CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN SVTH: Nguyên Thị Tháo trung Khu luận tốt nghiện tiVHI:TS. Hàm Nguyễn Thuỷ Ihútne 1. DAN SỐ VA SỰ PHÁT TRIEN DAN SỐ. Các khái niệm cư bản.
khi nghiên cứu dan số các nhà nhân khẩu hoe và dia lí thưởng chủ ý đến cúc khát niệm số lượng. cẩu trúc tuôi. giới tính, dân tốc. nghề nự hiệp.
của dân cứ. Các khái mềm trên có liên quan tới các hoại dong kinh tẻ- xã hỏi của mot công đẳng dan cư sinh sông trên mỗi lãnh thể nâu dé Các thước do vẻ dan số | 1. tăng trưởng dân xố a. Gia ting dân số tự nhiên : là nguyên nhân trực tiếp quyết định sự tăng trưdng dân số.
và gián tiếp phản ánh trình đỏ phát triển kinh tẻ- xã hỏi của một mifde trong khu vực Lý xuat sinh : Ch. R= B xK= Sa mt ® vô ae st om sinh ‘ ra F Tron gLai name xKF P [ăn sd trung hình nam CHE : được coi là ty suất sinh thủ Ty suất sinh thủ không chủ phep so sánh các dan cư cầu trúc khác nhau, vì thẻ trung nghiên cứu dẫn sé người tà củn sử dụng tỉ suất sinh Wing quát hoặc tỉ xuất sinh đặc trưng theo tuổi, tỉ suất sinh của phu nữ có chong, Tổng tỷ sual sinh là sO con tring hình của một phụ nữ trong dé tuổi sinh dé. Tổng tỷ suất sinh có liên quan đến qui mũ gia đình, sự tầng tnfdng dan số, Vì thể muốn giim ty lễ sinh thé, nhái bắt đầu từ việc phan dau giảm tý suất sinh “Ty sudt tử: _ So chét trong năm CIH=—xK=- : ————Xk P Dan so trung hình nam Ty suất tử thee công thức trên goi là tý suất tử thô(CR. Trong các thiet cứu dan số người ta thường không so sánh tì suất tử tho giữa húi dân số củ cấu trúc khát nhau, Để có thể so sánh hai dân cư khác nhau người ta thường dùng ty suất đã dược chuẩn hỏattrực Hếp hoặc gián tiếp.
Cũng như trong các nghiên cứu vẻ sinh. người ta thường sử dựng ty suất tí che tỪng nhằm tuổi gọi là tỉ suất tử đặc tring thee tdi, SVTH: Nguyễn Thị Thủa trung Khu luận tất nphiệ CiVHD:TS. Dam Nguyễn Thuỷ |Mhing $6 người chẻt 3 độ tuổi ú ASDK = ~ aK số đồ tuổi ä ' BP Các dan cứ khác nhau thường khác nhau wong mức tử, dae biết là tý xuất tử IfC em. Ty suất tử trẻ em được tinh theo công thức : a) re che SOL A " SURED Iluối hét dưới trangnăm ckKs 1H | TK | IME.
= Souéem sinhséngirongnam P Ty xuất tử trẻ em phan ảnh trình dé phải triển kinh tế- xã hội của mội quốc gia, Những quốc gia đã công nghiệp hóa có ty suất rẻ em thấp hơn nhiều so với các qu ố c g i a c h â m p h á t t r i ể n. Cia lăng tf nhiền : RNI=CBR-CDR =_ S60trẻ em sinh ra trong nam- sử chết trong năm KK Dan so tung hình nam Gia tăng tự nhiên quyết định qui mỗ dan số toàn cấu, Vi thể muốn hạn che gia tăng dân số phải giảm tỉ lệ gia tăng dan số tự nhiên, h. Gia ting cơ học : Ty suất xuất cứ : Sở người di chuyển Tủngoài vùng š ER = E Dan số trung hình nam Ty suất xuất cư có Hến quan nhiều đến kinh tế- xã hội của từng khu vite dân cư trên thé giđi Những khu vực có tý xuất cư cau thường là những khu vite ấp nhiều khỏ khan vẻ kinh tế, chính trị hoặc chiến tranh ry suất nhận cư : di chuyến den vùng SO người người Ik = aK Dan so trong bình ndim Các khu vực mới phat triển có điệu kiện thuận lựi chủ sinh hoài và sản xuất của dan cư là những nơi có tý suất nhập cư cao, Thành pho là môi trong những khu vực cỏ sức húi nhấp cử cau. Cia lãng cơ học ; SƯ: Nguyễn Thị Thủa Iruugh Kho luận tốt nghiệ (7VHITS, Đàm Nguyễn Thuỷ Dating NMR = 1ý xuất nhập cư — Ty sual xuất cứ NMR = So ngưt edi ChyỀn tiến sd người dị chuyến di cK Din sử Irung bình năm, 'Trong các nghiên cứu vẻ gia tăng cơ hoe, người ta chủ ý đến đồ tuổi của người xuất, nhấp cứ.
đồ tuổi của những người nhập cứ có thế phản ảnh gián tiếp trình do phat triển kinh tẻ- xã hội của dan cư ¢. T'ang trưởng dân sé- phường trình Lý suất gia tăng dan số Tang trưởng dẫn số là tổng đại số của tý suất gia tăng tự nhien va gia tầng cử học TY xuất tăng trưng dân sốđược tinh theo công thức sau: 2 OM SỐ, ces RPG = as Pp PF: Dan số ở thời điểm dicu tra ban đầu Mo) Dan sử ở thửi điểm điều tra cudi K- Hệ số Nếu thời điểm diều tra cách nhau | năm thì công thức trên cho biết tốc độ Wing trưởng dẫn sé trong | năm. Nếu tốc đỗ tang trưởng dan số theo thời gian nhiều năm giữa các cuộc điều tra dan số. các nhà dan số hoe thường sử dung củng thức hàm số mũ để dư háo dẫn số: 1.,Kết câu dân sử : Ket cầu thee tuổi là mới trong những ket cau dân số có ý nghĩa quan trong không chỉ trong dân số học mà con wen nhiều lĩnh vực khác : XUIH: Nguyễn Thi Thien trungT Khu luận tôi nghiệp tiVHIXTS.
Đầm Nguyễn Thay Dwiing a. Kết cấu tuổi và giới tinh: Tháp tuổi thể hiện cấu trúc toi của dan cứ. Người tà có the thẻ hiện tháp wen thee hài cách phản tam (tướng doi) dân số ở các đó tuổi hede số lướng Huved đồi người tỉ các tuổi (hay nhóm tuổi] Tỷ Số #RUINN es tones Núũn khi nghiên cứu dân số, các nhà dan số học còn sử dụng edu trúc tuổi thee nhom tuôi Thong thường dược chia làm hai nhóm: nhóm heat đồng (it 15-60) tà nhằm phu thuốc (từ 0-14 và trên 60 tuổi} Sự hiến động trong cơ cậu tuổi the hicn các thing quan sinh, tf, gia tầng dan số h. Kết cấu dan tặc va kết cfu xã hoi: * R¿tcảu đản lộc Kel cấu dan tộc phản ánh edu trúc của dan cứ, thẻ hiện thành phan dân (oe của đản cor.
Kelcuu xa hội kết cau xã hỏi của dan cu baw gom kết cầu lao động (nguồn law dong, tý lẻ dan số hoạt đồng, cấu trúc nghẻ nghiên của dẫn cư). kết cảu theo trình độ van hoa của dan cư + Nguon lao động là bỏ phan tích cue nhất, nang dong nhất của dan số và la life luting quyết định sự phát triển kinh tế. Mỗi nước có quy định riêng vẻ đỏ acd lúa đồng, Ở Việt Nam. đồ tuổi lao động được tỉnh cho nam giới là từ |5 — 61 và nữ giới là từ 15-55.
Nguồn lao đồng bao gốm số ngưuời trong đồ tuổi lau dong có khá năng lao đồng trữ những người mat sức lao đông va những người (an tát ở đỏ tuổi lao đồng} và những người ngoài đỏ tuổi lào đồng tdưởi tuổi lao dòng vũ trên tuổi lao dong) thức tế co việc lãm. trên thể gidi các nhà dan số hoe và kinh tế hoe xếp lao dong trong 1 khu vite: Khu vực nông - lắm — ngự nghiệp và khai khoảng. khu vực come nghiệp chế biến và khu vực dịch vụ Lân số có việc làm dù ôn định hay tam thời déu due thong kẻ theo nghệ nghiệp đỏ là kết cấu nghỉ nghiệp của dân cứ. Kết cầu nghệ nghiệp cua dân cứ gidn icp phán dnh Hình de phát triển kinh tẻ của mỗi guốc gia, khu vực.
XIN: Nguyen Thị Thee trung Khost luận tối nghiện CiVHITS. Đầm Nguyễn Thuỷ Diring + Kết cấu trình độ văn hóa của dan cư thường được thể hiện theo hai cách: sử người hiết chữ (hiết đọc. biết viết) từ 10 (hoặc 15 tuổi trở lén và kết cấu trình độ học vấn của dân cư (chia thành các nhóm chưa tối nghiện ptcs. đã ti nghiệp ples.
lối nghiệp puih hoặc then, tối nghiện cao đẳng và đại hoe, trên đại học]. Tháp dan số là dang đồ thị được sử dụng tong rãi để trình bay thành phan vidi tính và lứa tuổi của dân cứ. Tháp dân số có thể xây doing cho từng độ tuổi hoặc nhóm tuổi (thường cách nhau Š năm), Các dan cư gia (dẫn cư có ti lệ gia tăng dân số tý nhiền thấp và Gn định có dang đỗ thi thấp tuổi hình tru hoặc chuông dp, ngược lại các din ev we thường có dạng hình tam giác, Có ba kiểu tháp dẫn số : Kiểu md rộng : còn gọi là kiểu tháp dan số trẻ. day tháp rong.
cảng lên cao càng hep lại nhanh, thể hiện tỷ suất sinh cao, tỷ le người già thấp, tuổi the trung hình không cao, Bây là kiểu kết cầu dan số của các nước chăm phát triển có dan số trẻ và tăng nhanh, Kiểu thu hẹp : con gọi là kiểu tháp đân số trưởng thành. kiểu nay thể hiện tý suất sinh thấp. tỷ lệ trẻ em thấp hơn kiểu mở rộng và đang giảm. ty lẻ chết thấp.
tuổi the trung bình cao, số người trong độ tuổi lao động nhiều. Bảy là kiểu tháp chuyển tiến từ din số trẻ sang dan số giả. Kiểu én định : còn gọi là kiểu tháp dân số già, biểu hiện số người ở các nhóm tuổi O— |4, 14 - 60, và trên 60 gần như tưởng đương nhau về số lượng và tỷ lệ (30 - 35%). Dan số gắn như không tăng, tỷ suất sinh rất thấp ở lớp tuổi trẻ nhưng ở lớp tuổi giả tỷ suất tử vong cao.
dẫn dẫn thu hẹp lai nhóm tuổi già, SVTM: Nguyễn Thị Thủu Irunil Khoi iin tốt nghiệp (iVIIITX, Dim Nguyễn Thuỷ Duting Ra kiến thấp dan và cư beet Mer ròng khu hep On dink TH uy Penne há | Piney Thếng ‡# xứ hùng no dân số tại các khu vực còn kéo dai hao lâu nữa ? cầu trả lời chính xác that là khó. Tuy nhiền mỏ hình quá đỗ dan số có thể cho chúng ta mỗi câu tra lời có the chap nhận. Hoe thuyết "quá độ dan so” dựa trên cơ sở những biển đối vẻ dan số đ Chau Au vao hic bat đầu cuộc cách mang công nghiện. Mé hình xây dựng dựa ren việc quan xát các hiến đổi dân sử đ Châu Âu lä mỗi mỗ hình kinh điển vẻ qua dé đản so) Hiện tfựng hiến dối dan số chia làm bún giải đoạn Giai dean Í : từ nằm 1750 — (ROO) suất sinh và tý suất tứ tướng đổi cao, gia tảng tự nhiền thắp (khoảng 0.
Giai dean 3 ; từ năm TRÚML— L875 ty sual sinh Hếp tue tầng cao những tý stat chết ngay cảng im, dan đến ty suất gia Lăng tư nhiền cao (2% năm].