Nghiên cứu tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp: Trường hợp Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh foreign ownership and firm performance case of vietnam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Tâm
• Người hướng dẫn: Dr. Võ Xuân Vinh
• Trường học: University of Economics hochiminh city
• Chuyên ngành: Business Administration
• Đề tài: Foreign Ownership And Firm Performance: Case Of Vietnam
• Loại tài liệu: Master Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENT
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• ABBREVIATIONS
• 1. BACKGROUND
• 2. PURPOSE
• 3. SCOPE
• 4. RESEARCH QUESTIONS
• 5. STRUCTURE
• 6. LITERATURE REVIEW

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp

Sở hữu nước ngoài đã trở thành một yếu tố quan trọng trong việc định hình hiệu suất của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Nghiên cứu cho thấy rằng sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn cả công nghệ và kỹ năng quản lý. Điều này có thể tạo ra những thay đổi tích cực trong cách thức hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, tác động này không phải lúc nào cũng tích cực, và có thể phụ thuộc vào tỷ lệ sở hữu của các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái niệm sở hữu nước ngoài và hiệu suất doanh nghiệp

Sở hữu nước ngoài được định nghĩa là tỷ lệ cổ phần mà các nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trong một doanh nghiệp. Hiệu suất doanh nghiệp thường được đo bằng các chỉ số như Tobin's Q, ROA, và ROE. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ sở hữu nước ngoài có thể ảnh hưởng đến các chỉ số này, từ đó tác động đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của doanh nghiệp.

1.2. Tình hình sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng kể trong đầu tư nước ngoài. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, vốn FDI vào Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp một phần lớn vào GDP và tổng đầu tư quốc gia. Điều này cho thấy rằng các doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng mở cửa hơn với các nhà đầu tư nước ngoài.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Mặc dù sở hữu nước ngoài mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phụ thuộc vào các nhà đầu tư nước ngoài, có thể dẫn đến rủi ro về tài chính và quản lý. Ngoài ra, sự khác biệt về văn hóa và phong cách quản lý cũng có thể gây ra những khó khăn trong việc hợp tác giữa các bên.

2.1. Rủi ro tài chính từ sở hữu nước ngoài

Sự phụ thuộc vào vốn đầu tư nước ngoài có thể tạo ra rủi ro tài chính cho doanh nghiệp. Khi các nhà đầu tư nước ngoài rút vốn, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh kinh tế không ổn định.

2.2. Khác biệt văn hóa và phong cách quản lý

Sự khác biệt về văn hóa và phong cách quản lý giữa các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam có thể gây ra xung đột. Việc hiểu và tôn trọng các giá trị văn hóa khác nhau là rất quan trọng để đảm bảo sự hợp tác hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp

Để nghiên cứu tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Một trong những phương pháp phổ biến là hồi quy OLS, cho phép phân tích mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và các chỉ số hiệu suất doanh nghiệp.

3.1. Phương pháp hồi quy OLS

Hồi quy OLS là một phương pháp thống kê được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các biến. Trong nghiên cứu này, hồi quy OLS được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và hiệu suất doanh nghiệp, giúp xác định mức độ ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài đến các chỉ số như Tobin's Q.

3.2. Phân tích dữ liệu từ các doanh nghiệp niêm yết

Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán TP.HCM trong giai đoạn 2007-2010. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính và các nguồn thông tin khác, giúp cung cấp cái nhìn sâu sắc về tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu suất doanh nghiệp

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa sở hữu nước ngoài và hiệu suất doanh nghiệp, đặc biệt khi tỷ lệ sở hữu nằm trong khoảng từ 5% đến 20%. Tuy nhiên, khi tỷ lệ sở hữu vượt quá 20%, tác động trở nên tiêu cực, đặc biệt là khi tỷ lệ này vượt quá 40%.

4.1. Mối quan hệ tích cực giữa sở hữu nước ngoài và hiệu suất

Nghiên cứu chỉ ra rằng khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài nằm trong khoảng từ 5% đến 20%, hiệu suất doanh nghiệp được cải thiện rõ rệt. Điều này cho thấy rằng sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài có thể mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp.

4.2. Tác động tiêu cực khi sở hữu nước ngoài vượt quá 20

Khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài vượt quá 20%, hiệu suất doanh nghiệp có xu hướng giảm. Điều này có thể do sự gia tăng áp lực từ các nhà đầu tư nước ngoài, dẫn đến việc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược kinh doanh không phù hợp với thực tế thị trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng sở hữu nước ngoài có tác động rõ rệt đến hiệu suất doanh nghiệp tại Việt Nam. Tuy nhiên, cần có các chính sách hợp lý để tối ưu hóa lợi ích từ đầu tư nước ngoài. Triển vọng tương lai cho thấy rằng nếu được quản lý tốt, sở hữu nước ngoài có thể tiếp tục đóng góp tích cực vào sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

5.1. Chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài

Để tối ưu hóa lợi ích từ sở hữu nước ngoài, cần có các chính sách khuyến khích đầu tư nước ngoài, đồng thời đảm bảo rằng các doanh nghiệp trong nước có thể tận dụng được những lợi ích này.

5.2. Tương lai của sở hữu nước ngoài tại Việt Nam

Triển vọng cho sở hữu nước ngoài tại Việt Nam là rất tích cực. Với sự phát triển của nền kinh tế và môi trường đầu tư ngày càng cải thiện, Việt Nam có thể thu hút nhiều hơn nữa các nhà đầu tư nước ngoài, từ đó nâng cao hiệu suất doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò là động lực then chốt thúc đẩy tăng trưởng tại các thị trường mới nổi. Tại Việt Nam, số liệu thống kê cho thấy vốn FDI thực hiện năm 2011 đạt mốc 11 tỷ USD, đóng góp khoảng 26% vào tổng vốn đầu tư toàn xã hội và chiếm tới 19% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Đi liền với làn sóng này, sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài vào cơ cấu sở hữu của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán ngày càng sâu rộng, mang lại nguồn lực tài chính dồi dào, công nghệ tiên tiến và năng lực quản trị quốc tế.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu nước ngoài và hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp vẫn là một chủ đề học thuật gây nhiều tranh luận trái chiều trên thế giới kể từ các công trình kinh điển của Demsetz năm 1983. Tại Việt Nam, các bằng chứng thực nghiệm về vấn đề này trong giai đoạn chuyển đổi còn rất hạn chế. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị Kinh doanh (mã số 60.05) của tác giả Nguyễn Thị Thanh Tâm, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Võ Xuân Vinh tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh năm 2012, đã tập trung giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu trọng tâm của luận văn là kiểm định sự tồn tại và tính chất tác động của tỷ lệ sở hữu nước ngoài đối với hiệu suất doanh nghiệp (được đo lường bằng chỉ số Tobin's Q). Nghiên cứu được triển khai trên tập mẫu chọn lọc gồm 567 quan sát (firm-years) của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HoSE) trong giai đoạn 4 năm từ 2007 đến 2010. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm rõ mức độ tác động phi tuyến của dòng vốn ngoại ở 4 ngưỡng sở hữu cụ thể (dưới 5%, từ 5% đến dưới 20%, từ 20% đến dưới 40%, và từ 40% đến 49%), mà còn cung cấp cơ sở định lượng giá trị giúp các nhà quản trị và cơ quan quản lý tối ưu hóa cơ cấu vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng phân tích dựa trên hai trụ cột lý thuyết tài chính và quản trị doanh nghiệp hiện đại:

• Lý thuyết Đại diện (Agency Theory): Khởi xướng bởi Jensen và Meckling (1976) và phát triển bởi Demsetz và Villalonga (2001), lý thuyết này giải thích xung đột lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý cũng như giữa các nhóm cổ đông lớn với cổ đông thiểu số. Sự hiện diện của cổ đông nước ngoài đóng vai trò là cơ chế giám sát bên ngoài hữu hiệu, giúp hạn chế hành vi trục lợi của ban điều hành, giảm thiểu chi phí đại diện và gia tăng giá trị công ty. Tuy nhiên, khi tỷ lệ sở hữu ngoại vượt ngưỡng kiểm soát, nguy cơ bất đồng chiến lược và xung đột văn hóa quản trị có thể làm gia tăng chi phí điều hành.
• Lý thuyết Lan tỏa Đầu tư Quốc tế (International Investment & Spillover Theory): Dựa trên luận điểm của Hill (2009) và Aitken cùng Harrison (1999), vốn đầu tư nước ngoài mang lại lợi thế về chuyển giao công nghệ, tối ưu hóa quy trình sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. Doanh nghiệp tiếp nhận vốn ngoại có cơ hội nâng cao năng suất nhân tố tổng hợp và năng lực cạnh tranh vượt trội so với doanh nghiệp thuần nội địa.

Các khái niệm và biến số cốt lõi trong mô hình bao gồm:

• Hiệu suất doanh nghiệp (Tobin's Q): Tỷ số giữa tổng giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu cộng giá trị sổ sách của tổng nợ trên tổng giá trị sổ sách của tài sản. Đây là chỉ số phản ánh triển vọng thị trường dài hạn và tâm lý nhà đầu tư.
• Tỷ lệ sở hữu nước ngoài (foreign_own): Tỷ lệ phần trăm cổ phần do nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ tại doanh nghiệp.
• Đòn bẩy tài chính (debt_asset): Tỷ lệ tổng nợ phải trả trên tổng tài sản tại thời điểm cuối năm.
• Quy mô doanh nghiệp (ln_asset): Logarithm tự nhiên của tổng tài sản doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp định lượng hồi quy đa biến bằng phương pháp Bình phương Bé nhất Thông thường (Ordinary Least Squares - OLS) dựa trên mô hình cải tiến của Drakos và Bekiris (2010), kế thừa từ mô hình của Demsetz và Villalonga (2001):

$$Q = \beta_0 + \beta_1 foreign_own + \beta_2 ln_assets + \beta_3 debt_asset + \varepsilon$$

Dữ liệu bảng (panel data) được thu thập liên tục trong chuỗi thời gian 4 năm (2007-2010) nhằm loại bỏ sai lệch ngắn hạn của chuỗi thời gian đơn lẻ. Tiêu chí chọn mẫu khắt khe gồm: doanh nghiệp phải niêm yết trên HoSE ít nhất 1 năm trước kỳ phân tích, có tỷ lệ sở hữu ngoại lớn hơn 0% và hoạt động liên tục trong suốt kỳ quan sát. Quy mô mẫu tăng trưởng theo từng năm: 83 doanh nghiệp (năm 2007), 125 doanh nghiệp (năm 2008), 151 doanh nghiệp (năm 2009), và đạt 208 doanh nghiệp (năm 2010), tạo nên tổng cộng 567 quan sát.

Điểm đột phá trong phương pháp luận là tác giả không chỉ hồi quy trên toàn bộ mẫu mà còn chia nhỏ mẫu thành 4 phân khúc sở hữu dựa trên các căn cứ pháp lý của Việt Nam:

1. Nhóm dưới 5% (168 quan sát): Căn cứ Khoản 9 Điều 6 Luật Chứng khoán 2006, mức dưới 5% chưa đủ điều kiện xác lập tư cách cổ đông lớn.
2. Nhóm từ 5% đến dưới 20% (163 quan sát): Căn cứ Điều 110 Luật Doanh nghiệp 2005, nắm giữ từ 5% là điều kiện ứng cử vào Hội đồng Quản trị.
3. Nhóm từ 20% đến dưới 40% (134 quan sát): Căn cứ Điều 84 Luật Doanh nghiệp 2005, mức 20% tương ứng tư cách cổ đông sáng lập có quyền tham gia xây dựng và phê duyệt điều lệ ban đầu.
4. Nhóm từ 40% đến 49% (102 quan sát): Căn cứ Điều 104 Luật Doanh nghiệp 2005 và Nghị định 102/2010/NĐ-CP, sở hữu từ 40% cho phép đề cử tối đa 3 thành viên Hội đồng Quản trị và Ban Kiểm soát, tạo ra tầm ảnh hưởng chi phối trực tiếp đến các quyết định kinh doanh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài trung bình của các doanh nghiệp niêm yết đạt 19.18%, biến thiên từ mức tối thiểu 0% đến mức trần pháp lý thời kỳ đó là 49%. Quy mô tổng tài sản dao động mạnh từ 109.7 tỷ đồng ($ln_asset = 11.608$) đến 367.712 nghìn tỷ đồng ($ln_asset = 19.7228$). Đòn bẩy tài chính trung bình đạt mức 46.61% ($debt_asset = 0.4661$).

+-------------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG KẾT QUẢ HỒI QUY OLS THEO CÁC PHÂN KHÚC SỞ HỮU NƯỚC NGOÀI                 |
+----------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| Phân khúc sở hữu     | Hệ số (foreign_own)| Mức ý nghĩa (p) | Số quan sát (N) |
+----------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| Toàn bộ mẫu          |     +0.5093        |  Mức ý nghĩa 5% |      567        |
| Dưới 5%              |     -0.8912        | Không có ý nghĩa|      168        |
| Từ 5% đến dưới 20%   |     +3.6505        | Mức ý nghĩa 10% |      163        |
| Từ 20% đến dưới 40%  |     -2.8544        | Mức ý nghĩa 10% |      134        |
| Từ 40% đến 49%       |     -7.6193        |  Mức ý nghĩa 5% |      102        |
+----------------------+--------------------+-----------------+-----------------+

Các phát hiện thực nghiệm nổi bật bao gồm:

• Tác động tích cực trên toàn mẫu: Khi hồi quy trên toàn bộ 567 quan sát, sở hữu nước ngoài có mối tương quan dương có ý nghĩa thống kê ở mức 5% với Tobin's Q ($\beta = 0.5093$). Khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài tăng thêm 1%, giá trị thị trường Tobin's Q của doanh nghiệp tăng trung bình 0.5093%.
• Vùng sở hữu tối ưu (5% - 20%): Tại phân khúc tỷ lệ sở hữu từ 5% đến dưới 20%, hệ số tác động đạt mức dương rất cao ($\beta = 3.6505$, có ý nghĩa ở mức 10%). Mức tăng 1% tỷ lệ sở hữu ngoại trong khoảng này thúc đẩy Tobin's Q tăng thêm 0.0365 đơn vị.
• Sự đảo chiều tiêu cực ở tỷ lệ sở hữu cao (trên 20% và trên 40%): Khi tỷ lệ vốn ngoại vượt qua mốc 20%, tác động đảo chiều sang âm ($\beta = -2.8544$, $p < 0.10$). Đặc biệt, tại phân khúc sở hữu lớn từ 40% đến 49%, tác động tiêu cực diễn ra rất gay gắt với hệ số âm sâu ($\beta = -7.6193$, $p < 0.05$).
• Ngưỡng dưới 5% không tạo ra tác động: Tại mức sở hữu ngoại dưới 5%, hệ số hồi quy không đạt mức ý nghĩa thống kê 10%, cho thấy khối ngoại nắm giữ tỷ lệ nhỏ không đủ lực tác động đến hiệu suất doanh nghiệp.
• Đòn bẩy tài chính luôn tác động tiêu cực: Hệ số biến $debt_asset$ luôn mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1% xuyên suốt toàn bộ mẫu và ở tất cả các phân khúc sở hữu, khẳng định việc gia tăng nợ vay làm suy giảm giá trị doanh nghiệp.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa sở hữu nước ngoài và hiệu suất doanh nghiệp phản ánh bức tranh thực tế về quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2007-2010. Trong khoảng sở hữu từ 5% đến 20%, các nhà đầu tư nước ngoài đóng vai trò cổ đông chiến lược thiểu số. Họ có đủ quyền lực pháp lý để tham gia Hội đồng Quản trị, chuyển giao kỹ năng quản trị, minh bạch hóa tài chính và kết nối thị trường quốc tế mà không làm xáo trộn quyền kiểm soát của cổ đông trong nước. Sự cộng hưởng lợi ích này tối ưu hóa việc sử dụng vốn và gia tăng niềm tin của thị trường chứng khoán.

Ngược lại, khi tỷ lệ sở hữu ngoại vượt 20% và đặc biệt là trên 40%, hiện tượng phân kỳ lợi ích và xung đột văn hóa quản trị xuất hiện rõ rệt. Doanh nghiệp Việt Nam thường kỳ vọng vốn ngoại giúp thúc đẩy xuất khẩu, trong khi nhà đầu tư ngoại lại tập trung khai thác và thâm nhập thị trường nội địa. Sự bất đồng về chiến lược kinh doanh, cơ chế kiểm soát và chia sẻ quyền lực giữa các nhóm cổ đông lớn tạo ra chi phí đại diện khổng lồ, làm tê liệt quá trình ra quyết định của Hội đồng Quản trị, dẫn đến suy giảm hiệu suất hoạt động như phát hiện của Kuznetsov và Muravyev (2001) hay Lee và Chuang (2009).

Về biến kiểm soát quy mô ($ln_asset$), nghiên cứu ghi nhận sự trái chiều: quy mô tác động âm ở mức sở hữu 5%-20% do gánh nặng chi phí đại diện ở các công ty lớn, nhưng lại tác động dương ở mức sở hữu trên 40% nhờ lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale and scope) khi có sự hậu thuẫn tài chính hùng hậu từ đối tác ngoại. Đối với đòn bẩy tài chính, mối tương quan âm xuyên suốt phản ánh tình trạng doanh nghiệp niêm yết sử dụng nợ vay kém hiệu quả trong giai đoạn lãi suất biến động mạnh sau khủng hoảng tài chính 2008.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, luận văn đưa ra hệ thống khuyến nghị quản trị và chính sách mang tính hành động cao:

• Tối ưu hóa cơ cấu sở hữu ngoại trong biên độ vàng 5% - 20%: Các doanh nghiệp niêm yết trong nước cần chủ động thu hút và duy trì tỷ lệ vốn ngoại trong khoảng 5% đến 20% trong lộ trình tái cấu trúc 12-24 tháng. Mục tiêu nhằm tận dụng tối đa chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản trị tiên tiến, nâng cao chỉ số Tobin's Q mục tiêu tăng từ 15% đến 25% mà không làm mất quyền tự chủ chiến lược.
• Tái cấu trúc và kiểm soát chặt chẽ đòn bẩy tài chính: Ban điều hành và Giám đốc Tài chính (CFO) cần thực hiện rà soát danh mục nợ vay, đưa tỷ lệ nợ trên tổng tài sản ($debt_asset$) về dưới ngưỡng an toàn 40% (thay vì mức trung bình 46.61% như khảo sát). Kế hoạch cắt giảm nợ cần triển khai trong vòng 1-2 năm tài chính để giảm thiểu chi phí lãi vay và triệt tiêu rủi ro kiệt quệ tài chính.
• Thiết lập cơ chế dung hòa văn hóa và phòng ngừa xung đột quản trị: Đối với các công ty có tỷ lệ vốn ngoại vượt quá 20%, Hội đồng Quản trị phải nhanh chóng ban hành quy chế quản trị nội bộ chuẩn mực trong thời hạn 6 tháng. Quy chế cần phân định rõ thẩm quyền biểu quyết, cơ chế giải quyết bất đồng chiến lược và lộ trình tích hợp văn hóa doanh nghiệp nhằm ngăn chặn sự sụt giảm hiệu suất điều hành.
• Hoàn thiện chính sách nới trần sở hữu ngoại có định hướng: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý giai đoạn 2025-2030, song hành giữa việc mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài với các chế tài bắt buộc về chuẩn mực công bố thông tin quốc tế (IFRS), bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số và nâng cao tính minh bạch thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo cấp cao và Hội đồng Quản trị doanh nghiệp niêm yết (CEOs/CFOs): Sử dụng các ngưỡng phân tích 5%, 20%, 40% làm công cụ hoạch định cấu trúc vốn, xây dựng chiến lược gọi vốn quốc tế và thiết kế cấu trúc cổ đông tối ưu nhằm tối đa hóa giá trị doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.
• Nhà đầu tư tổ chức và các quỹ đầu tư ngoại: Ứng dụng mô hình đánh giá tương quan giữa tỷ lệ nắm giữ và giá trị thị trường để đưa ra quyết định giải ngân, định giá cổ phiếu và xác định mức độ can thiệp quản trị phù hợp tại các doanh nghiệp mục tiêu ở Việt Nam.
• Cơ quan quản lý thị trường và cơ quan hoạch định chính sách: Tham khảo cơ sở thực nghiệm định lượng để đánh giá tác động của chính sách mở room ngoại, hoàn thiện Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và ban hành các hướng dẫn quản trị công ty đại chúng.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh kinh tế: Tiếp cận một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu cấu trúc sở hữu, kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng (panel data) và quy trình ứng dụng mô hình kinh tế lượng tài chính doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối ưu cho doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam là bao nhiêu? Nghiên cứu thực nghiệm chỉ ra rằng khoảng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối ưu nằm trong biên độ từ 5% đến dưới 20%. Tại ngưỡng này, hệ số tác động lên Tobin's Q đạt mức dương cao nhất ($\beta = 3.6505$), giúp doanh nghiệp tiếp thu vốn, công nghệ và năng lực quản trị quốc tế mà không phát sinh xung đột quyền kiểm soát.

2. Tại sao tỷ lệ sở hữu ngoại vượt 20% lại tác động tiêu cực đến hiệu suất doanh nghiệp? Khi khối ngoại sở hữu trên 20% (đặc biệt trên 40% với hệ số âm $\beta = -7.6193$), sự khác biệt về văn hóa kinh doanh và bất đồng mục tiêu chiến lược (nội địa hóa so với xuất khẩu) giữa cổ đông nội và ngoại làm gia tăng chi phí đại diện, gây trở ngại cho quá trình ra quyết định của Hội đồng Quản trị.

3. Đòn bẩy tài chính ảnh hưởng như thế nào đến giá trị doanh nghiệp trong nghiên cứu? Đòn bẩy tài chính có mối tương quan âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1% xuyên suốt toàn bộ mẫu nghiên cứu. Doanh nghiệp có tỷ lệ nợ trên tổng tài sản càng cao thì giá trị Tobin's Q càng suy giảm, xuất phát từ áp lực chi phí trả lãi gia tăng và việc phân bổ vốn vay vào các dự án kém hiệu quả.

4. Quy mô tài sản của công ty có vai trò gì đối với hiệu suất hoạt động? Quy mô tài sản có tác động trái chiều tùy thuộc vào mức độ sở hữu ngoại. Ở mức sở hữu 5%-20%, quy mô lớn làm tăng chi phí giám sát khiến hiệu suất giảm; nhưng ở mức sở hữu trên 40%, quy mô lớn lại phát huy lợi thế kinh tế theo quy mô nhờ tận dụng hiệu quả nguồn lực tài chính vượt trội từ khối ngoại.

5. Vì sao nghiên cứu sử dụng Tobin's Q thay vì các chỉ số kế toán như ROA hay ROE? Tobin's Q là thước đo hướng về tương lai (forward-looking), phản ánh định giá thị trường, kỳ vọng của nhà đầu tư và giá trị tài sản vô hình. Các chỉ số kế toán như ROA hay ROE mang tính chất lịch sử (backward-looking) và dễ bị sai lệch do sự khác biệt trong các chuẩn mực kế toán tại thị trường đang phát triển.

Kết luận

• Khẳng định tồn tại mối quan hệ phi tuyến tính có ý nghĩa thống kê giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và hiệu suất doanh nghiệp niêm yết trên HoSE giai đoạn 2007-2010.
• Xác lập khoảng tỷ lệ sở hữu ngoại từ 5% đến dưới 20% là khoảng tối ưu giúp gia tăng vượt trội giá trị thị trường Tobin's Q của doanh nghiệp.
• Cảnh báo rủi ro sụt giảm hiệu suất nghiêm trọng khi tỷ lệ vốn ngoại vượt quá 20% và 40% do phát sinh xung đột quản trị và chi phí đại diện.
• Chứng minh tác động tiêu cực nhất quán của đòn bẩy tài chính đối với giá trị doanh nghiệp, đòi hỏi chính sách kiểm soát nợ vay chặt chẽ.
• Cung cấp hàm ý chính sách quan trọng cho lộ trình mở cửa thị trường vốn và định hướng nghiên cứu mở rộng về quốc tịch nhà đầu tư ngoại trong các giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING UNIVERSITY OF ECONOMICS HOCHIMINH CITY -----o0o----- NGUYỄN THỊ THANH TÂM FOREIGN OWNERSHIP AND FIRM PERFORMANCE: CASE OF VIETNAM MAJOR: BUSINESS ADMINISTRATION MAJOR CODE: 60.05 MASTER THESIS SUPERVISOR: Dr. VÕ XUÂN VINH HO CHI MINH CITY, 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i ACKNOWLEDGEMENT I would like to express my greatest gratitude to my supervisor, Dr. Võ Xuân Vinh, for his continuous support for the thesis, from initial advice in the early stages of conceptual inception and through ongoing advices and encouragement to this day, without which this research would hardly have been completed. I am grateful to the Examination Committee (Professor Nguyễn Đông Phong, Dr.

Nguyễn Trọng Hoài, Dr. Nguyễn Đình Thọ, Dr. Nguyễn Văn Ngãi, and Dr. Nguyễn Thị Mai Trang) for their valuable advices to make my thesis improved.

I would like to thank my professors at Faculty of Business Administration and Postgraduate Faculty, University of Economics Ho Chi Minh City for their teaching, guidance and support during my MBA course. I owe my sincere thanks to my classmates for their encouragement and a special thank of mine goes to my class monitor, Bùi Hồng Thu, for his great assistance in collecting data for this thesis and for his guidance in econometrics respects. I wish to thank my family for their unconditional support and encouragement during my MBA course. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii ABSTRACT Purpose – The thesis aims to investigate the relationship between foreign ownership and firm performance on a selective sample of firms listed on Hochiminh Stock Exchange for period 2007-2010.

Methodology – The thesis applies the Ordinary Least Squares method to run multiple regressions on the whole sample and on each level of foreign ownership in order to give a closer view at the relationship between foreign ownership and firm performance. Findings – The empirical results show a significant correlation between foreign ownership and firm performance, measured by Tobin’s Q. The regressions on each level of foreign ownership indicate that foreign ownership was found to be significantly positive correlated with Tobin’s Q when foreigners own between 5% and 20% of shares in firms, while a negative correlation occurs where foreign holdings are more than 20%, specially considerably negative where the level is more than 40%; and there is no significant relationship between the two variables where foreigners own less than 5% of shares. Originality/Value – The thesis tries to analyze how foreign ownership affects firm performance and suggests that Vietnamese business owners should take a scrutiny on benefits and costs of foreign investment.

Key words – Foreign ownership, firm performance. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGEMENT. ii LIST OF TABLES. iv LIST OF FIGURES.

43 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv LIST OF TABLES Table 4. Ordinary Least Squares Regression Results.27 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v LIST OF FIGURES Figure 1. FDI contributions for the period 2006- 2011. FDI registered and implemented capital for the period 2006-2011 .3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi ABBREVIATIONS debt_asset Financial Leverage FDI Foreign Direct Investments foreing_own Foreign Ownership GDP Gross Domestic Product HoSE Hochiminh Stock Exchange ln_asset Firm Size OLS Ordinary Least Squares ROA Return on Asset ROE Return on Equity R&D Research and Development Q Tobin’s Q (Firm Performance) 2SLS Two Stage Least Squares LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Background The relationship between ownership structure and firm performance has been examined since decades. Some researches shows no effect of ownership structure on firm performance, while others indicate there is a correlation between these two factors. Demsetz (1983) argues that there should be no relationship between ownership structure and firm performance. Pursuing this argument empirically, Demsetz and Lehn (1985) find no significant correlation between profit rates and various measures of ownership concentration in a sample of 511 United States companies using 1980 data.

Himmelberg et al (1999) extend the Demsetz and Lehn (1985) study by adding new variables to explain the variation in the ownership structure. Ownership structure is measured by shareholdings of insiders (officers plus directors). Firm performance measure is Tobin’s Q. They employ the capital-to sales, R&D-to-sales, advertising-to-sales, and operating income-to-sales ratios as instrumental variables.

Controlling for these variables and fixed firm effects, they find that changes in ownership holdings have no significant impact on performance. Demsetz and Villalonga (2001) continue to examine the ownership-performance relation by treating ownership structure as an endogenous variable and as an amalgam of shareholdings owned by persons with different interests. By estimating a two-equation model for United States firms, their evidence shows that performance (defined as Tobin’s Q or the accounting profit rate) is not found to be influenced by ownership (defined as LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 managerial ownership (Chief Executive Officers, board of directors, top management) or ownership by the five largest shareholders). Despite the fact that Demsetz and Lehn (1985), Himmelberg et al (1999), and Demsetz and Villalonga (2001) find no significant correlation between ownership structure and firm performance, series of subsequent researches, which had been done and built on the Demsetz heritage, prove the converse results.

For instance, Andersson et al (2004) find that dispersed ownership is associated with worse performance when examining firms listed on Sweden Stock Exchange. A significant negative relationship is also found by Lee and Chuang (2009) when investigating the relation between insiders and corporate performance of Taiwanese firms. In line with this, Fishman et al (2005) find that managerial ownership impacts negatively on performance. This is opposite to the findings reported by Drakos and Bekiris (2010), where managerial ownership is found to be significantly positive correlated with Tobin’s Q.

FDI contributions for the period 2006-2011 % 35 29.3 16 10 5 0 2006 2007 2008 2009 2010 2011 Year FDI contribution to GDP FDI contribution to the total national investments (Source: Foreign Investment Department, Ministry of Planning and Investment) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. FDI registered and implemented capital for the period 2006-2011 (Source: Foreign Investment Department, Ministry of Planning and Investment) As a part of ownership structure, foreign ownership plays an important role. In Vietnam, foreign investments contribute considerably to Vietnam economy. indicate that FDI implemented capital continuously increases during the period 2006-2011.

FDI implemented capital in 2011 reaches 11 billion USD, which contributes 26% to the national investments and 19% to GDP. Companies with foreign capital participation are a form of FDI. Foreign investors bring to the receiving companies some benefits, such as solid financial sources, modern technology, and management skills. To some extent, foreign ownership should have impact on firm performance.

Purpose The relation between ownership structure and firm performance remains controversial in numerous studies in diverse economies. For instance, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Demsetz (1983), Demsetz and Lehn (1985), McConnell and Servaes (1990), Himmelberg et al (1999), and Demsetz and Villalonga (2001) conduct survey in United States of America; Mudambi and Nicosia (1998) and Dinga et al (2009) study the case of United Kingdom; the studies of Welch (2003) and Fishman et al (2005) are based on Australia data; Kuznetsov and Muravyev (2001) examine the ownership- performance relationship in Russia; and other empirical analysis are reported by Andersson et al (2004) and Bandick (2005) in Sweden, Al- Shiab and Abu-Tapanjeh (2005) in Jordan, by Aydin et al (2007) in Turkey, by Kapopoulos and Lazaretou (2007) in Greek, by Lee and Chuang (2009) in Taiwan, by Hu and Zhou (2006) and Hess et al (2010) in China, by Drakos and Bekiris (2010) in Egypt, by Priya and Shanmughan (2011) in India, by Gelubcke (2011) in Germany, and by Pervan et al (2012) in Croatia. Nonetheless, there have been, to the best of my knowledge, very few studies on the topic of foreign ownership and firm performance relation in Vietnam. The purpose of this study is to examine whether there exists a relationship between foreign ownership and corporate performance of the companies listed on HoSE and to explore how foreign ownership affects firm performance.

Scope The present thesis employs a selected sample of the companies listed on HoSE for the period 2007-2010. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 The thesis is limited to examine the impact of foreign ownership on firm performance without taking into account the relation between the origin of foreign investors and firm performance. The thesis does not examine the relationship between firm performance and foreign investors who hold managerial positions in the companies. Research questions To explore the relationship between foreign ownership and firm performance, the two specific research questions are set as follows.

• Is there a relationship between foreign ownership and firm performance of HoSE listed companies? • Does foreign ownership affect positively firm performance? 1. Structure The thesis does not follow the conventional way where each section is outlined into chapter but into section. The remainder of this thesis is organized as follows. The literature review section summarizes previous studies on this topic.

The data and the methodology employed in the thesis are presented in the following section. The analysis section introduces the empirical findings. The final section concludes the thesis. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

LITERATURE REVIEW Though the ownership-performance relationship has been the subject of voluminous researches, no agreement has been reached. Some studies find no link between ownership structure and firm performance, namely Demsetz and Lehn (1985), Himmelberg et al (1999), Demsetz and Villalonga (2001), Welch (2003), Klungland and Sunde (2009), and Mihai (2012). Demsetz and Lehn (1985) apply the OLS method to run statistical analysis over 511 firms in United States of America, for the time period 1976-1980, and find no significant relationship between ownership concentration and accounting profit rates. This cross-sectional analysis is then extended by Himmelberg et al (1999) by adding new variables to explain the variation in ownership structure.

Himmelberg et al (1999) find that managerial ownership and firm performance measured by Tobin’s Q are endogenously determined by firm specific factors and key variables in the firm’s contracting environment. Controlling both for observed firm characteristics and firm fixed effects, they conclude that managerial ownership does not affect firm performance. However, examining the endogeneity of ownership structure by using instrumental variables, they find a quadratic relationship between ownership and performance. Himmelberg et al (1999) conclude that previous works are unable to examine the non- observable heterogeneity, and hence any relationship detected might result from spurious correlations.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Demsetz and Villalonga (2001) investigate the link of ownership structure and corporate performance, but in a new way, where ownership is made multi-dimensional and treated as an endogenous variable. Conducting both OLS regression analysis and 2SLS test, over a sample of 223 firms quoted in the Fortune 500 list, for the time-period 1976-1980, they affirm that there was no significant relation between ownership structure and firm performance. Applying and developing the models by Demsetz and Villalonga (2001), Welch (2003) examine the connection of ownership structure with firm performance, on a sample of 114 public companies listed on the Australian Stock Exchange, for the time-period 1999-2000. The OLS results show that ownership is significant in explaining performance.

However, when endogeneity is taken into account, the 2SLS regression provides no statistical dependence of ownership on performance. Additionally, the results from a generalized nonlinear model illustrate limited evidence of a nonlinear relationship between managerial share ownership and firm performance. The similar results are found in the study of Klungland and Sunde (2009), on a large sample of quarterly data from non-financial Norwegian companies listed on the Oslo Stock Exchange in the period 2001-2007. Using OLS analysis, Klungland and Sunde (2009) find a significant negative relation between ownership concentration and firm performance, measured by Tobin’s Q.

Nevertheless, when controlling for fixed firm effects, there is no significant relationship. Using the method of LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.