quả của truyền thông còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như nội dung thông điệp, kênh truyền thông và bối cảnh văn hóa. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cần có những giải pháp truyền thông phù hợp với đặc điểm của từng địa phương để đạt được hiệu quả cao nhất.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Truyền Thông Qua Khảo Sát KAP Kiến Thức Thái Độ Thực Hành

Sử dụng phương pháp khảo sát KAP để đánh giá kiến thức, thái độ và thực hành của người chồng về kế hoạch hóa gia đình trước và sau khi tham gia các hoạt động truyền thông. Phân tích sự thay đổi trong nhận thức và hành vi để đánh giá hiệu quả của chương trình truyền thông.

4.2. Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Nhận Thức Về Kế Hoạch Hóa Gia Đình

Xác định các yếu tố như trình độ học vấn, nghề nghiệp, thu nhập, tiếp cận thông tin và quan niệm xã hội có ảnh hưởng đến nhận thức của người chồng về kế hoạch hóa gia đình. Đề xuất các giải pháp truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng.

4.3. Bài Học Kinh Nghiệm và Giải Pháp Cải Thiện Truyền Thông Dân Số

Rút ra những bài học kinh nghiệm từ việc triển khai chương trình truyền thông tại Đồng bằng sông Hồng. Đề xuất các giải pháp để cải thiện nội dung, kênh truyền thông và phương pháp tiếp cận, nhằm nâng cao hiệu quả của truyền thông dân số đối với nhóm người chồng.

V. Kết Luận Truyền Thông Dân Số Cho Người Chồng Đầu Tư Chiến Lược

Tóm lại, việc truyền thông dân số đến nhóm người chồng là một đầu tư chiến lược để đạt được các mục tiêu của chính sách dân số - kế hoạch hóa gia đình. Cần có những thay đổi trong cách tiếp cận, nội dung và kênh truyền thông để tiếp cận người chồng một cách hiệu quả. Sự tham gia tích cực của nam giới sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng một xã hội phát triển bền vững, nơi mỗi gia đình đều có điều kiện để chăm sóc con cái tốt nhất.

5.1. Nhấn Mạnh Tầm Quan Trọng Của Sự Thay Đổi Nhận Thức và Hành Vi

Sự thành công của chương trình dân số phụ thuộc vào việc thay đổi nhận thức và hành vi của cả nam giới và phụ nữ. Truyền thông dân số đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra sự thay đổi này. Cần tiếp tục đầu tư và cải thiện chương trình truyền thông để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Truyền Thông Dân Số

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về truyền thông dân số, như nghiên cứu về hiệu quả của các phương tiện truyền thông mới, nghiên cứu về tác động của truyền thông đến các nhóm đối tượng đặc thù, và nghiên cứu về vai trò của nam giới trong việc chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. C ơ SỞ LÝ LUẬN CỦA V Ệ C NGHIÊN c ứ u s ự TÁC ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG DÂN s ố - KẾ HOẠCH HOÁ GIA ĐÌNH ĐỐI VÓI NHÓM NHŨNG NGƯỜI CHỔNG 1. Vai ư ò củ a tru ỵển thông ư o n g v iệ c th ự c h iệ n chính sá ch dàn s ố - k ế h o ạ c h h o á g ia đ ừ ih. Hoạt đông sinh con của các cặp vợ chồng là hiện tuợng sinh học phù hợp với quy luật tự nhiên có ý nghĩa cực kỳ quan trọng duy trì và bảo tổn xã hôi loài người.

Song quy luật dân số là quy luật xã hội. Dãn số phát triển tự phát, với mức sinh cao là sức ép lớn đối với mọi lĩnh vực của đời sống. Dán số tăng nhanh hơn phát triển kinh tế sẽ dẫn đến tình trạng thiếu việc làm và giảm chất lượng nguồn lao động, kim hãm việc nâng cao trinh độ dán trí, góp phần làm tăng thêm các tệ nạn xã hội. Dân số tăng nhanh làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiẽm môi trường sinh thái, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên.

Đáy cũng là một yếu tố làm hạn ch ế khả nâng chãm sóc sức khoẻ nhán dán, nhất là sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi. Dán số tăng nhanh cản trở việc thực hiện quvền binh đảng về giới. Nói tổng quát, dán số và phát triển có mối tuơng quan chặt chẽ. Phát triển là tăng trưởng kinh tế, cải thiện các mối quan hệ xã hội và môi trường sống vì mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống con người.

Dản số và phát triôn là sự phản ánh mối quan hệ giữa các vếu tố nhân khẩu với các yếu tô phát iriển kinh tế - xã hội và môi trường nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của con người. Hội nghị thế giới về Dán số và Phát triển tai Cairo năm 1994 đã khảng định sự tương thuỏc ngày càng tăng giữa dán số 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) với phát triển kinh tế - xã hội và mói trường, không chỉ trênphạm vi một nước, một khu vực mà trên phạm vi toàn cầu. Dân số nước ta tăng rất nhanh trong những thập kỷ qua : cứ sau mỗi chu kỳ 30 năm lại táng gấp đôi. Đảng và Nhà nước ta đã coi công tác Dán số- KHHGĐ là một trong những vấn đề có ý nghĩa chiến lược của sự nghiệp xây dựng đất nước.

Kinh nghiêm của nhiẻu nước thành công trong việc giảm lãng dán số cho thấy, con đường dẫn đến biến đổi dán sô theo chiều hướng tích cực là phải tác động vào nhận thức của con người để nâng cao hiểu biết của họ về mục tiêu và biện pháp hạn ch ế mức sinh. Vì vậy, việc cung cấp và truyền tải thông tin về Dân Số-KHHGĐ phải được xem là có ý nghĩa quan trọng để thay đổi nhận thức và hành vi dán số. Sự thay đổi đó là thang đo hiệu quả của công tác truyền thống dán số đối với toàn bộ dán cư, đặc biệt là đối với các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Vậy truyền thông dán sổ là gì ? Vai trò của truyền thông dân số trong công tác Dân Số-KHHGĐ ra sao? Trước khi đề cập đến truyền thống dán số, ta cầntìm hiểu kháiniệm truyền thông và cơ ch ế hoạt động của truyền thông.

T ru y én th ô n g và M ô h ừ ìh tru yền ứ tông. Khái niệm * Truyền thông ( Communication ) xuất hiện từ thời Hy lạp cổ đại. Hoạt đỏng của truyền thông gắn liền với sự phát triển của loài người. Loài ncười càng phát triển, truyền thông càng có vai trò quan trọng.

Có nhiểu cách lý giải khác nhau về khái niệm "truvền thông". Holen John quan niệm " Truvền thõng là sự trao đổi với nhau tư duy hoặc ý tưởng bằnglời " [ 10 - 130 ]. Theo Derelson Steines " Truyền thống là quá trinh truvền tải Ihổng tin. ý tưởng, tình cảm, kỹ nàng,.

bằng cách sử dụng các ký hiệu , hinh ảnh. 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Hành động hoặc quá trình truyền tải thường được gọi là truyền thống"| 10- 130 ]. " Truyền thống " theo quan niệm của Gerald M iller "quan tám nhất đến những tinh huống hành vi trong đó nguồn thống tin truvền một nội dung đến cho người nhận với chủ đích tác động tới hành vi của họ"Ị 10 - 130 ]. Khái niệm " Truyền thống'' được định nghĩa trong Từ điến ncỏn ngữ tiếng Anh " là quá trinh trao đổi thống tin giữa các cá nhán thõng qua hệ thống chung các biểu tượng, ký hiệu hoặc thái độ" [ 48- 295].

Các cách lý giải khác nhau như trình bày ở trên cho thấy tính chất đa dạng của khái niệm " truyền thống 2. Mô hình truyền thông Sơ đồ 1 mổ tả mô hình truvền thông đơn giản nhất do Harold Lasswell xây dựng. Mồ hình truyền thông s ---------> M -------> c --------- > R---------- >E Trong đó: s là Source, nguồn, bên truyền, người/ nhóm muốn truyền thông M là Message, thông điệp, nội dung, tinh cảm/thái độ c là Channel, kênh, phương pháp/ hình thức qua đó truvền tải nội dung truyền thông R là Receiver, người nhân,hôn nhận, người/ nhóm mà nguồn phát muốn truyền thỏng E là Effect, hiệu quả, mục đích 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]) Diẻn giải theo cách khác S----------- > M --------------> c --------------->> R--------------- R >> E E Ai nói N ói gì Bằng con đường Cho ai Nhằm muc nào đích gi Sơ đổ 1 biểu diẻn mó hình truvền thông với các phần tử chủ vếu nhất của quá trình truyền thống. Các phần tử này đều quan trọng và gắn bó mật thiết với nhau.

Thiếu bất kỳ phần tử naỏ thì quá trình truyền thông hoặc không thể diẻn ra , hoặc diễn ra sẽ không thu được hiệu quả. Sở dĩ mô hình này được xem là đơn giản vì nó là quá trình truyền thông một chiều: bên truyền chỉ đơn giản truyền thống điệp đến bên nhận (Hình 1). Truyền thông loại này có ích trong những trường hợp khẩn cấp, cán có hành động tức thời. Nhưng khi nhiệm vụ phức tạp và đòi hỏi hiểu biết kỹ hơn về phía bên nhận thì quá trình truyền thống một chiều khống có tác dụng [4 - 2].

Quá trinh truyền thông một chiều s- >R Trong đó: s là hên truvền R là bên nhận truvền thông M ổ hình truyền thống đơn giản của Harold Lassvvell dược Claudc Shannon, cha đẻ của lý thuyết thông tin bổ sung thốm phần tử phản hổi và nhiẽu. TIEU LUAN MOI19download : skknchat@gmail. M ô hình truvền thông của Claude Shannon -> M- -> c- -> R- I V I F là Feedback, phản hồi, trả lời của bên nhận thông tin về nội dung của thồng tin. Trong mô hình mới này ( Sơ đổ 2 ), phản hổi là phần tử cần thiết để điều khiển quá trinh truyền thống.

Nếu không nắm bắt được thống tin phản hổi/ thông tin ngược, truyền thông có thể đem lại kết quả hoàn toàn trái ngược. Nghĩa là, phản hổi là dòng chảy của thống tin từ nguồn tin đến nơi nhận và ngược lại. Dòng phản hồi này chỉ hình thành khi người nhận giải mã được thông tin và người cung cấp thông tin đáp ứng được nhu cầu thống tin của người nhận. Trong hoạt động của truyền thống có thể xảy ra hiện tượng khống phản hồi.

Thang đo về sự phản hổi là một chỉ báo cơ bản về hiệu quả của hoạt đông truyền thông. M ô hình truyền thông của Claude Shannon thể hiện quá trinh truyền thông hai chiều ( Hình 3). Trong quá trình chia sẻ thông tin, bên truyền thống điệp chờ đợi phản ứng trở lại từ phía bên nhận. Nội dung phản hồi cung cấp cho bên nhận những dấu hiệu về những gì bên nhận muốn tiếp nhậntrong chu kỳ truyền thồng tiếp theoỊ 4 - 6 ].

Nhiẻu cũng là mốt phần tử được xem xét trong khi lựachọn kốnh. Cac dạng nhiẻu có thể là vật lí, mối trường, tôn giáo, luân lí,. 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Quá trinh truyền thông hai chiều s------- truyền thông----------------------- >R s < --------------phản hồi-------------------- R Truyền thống hai chiều được đánh giá là một quá trình truvền thống có hiệu quả hơn quá trinh truyền thống đơn giản, một chiều về phương diện thay đổi nhận thức, thái độ, thực hành và kỹ năng của bên tiếp nhận truvền thống.

Quá trinh truvền thông giữa con người bao giờ cũng diẻn ra trong môi trường xã hội. D o đó liên kết xã hội là nhán tố quan trọng đê thu hút các cá nhân và nhóm xã hội vào dòng tin. Thông tin được chia thành ba loại : a. rất cần thiết, b.có thể cần thiết, c.

không cần thiết. Ba loại thồng tin này quy định nhu cầu tiếp nhận thông tin của cồng chúng trên ba cấp độ : a. rất quan tâm, b. khống quan tâm.

T ru y ề n thông Dân s ố 3. Khái niệm và mô hình truyền thông dân sô Chính sách dân sô và kế hoạch hoá gia đình ( DS-KHHGĐ ) nhàm ván đỏng các cặp vợ chồng chủ động quvết định số con và khoảng cách giữa các lần sinh thông qua việc áp dụng các biện pháp tránh thai để có một gia đình ít con, khoẻ mạnh, hạnh phúc và giàu có. Truvền thống DS - KHHGĐ là mót hô thống các hoạt đỏng của các trung tâm làm cỏng lác truvẻn thông bao hàm việc xây dựng các thông tin, truvền tải các thông điệp vổ DS -KHHGĐ TIEU LUAN MOI download 21 : [e-mail]) nhằm thay đổi nhận thức, thái độ và hành vi của moi người cho phù hợp với yêu cầu của chương trình quốc gia về dán số- kế hoach hoá gia đinh. Các tổ chức truyền thống dán sô quốc tế đều thống nhất sử dunc đinh nghĩa dưới đáy như định nghĩa về truyền thống dán số : " Truvền thống là một quá trinh liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin.

kiến thức, thái độ, tình cảm và kỹ năng nhằm tạo ra sự hiểu biết lẫn nhau giữa bên truyền và bên nhận để dẫn tới sư thay đổi trong nhận thức và hành vi "[ 26 - 1]. Nhận thức ở đây là sự hiểu biết, sự tự V thức. Và hành vi chính là cách mà con người tự biểu hiện bản thán mình. Mô hình truvền thông DS-KHHGĐ được thể hiện như sau: Sơ đổ 3.

Mô hình truyền thông dán số Nguồn Đ ối tượng thông > các kênh > tiếp nhận điệp thông điệp Theo định nghĩa trên, truvền thống là một quá trình. Quá trinh đỏ cỏ tính chất liên tục đê truvền tải thống tin cần thiết. Trong quá trình trao đổi đòi hỏi phải có hai thực thể: hên truyền v à hôn nhận, c ả hai hôn đều chia sẻ thông tin.