Luận án ảnh hưởng từ dự toán sản xuất kinh doanh tới kết quả hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa việt nam

Khám phá ảnh hưởng của dự toán sản xuất kinh doanh đến kết quả hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam trong bài luận án này.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Tác Động Của Dự Toán Sản Xuất Đến Hiệu Quả Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Đặt vấn đề
• 0.2. Sự cần thiết của nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 0.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 0.5.2.1. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 0.5.2.2. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 0.6. Mẫu nghiên cứu
• 0.7. Kỹ thuật và công cụ phân tích
• 0.8. Những đóng góp mới của luận án
• 0.8.1. Những đóng góp trên phương diện lý luận
• 0.8.2. Những đóng góp trên phương diện thực tiễn
• 0.9. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT, GIẢ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: BÀN LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tình hình hoạt động của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chuyển mình từ cơ chế bao cấp sang nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đã trở thành một phần không thể thiếu trong cơ cấu kinh tế. Theo báo cáo của VCCI, DNNVV chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp 40% vào tổng sản phẩm quốc nội và tạo ra hơn một nửa số việc làm cho xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này không đồng đều, với tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm ưu thế nhưng lại có hiệu quả hoạt động thấp. Tình trạng thua lỗ vẫn diễn ra phổ biến, với 42,3% doanh nghiệp gặp khó khăn. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện hiệu quả doanh nghiệp thông qua các công cụ quản lý như dự toán sản xuất.

1.1. Đặc điểm của DNNVV tại Việt Nam

DNNVV tại Việt Nam chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại dịch vụ, chiếm 68% tổng số doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp chỉ chiếm 1%, phản ánh sự thiếu hụt trong việc khai thác tiềm năng của nền kinh tế nông nghiệp. Các chỉ tiêu tài chính như ROA, ROE, và ROS của DNNVV đều ở mức thấp, cho thấy sự yếu kém trong quản lý và quản lý sản xuất. Việc áp dụng dự toán sản xuất có thể giúp cải thiện tình hình này bằng cách cung cấp một khung quản lý rõ ràng và hiệu quả hơn.

II. Tác động của dự toán sản xuất đến hiệu quả doanh nghiệp

Dự toán sản xuất không chỉ là công cụ lập kế hoạch mà còn là phương tiện đánh giá và kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp. Theo Kaplan (1991), dự toán giúp doanh nghiệp thích ứng với biến động môi trường kinh doanh và tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực. Raj (2008) nhấn mạnh rằng dự toán có vai trò quan trọng trong việc phân bổ nguồn lực phù hợp với mục tiêu cụ thể. Việc lập kế hoạch trong dự toán giúp các nhà quản lý đảm bảo sự phối hợp giữa các bộ phận, từ đó nâng cao hiệu quả doanh nghiệp. Nghiên cứu cho thấy rằng những DNNVV áp dụng dự toán một cách hiệu quả có khả năng đạt được kết quả kinh doanh tốt hơn.

2.1. Vai trò của dự toán trong quản lý doanh nghiệp

Dự toán sản xuất đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và điều tiết hoạt động của DNNVV. Nó không chỉ giúp doanh nghiệp lập kế hoạch mà còn là công cụ để đánh giá hiệu quả hoạt động. Việc sử dụng dự toán giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình tài chính và hoạt động sản xuất, từ đó đưa ra các quyết định kịp thời. Nghiên cứu cho thấy rằng DNNVV có quy trình lập dự toán rõ ràng thường có hiệu quả hoạt động cao hơn so với những doanh nghiệp không áp dụng dự toán. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng dự toán sản xuất trong quản lý doanh nghiệp.

III. Đánh giá hiệu quả của dự toán sản xuất trong DNNVV

Đánh giá hiệu quả của dự toán sản xuất trong DNNVV là một vấn đề quan trọng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc áp dụng dự toán có thể cải thiện đáng kể hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong việc đo lường mức độ ảnh hưởng cụ thể của dự toán đến các chỉ tiêu tài chính và phi tài chính. Việc nghiên cứu sâu hơn về mối quan hệ này sẽ giúp các nhà quản lý hiểu rõ hơn về cách thức tối ưu hóa việc sử dụng dự toán để nâng cao hiệu quả doanh nghiệp. Các chỉ tiêu như doanh thu, chi phí, và lợi nhuận cần được xem xét kỹ lưỡng trong bối cảnh áp dụng dự toán.

3.1. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả

Các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, chi phí, và lợi nhuận là những yếu tố quan trọng để đánh giá hiệu quả của DNNVV. Nghiên cứu cho thấy rằng DNNVV áp dụng dự toán có khả năng đạt được các chỉ tiêu này tốt hơn. Bên cạnh đó, các chỉ tiêu phi tài chính như sự hài lòng của khách hàng và năng suất lao động cũng cần được xem xét. Việc áp dụng dự toán sản xuất không chỉ giúp cải thiện các chỉ tiêu tài chính mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về vai trò của công cụ quản trị trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại các nền kinh tế chuyển đổi đang nổi lên như một chủ đề trọng tâm của kế toán quản trị hiện đại. Tại Việt Nam, sự chuyển hướng từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa đã thúc đẩy mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân. Theo báo cáo thường niên doanh nghiệp Việt Nam của VCCI (2018), DNNVV chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 40% GDP, 40% tổng thu ngân sách Nhà nước và tạo ra hơn 50% việc làm xã hội. Dù đóng vai trò xương sống, khối doanh nghiệp này lại có mức độ tổn thương cao nhất: doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới hơn 70% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, tỷ lệ thua lỗ trung bình ở mức 42,3% và trong 12.478 doanh nghiệp giải thể năm 2016, có tới 91,53% là doanh nghiệp siêu nhỏ với quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng (VCCI, 2018; Sách Trắng DNNVV, 2017). Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA) và trên vốn chủ sở hữu (ROE) chỉ duy trì quanh ngưỡng 5%/năm. Nguyên nhân căn bản không chỉ nằm ở rào cản tín dụng hay cơ chế chính sách, mà xuất phát trực tiếp từ sự yếu kém trong quản trị nội bộ, thói quen kinh doanh tự phát và thiếu hụt hệ thống lập kế hoạch - kiểm soát khoa học.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) nổi bật là trong khi các nghiên cứu quốc tế (Argyris, 1952; Kenis, 1979; Merchant, 1981; Qi, 2010; Jamil, 2015) đã phân tích sâu các khía cạnh của dự toán sản xuất kinh doanh, các công trình trong nước (Phạm Ngọc Toàn, 2010; Trần Trung Tuấn, 2016) phần lớn mới dừng lại ở mức độ khuyến nghị định tính hoặc mô tả thực trạng hệ thống kế toán quản trị mà chưa lượng hóa thực nghiệm tác động đa chiều của hệ thống dự toán đến kết quả hoạt động doanh nghiệp bằng các mô hình kinh tế lượng tiên tiến. Luận án "Ảnh hưởng từ dự toán sản xuất kinh doanh tới kết quả hoạt động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam" được thiết kế nhằm giải quyết triệt để khoảng trống này.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được cụ thể hóa:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Các đặc trưng của dự toán sản xuất kinh doanh có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp như thế nào tới kết quả hoạt động (tài chính và phi tài chính) của DNNVV Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Kết quả hoạt động của nhà quản lý đóng vai trò trung gian như thế nào trong mối quan hệ giữa các đặc trưng dự toán và kết quả hoạt động của doanh nghiệp?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Đặc điểm quy mô doanh nghiệp đóng vai trò kiểm soát và điều tiết như thế nào đối với tác động của dự toán sản xuất kinh doanh tới kết quả hoạt động?

Khung lý thuyết tích hợp ba trụ cột: Lý thuyết Đại diện (Agency Theory - trường phái hành vi), Lý thuyết Thiết lập Mục tiêu (Goal-Setting Theory của Locke & Latham) và Lý thuyết Bất định (Contingency Theory). Đóng góp đột phá của nghiên cứu là xây dựng mô hình đo lường toàn diện bao gồm 6 khía cạnh dự toán (độ rõ ràng, độ khó, sự phản hồi, phạm vi/tần suất, độ tinh vi, sự tham gia), kiểm định cơ chế truyền dẫn qua biến trung gian kết quả quản lý (Mahoney, 1965) và lượng hóa vai trò điều tiết của quy mô doanh nghiệp trên mẫu 266 DNNVV tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2016–2019.

Literature Review và Positioning

Dòng chảy học thuật về hệ thống dự toán sản xuất kinh doanh trong kế toán quản trị đã trải qua hơn nửa thế kỷ phát triển với nhiều tranh luận lý thuyết sâu sắc:

Dòng nghiên cứu về sự tham gia dự toán và hành vi tạo dự toán lỏng (Budgetary Slack): Một trường phái học thuật khẳng định sự tham gia của nhà quản lý bộ phận (Budgetary Participation) nâng cao tính chính xác của kế hoạch, tăng động lực và gắn kết mục tiêu tổ chức (Milani, 1975; Brownell, 1982; Kren, 1990, 1992). Ngược lại, trường phái xuất phát từ lý thuyết đại diện (Hopwood, 1972; Young, 1985; Dunk, 1993; Webb, 2002) chỉ ra rằng khi nhà quản lý cấp dưới tham gia sâu vào thiết lập mục tiêu nhưng bị đánh giá áp lực dựa trên thành tích ngân sách, họ có động cơ hành vi che giấu năng lực thực tế, hạ thấp chỉ tiêu doanh thu và thổi phồng định mức chi phí nhằm tạo "khoảng đệm an toàn" (budgetary slack), gây tổn hại đến hiệu quả chung của doanh nghiệp.

Dòng nghiên cứu về đặc tính mục tiêu và cơ chế phản hồi: Kenis (1979) trên mẫu 298 nhà quản lý tại Philadelphia đã chứng minh sự rõ ràng của mục tiêu dự toán (Budget Goal Clarity) có mối quan hệ thuận chiều với động lực làm việc và kết quả thực hiện ngân sách. Về độ khó của mục tiêu (Budget Goal Difficulty), quan điểm đối lập tồn tại giữa Hirst (1990) và Martin (2015). Hirst & Lowy (1990) nhận thấy mục tiêu khó chỉ thúc đẩy kết quả hoạt động khi có sự kết hợp đồng thời với phản hồi thông tin thường xuyên (Feedback). Ngược lại, nếu mục tiêu quá khắt khe mà thiếu cơ chế hỗ trợ, áp lực tâm lý sẽ làm giảm mức độ hài lòng và kết quả thực thi (Kenis, 1979; Locke & Latham, 1990).

So sánh đối sánh quốc tế:

• Nghiên cứu của Qi (2010) tại các DNNVV Trung Quốc (nền kinh tế chuyển đổi tương đồng với Việt Nam, N=75) phát hiện độ rõ ràng của mục tiêu và phạm vi dự toán tác động thuận chiều tới tăng trưởng doanh thu, nhưng sự tinh vi của dự toán lại có mối tương quan âm khi phân tích qua mô hình cấu trúc LISREL, đồng thời không khẳng định được tác động trực tiếp tới tăng trưởng lợi nhuận.
• Nghiên cứu của Jamil (2015) trên 268 DNNVV Ấn Độ cho thấy phạm vi, tần suất dự toán và sự rõ ràng của mục tiêu có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đồng thời lên cả tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận trên thang đo Likert 5 mức độ.
• Nghiên cứu của Wijewardena & De Zoysa (2001, 2004) tại Australia (N=473) và Sri Lanka (N=168) khẳng định việc chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch và kiểm soát dự toán thúc đẩy mạnh mẽ tốc độ tăng doanh thu nhưng không tạo ra biến thiên có ý nghĩa đối với tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư (ROI).

Luận án định vị vị trí tiên phong bằng việc tích hợp toàn diện các biến độc lập rời rạc của các nghiên cứu tiền nhiệm vào một mô hình phương trình cấu trúc (SEM) duy nhất, mở rộng đo lường kết quả hoạt động doanh nghiệp trên cả hai chiều kích tài chính (doanh thu, lợi nhuận, ROA) và phi tài chính (chất lượng sản phẩm, sự hài lòng của khách hàng, hiệu quả nội bộ theo Kaplan & Norton, 1996; Fagbemi, 2013).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra những bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện và mở rộng ranh giới ứng dụng của các lý thuyết quản trị nền tảng:

   Goal-Setting Theory              Behavioral Agency                Contingency Theory
   (Locke & Latham, 1990)         (Jensen & Meckling, 1976)             (Otley, 1980)
  Mục tiêu dự toán rõ ràng       Sự tham gia dự toán gắn        Đặc trưng quy mô (Siêu nhỏ,
   & Phản hồi liên tục tạo        với cơ chế kiểm soát minh       Nhỏ, Vừa) điều tiết mức độ
    động lực quản trị nội bộ       bạch để triệt tiêu Slack        phù hợp của công cụ dự toán
                             MÔ HÌNH PHƯƠNG TRÌNH CẤU TRÚC SEM
                       Đo lường kết quả tài chính & phi tài chính
                       qua biến trung gian hiệu quả nhà quản lý

1. Mở rộng Lý thuyết Thiết lập Mục tiêu (Goal-Setting Theory - Locke, 1968, 1990): Luận án chứng minh rằng trong bối cảnh các DNNVV có nguồn lực hạn chế, hai chiều kích "độ rõ ràng" và "tần suất phản hồi thông tin" của dự toán đóng vai trò then chốt kích hoạt cơ chế tự điều chỉnh hành vi của nhà quản lý. Tác động này không chỉ dừng lại ở thái độ tâm lý (sự hài lòng) mà chuyển hóa cụ thể thành 8 năng lực hành vi quản trị thực tế (Mahoney, 1965).
2. Làm sâu sắc Lý thuyết Đại diện Hành vi (Behavioral Agency Theory - Eisenhardt, 1989; Wiseman, 1998): Nghiên cứu giải tỏa mâu thuẫn lý thuyết về "dự toán lỏng". Trong môi trường DNNVV Việt Nam, nơi quyền sở hữu và quyền điều hành thường tập trung hoặc có mức độ giám sát trực tiếp cao, sự tham gia của nhà quản lý vào dự toán giúp giảm bất đối xứng thông tin hơn là tạo cơ hội trục lợi cá nhân, từ đó cải thiện hiệu năng chi phí và thành quả hoạt động.
3. Hiện thực hóa Lý thuyết Bất định (Contingency Theory - Otley, 1980; Hayes, 1977): Luận án xác lập bằng chứng thực nghiệm khẳng định không có một mô hình dự toán "vạn năng" cho mọi cấp độ doanh nghiệp. Quy mô doanh nghiệp (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) đóng vai trò điều tiết có ý nghĩa thống kê; mức độ tinh vi và phạm vi dự toán chỉ phát huy hiệu quả kinh tế biên dương khi quy mô vượt qua ngưỡng "siêu nhỏ".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích được cấu trúc đa tầng, liên kết chặt chẽ giữa 6 nhóm giả thuyết chính (từ H1 đến H6) với các phân nhánh chi tiết:

$$\begin{aligned} \text{Hệ thống Dự toán} \xrightarrow{\quad} & \begin{cases} \text{H1 (a,b,c): Độ rõ ràng mục tiêu} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \ \text{H2 (a,b,c): Độ khó mục tiêu} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \ \text{H3 (a,b,c): Sự phản hồi thông tin} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \ \text{H4 (a,b,c): Phạm vi & Tần suất} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \ \text{H5 (a,b,c): Độ tinh vi dự toán} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \ \text{H6 (a,b,c): Sự tham gia quản lý} \xrightarrow{+} \text{Quản lý, Tài chính, Phi tài chính} \end{cases} \ & \xrightarrow{\quad\text{Trung gian (Mediation)}\quad} \text{Hiệu quả nhà quản lý (Mahoney, 1965)} \ & \xrightarrow{\quad\text{Điều tiết (Moderation)}\quad} \text{Quy mô Doanh nghiệp (Nghị định 39/2018/NĐ-CP)} \end{aligned}$$

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích áp dụng đối với các doanh nghiệp thỏa mãn tiêu chuẩn Nghị định 39/2018/NĐ-CP, hoạt động trong môi trường thị trường đang phát triển, tập trung vào dự toán sản xuất kinh doanh định kỳ (ngắn hạn/hàng năm) và loại trừ dự toán vốn đầu tư dài hạn (Capital Budgeting).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng triết lý thực chứng (Positivism) với phương pháp suy diễn logic (deductive approach), kết hợp thiết kế hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed Methods):

Giai đoạn 1: Định tính (2018)          Giai đoạn 2: Định lượng sơ bộ          Giai đoạn 3: Định lượng chính thức (2019)
Hiệu chỉnh bảng hỏi & Thang đo         Kiểm tra độ tin cậy sơ bộ              CFA, SEM & Phân tích Đa nhóm (Amos 21)

• Giai đoạn định tính (2018): Tiến hành phỏng vấn sâu bán cấu trúc với 15 chuyên gia kinh tế, kiểm toán viên và giám đốc điều hành DNNVV nhằm khám phá ngữ cảnh hóa các khái niệm học thuật quốc tế vào môi trường kế toán quản trị tại Việt Nam, chuẩn hóa bảng hỏi khảo sát.
• Giai đoạn định lượng sơ bộ (Đầu năm 2019): Thu thập dữ liệu thử nghiệm quy mô nhỏ để sàng lọc biến quan sát, kiểm định độ giá trị nội dung và độ tin cậy sơ bộ.
• Giai đoạn định lượng chính thức (2019): Triển khai thu thập dữ liệu đại trà theo hai đợt (Đợt 1: Tháng 4-6/2019; Đợt 2: Tháng 12/2019) tại hai trung tâm kinh tế đầu tàu là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp thuận tiện có phân tầng phi xác suất, có sự bảo trợ và hỗ trợ kết nối từ Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), các Chi cục Thuế và hệ thống Kho bạc Nhà nước tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
• Tiêu chuẩn lựa chọn đối tượng khảo sát: Người trả lời là các nhà quản lý cấp cao/cấp trung (Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc, Giám đốc tài chính, Kế toán trưởng, Quản lý bộ phận) trực tiếp tham gia vào quá trình lập, phê duyệt hoặc vận hành dự toán.
• Kiểm soát độ giá trị và độ tin cậy:
  • Độ giá trị hội tụ (Convergent Validity) và Giá trị phân biệt (Discriminant Validity): Kiểm tra hệ số tải nhân tố (Factor Loading > 0.5), Phương sai trích trung bình ($AVE > 0.50$) và Độ tin cậy tổng hợp ($CR > 0.70$).
  • Độ tin cậy thang đo (Internal Consistency): Hệ số Cronbach's Alpha toàn bộ các thang đo đều đạt ngưỡng $\alpha > 0.70$.
  • Kiểm soát sai lệch phương pháp chung (Common Method Bias - CMB): Thực hiện kiểm định đơn nhân tố của Harman (Harman’s Single-Factor Test) để đảm bảo không có nhân tố đơn lẻ nào giải thích trên 50% tổng phương sai.

Data và phân tích

Quy mô mẫu chính thức đạt 266 quan sát hợp lệ từ 266 DNNVV, thỏa mãn quy tắc lấy mẫu cho mô hình cấu trúc SEM tuyến tính đa biến theo khuyến nghị của Hair et al. (2014) (tối thiểu 5 quan sát cho 1 tham số ước lượng).

                      ĐẶC ĐIỂM CƠ CẤU MẪU NGHIÊN CỨU (N = 266)

Kỹ thuật phân tích được thực hiện bằng phần mềm SPSS 25.0 kết hợp AMOS 21.0 qua các bước chuẩn tắc:

1. Thống kê mô tả và kiểm định độ tin cậy thang đo qua Cronbach's Alpha.
2. Phân tích nhân tố khám phá (Exploratory Factor Analysis - EFA) trích xuất các nhân tố tiềm ẩn.
3. Phân tích nhân tố khẳng định (Confirmatory Factor Analysis - CFA) đánh giá mức độ phù hợp mô hình (Model Fit Indices: CMIN/DF $< 3.0$; $CFI, TLI > 0.90$; $GFI > 0.85$; $RMSEA < 0.08$).
4. Mô hình hóa phương trình cấu trúc (Structural Equation Modeling - SEM) ước lượng hệ số đường dẫn ($\beta$), kiểm định các giả thuyết trực tiếp và gián tiếp qua kỹ thuật Bootstrapping (2.000 mẫu lặp, khoảng tin cậy 95%).
5. Phân tích đa nhóm (Multi-group SEM Analysis) kiểm tra hiệu ứng điều tiết của quy mô doanh nghiệp bằng cách so sánh mô hình bất biến từng phần và mô hình khả biến tự do qua kiểm định sai biệt Chi-square ($\Delta \chi^2$).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng mô hình SEM và phân tích thực nghiệm đem lại các phát hiện cốt lõi:

                            MÔ HÌNH TÁC ĐỘNG THỰC NGHIỆM (SEM)

1. Hiệu ứng dẫn dắt của "Độ rõ ràng mục tiêu" và "Sự tham gia của nhà quản lý": Độ rõ ràng của mục tiêu dự toán có tác động thuận chiều mạnh nhất tới kết quả hoạt động của nhà quản lý ($\beta = 0.284, p < 0.001$) và kết quả tài chính ($\beta = 0.215, p < 0.01$). Sự tham gia vào dự toán kích hoạt động lực làm việc tích cực ($\beta = 0.312, p < 0.001$), bác bỏ giả định tiêu cực về dự toán lỏng trong bối cảnh DNNVV Việt Nam.
2. Vai trò trung gian toàn phần và bán phần của Hiệu quả Quản lý (Managerial Performance): Kết quả hoạt động của nhà quản lý (đo lường qua 8 chức năng của Mahoney, 1965) đóng vai trò là "cầu nối" chuyển hóa các thuộc tính dự toán thành kết quả tài chính (tăng trưởng doanh thu, ROA, $\beta = 0.385, p < 0.001$) và phi tài chính (chất lượng sản phẩm, sự hài lòng khách hàng, $\beta = 0.412, p < 0.001$).
3. Phát hiện nghịch lý về "Độ tinh vi của dự toán" (Budget Sophistication Paradox): Sự tinh vi về kỹ thuật dự toán (phần mềm chuyên dụng đắt tiền, thuê chuyên gia phân tích bên ngoài) có tác động ngược chiều đối với nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ ($\beta = -0.115, p < 0.05$). Chi phí đầu tư và mức độ phức tạp trong vận hành đã vượt quá năng lực hấp thụ và lợi ích gia tăng cận biên của nhóm doanh nghiệp này.
4. Hiệu ứng tương tác giữa Phản hồi thông tin và Độ khó mục tiêu: Thiết lập mục tiêu khó đơn thuần không trực tiếp làm tăng doanh thu, nhưng khi kết hợp với tần suất phản hồi biến động chi phí định kỳ, hiệu quả hoạt động tổng thể tăng vọt ($\beta = 0.241, p < 0.01$), củng cố luận điểm của Hirst & Lowy (1990).
5. Hiệu ứng điều tiết rõ nét của Quy mô Doanh nghiệp: Phân tích đa nhóm khẳng định cấu trúc tác động của dự toán có sự dị biệt lớn giữa doanh nghiệp siêu nhỏ ($N=102$), doanh nghiệp nhỏ ($N=112$) và doanh nghiệp vừa ($N=52$) với sai biệt mô hình có ý nghĩa thống kê ($\Delta \chi^2 / \Delta df, p < 0.01$).

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính tương thích vượt trội của mô hình quản trị kết hợp giữa Lý thuyết Hành vi và Lý thuyết Bất định trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển; thiết lập chuẩn đo lường đa chiều cho kết quả hoạt động DNNVV.
• Về mặt phương pháp luận: Cung cấp quy trình phân tích SEM đa nhóm mẫu chuẩn cho các nghiên cứu kế toán quản trị tiếp theo tại khu vực Đông Nam Á.
• Thực tiễn quản trị doanh nghiệp:
  1. Thiết kế mục tiêu minh bạch: Cụ thể hóa mục tiêu chiến lược thành các chỉ tiêu tài chính chi tiết, dễ hiểu đến từng bộ phận thay vì áp đặt số liệu tổng thể mơ hồ.
  2. Chuyển đổi quy trình lập dự toán từ dưới lên (Bottom-up): Tăng cường quyền tham gia của quản lý cấp trung nhằm tận dụng tri thức hiện trường và giảm thiểu sức ép phản kháng.
  3. Tối ưu hóa mức độ tinh vi theo quy mô: Doanh nghiệp siêu nhỏ nên tập trung chuẩn hóa bảng tính chi phí đơn giản, tinh gọn trước khi đầu tư các hệ thống ERP hoặc phần mềm dự toán phức tạp.
• Khuyến nghị chính sách: VINASME và Bộ Kế hoạch & Đầu tư cần chuyển trọng tâm hỗ trợ DNNVV từ "trợ cấp vốn đơn thuần" sang "đào tạo nâng cao năng lực kế toán quản trị và lập dự toán sản xuất kinh doanh thực chiến".

Limitations và Future Research

Nghiên cứu tồn tại một số giới hạn học thuật cần được thừa nhận khách quan:

1. Phương pháp chọn mẫu: Việc sử dụng mẫu thuận tiện phi xác suất dù đạt quy mô 266 doanh nghiệp nhưng khả năng khái quát hóa (external validity) cho toàn bộ 63 tỉnh thành trên cả nước có thể bị hạn chế do dữ liệu tập trung chủ yếu tại hai đô thị lớn (Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh).
2. Dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu được thu thập tại thời điểm năm 2019, chưa phản ánh được sự biến động động thái (longitudinal dynamics) của quy trình dự toán qua nhiều chu kỳ kinh doanh liên tiếp hoặc các cú sốc vĩ mô (như đại dịch COVID-19).
3. Đo lường nhận thức (Perceptual Measures): Số liệu tài chính và phi tài chính chủ yếu dựa trên đánh giá tự báo cáo của nhà quản lý qua thang đo khoảng Likert, dù đã kiểm định tính khách quan nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro thiên lệch chủ quan.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

• Thu thập dữ liệu bảng (Panel data) theo chiều dọc qua nhiều năm để kiểm định độ trễ thời gian của tác động dự toán lên lợi nhuận.
• Mở rộng mô hình nghiên cứu sang các yếu tố bất định mới như mức độ chuyển đổi số (Digital Transformation), văn hóa tổ chức và phong cách lãnh đạo linh hoạt (Agile Leadership).
• Nghiên cứu sâu hành vi phát sinh dự toán lỏng thông qua phương pháp kinh tế học thực nghiệm (Experimental Accounting).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án mở ra hướng tiếp cận định lượng chuyên sâu cho chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán và Quản trị Kinh doanh tại Việt Nam; cung cấp tài liệu tham khảo với tiềm năng trích dẫn cao cho các đề tài nghiên cứu sinh về hệ thống kiểm soát quản lý (MCS).
• Tác động ngành và doanh nghiệp: Cung cấp "cẩm nang vận hành" trực tiếp cho cộng đồng hơn 800.000 DNNVV Việt Nam, giúp các chủ doanh nghiệp tái cấu trúc hệ thống ngân sách, nâng cao tỷ lệ sinh lời từ mức đáy 5%/năm và giảm thiểu tỷ lệ giải thể đột biến.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan hoạch định chính sách xây dựng khung tiêu chuẩn đánh giá năng lực quản trị nội bộ trong các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên đại học: Tiếp cận khung phân tích mẫu mực tích hợp SEM, phân tích trung gian và phân tích đa nhóm điều tiết trong nghiên cứu kế toán hành vi.
• Lãnh đạo và Nhà quản lý DNNVV: Nắm bắt quy tắc thiết lập mục tiêu ngân sách chuẩn xác, tối ưu hóa chi phí đầu tư công nghệ dự toán phù hợp với quy mô thực tế.
• Chuyên gia tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp: Sử dụng mô hình 6 khía cạnh dự toán làm công cụ chẩn đoán sức khỏe hệ thống kế toán quản trị doanh nghiệp.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (VINASME, Cục Phát triển Doanh nghiệp): Xây dựng các chương trình đào tạo quản trị có mục tiêu và tiêu chí đo lường hiệu quả rõ ràng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Bất định (Contingency Theory) và Lý thuyết Thiết lập Mục tiêu (Goal-Setting Theory) thông qua việc chứng minh cơ chế truyền dẫn phi tuyến tính của công cụ dự toán: Dự toán sản xuất kinh doanh không tác động cơ học trực tiếp lên lợi nhuận kế toán mà phải kích hoạt thông qua việc nâng cao năng lực thực thi 8 chức năng quản trị của nhà quản lý (Mahoney, 1965). Đồng thời, luận án xác lập "ngưỡng phù hợp quy mô" – bác bỏ quan điểm truyền thống cho rằng tăng độ tinh vi kỹ thuật dự toán luôn đem lại hiệu quả dương cho mọi doanh nghiệp.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình tiền nhiệm?

So với nghiên cứu của Kenis (1979) chỉ dùng hồi quy tuyến tính OLS đơn biến, nghiên cứu của Wijewardena & De Zoysa (2001) dùng phân tích ANOVA, hay Qi (2010) dùng LISREL nhưng hạn chế về quy mô mẫu (N=75), luận án đã:

• Ứng dụng Mô hình Phương trình Cấu trúc (SEM) trên AMOS 21.0 với mẫu N=266, xử lý triệt để sai số đo lường của các biến tiềm ẩn (Latent constructs).
• Áp dụng Phân tích Đa nhóm (Multi-group SEM) kiểm định chính xác hiệu ứng điều tiết của 3 phân khúc quy mô (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) mà các nghiên cứu trước đây chưa thực hiện hoàn chỉnh.

3. Phát hiện thực nghiệm nào bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu đi kèm?

Phát hiện bất ngờ nhất là tác động tiêu cực của Độ tinh vi dự toán (Budget Sophistication) đối với kết quả hoạt động của nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ ($\beta = -0.115, p < 0.05$). Dữ liệu cho thấy các doanh nghiệp siêu nhỏ (vốn dưới 10 tỷ đồng, lao động dưới 10 người) khi cố gắng áp dụng các quy trình dự toán đa bước phức tạp hoặc phần mềm quản lý đắt đỏ đã tạo ra chi phí quản lý hành chính vượt trội, làm suy giảm tính linh hoạt thích ứng nhanh – vốn là lợi thế cạnh tranh sống còn của doanh nghiệp siêu nhỏ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Luận án cung cấp hệ thống quy trình nhân bản chi tiết bao gồm: Hệ thống thang đo Likert chuẩn hóa kế thừa từ Milani (1975), Mahoney (1965), Kenis (1979), Kaplan & Norton (1996); kịch bản phỏng vấn sâu chuyên gia; cơ chế mã hóa biến số và quy trình kiểm soát dữ liệu trên SPSS 25.0/AMOS 21.0, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập kiểm định trên các bối cảnh ngành nghề hoặc quốc gia khác.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm (10-year Research Agenda) được phác thảo ra sao?

Nghị sự 10 năm định hướng tập trung vào 3 trụ cột:

• Giai đoạn 1 (1-3 năm): Mở rộng nghiên cứu tác động của hệ thống dự toán linh hoạt (Beyond Budgeting / Rolling Forecasts) trong kỷ nguyên biến động kinh tế vĩ mô.
• Giai đoạn 2 (4-6 năm): Tích hợp công nghệ Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) vào mô hình đo lường độ tinh vi dự toán thế hệ mới.
• Giai đoạn 3 (7-10 năm): Nghiên cứu kế toán quản trị hành vi chuyên sâu ứng dụng phương pháp quét sóng não thần kinh (Neuroaccounting) để giải mã tâm lý nhà quản lý khi đàm phán ngân sách.

Kết luận

1. Lượng hóa toàn diện hệ thống dự toán: Luận án đã thành công trong việc xây dựng và kiểm định mô hình định lượng tích hợp 6 thuộc tính của dự toán sản xuất kinh doanh ảnh hưởng đồng thời tới kết quả tài chính và phi tài chính của DNNVV Việt Nam.
2. Khẳng định vai trò trung gian cốt lõi của năng lực quản trị: Chứng minh thực nghiệm rằng hiệu quả thực hiện 8 chức năng quản trị của nhà quản lý (Mahoney, 1965) là mắt xích bắt buộc để chuyển hóa các ưu thế của dự toán thành giá trị gia tăng doanh nghiệp.
3. Phát hiện quy luật tương thích quy mô: Đóng góp bằng chứng thực tiễn về hiệu ứng điều tiết của quy mô doanh nghiệp, xác lập nguyên tắc tối ưu hóa chi phí - lợi ích trong đầu tư công cụ quản lý.
4. Giải tỏa định kiến về dự toán lỏng: Chứng minh sự phân quyền tham gia dự toán trong DNNVV Việt Nam có tác động thúc đẩy tính chủ động và cam kết mục tiêu của đội ngũ quản lý.
5. Mở ra hệ thống giải pháp thực thi khả thi: Đề xuất lộ trình chuẩn hóa quy trình dự toán tinh gọn, phù hợp với năng lực tài chính và trình độ công nghệ của khối doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.
6. Đặt nền móng học thuật hội nhập quốc tế: Kết nối dữ liệu thực nghiệm tại Việt Nam vào bản đồ nghiên cứu kế toán quản trị hành vi thế giới, tạo tiền đề vững chắc cho các công trình công bố quốc tế chuẩn mực ISI/Scopus.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Như đã giới thiệu trong tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu, dự toán sản xuất kinh doanh là một trong những công cụ quen thuộc được sử dụng trong hoạt động quản trị kinh doanh. Dự toán cũng là công cụ tổng hợp thực hiện đồng thời nhiều chức năng từ lập kế hoạch, kiểm soát, truyền thông, phối hợp và đánh giá kết quả hoạt động của từng cá nhân, từng bộ phận cũng như tổng thể toàn doanh nghiệp (Horngren, 1977). Theo tác giả, khi dự toán ngân sách của doanh nghiệp được chuẩn bị tốt, những thông tin mà nó cung cấp sẽ nâng cao hiệu quả truyền thông, phối hợp hoạt động giữa các bộ phận trong tổ chức và đặc biệt hữu ích đối với việc đánh giá kết quả hoạt động. Trên thực tế, đã có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới đã và đang tìm hiểu về mối quan hệ giữa dự toán sản xuất kinh doanh với kết quả hoạt động trong doanh nghiệp.

Điển hình như những nghiên cứu từ khá sớm của Argyris (1952), Milani(1975), Kenis (1979), Brownell and Mc Innes (1983), Kren (1990) và gần đây là nghiên cứu của Qi (2010), Lu (2011), Jamil (2015). Tuy nhiên trong mỗi nghiên cứu, các tác giả lại tập trung khai thác những khía cạnh khác nhau của dự toán sản xuất kinh doanh. Điều này làm cho những nghiên cứu liên quan tới ảnh hưởng từ dự toán tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp rất phong phú về cách tiếp cận cũng như kết quả nghiên cứu. Hơn thế nữa sự thay đổi trong đo lường kết quả hoạt động hay sự ra đời của những phương pháp nghiên cứu mới cũng tạo nên khoảng trống cho những nghiên cứu thuộc chủ đề trong những năm gần đây.

Do đó nội dung tổng quan nghiên cứu các công trình trong và ngoài nước liên quan tới đề tài luận án sẽ được tiếp cận trên cơ sở các khía cạnh cơ bản của dự toán sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Cùng với đó, tác giả cũng phân tích sâu hơn về phương thức đo lường kết quả hoạt động và phương pháp nghiên cứu trong mỗi nội dung cụ thể. Ảnh hưởng từ sự rõ ràng của mục tiêu dự toán Theo Yuen (2004), sự rõ ràng của mục tiêu dự toán (Budget goal clarity) là việc mục tiêu này có được diễn đạt đủ rành mạch, cụ thể và chi tiết để đảm bằng rằng nhà quản lý có trách nhiệm hiểu được và thực hiện được mục tiêu. Tương tự như vậy, Kenis (1979) cho rằng sự rõ ràng của mục tiêu dự toán được biểu thị bằng việc các nhà quản lý bộ phận có thể hiểu được những tuyên bố của cấp trên về các mục tiêu mà họ cần thực hiện.

Cũng theo Kenis (1979) mức độ rõ ràng của mục tiêu được biểu hiện bằng việc nhà quản lý bộ phận có thể trả lời được hai câu hỏi cơ bản: 10 (1) Nhiệm vụ được giao là gì? (2) Cần làm những gì để thực hiện được mục tiêu được giao? Trong những nghiên cứu tiền nhiệm về mối quan hệ giữa dự toán và kết quả hoạt động của doanh nghiệp thì sự rõ ràng của mục tiêu dự toán là một trong những vấn đề thường xuyên được tìm hiểu. Tồn tại không ít những nghiên cứu trong nhiều năm qua đã tìm hiều và chỉ ra mối quan hệ có ý nghĩa giữa sự rõ ràng của mục tiêu dự toán và kết quả hoạt động doanh nghiệp như nghiên cứu của Kenis (1979), Hirst (1981 và 1987); Yuen (2004); Ivancevich and Mc Mahon (1982). Sự tồn tại hướng nghiên cứu về ảnh hưởng từ sự rõ ràng của mục tiêu dự toán tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp đều xuất phát từ chức năng lập kế hoạch của dự toán. Dự toán là một công cụ quản lý tổng hợp và chức năng đầu tiên của dự toán đó là lập kế hoạch.

Nhà quản trị cấp cao trong doanh nghiệp có thể đưa ra các mục tiêu kinh doanh nhưng để thực hiện được những mục tiêu đó, chúng phải được cụ thể hóa thành những chỉ tiêu tài chính một cách rõ ràng, chi tiết cho từng cá nhân, từng bộ phận trong doanh nghiệp. Đó chính là chức năng lập kế hoạch trong dự toán sản xuất kinh doanh. Việc quản lý các cá nhân, các bộ phận dựa trên các chỉ tiêu dự toán vẫn là phương thức được sử dụng phổ biến trong các doanh nghiệp. Chính vì vậy việc mô tả mục tiêu dự toán rõ ràng thực sự ảnh hưởng lớn tới kết quả hoạt động.

Nếu mục tiêu dự toán được thiết kế rõ ràng có thể làm cho quá trình thực hiện các mục tiêu dễ dàng hơn, thúc đẩy động lực làm việc đối với các nhà quản lý. Ngược lại, nhà quản lý khó có thể thực hiện được những mục tiêu dự toán được mô tả một cách mơ hồ. Điển hình như nghiên cứu của Kenis (1979) đã khẳng định cho luận điểm này. Cụ thể, trong nghiên cứu của mình, Kenis (1979) thực hiện khảo sát bằng bảng hỏi đối với 500 nhà quản lý từ các công ty sản xuất tại thành phố Philadenphia, Mỹ trong đó 298 phiếu trả lời được thu thập.

Bằng phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính từ dữ liệu thu thập được, tác giả chỉ ra rằng mục tiêu dự toán càng được thiết kế rõ ràng thì kết quả hoạt động càng tăng. Trong đó mức độ rõ ràng của mục tiêu dự toán được đo lường thông qua nhận định của các nhà quản lý đối với khả năng hiểu nội dung, thứ tự ưu tiên và cách thức thực hiện mục tiêu theo mức độ từ 1- Rất không đồng ý tới 5-. Tương tự như vậy kết quả hoạt động cũng được đo lường bằng thang đo Likert 5 mức độ từ thấp tới cao đối với thái độ chấp hành dự toán (Moncur,1975); động lực hoạt động từ dự toán (Hackman,1971); cảm giác hài lòng với công việc (Smith,1969); thái độ tham gia vào dự toán (Kahn,1964) và đặc biệt là mức độ đạt được mục tiêu dự toán do chính tác giả phát triển. 11 Kết quả nghiên cứu của Kenis (1979) cũng được ủng hộ trong rất nhiều nghiên cứu đi sau như Simon (1997), Qi (2010), Lu (2011), Faith (2013) và Jamil (2015).

Cụ thể nghiên cứu của Qi (2010) thực hiện trên các DNNVV tại Trung Quốc, quốc gia có nền kinh tế đang chuyển đổi cũng cho kết quả tương tự. Dựa trên kết quả phân tích hồi quy đối với dữ liệu thu thập từ 75 phiếu trả lời của các nhà quản lý DNNVV tại ba tỉnh Hồ Nam, Hồ Bắc và Quảng Đông, nghiên cứu chỉ ra rằng sự rõ ràng của mục tiêu dự toán càng cao thì khả năng đạt được mục tiêu dự toán càng lớn cũng như sự hài lòng với công việc của nhà quản lý càng cao. Tuy nhiên những nghiên cứu đi sau đã mở rộng hơn rất nhiều so với nghiên cứu của Kenis (1979) trên phương diện đo lường kết quả hoạt động. Điển hình như nghiên cứu của Jamil (2015) đã bổ sung tốc độ tăng doanh thu và tốc độ tăng lợi nhuận khi đo lường kết quả hoạt động trong mỗi quan hệ với sự rõ ràng của mục tiêu dự toán.

Kết quả nghiên cứu của Jamil (2015) thực hiện đối với 68 doanh nghiệp có quy mô nhỏ tại Ấn Độ cho thấy sự rõ ràng của mục tiêu dự toán càng cao thì tốc độ tăng doanh thu và tốc độ tăng lợi nhuận của các doanh nghiệp càng lớn. Trong khi đó nghiên cứu của Faith (2013) lại sử dụng tỷ lệ sinh lời trên tổng tài sản (ROA) khi đo lường kết quả hoạt động của doanh nghiệp trên khía cạnh tài chính và cũng tìm thấy mối quan hệ thuận chiều với sự rõ ràng của mục tiêu. Theo một cách tiếp cận khác, những nghiên cứu của Yuen (2004) lại chỉ ra rằng sự rõ ràng của mục tiêu dự toán còn ảnh hưởng gián tiếp tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp và của nhà quản lý thông qua việc hạn chế sự phát sinh dự toán lỏng. Trong đó dự toán lỏng là việc các nhà quản lý bộ phận cố tình điều chỉnh cho các mục tiêu dự toán trở nên dễ dàng hơn bằng cách hạ thấp các chỉ tiêu kết quả cũng như nâng cao các chỉ tiêu về nguồn lực sử dụng (Dunk, 1993).

Sự hình thành dự toán lỏng sẽ làm giảm động lực làm việc của các nhà quản lý và tác động tiêu cực tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp (Yuen, 2004). Cụ thể, khi thực hiện nghiên cứu đối với các nhà quản trị khách sạn tại Macau, bằng phương pháp hồi quy tác giả đã chỉ ra rằng sự rõ ràng của mục tiêu dự toán là một trong những yếu tố tác động mạnh và ngược chiều tới khuynh hướng phát sinh dự toán lỏng trong quản lý với hệ số Beta là -0. Điều đó có nghĩa rằng mục tiêu dự toán càng rõ ràng thì khả năng phát sinh dự toán lỏng càng thấp (Yuen, 2004). Như vậy nghiên cứu về ảnh hưởng từ sự rõ ràng của mục tiêu dự toán tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp và kết quả hoạt động của nhà quản lý là một trong những hướng nghiên cứu được thực hiện khá phổ biến.

Tại đó sự đa dạng trong đo lường kết quả hoạt động là cơ sở tạo nên sự khác biệt giữa các nghiên cứu theo hướng này. Bên cạnh những nghiên cứu tìm hiểu ảnh hưởng trực tiếp từ sự rõ ràng 12 của mục tiêu dự toán tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp (Kenis, 1979), cũng có những nghiên cứu tìm hiểu ảnh hưởng gián tiếp thông qua khuynh hướng sử dụng dự toán lỏng (Yuen, 2004). Phương pháp phân tích hồi quy tuyến tính là phương pháp phân tích được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu tiền nhiệm để chỉ ra mối liên hệ giữa sự rõ rằng của mục tiêu dự toán với kết quả hoạt động của doanh nghiệp. Song phương pháp này không chỉ rõ mối liên hệ giữa sự rõ ràng của mục tiêu dự toán với biến nghiên cứu khác cùng tác động tới kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

Ảnh hưởng từ mức độ khó trong mục tiêu dự toán Song song với sự rõ ràng của mục tiêu dự toán, mức độ khó của mục tiêu cũng là khía cạnh được tìm hiểu rất nhiều trong những nghiên cứu về ảnh hưởng từ dự toán sản xuất kinh doanh tới kết quả hoạt động. Mức độ khó của mục tiêu dự toán (Budget goal difficulty) hay độ chặt của mục tiêu được biểu thị bằng nhận định của nhà quản lý bộ phận về việc họ cần sử dụng ít hay nhiều kỹ năng, thời gian, công sức để thực hiện được các mục tiêu đó.