Mở đầu Chƣơng 2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận của luận văn Chƣơng 3. Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4. Phân tích đối chiếu đặc điểm cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của các thành ngữ biểu hiện sự hài lòng trong tiếng Việt và tiếng Anh.
Kết luận 5 Chƣơng 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THÀNH NGỮ TIẾNG VIỆT VÀ THÀNH NGỮ TIẾNG ANH 2. Tình hình nghiên cứu thành ngữ tiếng Việt Nghiên cứu về thành ngữ tiếng Việt đã có một lịch sử lâu dài và phong phú, phản ánh sự phát triển của ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Thành ngữ, với tƣ cách là một phần quan trọng của ngôn ngữ, không chỉ giúp thể hiện cách thức tƣ duy và lối sống của ngƣời Việt mà còn chứa đựng những giá trị văn hóa, xã hội và lịch sử sâu sắc.
Các công trình nghiên cứu ban đầu về thành ngữ tiếng Việt thƣờng tập trung vào việc thu thập và phân loại. Các nhà ngôn ngữ học đã cố gắng ghi lại và giải thích ý nghĩa của các thành ngữ trong các từ điển và các tuyển tập văn học. Ví dụ, các tác phẩm nhƣ Lân, N. Từ điển thành ngữ và tục ngữ Viêt Nam.
Nxb Văn học là một nguồn tƣ liệu quý giá, cung cấp một cái nhìn tổng quan về các thành ngữ phổ biến trong tiếng Việt và ý nghĩa của chúng. Trong những năm gần đây, nghiên cứu về thành ngữ tiếng Việt đã tiến thêm một bƣớc quan trọng với việc áp dụng các phƣơng pháp ngôn ngữ học hiện đại. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng học để hiểu rõ hơn về cách thành ngữ đƣợc sử dụng trong giao tiếp hàng ngày và ý nghĩa sâu sắc của chúng. Nghiên cứu của Nguyễn Đức Dân về thành ngữ và tục ngữ tiếng Việt là một ví dụ điển hình, trong đó ông phân tích cách thành ngữ phản ánh các giá trị văn hóa và tƣ duy của ngƣời Việt.
Ngoài ra, các nghiên cứu so sánh thành ngữ tiếng Việt với các ngôn ngữ khác cũng đã thu hút đƣợc sự chú ý. Những nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thành ngữ trong ngôn ngữ đích mà còn làm sáng tỏ những điểm tƣơng đồng và khác biệt văn hóa giữa các dân tộc. Ví dụ, các công trình so sánh thành ngữ tiếng Việt với thành ngữ tiếng Anh hay tiếng Trung Quốc đã cung cấp những cái nhìn sâu 6 sắc về sự khác biệt trong cách thể hiện tƣ duy và văn hóa giữa các quốc gia. Tại các trƣờng đại học và viện nghiên cứu, nghiên cứu về thành ngữ tiếng Việt đã trở thành một phần quan trọng của chƣơng trình đào tạo và nghiên cứu.
Các luận văn, luận án và các bài báo khoa học về chủ đề này ngày càng nhiều, phản ánh sự quan tâm của giới học giả đối với lĩnh vực này. Những nghiên cứu này không chỉ giúp mở rộng kiến thức về ngôn ngữ mà còn đóng góp vào việc bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc. Các phƣơng pháp nghiên cứu thành ngữ tiếng Việt cũng rất đa dạng. Ngoài phân tích ngữ nghĩa và ngữ dụng học, các nhà nghiên cứu còn sử dụng phƣơng pháp phân tích ngữ cảnh, phân tích văn bản và phỏng vấn ngƣời bản ngữ để thu thập dữ liệu.
Những phƣơng pháp này giúp cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về cách thành ngữ đƣợc sử dụng và hiểu trong các ngữ cảnh khác nhau. Trong mấy chục năm qua, các nhà nghiên cứu Việt ngữ đã dành sự quan tâm lớn cho thành ngữ. Thành ngữ đƣợc khảo sát trên nhiều bình diện, chú ý tới nhiều phƣơng diện khía cạnh cuộc sống, và cũng đã có những nghiên cứu so sánh đối chiếu thành ngữ ở các ngôn ngữ khác nhau, thành ngữ tiếng Việt với thành ngữ tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Hán, tiếng Pháp, … Điều đặc biệt đáng chú ý ở đây là những nghiên cứu có tính liên ngành xuất hiện trong những năm gần đây. Ở những nghiên cứu này, thành ngữ đƣợc nghiên cứu từ góc nhìn của một ngành học khác nhƣ văn hóa học, đất nƣớc học, tâm lý học.
Từ giai đoạn đầu của lịch sử nghiên cứu thành ngữ, các nhà nghiên cứu Việt Nam đã tiếp cận thành ngữ từ góc độ từ vựng, cấu trúc, hình thái. Điều này phù hợp với tiến trình nghiên cứu thành ngữ lúc ban đầu trên thế giới. Có thể kể đến các nhà nghiên cứu Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Thiện Giáp có nhắc đến thành ngữ nhƣ một hiện tƣợng từ vựng, cấu trúc ngữ pháp. Đáng chú ý là quan niệm về thành ngữ của Nguyễn Thiện Giáp (2016): “Thành ngữ là một cụm từ mà ý nghĩa của nó không được tạo thành từ các ý nghĩa của các từ cấu tạo nên nó.
Ngay cả khi biết nghĩa của tất cả các từ trong đó vẫn chưa thể đoán chắc nghĩa thành ngữ của cụm từ đó. Thành ngữ có tính hoàn chỉnh về nghĩa nhưng lại có tính chất tách biệt của các 7 thành tố trong kết cấu, do đó nó hoạt động trong câu với tư cách tương đương với một từ cá biệt.” vì vậy “trong tiếng Việt, khôn nhà dại chợ, nước đổ đầu vịt, buồn ngủ gặp chiếu manh,… là những thành ngữ, bởi vì ý nghĩa của chúng không phải là ý nghĩa của các thành tố hợp lại theo quy tắc cú pháp”. Các nghiên cứu này có điểm chung là phân tích thành ngữ tiếng Việt có cấu trúc cụm từ cố định, không dễ thay đổi và nghĩa của thành ngữ là nghĩa của toàn bộ cụm từ, không phải là nghĩa gộp của các từ đơn lẻ cấu thành. Đây là kết quả nghiên cứu có ý nghĩa vô cùng quan trọng, có tính nền tảng cho các nghiên cứu thành ngữ cùng thời và các giai đoạn sau, và cũng là kết luận rất quan trọng khi tiếp cận nghiên cứu đối chiếu thành ngữ Việt và thành ngữ Anh về biểu hiện sự hài lòng.
Tóm lại, nghiên cứu về thành ngữ tiếng Việt đã đạt đƣợc nhiều thành tựu quan trọng, góp phần vào việc hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Trải qua mỗi giai đoạn lịch sử, thành ngữ đã đƣợc khảo sát với những góc độ khác nhau, và nổi lên là nghiên cứ từ góc độ cấu trúc, ngữ nghĩa và tri nhận. Với sự phát triển của các phƣơng pháp nghiên cứu hiện đại và sự quan tâm ngày càng tăng của giới học giả, lĩnh vực này chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển và mang lại nhiều kết quả đáng chú ý trong tƣơng lai. Tình hình nghiên cứu thành ngữ tiếng Anh Nghiên cứu về thành ngữ tiếng Anh đã phát triển mạnh mẽ trong nhiều năm qua cả ở Việt Nam và trên thế giới.
Đây là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu ngôn ngữ học vì thành ngữ không chỉ phản ánh văn hóa và lối sống của một dân tộc mà còn là một phần không thể thiếu của ngôn ngữ hàng ngày. Trên thế giới, nghiên cứu về thành ngữ tiếng Anh đã có một lịch sử lâu dài. Các họcgiả từ các quốc gia nói tiếng Anh đã nghiên cứu về thành ngữ từ rất sớm. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến nhƣ: Weinreich, U.
Problems in the Analysis of Idioms, Substance and Structure of Language, Berkeley and Los Angeles. University of California Press; Makkai, A. Idiom Structure in English. The Hague: Mouton John; Strassler, J.
Idioms in English: A Pragmatic Analysis. Các nhà nghiên cứu đã phân tích 8 cách thành ngữ hình thành, ý nghĩa của chúng, và cách chúng đƣợc sử dụng trong ngữ cảnh hàng ngày. Nghiên cứu còn mở rộng ra việc so sánh thành ngữ tiếng Anh với thành ngữ của các ngôn ngữ khác nhằm tìm ra những điểm tƣơng đồng và khác biệt văn hóa. Các công trình này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ mà còn giúp ngƣời học tiếng Anh nhƣ một ngôn ngữ thứ hai dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về ngôn ngữ này.
Tại Việt Nam, nghiên cứu về thành ngữ tiếng Anh đã trở thành một phần quan trọng trong chƣơng trình giảng dạy tiếng Anh tại các trƣờng đại học và cao đẳng. Các học giả Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu nhằm phân tích và so sánh thành ngữ tiếng Anh với thành ngữ tiếng Việt. Một số công trình tiêu biểu nhƣ Châu, T. A study of idioms denoting family in English and Vietnamese.
Đối chiếu thành ngữ Anh - Việt về tình yêu, hôn nhân và gia đình (Luận án Tiến sĩ Ngôn ngữ học, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam) đã góp phần quan trọng vào việc hiểu rõ hơn về sự phong phú và đa dạng của thành ngữ trong hai ngôn ngữ. Bên cạnh đó còn có những công trình nghiên cứu về thành ngữ nhƣ: Long, N. Semantic Features of English and Vietnamese Idiomatic Verb Phrases, M. The University of Danang; Thu, N.
An Investigation into Syntactic and Semantic Features of English and Vietnamese Idioms Containing Verbs of Motion (English Versus Vietnamese), M. Thesis, The University of Danang; Lam, N. “Grammatical and Semantic Features of some English Idioms Denoting Happiness – the Feeling of Great Pleasure”. Ngôn ngữ số 25.
Những nghiên cứu này không chỉ giúp ngƣời học tiếng Anh hiểu rõ hơn về cách sử dụng thành ngữ mà còn giúp họ nắm đặc điểm cấu trúc và ngữ nghĩa của thành ngữ. Ngoài ra, việc nghiên cứu về thành ngữ còn giúp ích rất nhiều cho việc dịch thuật. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, nhu cầu dịch thuật giữa các ngôn ngữ ngày càng tăng cao. Hiểu rõ về thành ngữ và cách chúng đƣợc sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau giúp ngƣời dịch có thể truyền đạt ý nghĩa một cách chính xác và tinh tế hơn.
Thành ngữ thƣờng chứa đựng những ý nghĩa sâu sắc và phức tạp, do đó, việc 9 nắm vững chúng là một kỹ năng quan trọng đối với bất kỳ dịch giả nào. Ở các thời điểm khác nhau trong tiến trình lịch sử nghiên cứu thành ngữ tiếng Anh, các nhà nghiên cứu đã có nhiều cách tiếp cận khác nhau với thành ngữ tiếng Anh. Cho đến nay đã có nhiều công trình trên thế giới khảo sát thành ngữ tiếng Anh dƣới nhiều góc độ khác nhau và bằng nhiều phƣơng pháp nghiên cứu khác nhau. Những nghiên cứu đầu tiên về thành ngữ tiếng Anh có xu hƣớng tập trung vào các kiểu hình dựa trên các tiêu chí cú pháp và dạng thức (Makkai và Weinreich).
Cuối thế kỷ 20 đầu thế kỷ 21 Moon đã nghiên cứu thành ngữ tiếng Anh nhƣ một hiện tƣợng từ vựng. Những nghiên cứu này thống nhất trên quan điểm cho rằng năng lực hiểu và sử dụng đúng các thành ngữ chính là chìa khóa cho việc sử dụng thành thạo ngôn ngữ nhƣ ngƣời bản địa.