Tác động của chính sách chống bán phá giá đến nhập khẩu thép trung quốc vào việt nam

Tác động của chính sách chống bán phá giá đến việc nhập khẩu thép Trung Quốc vào Việt Nam và ảnh hưởng đến ngành công nghiệp thép trong nước.

• Tác giả: Đỗ Thị Mỹ Duyên
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hải Hà
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Đề tài: Nghiên Cứu Tác Động Của Chính Sách Chống Bán Phá Giá Thép Trung Quốc Nhập Khẩu Vào Việt Nam
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Bối Cảnh Chính Sách Chống Bán Phá Giá Thép

Bán phá giá thép là hiện tượng các doanh nghiệp Trung Quốc xuất khẩu sản phẩm thép với giá thành thấp hơn giá thị trường hoặc chi phí sản xuất, gây ra những tác động tiêu cực đến ngành công nghiệp trong nước. Hiện tượng này xuất phát từ năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc và lợi thế quy mô sản xuất khổng lồ. Việt Nam, với tư cách là nền kinh tế đang phát triển năng động, đang tích cực hội nhập kinh tế quốc tế nhưng cũng phải đối mặt với những thách thức từ thương mại không công bằng. Thị trường thép Việt Nam những năm gần đây chịu ảnh hưởng đáng kể từ làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Để bảo vệ lợi ích chính đáng của các doanh nghiệp nội địa, Việt Nam đã triển khai nhiều biện pháp phòng vệ thương mại, trong đó chính sách chống bán phá giá đóng vai trò then chốt.

1.1. Định Nghĩa Bán Phá Giá Và Chống Bán Phá Giá

Bán phá giá là hành vi một doanh nghiệp bán sản phẩm xuất khẩu với giá thấp hơn giá bán trong thị trường nội địa hoặc chi phí sản xuất. Chống bán phá giá là các biện pháp pháp lý mà các quốc gia áp dụng để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước khỏi tác động của hàng nhập khẩu giá rẻ. Những chính sách này bao gồm áp dụng thuế chống bán phá giá, điều tra thương mại và các hạn chế về lượng hàng nhập khẩu nhằm bảo vệ nền kinh tế quốc gia.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu Vấn Đề Này

Nghiên cứu chính sách chống bán phá giá thép Trung Quốc mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng. Về khoa học, nó giúp hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về phòng vệ thương mại. Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu có thể làm căn cứ để hoàn thiện khung pháp lý và chính sách chống bán phá giá tại Việt Nam, bảo vệ lợi ích của các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước.

II. Thực Trạng Nhập Khẩu Thép Trung Quốc Vào Việt Nam

Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch nhập khẩu thép chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng giá trị nhập khẩu. Với nguồn tài nguyên dồi dào và điều kiện sản xuất thuận lợi, Trung Quốc đã trở thành nhà sản xuất thép lớn nhất thế giới, tạo ra số lượng lớn sản phẩm với giá thành thấp. Từ 2017-2023, sản lượng và xuất khẩu thép của Trung Quốc tăng trưởng ấn tượng, tạo ra áp lực lớn trên thị trường thép Việt Nam. Các sản phẩm thép nhập khẩu từ Trung Quốc được bán với giá thành thấp hơn so với sản phẩm thép nội địa, tạo ra những biến động lớn trên thị trường và ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của ngành công nghiệp nội địa. Việc sản phẩm thép Trung Quốc bán phá giá còn gây ra trở ngại về cạnh tranh không công bằng và ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành sản xuất tôn thép của Việt Nam.

2.1. Quy Mô Và Tốc Độ Tăng Trưởng Nhập Khẩu

Dữ liệu từ 2020-2023 cho thấy tình hình nhập khẩu thép của Việt Nam từ Trung Quốc tăng đáng kể. Năm 2022-2023, nhập khẩu sắt thép từ Trung Quốc chiếm tỷ lệ lớn trong tổng nhập khẩu thép của Việt Nam. Sự gia tăng này phản ánh năng lực sản xuất dư thừa của Trung Quốc và nhu cầu tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới. Giá thép nhập khẩu liên tục giảm, tạo áp lực lớn lên các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước.

2.2. Các Vụ Kiện Chống Bán Phá Giá Điển Hình

Việt Nam đã tiến hành nhiều vụ kiện chống bán phá giá thép nhập từ Trung Quốc. Những vụ kiện này được khởi xướng bởi các doanh nghiệp thép nội địa như Tập đoàn Thép Hòa Phát để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Các điều tra chống bán phá giá đã xác định được hành vi bán phá giá và áp dụng mức thuế CBPG phù hợp để bảo vệ ngành công nghiệp thép Việt Nam.

III. Các Chính Sách Chống Bán Phá Giá Được Áp Dụng Tại Việt Nam

Để ứng phó với tình hình bán phá giá thép từ Trung Quốc, Việt Nam đã áp dụng nhiều chính sách chống bán phá giá khác nhau. Thuế chống bán phá giá là công cụ chính, được áp dụng với các mức thuế CBPG khác nhau tùy theo từng công ty xuất khẩu và mức độ bán phá giá được xác định. Ngoài ra, chính sách phòng vệ thương mại còn bao gồm các biện pháp như điều tra chứng minh bán phá giá, hạn chế lượng hàng nhập khẩu và các thỏa thuận thương mại. Những chính sách này nhằm bảo vệ ngành sản xuất thép Việt Nam khỏi cạnh tranh không công bằng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp thép nội địa phát triển bền vững. Tuy nhiên, hiệu quả thực hiện vẫn cần được cải thiện và hoàn thiện để đạt kết quả tối ưu.

3.1. Các Biện Pháp Thuế Và Hạn Chế Nhập Khẩu

Thuế chống bán phá giá được áp dụng với mức thuế CBPG cụ thể cho từng nhà xuất khẩu Trung Quốc. Các mức thuế này được xác định dựa trên điều tra chi tiết về giá xuất khẩu so với giá nội địa và chi phí sản xuất. Ngoài thuế CBPG, Việt Nam còn áp dụng các biện pháp hạn chế khác như điều kiện nhập khẩu, yêu cầu chứng chỉ chất lượng và các hạn ngạch nhập khẩu để điều tiết dòng chảy hàng thép từ Trung Quốc.

3.2. Cơ Chế Điều Tra Và Xác Định Bán Phá Giá

Cơ chế điều tra chống bán phá giá của Việt Nam tuân theo quy tắc quốc tế được quy định trong Hiệp định WTO. Các bộ phận chuyên trách tiến hành điều tra thương mại để xác định liệu hàng nhập khẩu có bị bán phá giá hay không. Điều tra bao gồm so sánh giá xuất khẩu với giá thế thương mại công bằng, xác định thiệt hại đối với ngành công nghiệp trong nước và áp dụng tỷ lệ bán phá giá thích hợp.

IV. Giải Pháp Và Khuyến Nghị Nâng Cao Hiệu Quả Chống Bán Phá Giá

Để nâng cao hiệu quả sử dụng chính sách chống bán phá giá, Việt Nam cần triển khai các giải pháp toàn diện từ phía Nhà nước và doanh nghiệp trong nước. Từ phía Nhà nước, cần hoàn thiện khung pháp lý về chống bán phá giá, tăng cường năng lực điều tra và hợp tác quốc tế trong việc chứng minh bán phá giá. Đồng thời, cần cập nhật các chính sách phòng vệ thương mại theo xu hướng toàn cầu. Từ phía doanh nghiệp thép Việt Nam, cần tăng cường năng lực sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất để tăng khả năng cạnh tranh. Doanh nghiệp cũng nên chủ động tham gia vào các vụ kiện chống bán phá giá và hợp tác với nhau để tạo sức mạnh tập thể trong bảo vệ lợi ích chung.

4.1. Giải Pháp Từ Phía Nhà Nước

Nhà nước cần hoàn thiện pháp luật về chống bán phá giá, đơn giản hóa quy trình nộp đơn kiện để doanh nghiệp thép dễ dàng tiếp cận. Tăng cường năng lực điều tra chứng minh thông qua đào tạo cán bộ chuyên trách và đầu tư công nghệ. Mở rộng hợp tác quốc tế để trao đổi thông tin với các nước khác về bán phá giá của Trung Quốc. Đồng thời, cần tăng cường các biện pháp phòng vệ khi tình hình thị trường xấu đi.

4.2. Giải Pháp Từ Phía Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp thép Việt Nam cần tăng cường đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí sản xuất. Hợp tác chiến lược giữa các doanh nghiệp để chia sẻ thông tin thị trường và cùng tham gia vào các vụ kiện chống bán phá giá. Tối ưu hóa chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm mới để tạo lợi thế cạnh tranh đối với sản phẩm thép nhập khẩu từ Trung Quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ BÁN PHÁ GIÁ VÀ CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ 1. Một số khái niệm về bán phá giá và chống bán phá giá 1. Bán phá giá Theo WTO, bán phá giá trong thương mại quốc tế có thể hiểu là hiện tượng xảy ra khi một loại hàng hoá được xuất khẩu từ nước này sang nước khác với mức giá thấp hơn giá bán của hàng hoá đó tại thị trường nội địa nước xuất khẩu. Theo pháp luật Việt Nam, bán phá giá là hành vi bán hàng hóa hoặc dịch vụ ở mức giá thấp hơn giá thông thường của nó, nhằm giành thị phần, loại bỏ đối thủ cạnh tranh trên thị trường.

Chống bán phá giá Theo WTO, chống bán phá giá là biện pháp để đối phó với hành vi bán sản phẩm với giá thấp nhằm chiếm lĩnh thị trường và tiến tới loại bỏ dần các đối thủ cạnh tranh Theo pháp luật Việt Nam, chống bán phá giá là biện pháp được áp dụng trong trường hợp hàng hóa được xác định bị bán phá giá khi nhập khẩu vào Việt Nam gây ra thiệt hại đáng kể hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đáng kể của ngành sản xuất trong nước hoặc ngăn cản sự hình thành của ngành sản xuất trong nước. Vụ kiện chống bán phá giá Vụ kiện chống bán phá giá là một quy trình Kiện - Điều tra - Kết luận - Áp dụng biện pháp chống bán phá giá (nếu có) mà nước nhập khẩu tiến hành đối với một loại hàng hoá nhập khẩu từ một nước nhất định khi có những nghi ngờ rằng loại hàng hoá đó bị bán phá giá vào nước nhập khẩu gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất sản phẩm tương tự của nước nhập khẩu. Mặc dù thường được gọi là “vụ kiện” (theo cách gọi ở Việt Nam), đây không phải thủ tục tố tụng tại Tòa án mà là một thủ tục hành chính và do cơ quan hành chính nước nhập khẩu thực hiện. Thủ tục này nhằm giải quyết một tranh chấp thương mại giữa một bên là ngành sản xuất nội địa và một bên là các nhà sản xuất, xuất khẩu nước ngoài; nó không liên quan đến quan hệ cấp chính phủ giữa hai nước xuất khẩu và nhập khẩu.

Thuế chống bán phá giá Thuế chống bán phá giá là một loại thuế nhập khẩu bổ sung đánh vào những hàng hóa bị bán phá giá ở nước nhập khẩu nhằm hạn chế những thiệt hại do việc bán phá giá đưa đến cho ngành sản xuất của nước đó nhằm bảo đảm sự công bằng trong thương mại (nói chính xác đó là một sự bảo hộ hợp lý cho sản xuất trong nước). Thuế chống bán phá giá là biện pháp chống bán phá giá được sử dụng phổ biến nhất, được áp dụng đối với sản phẩm bị điều tra và bị kết luận là bán phá giá vào nước nhập khẩu gây thiệt hại cho ngành sản xuất nước đó. Các hình thức bán phá giá thường gặp 1. Theo hiến chương Havana.

Nhằm xây dựng một thị trường chung với nguyên tắc nền tảng là sự tự do trong thương mại hàng hóa quốc tế, Hiến chương Havana đã khái quát 4 loại phá giá là: (i) phá giá về giá, (ii) phá giá dịch vụ, (iii) phá giá hối đoái và (iv) phá giá xã hội, cụ thể: - Phá giá về giá (price dumping) là hiện tượng các nhà sản xuất bản hàng hoá ra nước ngoài với giá thấp hơn giá tại thị trường trong nước, điều này có thể gây ảnh hưởng có hại cho ngành công nghiệp ở nước nhập khẩu sản xuất sản phẩm tương tự. Với cách hiểu này phá giá về giá đồng nghĩa với phá giá theo điều VI của Hiệp định GATT. - Phá giá dịch vụ (service dumping): Phá giá dịch vụ được nhận dạng là những hành vi sử dụng các thoả thuận về giá cả phân biệt hoặc trợ giá dịch vụ vận tải biển. Thực chất khi đề cập đến phá giá trong lĩnh vực dịch vụ, Hiến chương lên án hành vi này do nó tạo cho sản phẩm những lợi thế bất chính từ việc phá giá chi phí vận chuyển tàu biển.

Như vậy, cách hiểu về phá giá dịch vụ theo Hiến chương Havana được giới hạn rất hẹp chỉ trong lĩnh vực vận chuyển tàu biển mà không bao gồm hết các ngành dịch vụ trong thương mại quốc tế; đồng thời, bản chất nguy hại cho trật tự kinh tế chung không thể hiện bằng sự trực tiếp đe dọa cho bất kỳ ngành công nghiệp nào của nước nhập khẩu. - Phá giá hối đoái (exchange dumping) được nhận dạng thông qua các thủ đoạn tác động đến tỷ giá hối đoái nhằm mang lại cho hàng hoá xuất khẩu từ một nước nào đó một lợi thế trên thị trường nước nhập khẩu. Sự khác nhau giữa phá giá dịch vụ và phá giá hối đoái là phá giá dịch vụ ảnh hưởng trực tiếp đến một phần của kết cấu giá thông qua hành vi bóp méo tỉnh trung thực trong chi phí vận tải. Trong khi đó, phá giá hối đoái không bóp méo cơ cấu hình thành giá nhưng lại không lành mạnh trong việc quy chuẩn giá trị đồng tiền giữa hai thị trường, từ đó làm thay đổi đến giá cả của hàng hoá.

Tính nguy hiểm thể hiện ở sự ẩn dấu những biểu hiện không 13 lành mạnh của loại phá giá này. Pháp luật thương mại quốc tế hiện hành không đề cập đến phá giá hối đoái. Về vấn đề này cũng còn nhiều quan điểm khác nhau, có quan điểm thì cho rằng sự không công bằng tác động đến ngoại hối giữa các thị trường biểu hiện ngay ở chính sách thả nổi hệ thống hối đoái. Do đó gây áp lực cho nước nhập khẩu trong việc bảo hộ nền xuất trong nước trước những bất thường của tỷ giá hối đoái.

Tuy nhiên, lại có quan điểm ngược lại lập luận rằng, chính tỷ giá hối đoái ổn định một cách bất thường là nguyên nhân dẫn đến chủ nghĩa bảo hộ. Trường hợp tỷ giá hối đoái được quản lý và chi phối làm cho nó ổn định tức là đã có dấu hiệu của việc tước đoạt đi sự tự do trong quan hệ thương mại bởi quyền lực công hoặc bởi những thế lực tài chính. Mặc dù vấn đề phá giá hối đoái và những tác động của nó đã được bàn cãi rất nhiều trong quá trình hoạch định các chính sách mới về thương mại, nhưng cho đến nay, nội dung này vẫn chưa thực sự được các nước thành viên của WTO quan tâm. - Phá giá xã hội: (social dumping) Hiến chương Havana không đưa ra thuật ngữ phá giá xã hội mà chỉ mô tả hành vi xuất khẩu hàng hoá với giá thấp được sản xuất bởi các tù nhân hoặc lao động khổ sai.

Thuật ngữ phá giá xã hội được sử dụng để phản ánh hiện tượng xuất khẩu hàng hoá đó được sản xuất không theo những tiêu chuẩn công bằng về lao động, về kỹ thuật mà các nước phát triển sử dụng. Phá giá xã hội được nhìn nhận từ lý thuyết về thương mại và lao động cũng như những điều khoản về xã hội trong chính sách thương mại của kinh tế quốc tế. Vì thế những điều kiện lao động không công bằng (trong thù lao và những điều kiện bảo hộ lao động) đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất hàng hoá xuất khẩu tạo ra những khó khăn trong thương mại quốc tế. Việc sử dụng lao động là tù nhân và lao động khổ sai sẽ tạo ra cho sản phẩm hoặc hàng hoá xuất khẩu những lợi thế từ việc không trả lương và giảm chi phí do điều kiện lao động tù ngục không phải đầu tư nhiều.

Có nhiều ý kiến yêu cầu phải áp dụng biện pháp trừng phạt thương mại khi phát hiện các quốc gia vi phạm các tiêu chuẩn lao động công bằng đã được thống nhất trên toàn cầu, tiêu biểu là hành vì phá giá xã hội. Hiện nay, vấn đề phá giá xã hội và các biện pháp trừng phạt cần áp dụng với nó chưa được chính thức đưa ra trong bất kỳ văn kiện pháp lý nào của thương mại quốc tế. Vì thế, nhiều nước phát triển như Hoa Kỳ, Anh, Pháp. đang sử dụng các chính sách nhân quyền để đối phó với những sản phẩm làm ra từ lao động trẻ em hoặc từ tù nhân.

Theo động cơ phá giá (Robert Wiuing) Năm 1995, dựa trên động cơ phá giá, Robert Wiuing đã phân tích phá giá thông qua việc phân biệt hai dạng phá giá là: (i) phá giá độc quyền và (ii) phá giá không độc quyền. (i) Phá giá độc quyền: là hành vi vi phạm thô bạo nguyên tắc cạnh tranh vì bản chất của nó là hành vi nhằm độc quyền hoá. Phá giá độc quyền tạm thời đem lại một số lợi ích cho người 14 tiêu dùng, nhưng khi các doanh nghiệp đạt được lợi vị trí độc quyền sẽ đặt giá độc quyền để bóc lột người tiêu dùng. Nguy hiểm hơn, nó hủy hoại cạnh tranh và có thể là nguyên nhân trực tiếp gây ra những bất ổn về kinh tế.

Bởi vậy pháp luật của các nước không chỉ cấm và trừng phạt nghiêm khắc mà còn khá thống nhất với nhau trong việc đưa ra những tiêu chuẩn đánh giá hành vi phá giá độc quyền, đó là: - Hành vi này phải do các doanh nghiệp có quyền lực trên thị trường thực hiện. - Tính chất cạnh tranh của thị trường bị phá giá. - Tỷ lệ chênh lệch giữa giá bán và mức giá trong điều kiện cạnh tranh so với chi phí sản xuất hay chi phí để doanh nghiệp có được hàng hoá đó. Tỷ lệ chênh lệch cho phép là khác nhau ở mỗi quốc gia.

Phá giá độc quyền được chia làm hai loại: phá giá chiến lược và phả giả cướp đoạt. - Phá giá chiến lược là hành vi bán phá giá nằm trong một chiến lược cạnh tranh tổng thể của nước xuất khẩu. - Phá giả cướp đoạt là hành vi định giá thấp nhằm mục đích đẩy đối thủ cạnh tranh vào tình trạng phá sản để giành vị trí độc quyền tại nước nhập khẩu. Nhìn dưới góc độ kinh tế thì phá giá cướp đoạt là hành vi liều lĩnh và rất tốn kém.

Nó chỉ thực sự đáng giá khi tất cả các khoản lỗ và chi phí bị mất có thể thu hồi về được. Trong quan hệ thương mại quốc tế, việc phá giá độc quyền khó có thể thực hiện được một cách tuyệt đối, bởi lẽ bên cạnh việc loại bỏ đối thủ cạnh tranh ra khỏi thị trường, doanh nghiệp thực hiện hành vi phá giá độc quyền cũng luôn phải lưu ý đến việc ngăn cản sự gia nhập của các doanh nghiệp tiềm năng. Vì vậy việc thực hiện chiến lược độc quyền thị trường bằng phá giá cũng chưa thực sự hiệu quả cho bản thân doanh nghiệp.