Đối chiếu một số phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong tiếng Việt và tiếng Anh

Bài viết phân tích và so sánh các phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong tiếng Việt và tiếng Anh, giúp hiểu sâu hơn về ngôn ngữ.

• Tác giả: Phaïm Thò Ly
• Người hướng dẫn: PGS. Buøi Khaùnh Theá
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh
• Đề tài: So Sánh Phương Tiện Diễn Đạt Ý Nghĩa Tình Thái Trong Tiếng Việt Và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ khoa học ngữ văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG MỘT: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ TÌNH THÁI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề tình thái
• 1.2. Cơ sở triết học của khái niệm tình thái
• 1.3. Những quan điểm chính của giới nghiên cứu ngôn ngữ nước ngoài trong vấn đề tình thái
• 1.4. Vài nét tóm tắt tình hình nghiên cứu về tình thái trong tiếng Việt của giới nghiên cứu Việt ngữ học
• 1.5. Tổng quan về các kiểu loại tình thái và những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong ngôn ngữ tự nhiên
• 1.5.1. Về các kiểu loại tình thái
• 1.5.2. Tình thái nhận thức và tình thái đạo lý
• 1.5.3. Tình thái thực hữu và tình thái phi thực hữu
• 1.5.4. Một số kiểu loại tình thái
• 1.5.5. Về tính khả hữu và tính tất yếu trong vấn đề tình thái
• 1.6. Những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong ngôn ngữ
• 1.6.1. Những phương tiện hình thái học: thực cữa vỏ từ và phủ định hỗu chủng
• 1.6.2. Những phương tiện từ vựng: vỏ từ tình thái và những vỏ từ thường có ý nghĩa tình thái
• 1.6.3. Những phương tiện cú pháp: tiểu từ tình thái và trạng ngữ tình thái
• 1.6.4. Những phương tiện ngữ điệu
• 2. CHƯƠNG HAI: ĐOÁI CHIẾU MỘT SỐ PHƯƠNG TIỆN DIỄN ĐẠT Ý NGHĨA TÌNH THÁI TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT
• 2.1. Về những kiểu loại tình thái và phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.2. Về những kiểu loại ý nghĩa tình thái trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3. Những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong tiếng Anh và tiếng Việt
• 2.3.1. Những phương tiện đặc thù của tiếng Anh (so sánh với tiếng Việt)
• 2.3.2. Những phương tiện đặc thù của tiếng Việt (so sánh với tiếng Anh)
• 2.4. Thức (mood) trong tiếng Anh, đối chiếu với những phương tiện biểu đạt ý nghĩa tương đương trong tiếng Việt
• 2.5. Hệ thống các thức trong tiếng Anh và chức năng của nó trong việc diễn đạt ý nghĩa tình thái
• 2.6. Những phương tiện biểu đạt ý nghĩa tương đương trong tiếng Việt
• 2.7. Khảo sát đối chiếu những ý nghĩa được diễn đạt bằng thức trong tiếng Anh và phương tiện diễn đạt ý nghĩa tương đương của tiếng Việt qua tác phẩm Cuốn theo chiều gió của Margaret Mitchell
• 2.8. Tiểu từ tình thái cuối câu tiếng Việt đối chiếu với những phương tiện diễn đạt các ý nghĩa tương đương trong tiếng Anh
• 2.9. Khái niệm tiểu từ và tiểu từ tình thái
• 2.10. Danh sách tiểu từ tình thái cuối câu tiếng Việt
• 2.11. Về các tiểu từ tình thái cuối câu có gốc từ các tổ loại khác
• 2.12. Khả năng và trật tự kết hợp giữa các tiểu từ tình thái cuối câu
• 2.13. Đối chiếu những ý nghĩa diễn đạt bằng tiểu từ tình thái cuối câu tiếng Việt với những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tương đương của tiếng Anh qua một số truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp
• 3. CHƯƠNG BA: ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐOÁI CHIẾU NHỮNG PHƯƠNG TIỆN DIỄN ĐẠT Ý NGHĨA TÌNH THÁI TRONG TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH VÀO VIỆC DẠY TIẾNG VIỆT CHO NGƯỜI NƯỚC NGOÀI
• 3.1. Thực trạng dạy và học về những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái của tiếng Việt qua khảo sát thực tế dạy Tiếng Việt cho người nước ngoài tại TPHCM
• 3.2. Kết quả điều tra học viên nước ngoài về mức độ nắm được ý nghĩa và cách sử dụng những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái của tiếng Việt
• 3.3. Nguyên nhân của tình trạng yếu kém trong việc sử dụng những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái của tiếng Việt
• 3.4. Một số ý kiến góp phần cải tiến chất lượng giảng dạy về vấn đề tình thái cho người học tiếng Việt như một ngoại ngữ
• 3.5. Về giáo trình và tài liệu giảng dạy
• 3.6. Về nội dung và phương pháp giảng dạy
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• XUẤT XỨ TÁC PHẨM DÙNG LÀM TÀI LIỆU ĐỐI CHIẾU
• BẢNG CHỈ DẪN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Tiện Diễn Đạt Tình Thái 55 ký tự

Vấn đề tình thái và các phương tiện diễn đạt tình thái trong ngôn ngữ tự nhiên không phải là mới. Khởi nguồn từ triết học Hy Lạp cổ đại, khái niệm tình thái của logic học dựa trên tính tất yếu và tính khả hữu. Điều này được phản ánh trong ngôn ngữ tự nhiên với nhiều sắc thái đa dạng, tập trung vào quan hệ giữa nhận thức của con người về thế giới và bản thân thế giới thực tại. Khi sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt về thế giới thực tại, người ta không thể không lưu ý đến mối quan hệ giữa cách con người diễn đạt và chính bản thân thế giới đó. Theo Charles Bally (1955), tính tình thái là linh hồn của câu, được hình thành do kết quả của một thao tác tích cực của chủ thể là người nói [170].

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Về Ý Nghĩa Tình Thái

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tình thái được công bố ở nước ngoài, tập trung vào các vấn đề như: ý nghĩa tình thái được phản ánh trong ngôn ngữ tự nhiên, các kiểu loại tình thái, các phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái, quan hệ giữa ý nghĩa tình thái và các phương tiện hình thái - cú pháp học. Đặc biệt, trong thập kỷ 90 của thế kỷ XX, với sự phát triển nhanh chóng của ngữ dụng học, người ta nhận ra rằng tình thái là một vấn đề nghĩa học, nhưng không thể nghiên cứu vấn đề này mà không chú ý đến tác dụng qua lại giữa các nhân tố hình thái - cú pháp học và diễn ngôn dụng pháp học.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Tình Thái Trong Tiếng Việt

Trong các sách viết về ngữ pháp tiếng Việt của các tác giả nước ngoài cũng như các tác giả Việt Nam trước năm 1980 hầu như không thể tìm thấy thuật ngữ tình thái theo đúng ý nghĩa đầy đủ của khái niệm này. Từ thập kỷ 80 về sau, nhiều nhà nghiên cứu Việt ngữ học đã chú ý hơn đến vấn đề này, như Nguyễn Đức Dân, Hoàng Phê, Phan Mạnh Hùng, Hoàng Tuệ, Lê Đông, Phạm Hùng Việt, Nguyễn Văn Hiệp, Huỳnh Văn Thông. Tuy vậy, những công trình nghiên cứu đối chiếu trong lĩnh vực này thì còn hết sức ít ỏi.

II. Thách Thức Trong So Sánh Tình Thái Liên Ngôn Ngữ 58 ký tự

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc so sánh đối chiếu các ngôn ngữ trên mọi lĩnh vực, trong đó có vấn đề tình thái, ngày càng trở nên quan trọng. Tuy nhiên, so sánh tình thái liên ngôn ngữ là một nhiệm vụ khó khăn. Thứ nhất, lĩnh vực ngữ nghĩa/chức năng của tình thái là một lĩnh vực quá rộng. Thứ hai, tình thái còn lệ thuộc vào các nhân tố xã hội học, vào tình huống giao tiếp. Thứ ba, các ngôn ngữ khác nhau có quá nhiều khác biệt trong cách định hình những nội dung ngữ nghĩa quan yếu cũng như trong cách sử dụng những hình thức ngôn ngữ để biểu đạt những nội dung ấy.

2.1. Tính Hiện Thực và Phi Hiện Thực Trong Tình Thái

Chẳng hạn như phạm trù tính hiện thực và sự phân biệt tự nhiên giữa hiện thực với phi hiện thực. Qua khảo sát kỹ lưỡng nhiều ngôn ngữ khác nhau, người ta nhận thấy các ngôn ngữ khác nhau ngay cả trong cách phân chia giới hạn của những gì được coi là hiện thực và những gì được coi là phi hiện thực. Điều này nhắc chúng ta quan tâm đến vấn đề liệu sự phân biệt ấy có giá trị chung cho mọi ngôn ngữ hay không, và nếu có, liệu nó có tương ứng với sự phân biệt về thể (aspect) ngữ pháp như dĩ thành và vị thành không.

2.2. Phạm Trù Thức và Tính Phổ Quát Của Tình Thái

Hay nó lại gần gũi, tương đồng hơn với một siêu phạm trù như là thức chẳng hạn. Và dù nó có tương đồng với phạm trù thức chăng nữa, thì liệu thức có phải là một phạm trù phổ quát cho mọi ngôn ngữ hay không. Người ta đã miêu tả và phân tích khá kỹ lưỡng các phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái trong nhiều ngôn ngữ khác nhau, như trong tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Tây Ban Nha, tiếng Trung Quốc, tiếng Hàn Quốc, tiếng Tuyuca.

III. So Sánh Phương Tiện Diễn Đạt Tình Thái Anh Việt 59 ký tự

Việc so sánh phương tiện diễn đạt tình thái giữa tiếng Việt và tiếng Anh có ý nghĩa thực tiễn, cung cấp tư liệu cho các nhà lý thuyết và giúp người Việt học tiếng Anh, người bản ngữ Anh học tiếng Việt. Nghiên cứu loại hình học trong vấn đề tình thái cho thấy các ngôn ngữ có ít nhất các phương tiện sau để diễn đạt ý nghĩa tình thái: thức của vị từ, phụ tố hữu chứng, vị từ ngôn liệu có ý nghĩa liên quan đến tình thái, tiểu từ tình thái (cuối câu), trạng ngữ tình thái, ngữ điệu.

3.1. Điểm Tương Đồng Trong Biểu Hiện Tình Thái

Ngữ điệu và vị từ tình thái là những nhân tố tương đồng của tiếng Anh và tiếng Việt – tuy rằng đi vào chi tiết cũng sẽ có những nét khác biệt đáng kể. Những nhân tố dị biệt lộ rõ qua việc đối chiếu Anh-Việt là thức ngữ pháp; những nhân tố dị biệt lộ rõ qua việc đối chiếu Việt-Anh là tiểu từ tình thái (cuối câu) và đề tình thái, thuyết tình thái.

3.2. Điểm Khác Biệt Trong Biểu Hiện Tình Thái

Trong số các phương tiện đó, tiếng Việt không có thức của vị từ và phụ tố hữu chứng, những phương tiện đặc thù của ngôn ngữ có hình thái học. Nhưng tiếng Việt có thêm một phương tiện rất đặc thù có thể bổ sung thêm vào danh sách nói trên của Kiefer, đó là các đề tình thái và thuyết tình thái (cf. Cao Xuân Hạo 1991 [21, 176-187]). Tiếng Anh không có phụ tố hữu chứng và tiểu từ tình thái.

3.3. Phạm Vi Nghiên Cứu Về So Sánh Tình Thái

Luận án thu hẹp phạm vi nghiên cứu trong những nét dị biệt Anh-Việt và Việt-Anh, và trong những nét dị biệt Việt-Anh cũng chỉ đề cập đến tiểu từ tình thái cuối câu, là vì về vị từ tình thái tiếng Việt và về đề tình thái, thuyết tình thái, đã có tác giả nghiên cứu rất sâu, tự thấy mình không có gì để bổ sung thêm (cf. Cao Xuân Hạo 1991, 1998).

IV. Ứng Dụng So Sánh Tình Thái Vào Dạy Tiếng Việt 57 ký tự

Trong quá trình thực hiện luận án, càng đi sâu vào đối chiếu càng thấy rõ hơn những đặc điểm cốt lõi của tiếng Việt trong việc biểu đạt các ý nghĩa. Nghiên cứu tiếng Việt, với tư cách một ngôn ngữ đơn lập và không có hình thái điển hình, rất có thể mở rộng các phổ niệm ngôn ngữ vốn được xây dựng chủ yếu dựa trên các ngôn ngữ châu Âu và làm phong phú thêm tri thức về loại hình học của nhân loại. Thực hiện đề tài này, mong có thể đóng góp những suy nghĩ và cứ liệu như một gợi ý cho các nhà lý luận ngôn ngữ tiếp tục tìm tòi, cũng như cung cấp những tư liệu cần thiết cho những người dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ.

4.1. Thực Trạng Dạy và Học Phương Tiện Tình Thái

Thực trạng dạy và học về những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái của tiếng Việt qua khảo sát thực tế dạy Tiếng Việt cho người nước ngoài tại TPHCM. Kết quả điều tra học viên nước ngoài về mức độ nắm được ý nghĩa và cách sử dụng những phương tiện diễn đạt ý nghĩa tình thái của tiếng Việt.

4.2. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Giảng Dạy Tình Thái

Một số ý kiến góp phần cải tiến chất lượng giảng dạy về vấn đề tình thái cho người học tiếng Việt như một ngoại ngữ. Về giáo trình và tài liệu giảng dạy. Về nội dung và phương pháp giảng dạy.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH ÑOÁI CHIEÁU MOÄT SOÁ PHÖÔNG TIEÄN DIEÃN ÑAÏT Y Ù N G HÓ A T Ì N H T HA Ù I TRONG TIEÁNG VIEÄT VAØ TIEÁNG ANH Chuyeân ngaønh: Ngoân ngöõ hoïc so saùnh Maõ soá: 05.27 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Thaønh phoá Hoà Chí Minh, naêm 2003. ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÄI VAØ NHAÂN VAÊN *** Phaïm Thò Ly ÑOÁI CHIEÁU MOÄT SOÁ PHÖÔNG TIEÄN DIEÃN ÑAÏT YÙ NGHÓA TÌNH THAÙI TRONG TIEÁNG VIEÄT VAØ TIEÁNG ANH LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Thaønh phoá Hoà Chí Minh, naêm 2003 ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KHOA HOÏC XAÕ HOÂÏI VAØ NHAÂN VAÊN Phaïm Thò Ly ÑOÁI CHIEÁU MOÄT SOÁ PHÖÔNG TIEÄN DIEÃN ÑAÏT YÙ NGHÓA TÌNH THAÙI TRONG TIEÁNG VIEÄT VAØ TIEÁNG ANH Chuyeân ngaønh: Ngoân ngöõ hoïc so saùnh Maõ soá: 05.27 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KHOA HOÏC NGÖÕ VAÊN Ngöôøi höôùng daãn khoa hoïc: PGS. BUØI KHAÙNH THEÁ Thaønh phoá Hoà Chí Minh, naêm 2003. LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi.

Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø moät coâng trình naøo khaùc. Taùc giaû luaän aùn Phaïm Thò Ly LÔØI CAÛM ÔN Taùc giaû xin ñöôïc baøy toû loøng tri aân saâu saéc ñoái vôùi giaùo sö höôùng daãn, PGS. Buøi Khaùnh Theá, ngöôøi ñaõ ñaõ daønh nhieàu thôøi gian, coâng söùc chæ baûo cho taùc giaû töø nhöõng böôùc ban ñaàu khoù khaên cuõng nhö ñaõ heát loøng giuùp ñôõ taùc giaû veà moïi maët trong nhöõng naêm qua ñeå taùc giaû coù theå hoaøn thaønh ñöôïc luaän aùn. Taùc giaû cuõng xin ñöôïc baøy toû loøng bieát ôn chaân thaønh ñoái vôùi PGS.

Cao Xuaân Haïo vaø PGS. Hoaøng Duõng vì nhöõng gì taùc giaû ñaõ ñöôïc keá thöøa. Xin traân troïng caùm ôn caùc Giaùo sö, caùc giaûng vieân ôû tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên, tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Tp. Hoà Chí Minh, Vieän Khoa hoïc Xaõ hoäi taïi Tp.

Hoà Chí Minh, caùc Giaùo sö, Tieán só ôû Vieän Ngoân ngöõ hoïc, Taïp chí Ngoân ngöõ, Tröôøng ÑHKHXNNV Haø Noäi, NXB Ñaïi hoïc Quoác gia HN, nhöõng ngöôøi thaày hoïc trong nhöõng naêm qua ñaõ taän tình chæ daãn giuùp ñôõ cho taùc giaû trong quaù trình hoïc taäp vaø thöïc hieän luaän aùn, cuõng nhö ñaõ goùp cho nhöõng yù kieán quyù baùu töø khi luaän aùn coøn laø baûn thaûo. Vaø taùc giaû cuõng xin ñöôïc caûm ôn laõnh ñaïo Tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Tp Hoà Chí Minh vaø Vieän Nghieân cöùu Giaùo duïc vì ñaõ taïo moïi ñieàu kieän thuaän lôïi cho taùc giaû trong quaù trình hoïc taäp. Xin caûm ôn anh chò em ñoàng nghieäp vì ñaõø ñoäng vieân vaø giuùp ñôõ taùc giaû thöïc hieän luaän aùn. Phaïm Thò Ly QUY ÖÔÙC TRÌNH BAØY 1- Taøi lieäu trích daãn ñöôïc neâu teân taùc giaû vaø naêm xuaát baûn trong daáu ngoaëc ñôn, ví duï Palmer (1986).

Thoâng tin chi tieát veà taøi lieäu ñöôïc ghi theo soá thöù töï töông öùng cuûa noù trong phaàn danh muïc TAØI LIEÄU THAM KHAÛO vaø ñöôïc ñaët trong daáu ngoaëc vuoâng [ ] ngay sau phaàn coù lieân quan, sau daáu phaåy laø soá trang. Neáu ñoaïn trích daãn naèm ôû hai ba trang lieân tuïc thì giöõa trang ñaàu vaø cuoái coù ghi theâm daáu gaïch ngang(-), ví duï [27, 240-269], neáu ñoaïn trích daãn khoâng naèm ôû hai ba trang lieân tuïc thì coù chöõ “vaø” ôû giöõa, ví duï [27, 240 vaø 268]. Thoâng tin ñaày ñuû veà taøi lieäu trích daãn ñöôïc ghi trong muïc Taøi lieäu tham khaûo ôû cuoái luaän aùn (sau phaàn chính vaên). Ñoái vôùi phaàn ñöôïc trích daãn töø nhieàu taøi lieäu khaùc nhau, soá thöù töï cuûa caùc taøi lieäu ñöôïc ñaët ñoäc laäp trong töøng daáu ngoaëc vuoâng, ví duï [18],[25],[37].

Tröôøng hôïp chæ neâu toùm taét yù kieán cuûa taùc giaû khaùc maø khoâng trích daãn nguyeân vaên thì ghi teân taùc giaû vaø naêm xuaát baûn trong daáu ngoaëc ñôn, soá thöù töï cuûa taøi lieäu tham khaûo trong daáu ngoaëc vuoâng [ ], ví duï: (Kiefer 1992)[137]. Thoâng tin ñaày ñuû veà caùc taùc giaû vaø taùc phaåm naøy coù trong muïc Taøi lieäu tham khaûo. Xuaát xöù caùc ví duï trích daãn töø taùc phaåm vaên hoïc ñöôïc ghi trong phaàn phuï luïc. Thoâng tin ñaày ñuû veà taùc phaåm ñöôïc duøng laøm tö lieäu (teân taùc phaåm, teân taùc giaû hoaëc ngöôøi dòch, naêm xuaát baûn, nôi xuaát baûn) ñöôïc ghi trong moät trang rieâng, vaø toaøn boä caùc ví duï trích daãn ñöôïc ghi laïi ñaày ñuû trong phaàn phuï luïc, vôùi soá trang cuï theå cuûa töøng ví duï, ghi ngay beân caïnh moãi ví duï.

Phuï luïc veà Xuaát xöù caùc ví duï trích daãn ñöôïc ñaët sau phaàn Taøi lieäu tham khaûo. Ví duï ñöôïc in nghieâng. Phaàn dòch nhöõng ví duï baèng tieáng nöôùc ngoaøi ñöôïc ñaët trong hai daáu < >. Rieâng phaàn dòch duøng ñeå ñoái chieáu thì ñaët trong daáu ‘ ’.

Ñeå tieän theo doõi, ví duï coù theå ñöôïc ñaùnh soá theo töøng chöông. Moät soá thuaät ngöõ coù theå ñöôïc vieát taét. Moãi thuaät ngöõ vieát taét seõ ñöôïc neâu ñaày ñuû khi xuaát hieän laàn ñaàu trong töøng chöông, beân caïnh ñoù laø chöõ vieát taét ñöôïc neâu trong daáu ngoaëc ñôn, ví duï: tieåu töø tình thaùi cuoái caâu (TTTTh). Moät soá thuaät ngöõ tieáng Vieät dòch töø nhöõng thuaät ngöõ tieáng nöôùc ngoaøi töông öùng seõ ñöôïc neâu roõ thuaät ngöõ goác khi xuaát hieän laàn ñaàu trong töøng chöông, ví duï: tình thaùi ñaïo lyù (deontic modality).

MUÏC LUÏC MÔÛ ÑAÀU 1. Lyù do choïn ñeà taøi vaø phaïm vi nghieân cöùu. Phöông phaùp nghieân cöùu. YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi.

Boá cuïc cuûa luaän aùn.10 CHÖÔNG MOÄT : TOÅNG QUAN VEÀ VAÁN ÑEÀ TÌNH THAÙI 1. Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà tình thaùi. Cô sôû trieát hoïc cuûa khaùi nieäm tình thaùi. Nhöõng quan ñieåm chính cuûa giôùi nghieân cöùu ngöõ hoïc nöôùc ngoaøi trong vaán ñeà tình thaùi.

Vaøi neùt toùm taét tình hình nghieân cöùu veà tình thaùi trong tieáng Vieät cuûa giôùi nghieân cöùu Vieät ngöõ hoïc. Toång quan veà caùc kieåu loaïi tình thaùi vaø nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi trong ngoân ngöõ töï nhieân. Veà caùc kieåu loaïi tình thaùi.1 Tình thaùi nhaän thöùc vaø tình thaùi ñaïo lyù.2 Tình thaùi thöïc höõu vaø tình thaùi phi thöïc höõu.3 Moät soá kieåu loaïi tình thaùi tr. Veà tính khaû höõu vaø tính taát yeáu trong vaán ñeà tình thaùi.

Nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi trong ngoân ngöõ.1 Nhöõng phöông tieän hình thaùi hoïc: thöùc cuûa vò töø vaø phuï toá höõu chöùng.2 Nhöõng phöông tieän töø vöïng: vò töø tình thaùi vaø nhöõng vò töø thöôøng coù yù nghóa tình thaùi.3 Nhöõng phöông tieän cuù phaùp: tieåu töø tình thaùi vaø traïng ngöõ tình thaùi.4 Nhöõng phöông tieän ngöõ ñieäu.64 CHÖÔNG HAI. ÑOÁI CHIEÁU MOÄT SOÁ PHÖÔNG TIEÄN DIEÃN ÑAÏT YÙ NGHÓA TÌNH THAÙI TRONG TIEÁNG ANH VAØ TIEÁNG VIEÄT 1. Veà nhöõng kieåu loaïi tình thaùi vaø phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi trong tieáng Anh vaø tieáng Vieät. Veà nhöõng kieåu loaïi yù nghóa tình thaùi trong tieáng Anh vaø tieáng Vieät tr.

Nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi trong tieáng Anh vaø tieáng Vieät.1 Nhöõng phöông tieän ñaëc thuø cuûa tieáng Anh (so saùnh vôùi tieáng Vieät).2 Nhöõng phöông tieän ñaëc thuø cuûa tieáng Vieät (so saùnh vôùi tieáng Anh). Thöùc (mood) trong tieáng Anh, ñoái chieáu vôùi nhöõng phöông tieän bieåu ñaït yù nghóa töông öùng trong tieáng Vieät. Heä thoáng caùc thöùc trong tieáng Anh vaø chöùc naêng cuûa noù trong vieäc dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi. Nhöõng phöông tieän bieåu ñaït yù nghóa töông öùng trong tieáng Vieät.

Khaûo saùt ñoái chieáu nhöõng yù nghóa ñöôïc dieãn ñaït baèng thöùc trong tieáng Anh vaø phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa töông öùng cuûa tieáng Vieät qua taùc phaåm Cuoán theo chieàu gioù cuûa Margaret Mitchell. Tieåu töø tình thaùi cuoái caâu tieáng Vieät ñoái chieáu vôùi nhöõng phöông tieän dieãn ñaït caùc yù nghóa töông öùng trong tieáng Anh. Khaùi nieäm tieåu töø vaø tieåu töø tình thaùi. Danh saùch tieåu töø tình thaùi cuoái caâu tieáng Vieät.

Veà caùc tieåu töø tình thaùi cuoái caâu coù goác töø caùc töø loaïi khaùc. Khaû naêng vaø traät töï keát hôïp giöõa caùc tieåu töø tình thaùi cuoái caâu. Ñoái chieáu nhöõng yù nghóa dieãn ñaït baèng tieåu töø tình thaùi cuoái caâu tieáng Vieät vôùi nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa töông öùng cuûa tieáng Anh qua moät soá truyeän ngaén cuûa Nguyeãn Huy Thieäp.134 CHÖÔNG BA. ÖÙNG DUÏNG KEÁT QUAÛ NGHIEÂN CÖÙU ÑOÁI CHIEÁU NHÖÕNG PHÖÔNG TIEÄN DIEÃN ÑAÏT YÙ NGHÓA TÌNH THAÙI TRONG TIEÁNG VIEÄT VAØ TIEÁNG ANH VAØO VIEÄC DAÏY TIEÁNG VIEÄT CHO NGÖÔØI NÖÔÙC NGOAØI 1.

Thöïc traïng daïy vaø hoïc veà nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi cuûa tieáng Vieät qua khaûo saùt thöïc teá daïy Tieáng Vieät cho ngöôøi nöôùc ngoaøi taïi TPHCM. Keát quaû ñieàu tra hoïc vieân nöôùc ngoaøi veà möùc ñoä naém ñöôïc yù nghóa vaø caùch söû duïng nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi cuûa tieáng Vieät. Nguyeân nhaân cuûa tình traïng yeáu keùm trong vieäc söû duïng nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi cuûa tieáng Vieät. Moät soá yù kieán goùp phaàn caûi tieán chaát löôïng giaûng daïy veà vaán ñeà tình thaùi cho ngöôøi hoïc tieáng Vieät nhö moät ngoaïi ngöõ.

Veà giaùo trình vaø taøi lieäu giaûng daïy. Veà noäi dung vaø phöông phaùp giaûng daïy.183 DANH MUÏC COÂNG TRÌNH CUÛA TAÙC GIAÛ.186 TÖ LIEÄU THAM KHAÛO.188 XUAÁT XÖÙ TAÙC PHAÅM DUØNG LAØM TÖ LIEÄU ÑOÁI CHIEÁU.207 Baûng chæ daãn.222 1 PHAÀN MÔÛ ÑAÀU 1. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI VAØ PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU Vaán ñeà tình thaùi vaø nhöõng phöông tieän dieãn ñaït yù nghóa tình thaùi trong caùc ngoân ngöõ töï nhieân noùi chung khoâng phaûi laø moät vaán ñeà môùi. Khôûi nguyeân töø trieát hoïc Hy laïp coå ñaïi, khaùi nieäm tình thaùi cuûa logic hoïc döïa treân hai phaïm truø chuû yeáu laø tính taát yeáu (necessity) vaø tính khaû höõu (possibility) ñöôïc phaûn aùnh trong ngoân ngöõ töï nhieân vôùi muoân ngaøn saéc thaùi ña daïng, nhöng töïu trung vaãn laø vaán ñeà quan heä giöõa nhaän thöùc cuûa con ngöôøi veà theá giôùi vaø baûn thaân theá giôùi thöïc taïi.

Khi söû duïng ngoân ngöõ ñeå dieãn ñaït veà theá giôùi thöïc taïïi, ngöôøi ta khoâng theå khoâng löu yù ñeán moái quan heä giöõa caùch con ngöôøi dieãn ñaït veà theá giôùi vaø chính baûn thaân theá giôùi ñoù. Noùi caùch khaùc, trong ngoân ngöõ, moät söï tình coù theå chính laø moät maûng cuûa theá giôùi ñuùng nhö thöïc traïng khaùch quan cuûa noù hoaëc khaùc vôùi caùi thöïc traïng aáy. “Noùi veà tình thaùi, theo nghóa roäng, coù theå hieåu laø noùi veà caùch maø con ngöôøi dieãn ñaït khaùc nhau veà theá giôùi. Do vaäy, “Tính tình thaùi (modality) laø linh hoàn cuûa caâu.

Cuõng nhö yù töôûng (idea), tính tình thaùi veà cô baûn ñöôïc hình thaønh do keát quaû cuûa moät thao taùc tích cöïc cuûa chuû theå laø ngöôøi noùi.