Luận văn thạc sĩ: So sánh thành ngữ và tục ngữ về lời ăn tiếng nói trong tiếng Việt và tiếng Nhật

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu so sánh thành ngữ, tục ngữ về lời ăn tiếng nói trong tiếng Việt và tiếng Nhật, khám phá sự tương đồng và khác biệt.

• Tác giả: Nguyễn Thị Băng
• Người hướng dẫn: GS, TSKH Nguyễn Quang Hồng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ
• Đề tài: So Sánh Thành Ngữ Và Tục Ngữ Trong Tiếng Việt Và Tiếng Nhật
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tình hình nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Mục tiêu của đề tài
• 0.5. Nhiệm vụ của đề tài
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Nguồn tư liệu
• 0.9. Bố cục của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VÀ GIỚI THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số yếu tố văn hóa lịch sử ảnh hưởng đến thành ngữ, tục ngữ Việt Nam và Nhật Bản
• 1.2. Thành ngữ, tục ngữ với chủ đề nói năng
• 1.3. Khái niệm thành ngữ, tục ngữ
• 1.3.1. Khái niệm thành ngữ
• 1.3.2. Phân biệt thành ngữ và tục ngữ
• 1.4. Hiện tượng trung gian giữa thành ngữ và tục ngữ
• 1.4.1. Khái niệm thành ngữ, tục ngữ Nhật Bản
• 1.4.2. Thành ngữ Nhật Bản
• 1.4.3. Thành ngữ, tục ngữ Nhật Bản cấu trúc câu kiểu Nhật
• 1.4.4. Chủ đề nói năng trong vốn thành ngữ, tục ngữ Việt - Nhật
• 1.5. Tiểu kết (Chương một)
• 2. CHƯƠNG HAI: THÀNH NGỮ - TỤC NGỮ (THEO CHỦ ĐỀ NÓI NĂNG) VIỆT - NHẬT XÉT VỀ HÌNH THỨC CẤU TRÚC
• 2.1. Những nét tương đồng về hình thức cấu trúc
• 2.2. Tương đồng về cấu trúc đối xứng
• 2.3. Đối xứng về ngữ pháp
• 2.4. Đối xứng về ngữ nghĩa
• 2.5. Tương đồng về cấu trúc so sánh
• 2.6. So sánh mô hình cấu trúc so sánh trong hai ngôn ngữ Việt - Nhật. Đặc điểm của phần A trong cấu trúc so sánh
• 2.7. Những nét khác biệt về biểu thức cấu trúc
• 2.8. Đối xứng về bảng trắc
• 2.9. Các đặc điểm về văn
• 2.10. Tiểu kết (Chương hai)
• 3. CHƯƠNG BA: THÀNH NGỮ - TỤC NGỮ (THEO CHỦ ĐỀ LỜI ĂN TIẾNG NÓI) VIỆT - NHẬT XÉT VỀ NỘI DUNG Ý NGHĨA
• 3.1. Các thành ngữ khác nhau nhưng cùng biểu hiện một nội dung ý nghĩa
• 3.2. Lời nói được mở tả như thế nào
• 3.3. Quy tắc của sự nói năng
• 3.4. Phải nghĩ trước khi nói
• 3.5. Không nên nói dối, nói thật
• 3.6. Không nên nói nhiều
• 3.7. Việc lựa chọn phương tiện cho lời nói
• 3.8. Lựa chọn lời nói phù hợp
• 3.9. Tầm quan trọng và giá trị của lời ăn tiếng nói
• 3.10. Tiểu kết (Chương ba)
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Việt và tiếng Nhật

Thành ngữ và tục ngữ là hai loại hình ngôn ngữ đặc sắc trong tiếng Việt và tiếng Nhật. Chúng không chỉ phản ánh văn hóa mà còn thể hiện tư duy của người dân. Việc so sánh giữa hai ngôn ngữ này giúp hiểu rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng trong cách diễn đạt ý nghĩa. Thành ngữ thường mang tính hình tượng, trong khi tục ngữ lại chứa đựng những bài học cuộc sống sâu sắc.

1.1. Ý nghĩa thành ngữ trong tiếng Việt

Thành ngữ trong tiếng Việt thường mang ý nghĩa sâu sắc, thể hiện triết lý sống và kinh nghiệm của người xưa. Chúng thường được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày để nhấn mạnh một quan điểm hoặc cảm xúc.

1.2. Ý nghĩa tục ngữ trong tiếng Nhật

Tục ngữ trong tiếng Nhật cũng mang nhiều ý nghĩa tương tự, phản ánh văn hóa và phong tục tập quán của người Nhật. Chúng thường được sử dụng để giáo dục và truyền đạt những giá trị đạo đức.

II. Sự khác biệt giữa thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Việt và tiếng Nhật

Mặc dù thành ngữ và tục ngữ đều có vai trò quan trọng trong ngôn ngữ, nhưng chúng có những đặc điểm riêng biệt. Thành ngữ thường mang tính hình tượng và có cấu trúc ngữ pháp phức tạp hơn, trong khi tục ngữ thường ngắn gọn và dễ hiểu.

2.1. Đặc điểm thành ngữ tiếng Việt

Thành ngữ tiếng Việt thường có cấu trúc ngữ pháp phức tạp, chứa đựng hình ảnh và biểu tượng phong phú. Chúng thường được sử dụng để thể hiện cảm xúc mạnh mẽ hoặc nhấn mạnh một quan điểm.

2.2. Đặc điểm tục ngữ tiếng Nhật

Tục ngữ tiếng Nhật thường ngắn gọn, dễ nhớ và dễ hiểu. Chúng thường chứa đựng những bài học cuộc sống và được sử dụng rộng rãi trong giáo dục và giao tiếp hàng ngày.

III. Phương pháp nghiên cứu so sánh thành ngữ và tục ngữ

Nghiên cứu so sánh thành ngữ và tục ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Nhật có thể được thực hiện qua nhiều phương pháp khác nhau. Việc phân tích ngữ nghĩa, cấu trúc và bối cảnh sử dụng là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ.

3.1. Phân tích ngữ nghĩa

Phân tích ngữ nghĩa giúp làm rõ ý nghĩa của từng thành ngữ và tục ngữ trong bối cảnh văn hóa của mỗi quốc gia. Điều này giúp nhận diện được những giá trị văn hóa đặc trưng.

3.2. Phân tích cấu trúc

Phân tích cấu trúc ngữ pháp của thành ngữ và tục ngữ giúp hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Điều này cũng giúp nhận diện được sự khác biệt trong cách diễn đạt giữa hai ngôn ngữ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thành ngữ và tục ngữ trong giao tiếp

Thành ngữ và tục ngữ không chỉ là những công cụ ngôn ngữ mà còn là những phương tiện giao tiếp hiệu quả. Chúng giúp người nói truyền đạt ý tưởng một cách súc tích và dễ hiểu hơn. Việc sử dụng thành ngữ và tục ngữ trong giao tiếp hàng ngày có thể làm phong phú thêm ngôn ngữ và tăng cường sự kết nối giữa người nói.

4.1. Vai trò của thành ngữ trong giao tiếp

Thành ngữ giúp người nói thể hiện cảm xúc và quan điểm một cách mạnh mẽ. Chúng thường được sử dụng trong các tình huống giao tiếp chính thức và không chính thức.

4.2. Vai trò của tục ngữ trong văn hóa

Tục ngữ thường được sử dụng để giáo dục và truyền đạt những giá trị đạo đức trong xã hội. Chúng giúp người nghe dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ những bài học cuộc sống.

V. Kết luận về sự tương đồng và khác biệt giữa thành ngữ và tục ngữ

Việc so sánh thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Việt và tiếng Nhật không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn mở rộng tầm nhìn về văn hóa của hai quốc gia. Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng sự khác biệt trong cách diễn đạt và sử dụng cũng rất đáng chú ý.

5.1. Tương đồng trong văn hóa

Cả thành ngữ và tục ngữ đều phản ánh những giá trị văn hóa chung của nhân loại, như tình yêu, gia đình và đạo đức. Điều này cho thấy sự kết nối giữa các nền văn hóa khác nhau.

5.2. Khác biệt trong cách diễn đạt

Sự khác biệt trong cách diễn đạt giữa thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Việt và tiếng Nhật cho thấy sự đa dạng trong tư duy và cách nhìn nhận thế giới của mỗi dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

DAI HOC QUÓC GIÀ HA NÓI • TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN VÀN NGUYEN THI BANG THU NGHIÉN CaU SO SANH THANH NGUT, TUC NGUT VE LÒI ÀN TIENG NÓI TRONG TIÉNG VIET VA TIENG NHÀT LUAN VÀN THAC ST KHOA HOC NGUT VÀN Chuyén ngành: Ly luqn Ngòn ngCr Ma so: 5.08 NGUÒI HLfÓNG DAN KHOA HOC: GS, TSKH NGUYEN QUANG HONG OAi HLvX -JUOC G Ì A HA isiC. f?IJNG TÀM T H Ó N G TIN THU VIÉN HA NÓI - 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] V * LOI CAM ON Tói xin chàn thành càm an càc Thày, Cd giào trong Khoa Ngdn ngu, Dai hoc Quó'c già Ha Nói - Trudng Dai hoc Khoa hoc Xà boi va Nhàn vàn, nhimg ngudi dà tao diéu kién va giùp dd tói trong qua trình hoc tàp, dàc biet là GS.TSKH Nguyén Hong Quang dà hudng dàn giiip dd tói hoàn thành luan àn này. Tói xin duac giii Idi càm on dén ban bè va ngudi thàn, nhung ngudi dà dòng vién tói hoàn thành tòt luàn vàn này. Luqn vàn Thqc si Khoa hoc Ngù vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LÒI CAM DOAN Tói xin cam doan day là cóng trình nghién cuu ciia riéng tói.

Cac so Heu, két qua trong luàn vàn này là trung thuc va chua tiìmg duac ai cóng bd trong bàt ky cóng trình nào khàc. Tàc già luan vàn Nguyén Thi Dàng Thu Luqn vàn Thqc sì Khoa hoc Ngu vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. MUCLUC Lòri càm an Lòri cam doan MÒ DAU 5 1. Ly do chon de tài 5 2.

Tinh hình nghién cihi 6 3. Dó'i tuang nghién cihi cita de tài 9 4. Muc tiéu ciia de tài 9 5. Nhiém vu ciia de tài 9 6.

y nghia khoa hoc va thuc tién ciia de tài 9 7. Phuong phàp nghién cuu 10 8. Nguón tu liéu 10 9. Bó'cuc ciia de tài 11 CHl/ONG MOT: CO SO LY LUAN CHUNG VA GIOÌ THUYÉT CÙA DE TÀI 12 LL^ Mot so yéu tó vàn boa lich su ành huang dén thành ngCf, tue ngCf Viet Nam va Nhat Bàn 12 L2.

Thành ngCr, tue ngii voi chù de nói nàng 13 • IJJ. Khàiniém thành ngit.tuc ngu trong Viètngùhgc 13 L2.LL Khdi niem thành ngit 13 1. Khdi niem tue ngit 15 1. Phàn biet thành ngHvà tue ngù 17 L2J.

Hien tuang trung gian giùa thành ngù vd tue ngù 19 1. Khdi niem thành ngù, tue ngùNhqtBdn 19 1. Thành ngù NhàtgócHdn 21 12. Thành ìigù, tue ngùNhdt ed càu trùc càu kiéu Nhdt 21 1.

Chù de nói nàng trong vón thành ngù, tue ngù Viét - Nhqt 24 Tiéu két (Chuomg mot) 26 CHUDNG HAI: THÀNH N G C - TUC NGLr(THEO CHÙ DE NÓI NÀNG) VIET - >^ V ^. /s^ NHAT XET VE HINH THlTC CAU TRUC 28 Muc hic Luàn vàn Thqc sì Khoa hoc Ngù vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. NhCmg net tirong dòng ve hình thufc càu trùc 28 2. Tuang dóng ve càu trùc dói xùng 28 2.

Dói xùng ve ngù phdp 29 2. Dói xùng ve ngù nghìa 31 2. Tuang dóng ve càu trùc so sành 33 2. So sành mó hình càu trùc so sành trong hai ngdn ngù Viet - Nhai.

Dcìc diém cùa phdn A trong càu trùc so sành 36 2. NhDmg net khàc biet ve bmb thiirc càu trùc 38 2. Dói xùng ve bang trac 38 2. Càc dàc diém ve vàn 39 Tiéu két (Cbaong bai) 41 CHUDNG BA: THÀNH NGLT- TUC N G C C T H E O CHÙ DE LÒI ÀN TIENG NÓI) VIET - NHÀT XÉT VE NOI DUNG Y N G H I A 42 3.

Càc tbànb ngO kbàc nbau nbirng cùng biéu bien mot noi dung y ngbìa 42 3. Lòi nói duac mó tà nbuthé nào 48 3. Quy tàc cùa sir nói nàng 50 3. Phài nghl truóc khi nói 51 3.

Khóng nén nói dói, nén nói that 53 3. Khóng nén nói nhiéu 54 3. Viec lua chon phuofng tién cho lai nói 55 3. Lua chon Idi nài 58 3.

Tarn quan trong vd già tri cùa lai àn tiéng nói 58 Tiéu két (Cbirong Ba) 59 KETLUAN 61 TÀI LIEU THAM KHÀO 65 PHULUC 68 Muc hic Luàn vàn Thqc sì Khoa hoc Ngù vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] • MÒ DAU jft- -ft- A ^1 lA A A A ò ift^ 1. Ly do cbon de tài Ngón ngir va vàn hoà déu co mói quan he mat thié't vói nhau. Ngón ngir là tàm guang phàn chiéu ró net cùa vàn hoà, là noi bào luu tinh thàn vàn hoà dàn toc, Stic manh lién minh va nhiing két càu tri thuc nén cùa dàn toc. Vàn hoà ành huong dén càch thuc ngón ngii dién dat va nguge lai, ngón ngu chùa dung nhiing yéu tÓ vàn hoà trong do.

Khóng thè làm chù dugc mot ngón ngii néu khóng nàm bàt dugc phóng vàn hoà cùa nò. Trong mòi hành vi giao tiép ké cà hành vi lòi nói va phi lói nói déu co dàu àn manh me cùa vàn hoà. Viét Nam va Nhàt Bàn déu là nhiing nuóc nàm trong khu vuc vàn minh phuong Dóng. Giua hai dàn toc co nhiing net chung va nhiing net riéng trong truyén thó'ng vàn hoà nói chung va trong vàn hoà giao tiép nói riéng.

Ve mat ngón ngu cung vày, tiéng Viét va tiéng Nhat déu khóng phài là ngòn ngu bié'n hình nhu càc ngón ngu chàu Au, song cung khóng phai thuòc cùng mot loai hình: tiéng Viét thuòc loai hình ngòn ngu don làp, con tiéng Nhàt thuòc loai hình ngón ngtr chàp dinh. Nhung diém giò'ng va khàc nhau giiìa hai nén vàn hoà va hai ngòn ngii này chàc chàn sé dugc phàn ành qua kho tàng thành ngu va tue ngii, là noi tieh luy va thè hién nhung dàc diém vàn hoà dàn gian va dàc diém nguón goe cùa mòi dàn toc. Thành ngu, tiic ngu de càp dén nhiéu phuong dien cùa cugc song: tình yéu, giào due, viec làm. nhung trong pham vi luàn àn de tài này, chung tói tàp trung nghién cuu so sành vón thành ngii, tue ngu theo chù de lòi àn tiéng nói sé co thè giùp ta nhàn thày nhung net tucmg dóng va khàc biet trong ngòn ngu vàn hoà giao tiép cùa hai dàn toc Nhàt va Viét, ma quan he giao luu tiép xùc giiìa hai dàt nuóc va hai dàn toc ngày càng tra nén mat thiét.

Thành ngii, tue ngu thuóc ve ngón ngù, do do nò cung mang dàu àn sàu sàc cùa vàn hoà. Tim hiéu ve thành ngii, tue ngu ve lòi àn tiéng nói trong tiéng Viét va tiéng Nhàt sé giùp chung ta co dugc cài nhìn tong quàt ve he thóng Màddu Luàn vàn Thac si Khoa hoc Ngù vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghi thiic lòi nói Viét - Nhàt, trong su chi phói cùa bàn sàc vàn hoà Viét- Nhàt, nghìa là thày dugc rò hon mói quan he giua ngòn ngu va vàn hoà trong tiéng Viét va trong tiéng Nhàt. Hon nua, no cung giùp chung ta hiéu dugc mot càch • thà'u dào vàn hoà giao tiép ò mot góc dò nào dò de àp dung vào cuòc song, trong giao tiép. Nghién cùu so sành thành ngu, tue ngii theo chù de lòi àn tiéng nói chi là mot phàn nhò trong vón vàn hoà cùa mói dàn toc.

Nhung dói vói tói, nò that SII rat co y nghia bòi day là càu nói gitra hai nén vàn hoà, khi ma quan he giao lini tiép xùc giua hai dàt nuóc dang ngày càng trò nén thàn thiét. Hy vong ràng, cóng trình nghién cihi này sé co thè dóng góp mot phàn nhò bé vào viéc giii gin va phàt huy bàn sàc vàn hoà dàn toc va tao diéu kién thuàn Igi cho giao tiép giira hai dàn toc. Tình bmb ngbièn cihi Cùng phàt trièn vói tiéng nói dàn toc, thành ngu, tue ngù dàn dàn dugc hình thành, dugc nhàn dàn su dung vùa nhu cóng cu giao tiép chung vùa nhu cóng cu thè hién dàc trung tu duy cùa dàn toc dò. Vón thành ngù, tue ngù cùa mot ngòn ngu là mot trong nhùng kho bau vi dai cùa dàn toc, nò là mot kho luu giù nhOng kinh nghiem, tri thùc cuòc song, nhung già trj tinh thàn, nhùng « quan diém tòn giào cùa nhàn dàn; phàn ành tàm thùc va y thùc cùa dàn toc va dugc lini truyén tu dòi này qua dòi khàc.

Vi vày, thành ngu, tue ngu déu là nguón tu lieu quy già va là dói tugng nghién cuu cùa nhiéu nhà khoa hoc va nhàn hoc. Dàc biet, càc nhà nghién cuu vàn hoc va ngòn ngu hoc dà xem thành ngu va tue ngù là dói tugng nghién cùu quan trong va xem xét chùng ò càc càp do khàc nhau, vói nhùng phuong phàp khàc nhau va luòn co su ho trg cho nhau. Ò Viét Nam, viéc suu tàm tue ngù dà dugc bàt dàu tu thè ky 17. Néu truóc Càch mang Thàng Tàm cóng viéc nghién cùu con le té ròi rac, thì sau Càch mang Thàng Tàm nhùng nguòi làm cóng tàc suu tàp va nghién cùu da quan tàm nhiéu dén lòi àn tiéng nói cùa nhàn dàn va co gang suu tap dugc khà Ma dàu Luàn vàn Tfiqc si Khoa hoc Ngù vàn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiéu thành ngù, tue ngù.

Tu dò, giói nghién cùu dà bàt dàu buóc vào giai doan co y thùc phàn biét thành ngù va tue ngù. Nhung trén thuc té, viéc phàn biét rach ròi dói vói mot so don vj thành ngù, tue ngù vàn chua sàng tò, thuòng chùng co khà nàng nàm chung ò cà hai loai. Dàng luu y hon cà là vài chue nàm gàn day, viéc nghién cùu thành ngù, tue ngù dà co nhùng dóng góp nhàt djnh, càc cóng trình déu co nhùng kién giài khoa hoc mói ve phuong dién ly thuyét. Mot so cóng trình nghién cùu cùa Vién Ngón ngù hoc va nhùng tàc già khàc (Bùi Khàc Viét - Tliành ngù trong tiéng Viet, Ngòn ngù, N2.1981; Hoàng Vàn Hành - Ve khdi niem Tìmnh ngù tiéng Viet - Ngòn ngù.

N3 - 1975; Nguyén Lue, Luong Vàn Dang - Tììành ngù Viét Nam - Nxb.1993; Nguyén Vàn Hàng - Thành ngùbón yéu tó trong tiéng Viét hién dai - Nxb.) dà quan tàm khà nhiéu ve thành ngù tiéng Viét, song khài quàt co thè thày tình trang chung là cóng viec nghién cùu con nhiéu vàn de nan giài. Chua thè nói ràng tàt cà nhùng vàn de thành ngù tiéng Viét dà dugc nghién cùu va giài quyét triet de. 0 Nhàt Bàn co mot kho tàng Kotowaza dò so, là noi hgi tu mot càch khà toàn dién nhùng già tri vàn hoà dàn gian truyén thóng. Co thè coi day là mot cuón sàch giào khoa lón vói nhùng kinh nghiem cuòc song quy già dugc due ké't tu hàng nghìn nàm, truyén tu thè he này sang thè he khàc va tra thành càm nang cùa mgi thè he.