CHƯƠNG 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trong những năm gần đây, xu hướng đa dạng hóa1 ở các doanh nghiệp Việt Nam ngày một phổ biến. Với quan điểm “Đừng bao giờ để tất cả trứng trong cùng một giỏ” thì đây là một tín hiệu tốt, góp phần gia tăng giá trị doanh nghiệp và lợi ích cho cổ đông (Lewellen, 1971). Trên nền tảng lý thuyết tài chính chuẩn tắc, tối đa hóa giá trị doanh nghiệp (hay giá trị tài sản cho cổ đông) là mục tiêu được các doanh nghiệp hướng đến.
Cũng chính vì vậy, việc xem xét vấn đề đa dạng hóa tại các doanh nghiệp luôn nhận được sự quan tâm bởi các nhà đầu tư, cổ đông và học giả nghiên cứu. Riêng với thẩm định viên về giá hành nghề (sau đây gọi tắt là thẩm định viên) thì đây là một yếu tố quan trọng, là cơ sở để thẩm định viên đưa ra các xét đoán nghề nghiệp trong quá trình tác nghiệp của mình. Tuy nhiên, các kết quả nghiên cứu về mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp vẫn chưa có sự thống nhất (Lewellen, 1971; Berger & Ofek, 1995). Kết quả của Berger & Ofek (1995) cho thấy giá trị các doanh nghiệp đa ngành ở Mỹ đã giảm từ 13% đến 15% so với các doanh nghiệp đơn ngành.
Kết quả này cũng phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam, đơn cử như trường hợp doanh nghiệp taxi vận tải Mai Linh, khi gần đây nhiều doanh nghiệp đã rơi vào tình trạng khủng hoảng. Đặc biệt, nghiên cứu gần đây nhất của Volkov & Smith (2015) đã tìm thấy mối quan hệ phi tuyến giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp. Mối quan hệ này có sự đổi chiều trong từng giai đoạn trước, trong và sau khủng hoảng. Kết quả nghiên cứu cho thấy giá trị doanh nghiệp đa dạng hóa tăng lên đáng kể trong giai đoạn khủng hoảng.
Tuy nhiên, hiện tượng tăng lên chỉ là tạm thời và sẽ giảm dần về mức cân bằng ban đầu trước khủng hoảng trong vòng bốn quý. 1 Gồm đa dạng hoá ngành (lĩnh vực kinh doanh) và đa dạng hoá phạm vi (quốc gia) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Liên hệ với thị trường Việt Nam, Việt Nam là quốc gia được đánh giá có độ mở kinh tế cao và cũng chịu nhiều ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng năm 2008. Do đó, tác giả muốn xem xét liệu có hay không mối quan hệ phi tuyến giữa đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn khủng hoảng. Việc trả lời được câu hỏi này sẽ giúp thẩm định viên có thái độ và cách nhìn đúng đắn hơn khi xem xét tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong quá trình tác nghiệp.
MỤC TIÊU & CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính tại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu của đề tài là mối quan hệ tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn ở các công ty phi tài chính niêm yết trên Sở giao dịch chứng khóan TP.HCM (HoSE) trong giai đoạn 2008-2011. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với sự hỗ trợ của phần mềm Stata 13.0 để xem xét tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính tại Việt Nam.
Với dữ liệu nghiên cứu là dữ liệu bảng cân bằng, phương pháp nghiên cứu được sử dụng là phương pháp gộp (Pooled OLS) và mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model, REM). Sử dụng kiểm định LM (Breusch-Pagan Lagrange Multiplier) để lựa chọn phương pháp hồi quy phù hợp. NÉT MỚI CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CÚU Việc xem xét mối quan hệ phi tuyến giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp trong giai đoạn khủng hoảng được xem là nét mới của đề tài nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Đề tài kỳ vọng mang lại những ý nghĩa khoa học và thực tiễn sau: Về ý nghĩa khoa học Bổ sung cho các kết quả nghiên cứu hiện có trên thế giới, cung cấp thêm bằng chứng thực nghiệm về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính tại Việt Nam; Là cơ sở cho các hướng nghiên cứu tiếp theo về chủ đề này tại Việt Nam. Về ý nghĩa thực tiễn Đối với thẩm định viên về giá hành nghề: kết quả nghiên cứu là cơ sở giúp cho thẩm định viên có thái độ thận trọng trong việc nhìn nhận tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp, nhất là trong giai đoạn khủng hoảng, từ đó đưa ra các xét đoán nghề nghiệp phù hợp hơn trong quá trình thực hiện nghiệp vụ; Đối với doanh nghiệp: thông qua nghiên cứu, các doanh nghiệp sẽ có cơ sở để cân nhắc và đưa ra các quyết định có liên quan đến việc đa dạng hóa, bao gồm cả đa dạng hóa lĩnh vực kinh doanh và/hoặc đa dạng hóa phạm vi (quốc gia); Đối với nhà đầu tư: kết quả nghiên cứu là một cơ sở để nhà đầu tư căn cứ vào việc có hay không sự đa dạng hóa của doanh nghiệp để đưa ra quyết định đầu tư của mình cho hợp lý. KẾT CẤU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Kết cấu của luận văn được chia thành năm chương, cụ thể: Chương 01. Giới thiệu Đây là chương giới thiệu về đề tài nghiên cứu.
Theo đó, tác giả tiến hành giới thiệu lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài. Đồng thời, tác giả cũng trình bày sơ lược nội dung của từng chương nhằm giúp người đọc có cái nhìn tổng quan nhất về đề tài nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 02. Khung lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm Trong chương này, tác giả sẽ trình bày (i) các vấn đề lý luận chung; (ii) các lý thuyết khoa học; (iii) nghiên cứu thực nghiệm về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính.
Phần lý luận chung tập trung vào các vấn đề cơ bản có liên quan đến đa dạng hóa và khủng hoảng kinh tế. Phần lý thuyết khoa học giới thiệu các lý thuyết liên quan đến tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp. Cuối cùng, việc lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm sẽ cung cấp một bức tranh tổng quan về các nghiên cứu đã thực hiện xoay quanh chủ đề này. Phương pháp nghiên cứu Trong chương này, tác giả sẽ đề xuất mô hình nghiên cứu thực nghiệm áp dụng tại Việt Nam.
Mô hình này được kế thừa từ các nghiên cứu thực nghiệm mà tác giả đã lược khảo ở chương 2. Trên nền tảng mô hình được đề xuất, tác giả mô tả chi tiết về dữ liệu, nguồn gốc dữ liệu và cách trích xuất các nguồn dữ liệu này. Cuối cùng, tác giả trình bày quá trình xác định quy mô mẫu nghiên cứu cũng như cách thức phân chia nhóm mẫu (sub-sample) để xem xét tác động của khủng hoảng tài chính đến mối quan hệ giữa đa dạng hóa và giá trị doanh nghiệp. Kết quả và Thảo luận Trong chương này, tác giả sẽ trình bày các nội dung: (i) thống kê mô tả các biến số trong mô hình nghiên cứu; (ii) phân tích tương quan giữa các biến; (iii) kết quả và thảo luận kết quả nghiên cứu.
Tác giả vận dụng các lý thuyết khoa học và các nghiên cứu thực nghiệm ở chương 02 để tiến hành phân tích kết quả thực nghiệm đạt được tại Việt Nam. Đầu tiên, tác giả thực hiện thống kê mô tả các biến nghiên cứu cho toàn bộ mẫu để có cái nhìn tổng quan về bộ dữ liệu được thu thập, bao gồm các thống kê về: giá trị trung bình (Mean), độ lệch chuẩn (Std. Dev), giá trị nhỏ nhất (Minimum), giá trị lớn nhất (Maximum), số quan sát (Obervations). Sau đó, tác giả tiến hành hồi quy bộ dữ liệu theo các phương pháp ước lượng đã được đề cập ở LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chương 3.
Cuối cùng tác giả phân tích và thảo luận kết quả đạt được dựa trên mẫu tổng thể và các nhóm mẫu (sub-sample). Kết luận và Kiến nghị Trong chương này, trên nền tảng kết quả thực nghiệm đạt được, tác giả đưa ra kết luận chung về tác động của đa dạng hóa đến giá trị doanh nghiệp trong và sau khủng hoảng tài chính tại Việt Nam. Tác giả cũng đưa ra các khuyến nghị đối với thẩm định viên về giá hành nghề, cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp. Cuối cùng tác giả xác định các giới hạn mà đề tài chưa giải quyết được để từ đó đưa ra các gợi ý cho các hướng nghiên cứu tiếp theo.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƯƠNG 2. KHUNG LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2. CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 2. Đa dạng hóa Vấn đề đa dạng hóa từ lâu đã được các học giả quan tâm và tiến hành nghiên cứu, theo đó đa dạng hóa là phương tiện để công ty mở rộng lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của mình vào thị trường sản phẩm khác (Chandler, 1969; Berry, 1975; Andrews, 1980; Gluck, 1985; Aaker, 2001).
Cùng quan điểm, Rumelt (1974) và Teece (1980) cho rằng đa dạng hóa được thực hiện khi sản phẩm truyền thống của doanh nghiệp bị ế ẩm vì nhu cầu thị trường giảm hoặc do mức độ cạnh tranh tăng, lúc này họ sẽ tìm cách đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, tìm kiếm thị trường mới để gia tăng lợi nhuận được đem lại từ các hoạt động khác. Khi các sản phẩm truyền thống đủ mạnh để đảm bảo duy trì sự tăng trưởng, doanh nghiệp có khả năng sẽ đầu tư vào các lĩnh vực khác mà họ cho là có tiềm năng. Cụ thể hơn, đa dạng hóa là một chiến lược được đề cập đến khi một doanh nghiệp mong muốn giảm thiểu các rủi ro trong kinh doanh bằng cách đầu tư vào các lĩnh vực khác, liên quan hay không liên quan đến lĩnh vực kinh doanh cốt lõi của họ, nhằm mục đích tận dụng được nguồn lực dư thừa và tìm kiếm lợi nhuận từ các lĩnh vực khác (Nguyễn Minh Hà, 2015) 2. Phân loại đa dạng hóa Tùy thuộc vào từng quan điểm khác nhau mà đa dạng hóa cũng được phân thành nhiều loại khác nhau.
Cụ thể: Theo Volkov & Smith (2015), các doanh nghiệp đa dạng hóa ở Mỹ được phân thành ba nhóm chính: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.