Đặt vấn đề Cây bưởi là một trong những loài cây ăn quả có múi được trồng khá phổ biến ở nước ta cũng như các nước khu vực châu Á như: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Malaysia, Philippin,.Cây bưởi đã mang lại giá trị kinh tế cao cho người nông dân. Thực tế cho thấy, cây bưởi sau trồng 4 đến 5 năm có thể thu lãi 40-100 triệu đồng/ha/năm, năng suất có thể đạt 250 quả/cây ở vườn có mật độ 400-500 cây/ha. Trong những năm vừa qua, giá trị xuất khẩu quả bưởi của Việt Nam không ngừng tăng lên từ 17.000 USD$ năm 2006 lên trên 1,2 triệu USD$ năm 2012. Hiện nay, cây ăn quả được xem là đối tượng quan trọng tham gia tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện môi trường sinh thái, nhất là ở các tỉnh trung du miền núi phía Bắc.
Quả bưởi còn có giá trị dinh dưỡng và giá trị dược liệu rất lớn đối với con người. Trong 100g phần ăn được có: 89 g nước, 0,5 g protein, 0,4 g chất béo, 9,3 g tinh bột, 49 IU vitamin A, 0,07 mg vitamin B1, 0,02 mg vitamin B2, 0,4 mg niacin và 44 mg vitamin C. Trong lá, hoa, vỏ quả bưởi đều chứa tinh dầu. Vỏ quả bưởi còn có pectin, naringin (một loại glucozid), men tiêu hoá peroxydaza và amylaza, đường ramoza, cùng nhiều loại men tiêu hóa amylaza, peroxydaza.
Chính vì vậy mà cây bưởi còn là thứ dược liệu quan trọng trong đời sống của con người. Cây bưởi có phổ thích nghi tương đối rộng, có thể trồng được ở nhiều nơi và thực tế đã tạo nên những vùng quả đặc sản cho từng vùng sinh thái khác nhau như bưởi Phúc Trạch, bưởi Năm Roi, bưởi Phú Diễn, bưởi Đoan Hùng, cam Hàm Yên, quýt Bắc Sơn,…Hiện nay cây ăn quả có múi trở thành một trong những cây ăn quả chủ lực ở Việt Nam và được trồng từ Bắc vào Nam với bộ giống gồm khoảng 70 giống khác nhau. 1 Hà Nội là một thành phố thuộc vùng phía Bắc, được coi là tỉnh có tiềm năng phát triển nhiều loại cây ăn quả, trong đó cây ăn quả có múi, đặc biệt là cây bưởi Diễn đang được người dân và chính quyền địa phương quan tâm phát triển. Thành phố Hà Nội đã xây dựng đề án phát triển cây ăn quả đến năm 2020 với một số loại cây ăn quả chủ lực như: bưởi, vải, hồng…Tuy nhiên, nếu so sánh sinh trưởng và năng suất các giống cây ăn quả có múi nói chung và cây bưởi nói riêng thấy rằng: sinh trưởng và năng suất bưởi của Việt Nam còn khá thấp so với các vùng trồng bưởi trên thế giới.
Đặc biệt là các tỉnh miền Bắc, trong đó có Hà Nội, với điều kiện thiên nhiên ưu đãi cho nhiều vùng, nhưng sinh trưởng, năng suất còn rất thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Bưởi Diễn được coi là một giống bưởi quý được trồng nhiều ở xã Phú Diễn và xã Phú Minh - Từ Liêm, Hà Nội. Đây có thể là một biến dị của bưởi Đoan Hùng. Quả tròn, vỏ quả nhẵn, khi chín vỏ quả màu vàng cam, trọng lượng trung bình từ 0,8 - 1kg, tỷ lệ phần ăn được từ 60 - 65%, số hạt trung bình khoảng 50hạt/quả, múi và vách múi dễ tách rời nhau.
Thịt quả mầu vàng xanh, ăn giòn, ngọt. Tuy nhiên, những nghiên cứu về cây bưởi Diễn mới dừng lại ở việc miêu tả đặc điểm hình thái bên ngoài của cây và quả bưởi Diễn. Muốn có các biện pháp kỹ thuật tác động để nâng cao được sinh trưởng và năng suất quả bưởi Diễn đối với miền Bắc trong đó có Hà Nội, thì cần có những nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm của cây bưởi Diễn để từ đó tạo tiền đề cho các nghiên cứu về các biện pháp kỹ thuật tác động để nâng cao sinh trưởng và năng suất quả dựa trên những nghiên cứu về đặc điểm này. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Ảnh hưởng của biện pháp tỉa cành và tỉa hoa đến quá trình sinh trưởng và phát triển của cây bưởi diễn tại Hà Nội ”.
Mục đích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích của đề tài Xác định ảnh hưởng của biện pháp tỉa cành đến quá trình sinh trưởng và phát triển của giống bưởi Diễn. Xác định ảnh hưởng của biện pháp tỉa hoa đến quá trình sinh trưởng và phát triển quả bưởi Diễn. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của biện pháp tỉa cành đến một số đặc điểm sinh trưởng và phát triển của cây.
- Đánh giá ảnh hưởng của biện pháp tỉa hoa đến quá trình sinh trưởng và phát triển quả. - Đánh giá mức độ ảnh hưởng biện pháp tỉa cành đến sinh trưởng và phát triển của cành lộc. - Đánh giá mức độ ảnh hưởng của biện pháp tỉa hoa đến sinh trưởng của quả. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Tổng quan về cây bưởi 2. Giới thiệu về cây bưởi - Cây bưởi là một trong những cây ăn quả quen thuộc và có lợi ích rất lớn trong kinh tế với con người. Vì thế theo một lẽ tự nhiên cây bưởi trở nên gắn bó và được mọi người yêu thích. - Cây bưởi thuộc chi Cam chanh, có nguồn gốc ở khu vực châu Á, một loài cây khá phổ biến ở Việt Nam.
Cây bưởi có thể sống hơn 30 năm tuỳ vào giống cây và cách chăm sóc. Bưởi là loài cây to, cao trung bình khoảng 3-4 m ở tuổi trưởng thành, vỏ thân có màu vàng nhạt, ở những kẽ nứt của thân đôi khi có chảy nhựa. Từ thân cây chia thành ba cành lớn, từ ba cành lớn chia thành nhiều cành, cành có gai dài, nhọn. Lá bưởi có gân hình mạng, phiến lá hình trứng, dài 10-12 cm, rộng 5-6 cm, hai đầu tù, nguyên, dai, cuống có rìa cánh to.
- Hoa bưởi rất đẹp. Hoa bưởi màu trắng ngà ngà, là loại hoa kép có năm cánh nở uốn cong bao quanh nhị vàng như màu nắng mùa thu. Hoa bưởi không mọc đơn lẻ mà mọc thành từng chùm với nhau. Mỗi chùm có khoảng sáu đến mười bông hoa.
Hoa bưởi rất thơm. Mùi hương nhè nhẹ không gắt mà thoang thoảng trong gió rất dễ chịu. - Quả bưởi hình cầu to, vỏ dày, màu sắc tùy theo giống. Da bưởi trơn, bóng.
Nhìn xa trông những quả bưởi lúc lỉu thích mắt. Hạt bưởi màu trắng, dẹt, rất có lợi trong nhiều bài thuốc tốt. Phân loại thực vật của cây bưởi Cây bưởi có tên khoa học là Citrus maxima (Burm) Merr. Tên tiếng Anh là Pummelo.
Bưởi thuộc họ: Rutaceae Họ phụ: Aurantioideae Chi: Citrus 4 Chi phụ: Eucitrus Loài: Citrus grandis (Citrus maxima) Có một loài khác gọi là bưởi chùm (C. Theo Ngô Thị Hồng Hạnh (2010) thì bưởi chùm có nguồn gốc ở vùng Caribe, được trồng phổ biến ở Mỹ và các nước vùng Địa Trung Hải, không có hoặc rất ít ở các nước vùng Châu Á. Là dạng đột biến hay dạng con lai của bưởi đơn (Citrus grandis), xuất hiện sớm nhất ở vùng Barbadas thuộc vùng West Indies – vùng biển gồm nhiều đảo nằm ở Trung Mỹ và được trồng đầu tiên ở Florida (Mỹ) năm 1809 và trở thành một trong những sản phẩm quả chất lượng cao ở Châu Mỹ. Bưởi chùm cho những giống ít hạt như Ducan, phần lớn các giống bưởi chùm có hạt đa phôi nên cũng có thể sử dụng làm gốc ghép.
Quả bưởi chùm là món ăn tráng miệng rất được ưa chuộng ở Châu Âu. Được trồng nhiều ở Mỹ, Brazil, riêng ở bang Florida Mỹ chiếm 70% sản lượng bưởi chùm của cả thế giới. Ở Việt Nam vào những năm 60 đã nhập nội một số giống bưởi chùm như Ducan, Marsh, Forterpinke cho năng suất khá. Tuy nhiên bưởi chùm chưa được ưa chuộng thực sự ở Việt Nam.
Giữa Citrus grandis L. và Citrus paradishi Merr. khác nhau về hình thái của lộc non (lớp lông tơ mịn trên lộc) và khối lượng quả. quả to, không tạo thành chùm như C.
Đặc điểm thực vật của cây bưởi - Theo Nguyễn Văn Kế (2001), bưởi là cây lớn nhất trong họ Cam quýt, có thể cao đến 15 m, có gai, lá to, xanh đậm. - Thân và tán cây bưởi: dạng thân gỗ, cây cao 6-7 m, trong một năm có thể cho ra 3-4 đợt cành, trên cành có nhiều gai. Hình thái tán rất đa dạng: tán rộng, tán thưa, tán hình cầu, hình tròn hay hình tháp. Phần lớn các giống bưởi có tán xòe như bưởi chùm, bưởi chua, bưởi ngọt…nhưng cũng có tán đứng như bưởi Thanh Trà, bưởi Ổi.
- Lá bưởi: Lá có tai bằng 1/4 – 1/3 phiến lá, số lá trên cành có liên quan 5 đến trọng lượng quả, ảnh hưởng đến năng suất, kích thước lá thay đổi tùy theo giống. - Hoa bưởi: Hoa lưỡng tính mọc từ nách lá, hoa màu trắng, thường có 5 cánh và 3 – 5 lá đài, 20 – 40 nhị đực hợp thành từng nhóm dính liền ở đáy, bao phấn có 4 ngăn, màu vàng mọc bằng hay nhô cao hơn đầu núm nhụy cái. Đầu núm nhụy cái to, bầu noãn có 8 – 15 ngăn dính liền nhau tại một trục ở giữa, thường thì hoa tự thụ phấn, tuy nhiên hoa bưởi cũng có khả năng thụ phấn chéo. - Quả bưởi: Thường nặng từ 0,8 – 3,8 kg nhưng thường biến động từ 0,9 – 1,5 kg với nhiều dạng: da sần, da láng, quả tròn, quả dẹp, dạng quả lê, núm cao.
Thịt quả từ trắng đến hồng, vàng, xanh vàng, quả bưởi gồm có 3 phần: + Ngoại quả bì: Là phần vỏ ngoài của trái gồm có biểu bì, lớp cutin dày và các khí khổng. Bên dưới lớp biểu bì là lớp nhu mô mỏng giàu lục lạp, nên khi trái còn xanh vẫn có thể quang hợp được. Giai đoạn chín diệp lục bị phân huỷ, nhóm sắc tố caroten trở nên chiếm ưu thế, màu sắc trái thay đổi từ xanh sang vàng. + Trung quả bì: Giáp phần phía trong ngoại quả bì, lớp này gồm nhiều tầng tế bào hợp thành, có màu trắng, vàng nhạt hay hồng nhạt.
Trái càng lớn thì phần mô này càng xốp. + Nội quả bì: Gồm có tâm bì hay múi được bao quanh bởi lớp vách mỏng trong. Bên trong vách là tép phát triển và chứa đầy dịch nước, dịch nước chứa đường và acid (chủ yếu là acid citric). - Hạt bưởi: Hạt bưởi là hạt đơn phôi trong khi đó hầu hết các loài cam quýt có hạt đa phôi.
Tác dụng của cây bưởi - Cây bưởi có rất nhiều tác dụng hữu ích đối với con người. Bưởi là cây thực vật thân gỗ khá lớn với cành lá che mát tốt. Vì vậy cây được trồng tại sân vườn và trước nhà để làm cảnh và lấy bóng mát.