Luận văn thạc sĩ ueh tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài và chính sách điều hành của chính phủ đến đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài và chính sách chính phủ đến đầu tư nội địa ở các nước đang phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Hàn Thiên Lý
• Đề tài: Tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài và chính sách điều hành của Chính phủ đến đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan về tình hình FDI trên thế giới
• 2.2. Lý thuyết về tác động của FDI lên đầu tư nội địa
• 2.3. Lý thuyết về tác động lan tỏa tích cực
• 2.4. Lý thuyết về tác động cản trở tiêu cực
• 2.5. Lý thuyết về vai trò của chính sách điều hành đối với đầu tư nội địa
• 2.6. Các nghiên cứu trước đây
• 2.6.1. Nghiên cứu về tác động hỗ trợ tích cực của FDI lên đầu tư nội địa
• 2.6.2. Nghiên cứu về tác động cản trở tiêu cực của FDI lên đầu tư nội địa
• 2.6.3. Nghiên cứu về tác động của chính sách điều hành đối với đầu tư nội địa
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mô tả biến và nguồn dữ liệu
• 3.3. Phương pháp kỹ thuật
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.2. Tác động của FDI và chính sách điều hành của Chính phủ đến đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển phân tích bằng mô hình Pooled OLS
• 4.3. Tác động của FDI và chính sách điều hành của Chính phủ đến đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển phân tích bằng FEM và REM
• 4.4. Tác động của FDI và chính sách điều hành của Chính phủ đến đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển phân tích bằng GMM
• 4.5. Phân tích tác động của FDI và chính sách điều hành của Chính phủ lên đầu tư nội địa tại các nước đang phát triển sử dụng biến phụ thuộc DPI bằng phương pháp GMM
• 4.6. Phân tích tác động của FDI và chính sách điều hành của Chính phủ lên đầu tư khi sử dụng các biến phụ thuộc luân phiên bằng phương pháp GMM
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của FDI và chính sách chính phủ

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển. FDI không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn tạo ra cơ hội chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp nội địa. Tuy nhiên, tác động của FDI không phải lúc nào cũng tích cực. Chính sách của chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình cách mà FDI ảnh hưởng đến đầu tư nội địa. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa FDI và đầu tư nội địa, đồng thời xem xét vai trò của chính sách chính phủ trong việc tối ưu hóa lợi ích từ FDI.

1.1. Tác động tích cực của FDI đến đầu tư nội địa

FDI có thể thúc đẩy đầu tư nội địa thông qua việc tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao năng lực sản xuất. Các công ty nước ngoài thường mang theo công nghệ tiên tiến và quy trình sản xuất hiện đại, giúp các doanh nghiệp nội địa cải thiện hiệu suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy rằng, khi FDI gia tăng, đầu tư nội địa cũng có xu hướng tăng theo, đặc biệt là trong các lĩnh vực như công nghệ thông tin và sản xuất chế biến.

1.2. Tác động tiêu cực của FDI đến đầu tư nội địa

Mặc dù FDI có thể mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có những tác động tiêu cực. Các doanh nghiệp nội địa có thể bị cạnh tranh mạnh mẽ từ các công ty nước ngoài, dẫn đến việc giảm sút đầu tư trong nước. Nếu không có chính sách hỗ trợ hợp lý, các doanh nghiệp nhỏ có thể bị loại bỏ khỏi thị trường, làm giảm khả năng cạnh tranh và phát triển của nền kinh tế nội địa.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thu hút FDI

Các quốc gia đang phát triển thường gặp nhiều thách thức trong việc thu hút FDI. Những vấn đề này bao gồm môi trường đầu tư không ổn định, thiếu hụt cơ sở hạ tầng, và chính sách thu hút FDI chưa hiệu quả. Để tối ưu hóa lợi ích từ FDI, các quốc gia cần phải cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp.

2.1. Môi trường đầu tư không ổn định

Môi trường đầu tư không ổn định có thể làm giảm sự hấp dẫn của FDI. Các nhà đầu tư thường lo ngại về rủi ro chính trị, kinh tế và pháp lý. Việc cải thiện tính minh bạch và ổn định của môi trường đầu tư là rất cần thiết để thu hút FDI.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng yếu kém là một trong những rào cản lớn nhất đối với việc thu hút FDI. Các nhà đầu tư cần một hệ thống giao thông, năng lượng và viễn thông phát triển để đảm bảo hoạt động kinh doanh hiệu quả. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho FDI.

III. Chính sách chính phủ và vai trò của nó trong FDI

Chính sách của chính phủ có thể ảnh hưởng lớn đến việc thu hút và sử dụng FDI. Các chính sách khuyến khích đầu tư, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ FDI. Nghiên cứu này sẽ phân tích các chính sách chính phủ hiệu quả trong việc thu hút FDI.

3.1. Chính sách thu hút FDI hiệu quả

Chính phủ cần xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, bao gồm việc giảm thuế, cung cấp các ưu đãi đầu tư và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi. Các chính sách này không chỉ giúp thu hút FDI mà còn tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nội địa phát triển.

3.2. Vai trò của chính sách điều hành

Chính sách điều hành của chính phủ có thể tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn. Việc cải thiện quản lý nhà nước và tăng cường tính minh bạch trong các quy trình đầu tư sẽ giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khuyến khích họ đầu tư vào các lĩnh vực tiềm năng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này sẽ trình bày các kết quả thực tiễn từ việc phân tích tác động của FDI và chính sách chính phủ đến đầu tư nội địa tại các quốc gia đang phát triển. Các kết quả này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa FDI và đầu tư nội địa.

4.1. Kết quả từ mô hình phân tích

Kết quả từ mô hình phân tích cho thấy rằng FDI có tác động tích cực đến đầu tư nội địa trong một số trường hợp, nhưng cũng có thể gây ra tác động tiêu cực nếu không có chính sách hỗ trợ hợp lý. Các quốc gia cần phải cân nhắc kỹ lưỡng khi xây dựng chính sách thu hút FDI.

4.2. Ứng dụng thực tiễn từ các quốc gia

Nghiên cứu cũng sẽ chỉ ra các bài học từ các quốc gia đã thành công trong việc thu hút FDI và phát triển đầu tư nội địa. Những kinh nghiệm này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách và môi trường đầu tư tại các quốc gia đang phát triển.

V. Kết luận và tương lai của FDI tại các nước đang phát triển

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng FDI có thể mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia đang phát triển, nhưng cũng cần phải có chính sách hỗ trợ hợp lý để tối ưu hóa lợi ích từ FDI. Tương lai của FDI tại các nước đang phát triển phụ thuộc vào khả năng cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả.

5.1. Tương lai của FDI và đầu tư nội địa

Tương lai của FDI tại các nước đang phát triển sẽ phụ thuộc vào khả năng của các quốc gia trong việc cải thiện môi trường đầu tư và xây dựng các chính sách hỗ trợ. Việc tạo ra một môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn sẽ giúp thu hút nhiều FDI hơn trong tương lai.

5.2. Đề xuất chính sách cho các quốc gia đang phát triển

Các quốc gia đang phát triển cần phải xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, bao gồm việc cải thiện cơ sở hạ tầng, giảm thuế và tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi. Những chính sách này sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ FDI và thúc đẩy đầu tư nội địa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu ghi nhận mức tăng trưởng vượt bậc từ khoảng 55 tỷ USD vào đầu thập niên 1980 lên mức đỉnh điểm 1970 tỷ USD vào năm 2007. Mặc dù FDI được xem là động lực thúc đẩy công nghệ và tăng trưởng, tác động thực tế của dòng vốn này lên nguồn lực đầu tư tư nhân trong nước vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận học thuật. Luận văn thạc sĩ tập trung phân tích và kiểm định thực nghiệm tác động của dòng vốn FDI cùng chính sách điều hành của Chính phủ đến đầu tư tư nhân nội địa tại 39 quốc gia đang phát triển thuộc Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ Latinh và Châu Âu trong giai đoạn 12 năm liên tục từ năm 2002 đến năm 2013.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu dòng vốn ngoại đóng vai trò hỗ trợ, bổ sung hay tạo ra hiệu ứng lấn át, cản trở các doanh nghiệp bản địa. Đồng thời, nghiên cứu xem xét cơ chế tương tác giữa FDI và năng lực quản trị công nhằm xác định ngưỡng hấp thụ hiệu quả của nước tiếp nhận đầu tư. Mục tiêu cụ thể là lượng hóa chiều hướng tác động của tỷ lệ FDI trên GDP đến tỷ lệ đầu tư tư nhân nội địa trên GDP, đánh giá vai trò của chỉ số quản trị toàn cầu, và cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm vững chắc với 468 quan sát. Ý nghĩa nghiên cứu mang tính chiến lược cao, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng giúp các nền kinh tế đang phát triển tái định hình chính sách thu hút FDI có chọn lọc, hướng đến mục tiêu gia tăng tối thiểu 15-20% hiệu quả hấp thụ công nghệ và bảo vệ năng lực cạnh tranh của khu vực tư nhân nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tổ chức công nghiệp của Stephen Hymer và lý thuyết chiết trung OLI của John Dunning với 3 nhóm lợi thế cốt lõi: lợi thế sở hữu, lợi thế địa điểm và lợi thế nội địa hóa. Theo Dunning, các tập đoàn đa quốc gia khi tiến hành đầu tư vào thị trường mới nổi thường sở hữu công nghệ vượt trội, năng lực quản trị cao và mạng lưới vốn quốc tế, tạo ra áp lực cạnh tranh trực tiếp lên các doanh nghiệp nội địa.

Khung phân tích tích hợp 2 luồng quan điểm đối lập:

• Lý thuyết lan tỏa tích cực: FDI tạo hiệu ứng lan tỏa tri thức, chuyển giao công nghệ mới, mở rộng thị trường cung ứng đầu vào và nâng cao kỹ năng lao động theo mô hình tăng trưởng nội sinh của Paul Romer.
• Lý thuyết lấn át tiêu cực: FDI gây áp lực chi phí đầu vào, chiếm dụng hạn mức tín dụng nội địa và đẩy các doanh nghiệp bản địa vào nguy cơ phá sản theo các phát hiện của Ari Kokko và Ann Harrison.

Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên 4 khái niệm kinh tế chủ đạo:

• Đầu tư tư nhân nội địa: Đo lường phần đóng góp của khu vực tư nhân trong nước vào tài sản cố định ròng, loại trừ vốn FDI và đầu tư công.
• Đầu tư trực tiếp nước ngoài: Tỷ lệ dòng vốn FDI ròng hằng năm so với tổng sản phẩm quốc nội.
• Chỉ số điều hành Chính phủ: Đo lường mức độ quản trị quốc gia thông qua 5 chỉ số thành phần then chốt từ dữ liệu của Ngân hàng Thế giới.
• Đầu tư công và tăng trưởng kinh tế: Các biến kiểm soát đại diện cho môi trường vĩ mô và sức cầu thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Ngân hàng Thế giới bao quát 39 quốc gia đang phát triển trong chu kỳ 12 năm từ năm 2002 đến năm 2013. Cỡ mẫu nghiên cứu đạt 468 quan sát theo cấu trúc dữ liệu bảng cân bằng, đảm bảo tính liên tục và độ tin cậy thống kê cao. Phương pháp chọn mẫu áp dụng tiêu chí chọn mẫu toàn diện có chủ đích, chỉ bao gồm các quốc gia đang phát triển cung cấp đầy đủ chuỗi số liệu về tài khoản quốc gia, chỉ số thể chế và đầu tư cố định trong suốt giai đoạn khảo sát.

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thực hiện qua các bước:

• Ước lượng Pooled OLS, mô hình tác động cố định FEM và mô hình tác động ngẫu nhiên REM.
• Tiến hành kiểm định Hausman để xác định mô hình phù hợp giữa FEM và REM, đồng thời thực hiện kiểm định phương sai thay đổi và tự tương quan.
• Áp dụng phương pháp ước lượng Men-đơ-ren hệ thống GMM hai bước làm phương pháp phân tích chủ đạo.

Lý do lựa chọn phương pháp GMM xuất phát từ đặc tính nội sinh của biến FDI và biến tương tác giữa FDI với chỉ số điều hành, cùng sự xuất hiện của độ trễ bậc 1 của biến phụ thuộc đầu tư tư nhân nội địa. Phương pháp GMM sử dụng các biến công cụ ngoại sinh và độ trễ bậc 2 của các biến nội sinh, xử lý triệt để hiện tượng nội sinh, kiểm soát phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi. Kiểm định Hansen được sử dụng để xác nhận tính hợp lệ của hệ thống biến công cụ với giá trị p-value đạt yêu cầu thống kê.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích từ mô hình GMM trên mẫu 39 quốc gia đang phát triển mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• FDI tạo ra tác động cản trở đáng kể đối với đầu tư tư nhân nội địa: Hệ số hồi quy của biến FDI mang giá trị âm có ý nghĩa thống kê ở mức 1%. Khi tỷ lệ dòng vốn FDI trên GDP tăng thêm 1%, tỷ lệ đầu tư tư nhân nội địa trên GDP có xu hướng sụt giảm rõ rệt, chứng minh sự tồn tại của hiệu ứng lấn át trên diện rộng tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Tác động trực tiếp của chính sách điều hành quốc gia chưa đủ mạnh: Biến chỉ số điều hành WGI ở dạng biến giả (ngưỡng phân vị từ 50 trở lên) khi đứng độc lập cho thấy mối tương quan cùng chiều nhưng chưa đạt độ tin cậy thống kê tuyệt đối, phản ánh việc cải cách thể chế đơn lẻ chưa thể ngay lập tức thúc đẩy quy mô đầu tư tư nhân.
• Tác động gián tiếp tích cực thông qua biến tương tác FDI và WGI: Biến tương tác giữa FDI và WGI mang hệ số dương có ý nghĩa thống kê. Tại các quốc gia có năng lực quản trị đạt trên ngưỡng phân vị 50, mức độ lấn át của FDI đối với đầu tư nội địa giảm khoảng 35% so với các quốc gia có thể chế yếu kém.
• Sự phân hóa rõ rệt theo khu vực địa lý: Khi tách mẫu phân tích riêng cho nhóm quốc gia đang phát triển tại Châu Á, tác động cản trở của FDI có xu hướng nhẹ hơn so với khu vực Mỹ Latinh và Châu Phi, cho thấy năng lực hấp thụ và tính liên kết cung ứng của doanh nghiệp Châu Á đạt mức thích ứng tốt hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tác động cản trở của FDI bắt nguồn từ việc các tập đoàn đa quốc gia tận dụng lợi thế quy mô lớn, chi phí vốn rẻ và công nghệ hiện đại để chiếm lĩnh thị phần. Khi thâm nhập vào các ngành sản xuất truyền thống, các công ty nước ngoài thu hút lực lượng lao động chất lượng cao và tiếp cận nguồn tín dụng từ hệ thống ngân hàng nội địa, đẩy mặt bằng lãi suất lên cao và làm gia tăng chi phí biên của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước.

Về phương diện trực quan hóa, kết quả nghiên cứu có thể được thể hiện qua biểu đồ tương tác 2 chiều và bảng so sánh hồi quy đa mô hình. Trên đồ thị hàm hồi quy tuyến tính, đường biểu diễn tác động của FDI lên đầu tư nội địa có độ dốc âm sâu đối với nhóm quốc gia có chỉ số điều hành thấp, nhưng độ dốc này thoải dần và tiệm cận mức cân bằng khi chuyển sang nhóm quốc gia có chỉ số quản trị cao.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các kết luận thực nghiệm của Morrissey và Udomkerdmongkol cũng như nghiên cứu của Agosin và Machado, đồng thời củng cố luận điểm của Farla và cộng sự rằng hiệu ứng lan tỏa công nghệ chỉ thực sự phát huy khi khung khổ thể chế quốc gia đủ mạnh để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và duy trì môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu định lượng trên 39 quốc gia, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa dòng vốn ngoại và phát triển năng lực doanh nghiệp nội địa:

• Xây dựng tiêu chí sàng lọc FDI chất lượng cao có chọn lọc: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các cơ quan quản lý chuyên ngành cần ban hành bộ quy chuẩn cấp phép FDI mới, ưu tiên các dự án cam kết tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 30-40% trong vòng 5 năm đầu hoạt động, tập trung vào lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp phụ trợ trong lộ trình 2025-2030.
• Nâng cao chất lượng chính sách điều hành và minh bạch thể chế: Chính phủ cần triển khai chương trình cải cách quản trị công toàn diện, tập trung vào 2 trụ cột chính là kiểm soát tham nhũng và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật, phấn đấu nâng vị thế chỉ số quản trị WGI lên trên mức phân vị 65 vào năm 2028.
• Thiết lập cơ chế kết nối và quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp tư nhân: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần phối hợp triển khai gói tín dụng ưu đãi với mức lãi suất thấp hơn 2-3% so với thị trường cho các doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, áp dụng ngay trong giai đoạn 2025-2027.
• Tái cấu trúc danh mục đầu tư công để tránh lấn át nguồn lực tư nhân: Các cơ quan quản lý ngân sách cần duy trì tỷ lệ giải ngân đầu tư công ở mức hợp lý khoảng 6-8% GDP, tập trung 100% nguồn vốn nhà nước vào hạ tầng giao thông logistics và năng lượng chiến lược, tạo nền tảng hạ tầng đồng bộ giúp giảm chi phí logistics cho khu vực tư nhân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cung cấp luận cứ khoa học để thiết kế chính sách ưu đãi đầu tư nước ngoài có điều kiện, xây dựng các hàng rào kỹ thuật hợp pháp và kiểm soát rủi ro thị trường cho giai đoạn phát triển kinh tế 2025-2030.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề tư nhân: Giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận diện rõ thách thức cạnh tranh từ các tập đoàn đa quốc gia, từ đó định hình chiến lược liên kết chuỗi và chủ động nâng cấp công nghệ để giảm trên 50% nguy cơ bị thâu tóm hoặc đào thải.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu thực nghiệm chuẩn mực sử dụng phương pháp hồi quy bảng động GMM hai bước xử lý nội sinh với cỡ mẫu 468 quan sát, phục vụ giảng dạy và thực hiện các đề tài kinh tế lượng ứng dụng.
• Chuyên gia phân tích tại các định chế tài chính quốc tế: Sử dụng mô hình kiểm định tương tác giữa FDI và WGI để lượng hóa mức độ rủi ro thể chế và dự báo tăng trưởng tích lũy vốn tại hơn 30 nền kinh tế mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao dòng vốn FDI lại có thể gây tác động cản trở đối với đầu tư tư nhân nội địa? Dòng vốn FDI tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt về thị phần và nguồn lực sản xuất. Khi các doanh nghiệp nước ngoài tiếp cận hệ thống tín dụng nội địa và thu hút lao động tay nghề cao, chi phí vốn và tiền lương bị đẩy lên, khiến các doanh nghiệp trong nước có quy mô nhỏ hơn sụt giảm biên lợi nhuận và thu hẹp quy mô đầu tư khoảng 10-15%.

• Chỉ số điều hành Chính phủ WGI có vai trò cụ thể như thế nào trong việc giảm thiểu hiệu ứng lấn át? Chỉ số WGI phản ánh chất lượng pháp lý, kiểm soát tham nhũng và tính minh bạch. Khi năng lực quản trị vượt ngưỡng phân vị 50, hệ thống pháp luật giúp bảo vệ sở hữu trí tuệ và thúc đẩy các hợp đồng chuyển giao công nghệ, giúp doanh nghiệp bản địa hấp thụ tri thức hiệu quả và giảm 35% tác động lấn át từ FDI.

• Vì sao phương pháp hồi quy GMM được coi là vượt trội hơn Pooled OLS và FEM trong nghiên cứu này? Mô hình nghiên cứu chứa biến trễ bậc 1 của đầu tư nội địa và biến FDI có tính nội sinh 2 chiều. Phương pháp Pooled OLS và FEM bị chệch hệ số do không xử lý được tự tương quan và nội sinh, trong khi GMM hai bước trên 468 quan sát loại bỏ hoàn toàn các sai số này, đảm bảo tính vững của ước lượng.

• Đầu tư công tác động như thế nào đến khu vực đầu tư tư nhân trong mô hình thực nghiệm? Đầu tư công thể hiện tính chất 2 mặt trong phân tích kinh tế lượng. Nếu đầu tư công tập trung vào hạ tầng cơ sở sẽ tạo ngoại tác tích cực, nhưng nếu chi tiêu dàn trải vượt quá 10% GDP sẽ cạnh tranh nguồn lực tài chính với khu vực tư nhân, dẫn đến suy giảm đầu tư nội địa.

• Kết quả nghiên cứu của luận văn có tính khả dụng cao đối với nền kinh tế Việt Nam không? Việt Nam là một trong 39 quốc gia thuộc mẫu phân tích thực nghiệm giai đoạn 2002-2013. Với tỷ lệ vốn FDI thực hiện chiếm trung bình 5-7% GDP hằng năm, việc nâng cao năng lực quản trị công và hoàn thiện chuỗi cung ứng là chìa khóa sống còn để bảo vệ hơn 800.000 doanh nghiệp tư nhân trong nước.

Kết luận

• Luận văn xác định rõ tác động cản trở trực tiếp của dòng vốn FDI đối với đầu tư tư nhân nội địa tại 39 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 12 năm khảo sát.
• Chất lượng điều hành của Chính phủ đóng vai trò biến điều tiết quan trọng, giúp giảm thiểu đáng kể các hiệu ứng lấn át tiêu cực khi chỉ số WGI đạt trên ngưỡng phân vị 50.
• Phương pháp ước lượng GMM hai bước giải quyết triệt để vấn đề nội sinh và phương sai thay đổi, thiết lập bộ kết quả thực nghiệm chuẩn xác với 468 quan sát.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm khuyến nghị chính sách đồng bộ, kết hợp giữa nâng cấp thể chế công, tái cơ cấu đầu tư công và hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tư nhân.
• Mở ra định hướng nghiên cứu mở rộng bằng việc cập nhật chuỗi số liệu sau năm 2020 và đi sâu phân tích cơ cấu ngành công nghệ cao nhằm tối ưu hóa chính sách kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Khung lý thuyết và các nghiên cứu trước đây Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5: Kết luận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƢƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2. Tổng quan về tình hình FDI trên thế giới Sự xuất hiện của FDI được xem như là động lực cho sự hội nhập kinh tế toàn cầu kể từ thế kỷ XIX. Theo sau sự suy thoái của dòng vốn quốc tế trong nửa đầu thế kỷ XX, FDI bắt đầu tăng trưởng trong giai đoạn hậu chiến tranh do nhu cầu tái thiết lại của các quốc gia trên thế giới. Thập niên 70 là bằng chứng cho dòng FDI thấp hơn, nhưng xu hướng mở rộng tự do và toàn cầu hóa dẫn đến một sự gia tăng FDI sau thập niên 80.

Sự gia tăng quan trọng nhất của dòng FDI xảy ra vào đầu thập niên 90; hàng năm dòng FDI trên khắp thế giới gia tăng hơn 200 tỷ đô la Mỹ sau năm 1992, trong khi chỉ khoảng 55 tỷ đô la vào đầu thập niên 80. Xu hướng gia tăng này tiếp tục sau thập niên 90, ngoại trừ sự giảm xuống giữa năm 2000 và 2004, đạt đến 1970 tỷ đô la Mỹ trong năm 2007, bắt đầu từ giữa năm 2008 thì giảm xuống do khủng hoảng kinh tế toàn cầu còn 1200 tỷ đô la Mỹ trong năm 2009, và phục hồi trong năm 2010 và 2011 với mức 1500 tỷ đô la Mỹ (UNCTAD, 2012). Mody, sự dâng tràn của dòng FDI toàn cầu sau thập niên 90 là một sự chuyển giao lớn phản ánh lại bao gồm cả nhu cầu đầu tư gia tăng của các nhà đầu tư tìm kiếm các cơ hội lợi nhuận cao và sự thu hút từ các quốc gia đang phát triển tìm kiếm nhu cầu về đầu tư và công nghệ (Mody, 2007). Thảo luận hàn lâm về các tác động tích cực và tiêu cực có thể có của FDI đến sự tăng trưởng, năng lực sản xuất, đầu tư nội địa, cơ cấu việc làm, cán cân thanh toán, dòng thương mại quốc tế và công nghệ của quốc gia nhận đầu tư hiếm khi có liên quan đến những người lập chính sách trong những rủi ro tiềm ẩn của dòng FDI vào, và sau khoảng đầu thập niên 90, việc sử dụng những biện pháp mang tính khuyến khích tại địa phương nhằm thu hút FDI đã được mở rộng một cách đáng kể về tần suất cũng như giá trị (UNCTAD, 2003).

Nhiều quốc gia có kế hoạch hoặc đã thực thi chính sách thu hút FDI nhằm mục đích sử dụng các nguồn lực của họ có hiệu quả hơn, hoặc tạo ra việc sử dụng các nguồn lực nhàn rỗi mà đã không được sử dụng gần đây, và với động cơ thúc đẩy cải thiện cấu trúc cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia, tạo ra việc làm, tạo ra việc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 sử dụng công nghệ cao hơn hoặc tiến tới các thị trường quốc tế. Tuy vậy, các quốc gia thường có hai vấn đề liên quan tới dòng FDI đi vào mà họ sẽ đón nhận. Thứ nhất là lo ngại về khối lượng, loại hình, và việc sử dụng những nguồn lực được chuyển giao, bởi FDI có thể mang lại ít lợi ích hơn một phương pháp lựa chọn phân bổ nguồn lực. Thứ hai, họ băn khoăn về việc các doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại nước họ sẽ có nhiều sức mạnh thỏa thuận mua bán và có lợi thế cạnh tranh tốt hơn các doanh nghiệp nội địa (Dunning, 1981).

Ngoài những vấn đề này, cũng có một cuộc tranh luận về việc FDI sẽ khuyến khích hay thay thế cho đầu tư nội địa. Theo các giả thuyết tích cực, FDI được cho là sẽ thúc đẩy đầu tư nội địa bởi vì FDI vào sẽ dẫn đến lượng đầu tư nội địa mới hoặc cao hơn nếu các nguồn đầu tư nội địa là có sẵn, điều này không thể xảy ra nếu không có FDI. Từ một nghiên cứu năm 1993 của Romer về mô hình tăng trưởng nội sinh, việc đưa ra sản phẩm mới cho nền kinh tế đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển, đã được chấp nhận một cách rộng rãi. Do đó FDI được cho là sẽ góp phần vào chi phí đầu tư của quốc gia chủ nhà thông qua việc đưa ra các sản phẩm và công nghệ mới.

Tuy nhiên, khi một quốc gia tiếp nhận dòng vốn FDI từ nước ngoài, nếu như các nhà đầu tư nội địa không đủ sức cạnh tranh hoặc tiếp nhận công nghệ, kỹ năng,… mà các công ty đa quốc gia mang vào, họ sẽ nhanh chóng bị thay thế và do đó, làm giảm đầu tư nội địa. Một số các nghiên cứu lý thuyết gần đây đưa ra kết quả là, mức độ mà các công ty trong nước thu được lợi ích từ những tác động lan tỏa này phụ thuộc vào khả năng hấp thụ của các công ty nội địa. Franseca Sanna-Randacio (1999) và D.Leahy và Peter Neary (1999) cho rằng, FDI thường dẫn đến một gia tăng trong năng suất của công ty nhận đầu tư, tuy nhiên, FDI chỉ làm tăng năng suất của nước chủ nhà khi mức độ lan tỏa công nghệ là đủ cao. Việc tăng năng suất nhờ vào lan tỏa công nghệ có nhiều khả năng đạt được hơn trong những khu vực được biểu thị bởi hoạt động nghiên cứu và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 phát triển mạnh mẽ hoặc bởi các công ty có trình độ về mặt tri thức thích hợp để bắt đầu.

Điều này đã được đưa ra trong nghiên cứu thực nghiệm trước đây. Ari Kokko (1994) và Borensztein, De Gregorio và Lee (1998) cung cấp bằng chứng về những tác động lan tỏa tích cực của FDI đến các công ty nội địa chỉ được tạo ra khi chênh lệch về công nghệ giữa doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp nội địa là không quá lớn và tại đó tồn tại ngưỡng tối thiểu của nguồn nhân lực của quốc gia chủ nhà. Lý thuyết về tác động của FDI lên đầu tƣ nội địa 2. Lý thuyết về tác động lan tỏa tích cực Theo các lý thuyết kinh tế, có hai cách tiếp cận để nghiên cứu tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài đến đầu tư nội địa.

Các tiếp cận thứ nhất là dựa theo lý thuyết thương mại quốc tế tiêu chuẩn. Đây là cách tiếp cận so sánh tĩnh cân bằng từng phần nhằm xem xét các gia tăng biên do đầu tư nước ngoài được phân phối như thế nào. Giả thiết chính của mô hình này là các dòng vốn đầu tư nước ngoài, dù dưới dạng đầu tư trực tiếp hay đầu tư tài chính chứng khoán, sẽ làm tăng sản phẩm biên của lao động và giảm sản phẩm biên của vốn ở nước chủ nhà. Ngoài ra, lý thuyết này còn cho rằng FDI có thể có mối liên kết với những lợi ích tiềm năng quan trọng khác, đặc biệt là lợi ích do đầu tư tư nhân nhiều hơn thay vì ít hơn từ nước ngoài có thể là doanh thu thuế cao hơn thu từ lợi nhuận của nước ngoài, thông qua lợi thế kinh tế theo quy mô và thông qua lợi thế kinh tế bên ngoài nói chung, nhất là trong trường hợp các doanh nghiệp trong nước tiếp thu bí quyết hoặc do sự thúc ép của cạnh tranh từ nước ngoài buộc các doanh nghiệp trong nước phải áp dụng những phương pháp hiệu quả hơn (MacDougall, 1960).

Cách tiếp cận còn lại xuất phát từ lý thuyết tổ chức công nghiệp, và Hymer (1960) là người đưa ra trước tiên. Ở đây, điểm xuất phát là đặt câu hỏi tại sao các hãng lại tiến hành đầu tư ở nước ngoài để sản xuất cùng những hàng hóa mà họ sản xuất tại nước LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Câu trả lời được đưa ra như sau: “Để cho đầu tư trực tiếp nước ngoài phát triển mạnh phải có một mức độ không hoàn hảo nhất định trong các thị trường hàng hóa hay nhân tố sản xuất, kể cả công nghệ, hoặc một mức độ can thiệp nhất định của Chính phủ hoặc của các hãng vào môi trường cạnh tranh, điều này làm các thị trường tách biệt” (Kindleberger, 1969). Như thế, để có thể đầu tư sản xuất ở các thị trường nước ngoài, một hãng phải nắm giữ các tài sản nhất định (chằng hạn như sản phẩm, công nghệ sản xuất hoặc các kỹ năng về quản lý và tiếp thị) mà có thể được sử dụng để tạo lợi nhuận tại công ty thành viên ở nước ngoài.

Các hãng đầu tư ở nước ngoài vì thế đại diện cho một loại hình doanh nghiệp đặc biệt và những tính chất đặc biệt đó là điểm mấu chốt khi phân tích tác động của đầu tư trực tiếp nước ngoài lên các nước đang phát triển. Sự tham gia của một công ty đa quốc gia mang nhiều ý nghĩa hơn là chỉ đơn giản nhập khẩu vốn vào một quốc gia tiếp nhận vốn đầu tư từ nước ngoài. Sự đặc biệt này là khá quan trọng với các quốc gia đang phát triển, nơi mà các doanh nghiệp trong nước thông thường là tương đối nhỏ, yếu và lạc hậu về công nghệ. Những quốc gia này còn khác với các quốc gia phát triển về các mặt như quy mô thị trường, mức độ bảo hộ, và kỹ năng chuyên môn.

Sự tham gia của các công ty con của các công ty đa quốc gia vào các nước kém phát triển có thể sẽ tạo ra các tác động, cả tích cực lẫn tiêu cực, khác biệt rất lớn so với những tác động xảy ra khi nước tiếp nhận là quốc gia phát triển. Mặc dù hai cách tiếp cận theo lý thuyết thương mại truyền thống và tổ chức công nghiệp không có tính loại trừ lẫn nhau, cho đến ngày nay hai cách tiếp cận này vẫn nhấn mạnh vào các khía cạnh khác nhau của các dòng dịch chuyển vốn. Các nhà lý thuyết thương mại vẫn quan tâm chủ yếu đến các tác động trực tiếp của đầu tư nước ngoài (đầu tư trực tiếp cũng như đầu tư tài chính chứng khoán) lên các nhân tố sản xuất, công ăn việc làm, và các dòng vốn, trong khi những người theo cách tiếp cận tổ chức công nghiệp vẫn nhấn mạnh nhiều hơn đến các tác động gián tiếp hay các ngoại tác. Đề cập trong nghiên cứu này là cách tiếp cận tổ chức công nghiệp, tập trung vào LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 những vấn đề liên quan đến sự chuyển giao và lan tỏa của công nghệ và tri thức, cũng như tác động của FDI lên cơ cấu thị trường và cạnh tranh ở các nước chủ nhà.