Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu có liên quan đến tham nhũng và chênh lệch tham nhũng đến nguồn vốn FDI. Chương 3: Trình bày về cách chọn mẫu, các biến, nguồn dữ liệu và phương pháp nghiên cứu được sử dụng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Chương 5: Kết luận, hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 CHƢƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 2.1 Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) và chênh lệch tham nhũng 2.1 Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (Foreign Direct Investment – FDI) Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ngày nay đã trở thành hình thức đầu tư phổ biến và sự phát triển của FDI đã thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và các tổ chức quốc tế. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF (1993) định nghĩa đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm thiết lập các mối quan hệ kinh tế lâu dài với một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nước chủ đầu tư, mục đích của chủ đầu tư là giành quyền quản lý thực sự doanh nghiệp. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã đưa ra định nghĩa như sau về FDI: ―Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác.
Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là "công ty mẹ" và các tài sản được gọi là "công ty con" hay "chi nhánh công ty". Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organization for Economic Cooperation and Development – OECD) thì FDI được định nghĩa là đầu tư qua biên giới của một thực thể cư trú trong một nền kinh tế với mục tiêu đạt được lợi ích lâu dài trong một thực thể cư trú tại một nền kinh tế khác nền kinh tế của nhà đầu tư. Sự quan TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 tâm lâu dài ngụ ý sự tồn tại của một mối quan hệ lâu dài giữa các nhà đầu tư trực tiếp với các doanh nghiệp và một mức độ đáng kể trong ảnh hưởng của nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài vào công tác quản lý doanh nghiệp.
Quyền sở hữu ít nhất 10% quyền biểu quyết, đại diện cho ảnh hưởng của chủ đầu tư, là tiêu chí cơ bản được sử dụng. Như vậy, FDI là một loại hình đầu tư quốc tế, trong đó chủ đầu tư của một nền kinh tế đóng góp một số vốn hoặc tài sản đủ lớn vào một nền kinh tế khác để sở hữu hoặc điều hành, kiểm soát đối tượng họ bỏ vốn đầu tư nhằm mục đích lợi nhuận hoặc các lợi ích kinh tế khác. FDI là sự di chuyển vốn, tài sản, công nghệ hoặc bất kỳ tài sản nào từ nước đi đầu tư sang nước tiếp nhận đầu tư để thành lập hoặc kiểm soát doanh nghiệp nhằm mục đích kinh doanh có lãi. Các hình thức của đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài Theo hình thức thâm nhập - Đầu tư mới (Greenfield Investment - GI): là hoạt động đầu tư trực tiếp vào các cơ sở sản xuất kinh doanh hoàn toàn mới ở nước ngoài.
- Mua lại và sáp nhập (Mergers and Acquisitions – M&A): là một hình thức FDI liên quan đến việc mua lại hoặc hợp nhất một doanh nghiệp nước ngoài đang hoạt động. Theo mức độ tham gia của nhà đầu tƣ - Thành lập tổ chức kinh tế 100% vốn của nhà đầu tư nước ngoài. - Thành lập doanh nghiệp liên doanh giữa các nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. - Đầu tư theo hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC).
- Hình thức hợp đồng BOT, BTO, BT. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Theo hình thức đầu tƣ - Đầu tư theo chiều ngang (Horizontal Integration): là việc một công ty tiến hành đầu tư trực tiếp nước ngoài vào chính ngành sản xuất mà họ đang có lợi thế cạnh tranh (thường là công nghệ, kỹ năng quản lý,.) trong sản xuất một loại sản phẩm nào đó tại nước chủ đầu tư. Dựa vào lợi thế này các nhà đầu tư nước ngoài muốn kiếm lợi nhuận cao hơn ở một quốc gia khác sau đó mở rộng và thôn tính thị trường nước ngoài, do đó thường dẫn đến cạnh tranh độc quyền. - Đầu tư theo chiều dọc (Vertical Intergration): khác với đầu tư theo chiều ngang, đầu tư theo chiều dọc được tiến hành với mục đích khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên và các yếu tố đầu vào như nguồn nhân công rẻ, cơ sở hạ tầng,., của nước nhận đầu tư.
Khi đầu tư ra nước ngoài, các chủ đầu tư thường chú ý đến khai thác các lợi thế cạnh tranh của các yếu tố đầu vào giữa các giai đoạn của một quy trình sản xuất trong phân công lao động quốc tể để sản xuất ra sản phẩm. Do đó các sản phẩm thường được qua các khâu lắp ráp ở nước nhận đầu tư, sau đó sản phẩm này có thể lại được nhập khẩu về nước đầu tư hoặc xuất khẩu sang nước thứ ba.2 Tham nhũng Các chủ đề về tham nhũng ngày càng được thảo luận bởi các tổ chức quốc tế, các chính phủ quốc gia và nghiên cứu của các học giả (Judge và cộng sự, 2011). Tham nhũng là một hiện tượng đa diện và có nhiều loại hành vi tham nhũng. Lord Action (1887) cho rằng tham nhũng có nguồn gốc từ sự tha hóa nguồn lực, vậy nên muốn tham nhũng bị triệt tiêu thì phải triệt tiêu quyền lực xã hội, tuy nhiên để triệt tiêu hoàn toàn quyền lực thì là điều không thể thực hiện vì quyền lực là yếu tố cần thiết để duy trì trật tự và quản lý xã hội.
Nền chính trị và hệ thống tư pháp là những yếu tố thể hiện mức độ dân chủ, chất lượng thể chế và chất lượng của hệ thống chính trị quốc gia. Shleifer và Vishny (1993) tin tưởng rằng tham nhũng có liên quan tới thiếu sót trong các quy định của hệ thống TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 chính trị, hệ thống quản trị của một quốc gia. Easterly và Levine (1997) đã cho rằng một hệ thống pháp lý mạnh mẽ và hiệu quả sẽ cung cấp bộ khung ổn định cho những hoạt động kinh tế và bảo vệ quyền sở hữu tài sản. Trong khi đó, hệ thống pháp lý yếu kém sẽ dẫn đến các hoạt động trao đổi hoặc mua bán ngầm, giảm động lực cá nhân tham gia vào hoạt động sản xuất mà khuyến khích các hoạt động phi sản xuất như tham nhũng.
Tham nhũng thường được định nghĩa hẹp là việc lạm dụng quyền lực công để mang lợi ích cho cá nhân (Roy & Oliver, 2009). Định nghĩa này cũng được phản ánh trong các báo cáo về nhận thức của các quốc gia mức độ tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế (TI). Tham nhũng được định nghĩa một cách tổng quát đó chính là ―hành vi lạm dụng chức vụ, quyền lực hoặc cố ý làm trái pháp luật để trục lợi cho bản thân‖ (báo cáo đo lường nhận thức về mức độ tham nhũng TI, 2010). Trong báo cáo thường niên, tổ chức này đều công bố chỉ số đo lường mức độ tham nhũng hay còn gọi là chỉ số cảm nhận tham nhũng (Corruption Perceptions Index – CPI) của các quốc gia trên thế giới.
Chỉ số CPI nhằm đánh giá khách quan mức độ tham nhũng của các nước thông qua hình thức khảo sát bằng bảng câu hỏi đối với cá nhân, tổ chức trong nước và ngoài nước đối với mức độ tham nhũng của nước đó. Theo nghiên cứu Habib và Zurawicki (2002); Cuervo – Cazurra (2006); Godinez và Liu (2014) cho rằng tham nhũng được xem là một giao dịch giữa hai bên tư nhân và khu vực công thông qua việc các cán bộ công nhân viên chức lạm dụng quyền lực công để trục lợi cá nhân nhằm thực hiện một số giao dịch có lợi cho bên tư nhân nhưng đồng thời mang lại lợi ích cho chính bản thân mình. Tham nhũng ở khu vực công có thể có tác động ăn mòn đến sự hoàn thiện của toàn bộ hệ thống quốc gia, làm giảm hiệu quả chính sách công, tác động tiêu cực đến phân phối thu nhập ảnh hưởng đến sự phát triển quốc gia (Voyer và Beamish, 2004; Chen, Ding và Kim, 2010). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 11 Wei (2000a, 2000b) cho rằng tham nhũng là một thành phần trong thể chế mỗi quốc gia.
Xem xét tham nhũng như một trong những yếu tố thể chế, các học giả đã lập luận rằng tham nhũng có thể xem như một kết quả phản ánh cơ sở pháp lý, kinh tế, văn hóa, chính trị của một quốc gia (Peng và cộng sự, 2008; Svensson, 2005). Hành vi tham nhũng có thể được thể chế hóa và do đó có thể trở thành chuyện bình thường ở một số địa điểm nhất định. Mức độ tham nhũng của quốc gia không chỉ được xác định bởi thể chế chính thức của pháp luật và thực thi pháp luật mà còn bởi các chuẩn mực xã hội phi chính thức có thể chấp nhận được (Murphy và cộng sự, 1993). Tham nhũng là không phải hiếm trong kinh doanh quốc tế, các nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài thường xuyên tương tác với các quan chức chính phủ khác nhau ở nước sở tại, ví dụ, có được giấy phép cần thiết, đảm bảo quyền sở hữu và thực thi hợp đồng đầu tư, do đó tham nhũng có thể xem như là một thủ tục mà nhà đầu tư phải thực hiện khi tiến hành hoạt động đầu tư, đặc biệt là ở các nước đang phát triển (Tổ chức Minh bạch Quốc tế, 2010; World Bank, 1999).
Nghiên cứu của Ufere và cộng sự (2012) thấy rằng hành vi hối lộ được tạo ra bởi các doanh nhân ở Nigeria – một quốc gia bị chi phối bởi quy tắc, thói quen và quan hệ quyền lực. Đưa và nhận hối lộ có vể như là một việc phổ biến nhưng các công ty đa quốc gia (MNEs) có kiến thức hạn chế về pháp luật và chuẩn mực địa phương nên có thể đối mặt với bất lợi trong cạnh tranh và chịu thêm các chi phí liên quan (Eden & Miller, 2004).