Luận văn thạc sĩ tiếng việt của trẻ em trong gia đình việt trung ở châu hồng hà vân nam trung quốc

Khám phá luận văn thạc sĩ về tiếng Việt của trẻ em trong gia đình Việt Trung tại Châu Hồng Hà, Vân Nam, Trung Quốc. Tìm hiểu văn hóa và ngôn ngữ.

• Tác giả: Hà Nhiệm Dung
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Duy Dương
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Việt Nam học
• Đề tài: Tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt – Trung tại Châu Hồng Hà, Vân Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Gia đình Việt – Trung
• 1.1.2. Tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai
• 1.1.3. Lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ
• 1.2. Lịch sử gia đình Việt-Trung
• 1.2.1. Quá trình hình thành gia đình Việt Trung trong lịch sử
• 1.2.2. Quá trình hình thành gia đình Việt Trung trong giai đoạn hiện nay
• 1.3. Thực trạng của gia đình Việt-Trung tại Trung Quốc
• 1.3.1. Bố mẹ trong gia đình Việt- Trung
• 1.3.2. Con cái trong gia đình Việt- Trung
• 1.3.3. Những vấn đề khó khăn của gia đình Việt Trung
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TIẾNG VIỆT CỦA TRẺ EM LAI TRONG GIA ĐÌNH VIỆT TRUNG Ở CHÂU HỒNG HÀ
• 2.1. Đặc điểm chung của khu vực Châu Hồng Hà
• 2.1.1. Châu Hồng Hà
• 2.1.2. Huyện Hà Khẩu
• 2.1.3. Huyện Kim Bình
• 2.2. Một số gia đình con lai Việt- Trung tiêu biểu
• 2.3. Khảo sát thực trạng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt- Trung ở Châu Hồng Hà
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾNG VIỆT CỦA TRẺ EM LAI TRONG GIA ĐÌNH VIỆT TRUNG Ở CHÂU HỒNG HÀ
• 3.1. Những nhân tố tác động đến việc học tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà
• 3.1.1. Môi trường ngôn ngữ
• 3.1.2. Nhân tố cá nhân và thói quen cuộc sống hàng ngày
• 3.1.3. Chính sách giáo dục của nhà nước
• 3.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà
• 3.2.1. Về mặt gia đình
• 3.2.2. Về mặt xã hội - cộng đồng
• 3.2.3. Về chính sách giáo dục của chính phủ hai nước
• 3.2.4. Về tính cộng đồng của những gia đình đa văn hóa
• 3.2.5. Về quan hệ hữu nghị Việt - Trung
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu về tiếng Việt của trẻ em trong gia đình Việt - Trung tại Châu Hồng Hà, Vân Nam mang lại cái nhìn sâu sắc về sự phát triển ngôn ngữ trong bối cảnh đa văn hóa. Đề tài này không chỉ phản ánh thực trạng ngôn ngữ mà còn khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến việc học tiếng Việt của trẻ em lai. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển văn hóa Việt - Trung. Theo đó, bilingualism trở thành một yếu tố cần thiết trong việc hình thành bản sắc văn hóa của trẻ em trong gia đình đa văn hóa. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, việc duy trì tiếng mẹ đẻ là rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ thứ hai của trẻ em.

1.1. Lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài này xuất phát từ sự gia tăng của các gia đình Việt - Trung tại Châu Hồng Hà. Sự giao lưu văn hóa và kinh tế giữa hai nước đã tạo ra nhiều gia đình đa văn hóa, trong đó trẻ em là những người thừa hưởng cả hai nền văn hóa. Việc nghiên cứu tiếng Việt của trẻ em trong bối cảnh này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc xây dựng chính sách giáo dục phù hợp. Đặc biệt, nghiên cứu này sẽ giúp phát hiện những khó khăn mà trẻ em lai gặp phải trong việc học tiếng Việt, từ đó đề xuất các giải pháp hỗ trợ hiệu quả.

II. Thực trạng tiếng Việt của trẻ em lai

Chương này tập trung vào việc khảo sát thực trạng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt - Trung tại Châu Hồng Hà. Kết quả khảo sát cho thấy, nhiều trẻ em có khả năng sử dụng tiếng Việt ở mức độ cơ bản, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc giao tiếp và hiểu biết sâu về ngôn ngữ. Điều này có thể do môi trường ngôn ngữ tại nhà không đủ mạnh để hỗ trợ việc học tiếng Việt. Hơn nữa, sự ảnh hưởng của ngôn ngữ thứ hai cũng là một yếu tố quan trọng, khi trẻ em thường xuyên tiếp xúc với tiếng Trung trong môi trường học tập và xã hội. Việc này dẫn đến tình trạng trẻ em có thể sử dụng tiếng Trung tốt hơn tiếng Việt, gây ra sự mất cân bằng trong việc phát triển ngôn ngữ.

2.1. Đặc điểm ngôn ngữ của trẻ em lai

Trẻ em lai trong gia đình Việt - Trung thường có những đặc điểm ngôn ngữ riêng biệt. Nhiều trẻ em có khả năng nói tiếng Việt nhưng lại gặp khó khăn trong việc viết và đọc. Điều này cho thấy rằng, việc học tiếng Việt chủ yếu diễn ra qua giao tiếp hàng ngày mà không có sự hỗ trợ từ các phương pháp giáo dục chính thức. Hơn nữa, sự thiếu hụt tài liệu học tập bằng tiếng Việt cũng là một rào cản lớn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích trẻ em sử dụng tiếng Việt trong gia đình là rất cần thiết để nâng cao khả năng ngôn ngữ của các em.

III. Giải pháp nâng cao khả năng tiếng Việt

Để nâng cao khả năng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt - Trung, cần có những giải pháp cụ thể. Trước hết, gia đình cần tạo ra môi trường ngôn ngữ phong phú, khuyến khích trẻ em sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp hàng ngày. Bên cạnh đó, các chính sách giáo dục của nhà nước cũng cần được điều chỉnh để hỗ trợ việc dạy và học tiếng Việt cho trẻ em lai. Việc tổ chức các lớp học bổ trợ về tiếng Việt cho trẻ em lai cũng là một giải pháp hiệu quả. Cuối cùng, sự hợp tác giữa gia đình và nhà trường trong việc giáo dục ngôn ngữ sẽ giúp trẻ em phát triển toàn diện hơn.

3.1. Vai trò của gia đình trong việc học tiếng Việt

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ em. Việc cha mẹ thường xuyên giao tiếp bằng tiếng Việt với trẻ sẽ giúp trẻ em cảm thấy tự tin hơn trong việc sử dụng ngôn ngữ này. Hơn nữa, việc đọc sách, kể chuyện bằng tiếng Việt cũng là một cách hiệu quả để trẻ em tiếp xúc với ngôn ngữ. Nghiên cứu cho thấy, những trẻ em có cha mẹ tích cực tham gia vào việc học ngôn ngữ thường có khả năng sử dụng tiếng Việt tốt hơn. Do đó, việc nâng cao nhận thức của các bậc phụ huynh về tầm quan trọng của tiếng Việt trong gia đình là rất cần thiết.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế - văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc, các gia đình đa văn hóa Việt - Trung ngày càng gia tăng, đặc biệt tại khu vực biên giới Châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Theo thống kê, dân số tại đây có tỷ lệ dân tộc thiểu số chiếm 55,69%, trong đó dân tộc Hà Nì chiếm 16,6%, dân tộc Di chiếm 23,57%. Hai huyện biên giới Hà Khẩu và Kim Bình tiếp giáp với các tỉnh Lào Cai và Lai Châu của Việt Nam, là nơi hình thành nhiều gia đình Việt - Trung với số lượng trẻ em lai không nhỏ.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào thực trạng tiếng Việt của trẻ em lai trong các gia đình này, nhằm đánh giá khả năng sử dụng tiếng Việt của các em trong môi trường đa ngôn ngữ và đa văn hóa. Mục tiêu cụ thể là khảo sát trình độ nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt của trẻ em lai từ 6 đến 16 tuổi, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc học tiếng Việt và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực ngôn ngữ cho các em. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại huyện Hà Khẩu và Kim Bình, trong khoảng thời gian khảo sát thực địa năm 2016-2017.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp dữ liệu thực tiễn về ngôn ngữ của thế hệ trẻ em lai Việt - Trung, góp phần bảo tồn và phát triển tiếng Việt trong cộng đồng đa văn hóa, đồng thời hỗ trợ chính sách giáo dục và phát triển văn hóa song ngữ tại vùng biên giới. Kết quả nghiên cứu cũng giúp các nhà quản lý, giáo viên và gia đình có cơ sở để xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp, nâng cao hiệu quả học tập tiếng Việt cho trẻ em lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và khái niệm cơ bản về gia đình đa văn hóa, tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai, cùng lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ của Krashen. Gia đình đa văn hóa được hiểu là gia đình có yếu tố nước ngoài, trong đó có sự kết hợp giữa người Việt Nam và người Trung Quốc, với các mối quan hệ hôn nhân, huyết thống và giáo dục đa dạng.

Khái niệm tiếng mẹ đẻ được định nghĩa là ngôn ngữ đầu tiên mà trẻ tiếp nhận trong thời thơ ấu, có vai trò quan trọng trong phát triển ngôn ngữ thứ hai. Ngôn ngữ thứ hai là ngôn ngữ được học trong môi trường bên ngoài tiếng mẹ đẻ, thường khó tiếp thu hơn và cần môi trường sử dụng thường xuyên để duy trì.

Lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ của Krashen nhấn mạnh quá trình học ngôn ngữ tự nhiên thông qua tiếp xúc trực tiếp với nội dung có ý nghĩa trong trạng thái tinh thần thoải mái. Quá trình này bao gồm thụ đắc trực tiếp (acquisition) và học gián tiếp (learning), trong đó thụ đắc trực tiếp đóng vai trò chủ đạo trong việc hình thành sự lưu loát ngôn ngữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp liên ngành kết hợp ngôn ngữ học, xã hội học, tâm lý học và văn hóa học. Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Tư liệu lịch sử và pháp luật liên quan đến gia đình đa văn hóa Việt - Trung.
• Khảo sát thực địa với cỡ mẫu khoảng 100 gia đình đa văn hóa tại huyện Hà Khẩu và Kim Bình, trong đó phỏng vấn sâu 20 gia đình tiêu biểu.
• Phương pháp điều tra gồm phỏng vấn trực tiếp, làm bảng hỏi và quan sát thực tế.
• Phân tích thống kê dữ liệu thu thập được để đánh giá trình độ tiếng Việt của trẻ em lai.
• Phân tích tổng hợp nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2016 đến 2017, tập trung khảo sát thực địa, thu thập và xử lý dữ liệu, phân tích kết quả và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sử dụng tiếng Việt của trẻ em lai chủ yếu là nghe và nói: Trong 100 gia đình khảo sát, 80% trẻ em sử dụng tiếng Trung làm ngôn ngữ giao tiếp chính, chỉ 20% sử dụng cả tiếng Việt và tiếng Trung. Kỹ năng nghe và nói tiếng Việt của trẻ em lai chỉ đạt mức bình thường hoặc chậm, với 58,3% trẻ có kỹ năng nghe nói tiếng Việt chậm, 25% bình thường và chỉ 17% lưu loát.

2. Trình độ đọc và viết tiếng Việt rất hạn chế: Phần lớn trẻ em lai chỉ biết nghe và nói tiếng Việt, không biết đọc và viết chữ Việt. Việc học tiếng Việt chủ yếu diễn ra trong gia đình qua giao tiếp hàng ngày, thiếu môi trường học tập chính quy và bài bản.

3. Môi trường gia đình và xã hội ảnh hưởng lớn đến việc học tiếng Việt: Trẻ em sống trong môi trường tiếng Trung chiếm ưu thế, gia đình bận rộn, cha mẹ không có nhiều thời gian dạy tiếng Việt, ông bà và người thân cũng chủ yếu sử dụng tiếng Trung. Các trung tâm dạy tiếng Việt tại địa phương còn hạn chế về chất lượng và số lượng, không đủ để duy trì và phát triển ngôn ngữ tiếng Việt cho trẻ.

4. Quan điểm của phụ huynh về việc học tiếng Việt không đồng nhất: Nhiều phụ huynh cho rằng tiếng Việt không phải ngôn ngữ bắt buộc, chỉ cần trẻ biết nghe và nói là đủ, không chú trọng đến kỹ năng đọc viết. Một số gia đình có kế hoạch cho con học tiếng Việt chuyên sâu khi lớn hơn, nhưng thiếu sự kiên trì và môi trường hỗ trợ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt - Trung tại Châu Hồng Hà đang đứng trước nguy cơ mai một do thiếu môi trường sử dụng và giáo dục bài bản. Việc trẻ em chủ yếu sử dụng tiếng Trung trong giao tiếp hàng ngày phản ánh áp lực của môi trường xã hội và giáo dục tại Trung Quốc, nơi tiếng Trung là ngôn ngữ chính thức và phổ biến.

So sánh với các nghiên cứu về gia đình đa văn hóa khác, tình trạng mất cân bằng ngôn ngữ thứ hai và tiếng mẹ đẻ là phổ biến, đặc biệt khi ngôn ngữ mẹ đẻ không được duy trì trong môi trường học tập và xã hội. Việc thiếu kỹ năng đọc viết tiếng Việt sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận văn hóa và truyền thống dân tộc, đồng thời hạn chế cơ hội phát triển song ngữ toàn diện.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố kỹ năng nghe nói tiếng Việt của trẻ em lai, bảng so sánh tỷ lệ sử dụng tiếng Việt và tiếng Trung trong gia đình, cũng như bảng tổng hợp quan điểm phụ huynh về việc học tiếng Việt. Những biểu đồ này minh họa rõ ràng sự chênh lệch về trình độ và môi trường ngôn ngữ của trẻ.

Ý nghĩa của kết quả nhấn mạnh vai trò quan trọng của gia đình và cộng đồng trong việc duy trì tiếng Việt, đồng thời cần có sự hỗ trợ từ chính sách giáo dục và các tổ chức xã hội để tạo môi trường học tập và sử dụng tiếng Việt hiệu quả hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục tiếng Việt trong gia đình
   Khuyến khích cha mẹ và ông bà sử dụng tiếng Việt thường xuyên trong giao tiếp với trẻ, đặc biệt là phát triển kỹ năng đọc và viết. Thời gian thực hiện: ngay lập tức và liên tục. Chủ thể thực hiện: gia đình và cộng đồng người Việt tại Châu Hồng Hà.

2. Xây dựng và phát triển các trung tâm dạy tiếng Việt chất lượng
   Thành lập các trung tâm đào tạo tiếng Việt chuyên sâu dành cho trẻ em lai, với giáo viên có trình độ và phương pháp phù hợp. Thời gian: trong vòng 1-2 năm. Chủ thể: các tổ chức giáo dục, cộng đồng người Việt và chính quyền địa phương.

3. Tổ chức các câu lạc bộ, hoạt động văn hóa song ngữ
   Tạo môi trường sinh hoạt, giao lưu văn hóa, ngôn ngữ cho trẻ em lai nhằm tăng cường sử dụng tiếng Việt trong đời sống hàng ngày. Thời gian: triển khai hàng năm. Chủ thể: cộng đồng người Việt, các tổ chức xã hội.

4. Hỗ trợ chính sách giáo dục song ngữ từ phía chính phủ hai nước
   Đề xuất chính sách hỗ trợ giáo dục tiếng Việt cho trẻ em lai tại vùng biên giới, bao gồm tài trợ, đào tạo giáo viên và xây dựng chương trình học phù hợp. Thời gian: trung hạn 3-5 năm. Chủ thể: chính phủ Việt Nam và Trung Quốc, các cơ quan quản lý giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và giảng viên Việt Nam học, ngôn ngữ học
   Có thể sử dụng dữ liệu và phân tích để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về ngôn ngữ song ngữ và gia đình đa văn hóa.

2. Chính quyền địa phương và cơ quan quản lý giáo dục vùng biên giới
   Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách giáo dục phù hợp, nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt cho trẻ em lai.

3. Phụ huynh và cộng đồng người Việt tại Trung Quốc
   Hiểu rõ thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc học tiếng Việt của con em, từ đó có biện pháp hỗ trợ hiệu quả trong gia đình.

4. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa
   Dựa trên nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ, câu lạc bộ văn hóa, trung tâm dạy tiếng Việt nhằm bảo tồn và phát triển ngôn ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Trẻ em lai Việt - Trung có thể học tốt tiếng Việt không?
   Có thể, nếu trẻ được tiếp xúc thường xuyên với tiếng Việt trong gia đình và môi trường học tập phù hợp. Ví dụ, trẻ trong một số gia đình có cha mẹ biết tiếng Việt và tạo môi trường song ngữ có khả năng nghe nói tiếng Việt lưu loát.

2. Nguyên nhân chính khiến trẻ em lai mất dần tiếng Việt là gì?
   Chủ yếu do môi trường sống và học tập sử dụng tiếng Trung chiếm ưu thế, gia đình bận rộn không có thời gian dạy tiếng Việt, thiếu các trung tâm và hoạt động hỗ trợ tiếng Việt.

3. Phụ huynh có vai trò như thế nào trong việc duy trì tiếng Việt cho con?
   Phụ huynh là người tạo môi trường ngôn ngữ đầu tiên, việc sử dụng tiếng Việt trong giao tiếp hàng ngày và khuyến khích học tập là yếu tố quyết định sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.

4. Có những giải pháp nào để nâng cao kỹ năng đọc viết tiếng Việt cho trẻ em lai?
   Xây dựng các lớp học tiếng Việt chuyên sâu, tổ chức các hoạt động văn hóa, cung cấp tài liệu học tập phù hợp và tăng cường sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.

5. Chính sách giáo dục hiện nay có hỗ trợ gì cho trẻ em lai Việt - Trung?
   Hiện tại còn hạn chế, cần có sự phối hợp giữa hai chính phủ để xây dựng chính sách hỗ trợ giáo dục song ngữ, đào tạo giáo viên và phát triển chương trình học tiếng Việt tại vùng biên giới.

Kết luận

• Trẻ em lai trong gia đình Việt - Trung tại Châu Hồng Hà chủ yếu sử dụng tiếng Trung, kỹ năng tiếng Việt còn hạn chế, đặc biệt về đọc và viết.
• Môi trường gia đình và xã hội ảnh hưởng quyết định đến khả năng phát triển tiếng Việt của trẻ.
• Phụ huynh có ý thức chưa cao về việc duy trì tiếng Việt cho con, cần nâng cao nhận thức và hỗ trợ thực tế.
• Cần xây dựng các giải pháp đồng bộ từ gia đình, cộng đồng đến chính sách giáo dục để bảo tồn và phát triển tiếng Việt cho thế hệ trẻ em lai.
• Tiếp tục nghiên cứu và triển khai các chương trình hỗ trợ trong vòng 3-5 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả học tập và sử dụng tiếng Việt.

Luận văn kêu gọi các nhà quản lý, giáo viên, phụ huynh và cộng đồng cùng chung tay tạo dựng môi trường ngôn ngữ tiếng Việt bền vững cho trẻ em lai Việt - Trung, góp phần phát triển văn hóa và quan hệ hữu nghị giữa hai quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận. Chƣơng này nghiên cứu những vấn đề về lịch sử gia đình Việt Trung từ thời cổ đại cho đến thời hiện đại, Ngoài ra, bƣớc đầu nêu ra thực trạng của các gia đình đa văn hóa Việt Trung, trong đó có thực trạng của bố mẹ và thực trạng của con cái. Chƣơng này cũng đƣa ra một số khái niệm quan trọng đƣợc sử dụng trong luận văn nhƣ gia đình Việt Trung, tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai hay lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ… - Chƣơng 2: Thực trạng tiếng Việt của trẻ em trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà. Chƣơng này giới thiệu khái quát về khu vực châu Hồng Hà.Sau đó, khảo sát một số gia đình đa văn hóa Việt Trung.

Cụ thể hơn là thực trạng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung tại hai huyện Hà Khẩu và Kim Bình. 5 z - Chƣơng 3: Những nhân tố tác động đến việc học tiếng Việt của trẻ em lai và một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà. Chƣơng này phân tích những nhân tố tác động đến năng lực tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà trên các khía cạnh nhƣ môi trƣờng ngôn ngữ, nhân tố cá nhân và thói quen cuộc sống hàng ngày cũng nhƣ chính sách giáo dục của nhà nƣớc. Từ đó, luận văn đƣa ra một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng tiếng Việt của trẻ em lai trong gia đình Việt Trung ở Châu Hồng Hà.

6 z CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Gia đình Việt – Trung * Khái niệm gia đình Với tƣ cách là một hình thức cộng đồng tổ chức đời sống xã hội. Gia đình đƣợc hình thành từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài.

Xuất phát từ nhu cầu bảo tồn và duy trì nòi giống, từ sự cần thiết phải dựa vào nhau để sinh tồn, các hình thức quần tụ giữa nam và nữ giới, những hình thức cộng đồng tổ chức đời sống gia đình đã xuất hiện. Lịch sử nhân loại đã trải qua nhiều hình thức gia đình nhƣ: Gia đình đối ngẫu, gia đình hôn nhân từng cặp, gia đình một vợ một chồng. Gia đình là một cộng đồng ngƣời sống chung và gắn bó với nhau bởi các mối quan hệ tình cảm, quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dƣỡng và hoặc quan hệ giáo dục. Gia đình có lịch sử từ rất sớm và đã trải qua một quá trình phát triển lâu dài.Thực tế, gia đình có những ảnh hƣởng và những tác động mạnh mẽ đến xã hội.

Hôn nhân và quan hệ hôn nhân là một quan hệ cơ bản của sự hình thành, tồn tại và phát triển gia đình.Huyết thống, quan hệ huyết thống là quan hệ cơ bản, đặc trƣng của gia đình.Quan hệ nuôi dƣỡng giữa các thành viên và các thế hệ thành viên trong gia đình. * Khái niệm gia đình đa văn hóa Theo quy định tại Khoản 14 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 của Việt Nam [12]: “Quan hệ hôn nhân và gia đình có yếu tố nƣớc ngoài là quan hệ hôn nhân và gia đình mà ít nhất một bên tham gia là ngƣời nƣớc ngoài, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài; quan hệ hôn nhân và gia đình giữa các bên tham gia là công dân Việt Nam nhƣng căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ đó theo pháp luật nƣớc ngoài, phát sinh tại nƣớc ngoài hoặc tài sản liên quan đến quan hệ đó ở nƣớc ngoài”. 7 z Nhƣ vậy, theo các quy định trên, các gia đình có yếu tố nƣớc ngoài khi có một trong những dấu hiệu sau: - Chủ thể trong gia đình là ngƣời nƣớc ngoài. - Sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ hôn nhân và gia đình xảy ra ở nƣớc ngoài.

- Tài sản liên quan đến gia đình ở nƣớc ngoài - Nơi cƣ trú của các bên đƣơng sự tham gia vào gia đình ở nƣớc ngoài. * Khái niệm gia đình Việt – Trung Gia đình Việt- Trung cũng là một loại gia đình có yếu tố nƣớc ngoài, chủ thể trong gia đình là ngƣời Trung Quốc và ngƣời Việt Nam.Sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ hôn nhân và gia đình xảy ra giữa ngƣời Việt Nam và ngƣời Trung Quốc.Tài sản liên quan đến gia đình Việt- Trung.Nơi cƣ trú của hai bên đƣơng sự tham gia vào gia đình Việt- Trung. Tiếng mẹ đẻ và ngôn ngữ thứ hai * Khái niệm tiếng mẹ đẻ Theo Nguyễn Thiện Giáp [5], ngôn ngữ đầu tiên (hay tiếng mẹ đẻ) là một ngôn ngữ mà ngƣời ta đƣợc thừa hƣởng trong thời thơ ấu, và có thể không đƣợc giảng dạy chính thức trong trƣờng học. Đặc trƣng của ngƣời nói tiếng mẹ đẻ của một ngôn ngữ là trực giác về những gì họ có trong ngôn ngữ của họ mà những ngƣời khác không thể nói đƣợc tiếng mẹ đẻ.

Khả năng của một ngôn ngữ không đƣợc giáo dục chính thức ở trình độ cao sẽ giảm đi giống nhƣ là một ngƣời trở nên già nua.Trong ngôn ngữ học hiện đại, sự khởi đầu của tuổi dậy thì thƣờng đƣợc coi là kết thúc giai đoạn đƣợc gọi là quan trọng, trong đó sự tiếp nhận tiếng mẹ đẻ là có thể đƣợc. * Khái niệm ngôn ngữ thứ hai Theo Nguyễn Quốc Hƣng [4], một ngôn ngữ không đƣợc xem nhƣ tiếng mẹ đẻ, thông thƣờng đƣợc gọi là ngôn ngữ thứ hai. Ngôn ngữ thứ hai (second language) là ngôn ngữ đƣợc dạy ngay trong môi trƣờng ngôn ngữ ấy, mà ở bên 8 z ngoài học sinh vẫn có thật nhiều cơ hội nghe, thấy và vận dụng những gì mình đã học.Trong thời thơ ấu, nếu có sự tiếp xúc đầy đủ, ngƣời ta có thể nói đƣợc phần lớn tiếng mẹ đẻ.Song ngữ và đa ngôn ngữ nằm trong phần lớn các tiêu chuẩn của thế giới. Ở các nƣớc phƣơng Tây có xu hƣớng thay thế ngôn ngữ khác nhau của dân chúng ở các khu vực địa phƣơng, thành một thứ tiếng duy nhất, đó là ngôn ngữ theo tiêu chuẩn quốc gia.

Việc tiếp nhận của ngôn ngữ thứ hai thƣờng là khó khăn hơn tiếng mẹ đẻ và để duy trì kiến thức của họ, cần thiết phải tiếp tục sử dụng thƣờng xuyên. Theo các nhà ngôn ngữ học, đó là truyền thống: tiếng mẹ đẻ đƣợc thừa hƣởng, ngôn ngữ thứ hai đƣợc học tập để nói chuyện. Đặc biệt trong ngôn ngữ thứ hai những gì có liên quan đến kiến thức hiểu biết thụ động của tiếng mẹ đẻ, thì sự hiểu biết đó thƣờng đƣợc tốt hơn so với những kiến thức tích cực, việc sử dụng ngôn ngữ riêng của mình. Ngay cả đối với một ngƣời có thể dễ dàng nói ngôn ngữ thứ hai một cách hoàn hảo cũng phải thƣờng lƣu ý rằng đó không phải là tiếng mẹ đẻ của ngƣời nói vì giọng lạ.

Mức độ phát triển tiếng mẹ đẻ của trẻ em là yếu tố dự báo chắc chắn về khả năng phát triển ngôn ngữ thứ hai của chúng. Trẻ em đi học với nền tảng tiếng mẹ đẻ vững chắc sẽ phát triển khả năng đọc viết tốt hơn trong ngôn ngữ ở trƣờng học. khi cha mẹ và ngƣời chăm sóc khác dành thời gian cho con cái và kể chuyện hoặc chia sẻ các vấn đề với trẻ để phát triển từ vựng và các khái niệm bằng tiếng mẹ đẻ, thì trẻ em tới trƣờng với hành trang vững vàng để học ngôn ngữ trong trƣờng và đạt đƣợc kết quả tốt. Kiến thức và các kỹ năng của trẻ chuyển ngôn ngữ mẹ đẻ chúng đƣợc học ở nhà thành ngôn ngữ trong trƣờng.Từ quan điểm về sự phát triển các khái niệm, các kỹ năng tƣ duy của trẻ, hai ngôn ngữ có mối quan hệ với nhau.

Việc chuyển giao ngôn ngữ có thể theo hai chiều: khi tiếng mẹ đẻ đƣợc dạy trong trƣờng và phát triển tại nhà, thì những khái niệm, các kỹ năng ngôn ngữ và đọc viết mà trẻ học đƣợc trong ngôn ngữ chiếm tỷ lệ cao có thể chuyển sang ngôn ngữ ở nhà. Tóm lại, cả hai ngôn ngữ hỗ trợ nhau khi môi trƣờng giáo dục và gia đình cho phép trẻ em tiếp xúc với cả hai ngôn ngữ.3 Lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ Thụ đắc ngôn ngữ là một thuật ngữ của tâm lí học và ngôn ngữ học.Thụ đắc ngôn ngữ đƣợc hiểu là quá trình mà đứa trẻ chiếm lĩnh, nắm bắt ngôn ngữ để giao tiếp. Đó chính là quá trình hiểu và sử dụng ngôn ngữ. Diễn giải đơn giản hơn thì có thể hiểu thụ đắc ngôn ngữ là quá trình học ngôn ngữ một cách tự nhiên.

Thụ đắc ngôn ngữ cũng có thể đƣợc xem là một đặc trƣng riêng vốn có của loài ngƣời. Theo Huỳnh Thị Bích Vân [8], vào những năm 1970, lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ của Krashen cho rằng con ngƣời có khả năng học ngôn ngữ bẩm sinh và không có khác biệt đáng kể nào giữa cách chúng ta học tiếng mẹ đẻ và cách chúng ta học ngoại ngữ. Cách học ngoại ngữ hiệu quả theo Krashen có thể đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Chúng ta phát triển năng lực ngôn ngữ (mẹ đẻ hay ngoại ngữ) thông qua quá trình thụ đắc trực tiếp, không phải từ việc học thuộc danh sách từ vựng, quy tắc văn phạm hay làm bài tập. Hiệu quả thụ đắc trực tiếp diễn ra khi ta có thể hiểu đƣợc nội dung mà ta tiếp nhận trong trạng thái tinh thần thoải mái.

Để kết quả thụ đắc trực tiếp biến thành năng lực ngôn ngữ thì quá trình tích lũy phải dài và nội dung tiếp nhận phải đa dạng và đủ nhiều. Mô hình thụ đắc ngôn ngữ : * Chúng ta phát triển năng lực ngoại ngữ bằng cách tiếp xúc trực tiếp với ngoại ngữ chứ không phải bằng cách học kiến thức về ngoại ngữ đó. Giả thiết Thụ đắc trực tiếp/Học gián tiếp của Krashen phân biệt hai loại hoạt động học ngoại ngữ hoàn toàn khác nhau: thụ đắc trực tiếp (acquisition) và học gián tiếp (learning). Thụ đắc trực tiếp (acquisition) hay tích lũy tự nhiên là hoạt 10 z động vô thức, diễn ra khi ta tiếp xúc trực tiếp với ngoại ngữ nhằm mục đích truyền thông, tƣơng tự nhƣ quá trình trẻ em học tiếng mẹ đẻ.

Học gián tiếp (learning) là hoạt động có ý thức, diễn ra khi ta học thuộc các kiến thức về ngoại ngữ nhƣ danh sách từ vựng, quy tắc văn phạm, chú ý khi sử dụng v.