phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến luận án, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được kết cấu thành 4 chương: Chƣơng 1: Tổng quan nghiên cứu về sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân. Chƣơng 2: Cơ sở lý luận nghiên cứu sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân trong 5 năm đầu của các cặp vợ chồng. Chƣơng 3: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu. Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân trong 5 năm đầu của các cặp vợ chồng tại Hà Nội.
15 TRÌNH TUYẾN Chƣơng 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ SỰ HÀI LÒNG VỀ CUỘC SỐNG HÔN NHÂN 1. Các nghiên cứu trên thế giới về sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân Sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân đã được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm từ những năm 70 của thế kỷ 20. Tuy nhiên, vì sự hài lòng là một yếu tố mang tính chủ quan, nên với mỗi một quốc gia, mỗi một nhóm người và mỗi cặp vợ chồng, sự cảm nhận về hài lòng rất khác nhau; và cho đến nay, người ta vẫn chưa tìm ra một đáp số chung cho câu trả lời như thế nào được gọi là hài lòng về cuộc sống hôn nhân.
Nói cách khác, với mỗi cuộc hôn nhân, mỗi người trong cuộc sẽ có những cảm nhận chủ quan về sự hài lòng. Hướng nghiên cứu về sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân theo thời gian Mặc dù bức tranh về sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân đã được mô tả nhiều hơn ở các nghiên cứu cắt ngang, nhưng sự hài lòng này biến chuyển theo thời gian như thế nào, yếu tố nào ảnh hưởng đến sự chuyển biến của hài lòng về cuộc sống hôn nhân lại đòi hỏi những dữ liệu tốt nhất từ các nghiên cứu theo chiều dọc. Kết quả khảo cứu tài liệu cho thấy không có kết luận chung về chiều hướng thay đổi của sự hài lòng hôn nhân theo thời gian. Trong đó, phần nhiều các nghiên cứu đều khẳng định rằng, sự hài lòng hôn nhân của các cặp đôi suy giảm theo thời gian.
Khi tìm hiểu về sự hài lòng hôn nhân, Hudson và cộng sự (1991) quan tâm tới 3 loại hình vi tình cảm xã hội (tình cảm, sự quan tâm về tình dục, cảm xúc tiêu cực) của các cặp vợ chồng mới cưới cho đến hai năm. Phân tích mô hình chiều dọc, nhóm tác giả tìm thấy sự suy giảm của hài lòng hôn nhân theo thời gian; trong đó, người vợ có sự không hài lòng sớm hơn người chồng. Tương tự, James K và cộng sự (2017) tiến hành 8 đợt nghiên cứu trong vòng 4-5 năm đầu tiên của 207 cuộc hôn nhân để xem xét sự hài lòng hôn nhân, sự thỏa mãn về tình dục và tần suất quan hệ tình dục. Kết quả cho thấy cả ba biến trên đều có tác động qua lại với nhau và đều giảm theo thời gian, mặc dù mỗi biến có tốc độ thay đổi theo thời gian là khác nhau.
16 TRÌNH TUYẾN Lavner và Bradbury (2010) cũng phát hiện ra rằng mặc dù một số cặp có sự khác biệt nhưng nhìn chung, sự hài lòng trong hôn nhân của những cặp mới cưới ở mức cao rồi giảm dần theo thời gian. Kết luận này được minh chứng bằng 8 lần đo lường sự hài lòng được thu thập trong hơn 4 năm từ 464 phụ nữ mới cưới. Khi đánh giá về các yếu tố làm cho sự hài lòng hôn nhân suy giảm, các tác giả đã kiểm chứng nhiều biến khác nhau. (1990) cho rằng đặc điểm tính cách, sự căng thẳng, thái độ gây hấn và hành vi giao tiếp là những yếu tố tạo ra sự thay đổi của hài lòng hôn nhân.
Gottman và cộng sự (1989) tiến hành nghiên cứu trong vòng 3 năm khám phá ra rằng sự tương tác giữa các cặp đôi (kể cả là những tương tác khi giận dữ hay bất đồng) có thể gây hại cho cuộc hôn nhân của họ trong trước mắt nhưng về lâu dài việc tương tác sẽ giúp cải thiện sự hài lòng hôn nhân. Nghiên cứu về sự ảnh hưởng của những đứa trẻ đến sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân của các cặp vợ chồng ở 3 nền văn hóa Mỹ, Anh và Thổ Nhĩ kỳ của nhóm tác giả Craig A. Wendorf, Todd Lucas, E. Olcay Imamoglu, Carol C.
Weisfeld và Glenn E. Weisfeld (2011) cho thấy sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân của các cặp vợ chồng giảm dần khi cuộc hôn nhân kéo dài. Trong khi đó, một số nghiên cứu khác lại cho rằng sự hài lòng hôn nhân không suy giản theo thời gian. Chẳng hạn: nghiên cứu về mối quan hệ thân mật và hài lòng hôn nhân bằng phương pháp đánh giá thông qua cảm nhận cá nhân, giao tiếp và sự hạnh phúc của Abraham P.
và cộng sự (2011) đã chỉ ra rằng không có sự khác biệt về sự hài lòng hôn nhân ở các giai đoạn khác nhau trong vòng đời gia đình. Thậm chí, nghiên cứu của Gorchoff và cộng sự (2008) trên nhóm khách thể là phụ nữ nhận thấy sự hài lòng hôn nhân không những không suy giảm mà còn tăng lên ở thời kì trung niên. Đặc biệt ở những phụ nữ không bận rộn chuyện con cái nữa thì sự hài lòng hôn nhân tăng lên tương quan thuận với việc họ dành thời gian hưởng thụ. Một số nghiên cứu trường diễn khác khẳng định rằng sự biến đổi của mức độ hài lòng về cuộc sống hôn nhân có xu hướng giảm dần theo thời gian ở những năm đầu nhưng lại có thể tăng trong những năm sau đó.
Các quan sát cũng chỉ ra sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân tăng lên vào những năm sau của cuộc hôn nhân (Bradbury và cộng sự, 2000; Karney và Bradbury, 1995; Karney và Crown, 2007; Orbuch, 1996). 17 TRÌNH TUYẾN VanLaningham, Johnson, và Amato (2001) phát hiện ra rằng sự hài lòng về hôn nhân có giảm mạnh trong những năm đầu tiên của cuộc sống hôn nhân. Mặt khác, các nghiên cứu của Lavner và Bradbury (2010) đã chỉ ra rằng những cặp vợ chồng có mức độ hài lòng về hôn nhân cao trong những năm đầu có thể duy trì sự hài lòng này ở mức độ tương đối cao ở những năm sau đó. Trong khi đó, những cặp vợ chồng có một mức độ hài lòng thấp hơn ở những năm đầu có nhiều khả năng suy giảm sự hài lòng trong khoảng thời gian 10 năm đầu kết hôn.
Các cặp vợ chồng này khác nhau về đặc điểm tính cách, sự căng thẳng, gây hấn, và hành vi giao tiếp. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng thời gian mới cưới là thời kỳ đỉnh cao của sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân của các cặp đôi và giảm dần sau đó (Burgess và Wallin, 1953; Vailliant C. Tuy nhiên, gần đây một số nghiên cứu cũng cho thấy mức độ hài lòng về cuộc sống hôn nhân của các cặp vợ chồng có xu hướng tăng lên khi những đứa trẻ rời khỏi gia đình (Gorchoff, John và Helson, 2008). Nhóm tác giả Klaus A.
Schneewind và Anna - Katharina Gerhard (2002) đã triển khai nghiên cứu “Mối quan hệ cá nhân, giải quyết xung đột và sự hài lòng hôn nhân trong 5 năm đầu hôn nhân” trên 180 cặp đôi kết hôn lần đầu. Kết quả cho thấy mối quan hệ cá nhân và việc giải quyết xung đột có sự tương quan đáng kể với sự hài lòng về hôn nhân của các cặp vợ chồng trong 5 năm đầu hôn nhân. Theo thời gian, phong cách giải quyết xung đột của các cặp vợ chồng trở nên có ảnh hưởng nhiều hơn đến việc dự báo mức độ hài lòng với hôn nhân. Nhóm nghiên cứu Cobb, Rebecca J.
(2015) đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề giáo dục mối quan hệ trước hôn nhân và sự hài lòng hôn nhân ở các cặp vợ chồng mới cưới. 191 cặp vợ chồng đã tham gia vào nghiên cứu này với 9 lần hoàn thành việc đánh giá sự hài lòng hôn nhân trong vòng 27 tháng. Kết quả nghiên cứu cho thấy trong khi những người vợ tham gia vào chương trình giáo dục về mối quan hệ trước hôn nhân có sự suy giảm sự hài lòng hôn nhân, thì những người vợ không tham gia vào chương trình giáo dục này lại duy trì sự hài lòng hôn nhân theo thời gian. 18 TRÌNH TUYẾN 1.
Hướng nghiên cứu sự hài lòng về cuộc sống hôn nhân theo các khía cạnh của đời sống hôn nhân Ở hướng nghiên cứu này, các tác giả đánh giá sự hài lòng hôn nhân ở các khía cạnh trong đời sống hôn nhân. Có nhiều mô hình khác nhau được đưa ra. Kaslo và cộng sự (1994) tin rằng các cặp vợ chồng có ý thức mạnh mẽ về cảm nhận thuộc về nhau sẽ có sự hài lòng trong hôn nhân cao hơn. Từ nghiên cứu của mình, các tác giả khẳng định rằng sự hài lòng trong hôn nhân cao nhất diễn ra trong số những người bạn đời tương thích với nhau về triết lý sống, nhận thức của họ về sự thỏa mãn tình dục, lượng thời gian họ dành cho nhau và cách họ dành thời gian giải trí với nhau.
Bradbury và cộng sự (2000) đã công bố công trình nghiên cứu của mình từ góc độ lý luận và thực tiễn trong ba thập kỉ trước năm 2000 về các khía cạnh của sự hài lòng hôn nhân. Nhóm tác giả đã liệt kê ra các khía cạnh của hài lòng hôn nhân: nhận thức, tình cảm, sinh lý, hành vi tương tác, sự hỗ trợ và bạo lực. MuniRajamma (2012) cho rằng hài lòng hôn nhân bao gồm các thành phần: 1/Yếu tố nhận thức - sự phiên giải về hành vi của bạn đời (Ví dụ: Cô ta/Anh ta thật lười biếng); 2/ Yếu tố sinh lí - thể hiện sự đồng bộ những quá trình sinh lý (nhịp tim, cảm giác da) giữa hai vợ chồng; 3/Thói quen tương tác, chẳng hạn như đối đầu hay lẩn tránh khi hai vợ chồng có xung đột; 4/Sự hỗ trợ tin cậy đối với bạn đời; 5/Bạo lực: sự xuất hiện các hành vi bạo lực/lạm dụng là một khía cạnh quan trọng của sự hài lòng hôn nhân. Zaheri và cộng sự (2016) trong một nghiên cứu tổng quan về hài lòng hôn nhân đã tổng kết các khía cạnh được đo lường nhiều nhất khi đánh giá về sự hài lòng hôn nhân bao gồm: 1/Khía cạnh tinh thần và tôn giáo; 2/Sự hài lòng về tình dục; 3/Các yếu tố giao tiếp và 4/Sức khỏe tâm thần.
Bên cạnh các nghiên cứu sự hài lòng hôn nhân theo các khía cạnh trên thì một số tác giả tập trung nghiên cứu về một trong số các khía cạnh đó, nhiều nhất là sự hài lòng về tình dục, sự hài lòng về hành vi giao tiếp.