lời mở đầu, phải trai qua một qua trình vận động đài quanh co thì thể thơ lục bét mới hình thành và ổn định được. Chúng ta dé dang bắt gặp kha nhiều tục ngữ mang những dạng gọi là "tiền thân" ấy của thơ lục bat. VÍ dụ : - dạng Sr + Co cây đây leo ae An măng noi moc, ăn cò noibsy. R - dene 44+ Tháng giêng rét dai, thang hai rét lộc cộc rét.
bạ g Thán - dạng ~ HH. + Ba tháng biết lẫy, bay tháng biết bo Chin tháng lo do biết đi. ote = Ngầm ngập như mẹ gập con Lon_xon nhữ con gập me. VeVece Cho đến lúc có hình thừc tho ở mức độ hoàn chỉnh (_6 ) khi vận dụng vào sinh hoạt dân ca, câu thơ vẫn biến © dạng một từ —.
‡ Ep về đục núi lon que Vất cỗ chày re nược thì te lam chồng. Co trường hợp biến dạng ca câu thơ bằng cách kết hợp voi câu tho song thất lục bet gian thết hoặc thể thơ khác. TH cay trưởng hợp biến dang dt, câu thơ vẫn ct khả năng bac dung cdc kiêu tục ngữ ngắn gọn hoặc trở thành hình thức của một câu tục ngữ dai. Chang hạn như logi câu: + Một tiếng chao cac hơn mâm cỗ Gặp nhau đây hội ngộ tương phùng Ai mô xa ngắt lg lùng Thượng phong cỗ liệu sang chung một đò.
+ Người dung có ngai ta dai người dung Anh em bất ngai ta đừng anh en. Nếu tim hiểu cặn ke các mối quan hệ giưa tục ngữ và ca dac đân ca với thơ lục bát như trên thi vấn đề se còn rộng va phức tep hơn nhiều. Chúng ta se thấy một sự gần gui, thậm chi trùng hợp nac đo giưa các dgng của tục ngữ với các đạng cua ca dao dan ca trên bước đường hÌnh thành của các thể loại này. Nhưng ở đây vi lợi {ch của vấn đề hẹp hơn đang được ban đến, chúng ta chỉ cần từ nhưng nhận xết trên mà khẳng định thêm rang sự ct mặt cua tục nett.
câu tho lục bat cua ca dac dan ca không phải là một hiện tượng ca biệt, ngẫu nhiên, Trở lại việc quan sát tục ngư tham gia vàc câu thơ lục bat của ca dac dân ca, chúng tôi chỉ giới hạn trcng loại bục ngữ bốn chữ, năm chữ và sáu chữ đa được vận vàc một câu ca lục bắt hoàn chỉnh mà thôi. Chc nên một mặt những câu tục ngữ nac lấy hẳn thơ + hoan chỉnh hcặc quá khổ mười bốn chư làm hinh thức, và mặt khác mei biển đạng cue thơ — eC sự” dụng tục ngư, đều không thuộc đối tượng mehiân cứu sc sánh che chúng tôi. Tục ngữ bếp chữ tham gia vac câu thơ lục bát trong ca đạc Gan ca. Co khi tham gia vac câu lục, ct khi tham gia vac câu bát.
O6 khi tham gia hai vế cua câu thơ. Sự tham cia để ở trong một số trường hợp nhất định và ở một số kiểu nhất định. Trường hợp tham gia vac côu lục.CC các kiểu sau : a) Lam thành bến chữ đầu của câu lục : Kiến bè miệng chén xoay vần Đôi ta con nho thương lần nhau di. b) Lam thành bổn chữ sau cua câu lục : Mặc ai một dg hai lòng Em đây thu tiét loan phòng chờ anh.
c) Câu tye ngữ tách đôi từng cặp làm thành hai chư đầu ` * = : M ˆ và hai chữ cuối cua câu lục : Ö hiền thi lại gặp lãnh Nhưng người nhân đức trời đành phúc cho. G) Tach đôi từng cặp lam thành hai chữ đầu, chữ thứ tu va chữ thứ năm cua câu lục : as ` L4 L4 Liệu cơn me gap mam ra Liệu cửa liệu nhà er lấy chồng đi. e) Tach be lam thanh hai chữ đầu, chữ thứ tư và chữ thé sáu cua câu lục : e8 - _6) Tach be lam thành chy đều, chữ thỨ ba, thi tư và chữ thứ sáu cua câu lục : Com chẳng lành canh chẳng ngon Dầu che chin đụm mười con cũng lia. #- _NhÌn chung lại, tyc ngữ bốn chư đi liền nhau hcặc tach đôi từng cặp để tham gia vac céu tục là chu yếu ;eũng c€ thé tach ba, nhưng it gặp hơn.
Tục ngư bố: chit tham gia vac câu bat. a) Lam thành bốn chữ đầu cha câu bát : Anh về che lạt bo tro Ran sành ra mo em cho lam chong. b) Lam thành bến chư sau Kx câu bát : Thệt tha cung thê lai trâu Yêu nhau cung thể nang đâu mẹ chồng, C) Làm thành bốn chữ giữa của câu hát : Xưa kia ni noi thé thề Bây giờ be khóa trac chie che ai. ä) Tach đêi time cặp lam thánh hei chữ đầu,chữ * *, cua câu bat : Xưa nay thế thái nhân tỉnh Vợ người thi dep văn mỉnh thi hay.
e) Tach đôi từng cặp lam thàn: cht thi be, thứ tr và hai chữ cuối câu bát : Mấy đời bánh đúc c( xương Mấy đời di ghẻ mê thương con chồnc. Nhin chung lại, ở trong câu bat, tục ngữ bốn chữ = ai liền nhau hoặc tách đôi từng cặp chứ không bị tach ba. NO dam bac tinh cân xứng ý về lời trone câu bát. NO bách đôi từng cặp hoặc đi liền nhau khi bản thân câu tục ngữ để đã lam cân xứng câu thơ, tec điều kiện che sự hiệp vần được đễ dàng.
Hai về cua câu thơ lục bát đều co tục ngư bốn chư tham gia. Ching ta thấy có kiểu nay : + Trach ai van khéa be chia Vu_oan gia hoe minh lie đôi ra. + CO thương cất bóc ăn thề Chỉ trời vạch đất chớ hề bo nhau. trên, tr va su.
Tục ngữ bốn chữ tham gia vic câu thơ lục bát ce trường hợp và nhiều kiệu như véy lam che ta thể * ` , % «4 ; ea bz 1 xế , ` tham gia cua no vac các câu thơ lục bat rất pheng phu ve de dạng, n€ củng gép phần hinh thành câu the lục bết và sự tac động giữa n¢ véi câu thơ lục bát trcng ce dec dé ca rất rc. Tục ngữ năr chữ than gie vac câu thơ lục bet. Tục ngữ năm cht Gi vac 44 lục. CC hai kiểu : trong câu lục : 3 Ruộng ai thì nấy đấp be Duyên ai nấy gặp agi cho uỗng công.
+ Trâu buộc thi ghét trâu ăn Quan ve thi ghét quan vin dai quần. b) Thêm vac trước hcặc sau câu tyc ngữ một chữ che dt sổ chữ của câu lục : + Trên trời cC nắng, co mưa Cé rồng lấy nước cé chùa nang tiên. + Com trec meo nhịn doi hoài CC thén chẳng git trach ai được nac. ¢) CO khi thêm vac hoặc bot đi va dao một số từ để hợp với âm điệu câu thơ : Câu Bụt chủa nhà không thiêng thành : Không thiêng cũng thé byt nhà Dấu rằng vụng dei cũng là chồng em.
Câu Don xóc nhẹn hei đầu thành : Thế gian xóc nhcn hai đầu , rad a wae ˆ >. Co nên ci nưc i¢ cầu che hu. Tục ngữ nặr chit vac céu_bat : 8) Tach re che bee dam luệt hiện ver Ty MC = ‘Thuong em vất vs ngày đêm Đã khé che lei cấn thêm mấy lần. được b) Di vac vế hai vẫn eg A nhưng lam tăng thêm số chữ trong về dc : Em về đục núi lon qua Vất cỗ chày ra nước thi ta lam chdng.
Tục ngữ nắm chư co số từ lẻ nên kho tham gia vào câu thơ lục bát hơn câu bục ngữ cC số từ chan (bốn, sáu), vi no kh tạc nên sy cân xứng ÿ và lởi, khô phù hợp với nhịp điệu câu thơ lục bat.NO đi vào câu sáu con để hơn câu tam vi câu sáu co tinh chất tiền đề ma câu tam phai chịu sy qui định vần khá nghiêm nhặt cua câu sáu. Loại tyc ngữ năm chữ tham gia vac ve va hat đặm nhiều hơn tham gia vao câu thơ lục bát trong ca đao đân ca. : III - Tyo ngữ sau chữ tham gia vào câu tho lục bát. Tham gia vao câu lục : nên rất dễ được nhân dan vận dụng lam câu hát "khởi đầu" : e + Thương người như thể thương thén Ghét người như thể be phân: che2É SE: đ” + Trâu ta ăn ce đồng ta An Tuy rằng cc xấu nhưng mà sạch thom.
+ Ga que ăn quận cối xay Be ủ-¿ Hát đi hat lại tối ngày một câu.” chữ xuất hiện œ câu bát : eg) Thamgia nguyên vẹn vac câu bát : Người khôn ai no nói sai Mèc lành ai nơ cắt tei làm el. + Ra về đặn ở với đây Ấn quả nhớ ké trồng cây cho minh. b) Tục ngữ sau chư tách đôi ct dac một số từ ở trong câu bát : Ra về đặn rita nghe không Đừng đứng núi no ma trông núi nay. e) Tục ngữ sau chữ rút bớt từ, tách đôi đi vào câu bat : Hs Xưa nay nhưng ke tham giau Được chân rồi lại lân đầu người ba.
Tục ngữ sáu chữ vac câu lục dé dang, còn vàc câu bát thi phải tách ra hcặc tỉnh giản sé chữ cua câu tục ngữ thi mới phủ hợp được với vần điệu câu tho. Hiểm thấy trong b. tye ngữ sáu chư cé thanh trắc Ở cuối thi khế câu the lục bét, chẳng hạn như nhưng câu : Ä ` ` NI ~ Được mua cau dau mue lua. ne 7 - Lanh chanh như hành không nuối.
eo _ jie a a , a - Yêu nên tốt ghét nên xấu. mu câu tho lye bet thông thường phổ biến phei tương ứngit nhau về mặt thanh điệu như ông che dé nhận xét: Nhất tam ngũ bất luận Nhị tứ lục phân minh. Cố nghĩa 1à/thứ nhất, chư thứ ba, chữ thứ năm của hai vế trong câu thơ lục bất không bị rang buộc vào sự tương ứng về thay điệu theo từng cặp. Con chữ thứ hai, thứ tư, chi thứ sau của hai vế thì thường phếi có niêm luật về trắc bằng cố định theo từng cặp như dưới đây : : : Chrthr2 : Chữ thứ : Chir thứó ý La Câu lục bằng trắc bằng Gâu bát bằng trắc bằng —————-= eee meme mee eee me ewe ee ewe `1.
vi dy : Duong dai ngựa chạy biệt tim Người thương co nghie trăm năm cùng về Niêm luật này chỉ ở câu thơ lục bet thông thường va phố biến vi cũng có trường hợp câu thơ lục bet trong ca dao đân ca không bị rằng buộc bởi luật đó. CO trường hợp đặc biệt chữ thứ sau hai vế lại là vần trắc. VÍ dụ : T vò mè nuôi con nhện ` Đến lúc no lon nó quệnp nhau đi. Hoặc lề co khi vần lưng gieo ở chữ thứ tư câu bet : Hon nhau tấm so manh quần +.