Nghiên Cứu Đối Chiếu Các Phương Tiện Liên Kết Từ Vựng Trong Văn Bản Tiếng Việt Và Tiếng Anh

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu đối chiếu các phương tiện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Hoài Nam
• Người hướng dẫn: TS. Lê Tấn Thi
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đối Chiếu Phương Tiện Liên Kết Từ Vựng Trong Văn Bản Tiếng Việt Và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• TÓM TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: LỜI NÓI ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI (RATIONALE)
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU (AIMS AND OBJECTIVES)
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU (SCOPE OF STUDY)
• 1.4. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU (RESEARCH QUESTIONS)
• 1.5. ĐỊNH NGHĨA THUẬT NGỮ (DEFINITION OF TERMS)
• 1.6. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU (SIGNIFICANCE OF THE STUDY)
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN (LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND)
• 2.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU (LITERATURE REVIEW)
• 2.1.1. Một số quan điểm về ngữ trực thuộc tỉnh lược
• 2.2. Quan điểm về phép liên kết từ vựng trong tiếng Việt
• 2.2.1. Lặp từ ngữ
• 2.2.2. Từ đồng nghĩa, từ gần nghĩa và từ trái nghĩa
• 2.2.2.1. Từ đồng nghĩa
• 2.2.2.2. Từ gần nghĩa
• 2.2.2.3. Từ trái nghĩa
• 2.2.3. Phối hợp từ ngữ/ kết ngôn
• 2.2.4. Vai trò của liên kết đối với nội dung của một văn bản
• 2.3. Quan điểm về phép liên kết từ vựng trong tiếng Anh
• 2.3.1. Phép lặp từ vựng
• 2.3.2. Tính kết nối của từ vựng
• 2.3.3. Sự phối ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU (RESEARCH METHODS)
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU (METHODOLOGY)
• 3.2. CHỌN LỌC VÀ PHÂN TÍCH DỮ LIỆU (DATA COLLECTION AND ANALYSIS)
• 3.3. ĐỘ TIN CẬY VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA NGHIÊN CỨU (RELIABILITY AND VALIDITY OF THE STUDY)
• 4. CHƯƠNG 4: THẢO LUẬN VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU (FINDINGS AND DISCUSSION)
• 4.1. PHƯƠNG TIỆN LIÊN KẾT TỪ VỰNG CỦA NGỮ TRỰC THUỘC TỈNH LƯỢC TRONG VĂN BẢN TRUYỆN TIẾNG VIỆT
• 4.1.1. PHÉP LẶP TỪ VỰNG (REITERATION)
• 4.1.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.1.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.1.4. Từ đồng nghĩa (Synonym)
• 4.1.1.4.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.1.4.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.1.4.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là kết từ (conjunction)
• 4.1.1.5. Từ khái quát (General word)
• 4.1.1.5.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.1.5.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.2. TÍNH KẾT NỐI CỦA TỪ VỰNG (LEXICAL RELATIONS)
• 4.1.2.1. Không liên quan (Unrelated)
• 4.1.2.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.2.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.3. SỰ KẾT TỐ (COLLOCATION)
• 4.1.3.1. Ngữ đồng chi phối và ngữ đồng lệ thuộc (Super-ordinates and co-hyponym)
• 4.1.3.1.1. Ngữ đồng lệ thuộc (Co-hyponym)
• 4.1.3.1.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.1.3.1.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.1.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.3.1.1.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là câu nghi vấn (Interrogative sentence)
• 4.1.3.2. Chuỗi theo trình tự và phi trình tự (Ordered and unordered series)
• 4.1.3.2.1. Chuỗi trình tự (Ordered series)
• 4.1.3.2.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.2.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là kết từ (conjunction)
• 4.1.3.2.2. Chuỗi phi trình tự (Unordered series)
• 4.1.3.2.2.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.1.3.2.2.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là giới từ (preposition)
• 4.1.3.2.2.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.3.2.2.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là phụ từ (adjunct)
• 4.1.3.2.2.5. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là kết từ (conjunction)
• 4.1.3.3. Kết tố giữa bộ phận và tổng thể hoặc bộ phận với bộ phận (Part to whole and part to part collocation)
• 4.1.3.3.1. Kết tố giữa bộ phận và tổng thể (Part to whole)
• 4.1.3.3.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.3.2. Kết tố giữa bộ phận với bộ phận (Part to part collocation)
• 4.1.3.3.2.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.4. Hình thức kết tố khác (Other types of collocation)
• 4.1.3.4.1. Ngữ tương phản (Oppositeness)
• 4.1.3.4.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.1.3.4.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.4.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.3.4.2. Mẫu tương đồng (Similar patterns)
• 4.1.3.4.2.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.4.2.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.1.3.4.3. Chuỗi liên kết (Cohesive chains)
• 4.1.3.4.3.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.1.3.4.3.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.1.3.4.3.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là kết từ (conjunction)
• 4.1.3.4.3.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.2. PHƯƠNG TIỆN LIÊN KẾT TỪ VỰNG CỦA NGỮ TRỰC THUỘC TỈNH LƯỢC TRONG VĂN BẢN TRUYỆN TIẾNG ANH
• 4.2.1. PHÉP LẶP TỪ VỰNG (REITERATION)
• 4.2.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.2.1.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là đại từ bất định (indefinite pronoun)
• 4.2.1.5. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là đại từ (pronoun)
• 4.2.1.6. Từ đồng nghĩa (Synonym)
• 4.2.1.6.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.1.6.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.1.6.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là trạng từ so sánh (comparative adverb)
• 4.2.1.7. Từ khái quát (General word)
• 4.2.1.7.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.2. TÍNH KẾT NỐI CỦA TỪ VỰNG (LEXICAL RELATIONS)
• 4.2.2.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.2.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là giới từ (prepositional)
• 4.2.2.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là trạng từ (adverb)
• 4.2.2.4. Không liên quan (Unrelated)
• 4.2.2.4.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.2.3. SỰ KẾT TỐ (COLLOCATION)
• 4.2.3.1. Ngữ đồng chi phối và ngữ đồng lệ thuộc (Super-ordinates and co-hyponym)
• 4.2.3.1.1. Ngữ đồng lệ thuộc (Co-hyponym)
• 4.2.3.1.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.1.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.3.2. Chuỗi theo trình tự và phi trình tự (Ordered and unordered series)
• 4.2.3.2.1. Chuỗi trình tự (Ordered series)
• 4.2.3.2.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.2.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.3.2.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.2.3.2.1.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là trạng từ (adverb)
• 4.2.3.2.1.5. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là hiện tại phân từ (present participle)
• 4.2.3.2.1.6. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là quá khứ phân từ (past participle)
• 4.2.3.2.1.7. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là thành ngữ (idiom)
• 4.2.3.3. Kết tố giữa bộ phận và tổng thể hoặc bộ phận với bộ phận (Part to whole and part to part collocation)
• 4.2.3.3.1. Kết tố giữa bộ phận và tổng thể (Part to whole collocation)
• 4.2.3.3.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.3.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là tính từ (adjective)
• 4.2.3.4. Hình thức kết tố khác (Other types of collocation)
• 4.2.3.4.1. Ngữ tương phản (Oppositeness)
• 4.2.3.4.1.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.4.1.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là trạng từ (adverb)
• 4.2.3.4.1.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là giới từ (preposition)
• 4.2.3.4.1.4. Ngữ trực thuộc tỉnh lược kết từ (conjunction)
• 4.2.3.4.2. Mẫu tương đồng (Similar patterns)
• 4.2.3.4.2.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.4.2.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.3.4.2.3. Ngữ trực thuộc tỉnh lược ngữ tính từ (adjective phrase)
• 4.2.3.4.3. Chuỗi liên kết (Cohesive chains)
• 4.2.3.4.3.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 4.2.3.4.3.2. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ động từ (verb phrase)
• 4.2.3.4.4. Tính đa dạng hình thái (Morphological variants)
• 4.2.3.4.4.1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là ngữ danh từ (noun phrase)
• 5. CHƯƠNG 5
• 5.1. TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.2. ĐÓNG GÓP KHOA HỌC CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.3. HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• 5.4. ĐỀ XUẤT NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đối Chiếu Phương Tiện Liên Kết

Nghiên cứu về phương tiện liên kết từ vựng trong văn bản, đặc biệt là văn bản truyện, là một lĩnh vực quan trọng cần được chú trọng. Hiện tượng tỉnh lược, một yếu tố phổ biến trong các tác phẩm như tiểu thuyết và truyện ngắn, tạo ra sự phức tạp trong việc giải mã tính liên kết của văn bản. Việc nắm bắt các phương tiện này, đặc biệt trong ngữ cảnh ngữ trực thuộc tỉnh lược, là cần thiết để hiểu rõ cấu trúc và ý nghĩa của văn bản. Nghiên cứu này hướng đến việc giải mã các phương tiện liên kết từ vựng trong cả tiếng Việt và tiếng Anh, góp phần vào việc nghiên cứu ngôn ngữ một cách sâu sắc hơn. Như Trần Ngọc Thêm đã nhấn mạnh (1999), việc giải mã phương tiện liên kết là chìa khóa để hiểu nội dung văn bản. Việc này đặc biệt quan trọng đối với các cấu trúc tỉnh lược, nơi ý nghĩa không hoàn chỉnh nếu không xem xét ngữ cảnh xung quanh. Nghiên cứu này, vì vậy, mang tính ứng dụng cao trong việc giải mã ý nghĩa và cấu trúc của văn bản truyện, tiểu thuyết.

1.1. Tầm Quan Trọng của Liên Kết Văn Bản Trong Ngữ Cảnh

Trong quá trình đọc và giải thích văn bản, người đọc thường gặp phải những cấu trúc ngữ trực thuộc tỉnh lược như "Không biết." hoặc "No speech or songs.". Nếu không hiểu được tính liên kết của chúng trong văn bản, việc giải mã ý nghĩa trở nên khó khăn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu và hiểu rõ các phương tiện liên kết từ vựng, đặc biệt là trong ngữ cảnh của ngữ trực thuộc tỉnh lược. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp phân tích để giải quyết vấn đề này, góp phần nâng cao khả năng đọc hiểu văn bản.

1.2. Ứng Dụng Nghiên Cứu Trong Giảng Dạy Ngôn Ngữ và Dịch Thuật

Nghiên cứu về phương tiện liên kết từ vựng không chỉ có ý nghĩa trong việc phân tích văn bản mà còn có ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy ngôn ngữ và dịch thuật. Hiểu rõ các phương tiện liên kết giúp người học ngôn ngữ cải thiện kỹ năng đọc hiểu và viết, đồng thời giúp người dịch tạo ra những bản dịch chính xác và tự nhiên. Việc đối chiếu ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Anh giúp làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt, từ đó đưa ra những phương pháp giảng dạy và dịch thuật hiệu quả hơn.

II. Cách Xác Định Vấn Đề Thách Thức Liên Kết Từ Vựng

Mặc dù liên kết từ vựng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên tính mạch lạc cho văn bản, việc xác định và phân tích chúng không phải lúc nào cũng dễ dàng. Sự đa dạng trong cách sử dụng phương tiện liên kết, đặc biệt là trong ngữ trực thuộc tỉnh lược, tạo ra những thách thức không nhỏ cho người đọc và người nghiên cứu. Hơn nữa, sự khác biệt về văn hóa và tư duy giữa tiếng Việt và tiếng Anh có thể dẫn đến những cách diễn đạt khác nhau, gây khó khăn trong việc đối chiếu ngôn ngữ. Theo Diệp Quang Ban (2009), việc lựa chọn từ ngữ có trước để liên kết với câu mới là một quá trình phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Khó Khăn Trong Giải Mã Ngữ Trực Thuộc Tỉnh Lược Tiếng Việt

Ngữ trực thuộc tỉnh lược trong tiếng Việt, với đặc trưng là sự lược bỏ các thành phần câu, đòi hỏi người đọc phải dựa vào ngữ cảnh và kiến thức nền để khôi phục lại ý nghĩa đầy đủ. Điều này có thể gây khó khăn cho người đọc, đặc biệt là những người không quen thuộc với văn hóa và tư duy Việt Nam. Việc thiếu thông tin rõ ràng trong câu tỉnh lược có thể dẫn đến những hiểu lầm hoặc diễn giải sai lệch.

2.2. Thách Thức Khi Phân Tích Liên Kết Từ Vựng Trong Tiếng Anh

Trong tiếng Anh, việc phân tích liên kết từ vựng cũng gặp phải những thách thức riêng. Sự đa dạng về từ vựng và cấu trúc câu, cùng với việc sử dụng các phương tiện liên kết một cách tinh tế, đòi hỏi người đọc phải có vốn từ vựng phong phú và khả năng phân tích cú pháp tốt. Ngoài ra, sự khác biệt về văn hóa và tư duy giữa các quốc gia nói tiếng Anh cũng có thể ảnh hưởng đến cách diễn giải văn bản.

2.3. Sự Khác Biệt Ngữ Pháp Gây Khó Khăn Cho Đối Chiếu Ngôn Ngữ

Đối chiếu ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Anh, dù mang lại nhiều lợi ích, cũng gặp phải những khó khăn nhất định. Sự khác biệt về ngữ pháp, từ vựng, và cách diễn đạt có thể gây trở ngại cho việc tìm ra những tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Việc chuyển ngữ từ tiếng Việt sang tiếng Anh hoặc ngược lại đòi hỏi người dịch phải có kiến thức sâu rộng về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đối Chiếu Hiệu Quả Liên Kết Từ Vựng

Nghiên cứu đối chiếu về phương tiện liên kết từ vựng đòi hỏi một phương pháp tiếp cận bài bản và khoa học. Việc thu thập và phân tích dữ liệu, kết hợp với việc áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ học, là rất quan trọng để đạt được kết quả chính xác và có giá trị. Phương pháp này bao gồm việc chọn lọc các đoạn văn bản phù hợp, phân tích cú pháp và ngữ nghĩa, và so sánh các phương tiện liên kết được sử dụng trong tiếng Việt và tiếng Anh. Đồng thời, cần xem xét yếu tố văn hóa và tư duy để hiểu rõ hơn về cách diễn đạt trong từng ngôn ngữ.

3.1. Thu Thập và Phân Tích Dữ Liệu Văn Bản Học

Quá trình thu thập dữ liệu bao gồm việc chọn lọc các đoạn văn bản từ các nguồn khác nhau, đảm bảo tính đa dạng và đại diện cho cả tiếng Việt và tiếng Anh. Sau khi thu thập, dữ liệu sẽ được phân tích cú pháp và ngữ nghĩa để xác định các phương tiện liên kết từ vựng được sử dụng. Quá trình này đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác để đảm bảo tính tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Sử Dụng Lý Thuyết Ngôn Ngữ Học Đối Chiếu Phân Tích

Áp dụng các lý thuyết ngôn ngữ học đối chiếu, như lý thuyết về liên kết văn bản của Halliday và Hasan, giúp cung cấp một khung tham chiếu để phân tích và so sánh các phương tiện liên kết từ vựng trong tiếng Việt và tiếng Anh. Các lý thuyết này giúp xác định các loại liên kết, cách chúng hoạt động, và ảnh hưởng của chúng đến tính mạch lạc của văn bản.

3.3. Kết Hợp Phân Tích Định Tính và Định Lượng

Để có được cái nhìn toàn diện, nghiên cứu kết hợp cả phân tích định tính và định lượng. Phân tích định tính tập trung vào việc mô tả và giải thích các phương tiện liên kết từ vựng, trong khi phân tích định lượng sử dụng các số liệu thống kê để đánh giá tần suất và mức độ quan trọng của chúng. Việc kết hợp cả hai phương pháp giúp tăng cường tính khách quan và thuyết phục của kết quả nghiên cứu.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Nghiên Cứu Dịch Thuật và Giảng Dạy

Kết quả của nghiên cứu đối chiếu phương tiện liên kết từ vựng có nhiều ứng dụng thực tế trong dịch thuật và giảng dạy. Trong dịch thuật, việc hiểu rõ các phương tiện liên kết giúp người dịch tạo ra những bản dịch chính xác và tự nhiên, đồng thời đảm bảo tính mạch lạc của văn bản đích. Trong giảng dạy, kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các tài liệu và phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn, giúp người học ngôn ngữ cải thiện kỹ năng đọc hiểu và viết.

4.1. Cải Thiện Chất Lượng Dịch Thuật Nhờ Hiểu Rõ Liên Kết

Việc nắm vững các phương tiện liên kết từ vựng giúp người dịch tránh được những lỗi thường gặp, như dịch sai nghĩa hoặc làm mất đi tính mạch lạc của văn bản gốc. Bằng cách hiểu rõ cách các phương tiện liên kết hoạt động trong cả tiếng Việt và tiếng Anh, người dịch có thể tạo ra những bản dịch chính xác, tự nhiên và dễ hiểu.

4.2. Phát Triển Phương Pháp Giảng Dạy Ngôn Ngữ Hiệu Quả

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các phương pháp giảng dạy ngôn ngữ hiệu quả hơn, đặc biệt là trong việc dạy kỹ năng đọc hiểu và viết. Bằng cách tập trung vào các phương tiện liên kết từ vựng, giáo viên có thể giúp học sinh cải thiện khả năng hiểu văn bản và tạo ra những văn bản mạch lạc và logic.

4.3. Xây Dựng Tài Liệu Tham Khảo Về Từ Vựng Học Đối Chiếu

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các tài liệu tham khảo về từ vựng học đối chiếu, cung cấp cho người học ngôn ngữ và người dịch những thông tin hữu ích về các phương tiện liên kết từ vựng trong tiếng Việt và tiếng Anh. Các tài liệu này có thể bao gồm các ví dụ minh họa, các bài tập thực hành, và các hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng các phương tiện liên kết một cách hiệu quả.

V. Đóng Góp Khoa Học và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Nghiên cứu này đóng góp vào lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu bằng cách cung cấp một cái nhìn sâu sắc về các phương tiện liên kết từ vựng trong tiếng Việt và tiếng Anh, đặc biệt là trong ngữ cảnh ngữ trực thuộc tỉnh lược. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo, tập trung vào các khía cạnh khác nhau của liên kết văn bản hoặc mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngôn ngữ khác.

5.1. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mở Rộng Về Tính Liên Kết

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến tính liên kết của văn bản, như yếu tố văn hóa, yếu tố tâm lý, hoặc yếu tố xã hội. Ngoài ra, cũng có thể nghiên cứu về cách các phương tiện liên kết từ vựng được sử dụng trong các loại văn bản khác nhau, như văn bản khoa học, văn bản báo chí, hoặc văn bản quảng cáo.

5.2. Phát Triển Công Cụ Hỗ Trợ Phân Tích Liên Kết Văn Bản

Một hướng nghiên cứu khác là phát triển các công cụ hỗ trợ phân tích liên kết văn bản tự động, sử dụng các kỹ thuật xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và học máy (machine learning). Các công cụ này có thể giúp người nghiên cứu và người dịch tiết kiệm thời gian và công sức trong việc phân tích văn bản và xác định các phương tiện liên kết từ vựng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngôn ngữ học hiện đại, việc nghiên cứu các phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh đóng vai trò quan trọng trong việc giải mã cấu trúc và ngữ nghĩa của văn bản. Hiện tượng tỉnh lược phổ biến trong các tác phẩm văn học như tiểu thuyết, truyện ngắn, tuy nhiên, các phương tiện liên kết từ vựng trong các cấu trúc này chưa được khai thác sâu sắc, đặc biệt là trong ngôn ngữ so sánh giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích, đối chiếu các phương tiện liên kết từ vựng qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện của hai ngôn ngữ, từ đó làm rõ cấu trúc, chức năng liên kết và ứng dụng vào công tác dịch thuật, giải mã ngữ nghĩa.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh được chọn lọc từ các tác giả có uy tín, với dữ liệu thu thập trong khoảng thời gian gần đây, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Nghiên cứu không chỉ dừng lại ở phân tích định tính mà còn sử dụng phương pháp định lượng để lượng hóa tần suất xuất hiện các phương tiện liên kết, giúp đánh giá chính xác mức độ phổ biến và đặc điểm của từng loại liên kết. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao kỹ năng nghiên cứu khoa học, cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn cho các nhà ngôn ngữ học, dịch giả và những người làm công tác phân tích văn bản, góp phần phát triển ngôn ngữ học so sánh và ứng dụng trong giáo dục ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng về phương tiện liên kết từ vựng và ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản của Halliday M.A.K và Hassan R. (1994) cùng các công trình của Trần Ngọc Thêm (1999) và Diệp Quang Ban (2009). Lý thuyết về phép liên kết từ vựng bao gồm ba thành phần chính: phép lặp từ vựng (reiteration), tính kết nối của từ vựng (lexical relations) và sự phối ngữ (collocation).

• Phép lặp từ vựng: Bao gồm lặp nguyên dạng, từ đồng nghĩa, từ khái quát, giúp liên kết các câu chứa từ vựng có quan hệ quy chiếu hoặc tương đồng.
• Tính kết nối của từ vựng: Mô tả các mối quan hệ từ vựng như đồng nghĩa, trái nghĩa, gần nghĩa, không liên quan nhưng vẫn tạo ra sự liên kết trong văn bản.
• Phối ngữ: Là sự liên kết dựa trên sự xuất hiện đồng thời của các từ vựng có quan hệ hệ thống, như quan hệ nhân quả, định vị, loại hình, tạo nên chuỗi liên kết phong phú.

Ngoài ra, nghiên cứu còn vận dụng khái niệm ngữ trực thuộc tỉnh lược (dependent minor sentences) để phân tích các phát ngôn không hoàn chỉnh về cấu trúc nhưng có vai trò liên kết trong văn bản truyện. Các khái niệm chính bao gồm: ngữ danh từ, ngữ động từ, ngữ tính từ, kết từ, câu nghi vấn, chuỗi liên kết trình tự và phi trình tự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp đối chiếu kết hợp phân tích định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ các văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh của các tác giả có uy tín, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Cỡ mẫu bao gồm các từ, cụm từ, mệnh đề, câu có cấu trúc tỉnh lược và chứa các phương tiện liên kết từ vựng.

Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào các mẫu có đặc điểm ngữ trực thuộc tỉnh lược đa dạng về chức năng và hình thức. Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước: đọc kỹ, ghi chép, phân loại các phương tiện liên kết từ vựng, so sánh giữa hai ngôn ngữ, đồng thời sử dụng bảng biểu để lượng hóa tần suất xuất hiện.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2023-2024, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, tổng hợp và viết báo cáo. Phương pháp miêu tả và phân tích hỗ trợ việc trình bày kết quả một cách rõ ràng, khoa học, đồng thời đảm bảo tính khả thi và độ tin cậy của nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phép lặp từ vựng là phương tiện liên kết phổ biến nhất trong cả hai ngôn ngữ
   Trong văn bản truyện tiếng Việt, ngữ trực thuộc tỉnh lược danh từ và động từ được lặp lại với tần suất khoảng 45%, tạo sự liên kết chặt chẽ giữa các phát ngôn. Ví dụ, cụm danh từ “Thể xác đàn bà” liên kết với “thể xác hồi sinh” (Nguyễn Thị Thu Huệ, 2004). Tương tự, trong tiếng Anh, các động từ lược như “Đung đưa” (swaying) cũng được lặp lại để nhấn mạnh hành động chính.

2. Từ đồng nghĩa và từ khái quát đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng liên kết từ vựng
   Từ đồng nghĩa chiếm khoảng 25% trong các phương tiện liên kết được phát hiện, giúp bổ sung ý nghĩa và tạo sự đa dạng trong liên kết. Ví dụ, động từ “Tát mãi” liên kết với “tám thằng” trong tiếng Việt, còn trong tiếng Anh, từ khái quát như “thing” được sử dụng để tránh lặp lại từ ngữ cụ thể.

3. Tính kết nối của từ vựng thể hiện qua các mối quan hệ đa dạng, bao gồm cả liên kết không liên quan trực tiếp
   Khoảng 15% các trường hợp liên kết không dựa trên quy chiếu đồng nhất nhưng vẫn tạo ra sự liên kết hiệu quả, như trong ví dụ “Cắn chặt môi” liên kết với chủ tố “chị” trong tiếng Việt, thể hiện sự biểu cảm sâu sắc.

4. Phối ngữ và chuỗi liên kết trình tự, phi trình tự góp phần tạo nên sự mạch lạc và nhịp điệu cho văn bản
   Chuỗi liên kết trình tự chiếm khoảng 10% trong dữ liệu, thể hiện qua các động từ nối tiếp hành động như “Lại đi”, “Đập tan” trong tiếng Việt, tương tự trong tiếng Anh với các chuỗi từ vựng liên quan. Chuỗi phi trình tự cũng được sử dụng để tạo hiệu ứng biểu cảm và nhấn mạnh trạng thái tâm lý nhân vật.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phép lặp từ vựng là phương tiện liên kết chủ đạo trong cả hai ngôn ngữ, phù hợp với quan điểm của Halliday và Hassan (1994). Sự đa dạng trong các hình thức liên kết từ đồng nghĩa, từ khái quát và phối ngữ phản ánh tính phong phú của ngôn ngữ truyện ngắn, tiểu thuyết. Việc xuất hiện các liên kết không liên quan trực tiếp cho thấy sự linh hoạt trong cách sử dụng ngôn ngữ để tạo hiệu ứng biểu cảm và nhấn mạnh nội dung.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, nghiên cứu này mở rộng phạm vi phân tích bằng cách kết hợp định tính và định lượng, đồng thời tập trung vào khía cạnh so sánh giữa tiếng Việt và tiếng Anh, điều mà các công trình trước chưa làm sâu sắc. Việc trình bày dữ liệu qua bảng biểu giúp minh họa rõ ràng tần suất và đặc điểm của từng loại liên kết, hỗ trợ việc phân tích và diễn giải kết quả.

Ý nghĩa của các phát hiện không chỉ nằm ở việc làm rõ cấu trúc ngữ trực thuộc tỉnh lược mà còn góp phần nâng cao hiệu quả trong dịch thuật, phân tích văn bản và giảng dạy ngôn ngữ, đặc biệt trong việc giải mã các phát ngôn không hoàn chỉnh về cấu trúc nhưng giàu ý nghĩa liên kết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nghiên cứu về ngữ trực thuộc tỉnh lược trong giảng dạy ngôn ngữ
   Các cơ sở giáo dục nên tích hợp nội dung về phương tiện liên kết từ vựng và ngữ trực thuộc tỉnh lược vào chương trình đào tạo ngôn ngữ học và dịch thuật nhằm nâng cao kỹ năng phân tích văn bản cho sinh viên trong vòng 1-2 năm tới.

2. Phát triển công cụ hỗ trợ phân tích ngôn ngữ tự động dựa trên các phương tiện liên kết từ vựng
   Các tổ chức nghiên cứu và công nghệ ngôn ngữ nên hợp tác xây dựng phần mềm nhận diện và phân tích ngữ trực thuộc tỉnh lược, giúp tăng hiệu quả xử lý văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh trong vòng 3 năm.

3. Khuyến khích nghiên cứu so sánh sâu rộng hơn giữa các ngôn ngữ khác nhau về hiện tượng tỉnh lược và liên kết từ vựng
   Các nhà nghiên cứu nên mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngôn ngữ khác để làm rõ tính phổ quát và đặc thù của hiện tượng này, góp phần phát triển ngôn ngữ học so sánh trong 5 năm tới.

4. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công tác dịch thuật và phân tích văn bản chuyên sâu
   Các dịch giả và nhà phân tích văn bản nên áp dụng các phát hiện về phương tiện liên kết từ vựng để nâng cao chất lượng dịch thuật và hiểu sâu sắc hơn về cấu trúc, ngữ nghĩa của văn bản truyện, đặc biệt trong các dự án dịch thuật văn học trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học và Dịch thuật
   Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về phương tiện liên kết từ vựng và ngữ trực thuộc tỉnh lược, giúp nâng cao kỹ năng phân tích và dịch thuật văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học so sánh
   Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến liên kết văn bản, hiện tượng tỉnh lược và so sánh ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Anh.

3. Dịch giả và biên tập viên văn học
   Hiểu rõ các phương tiện liên kết từ vựng giúp dịch giả xử lý chính xác các cấu trúc tỉnh lược, đảm bảo tính mạch lạc và sắc thái ngữ nghĩa trong bản dịch.

4. Nhà phát triển công nghệ ngôn ngữ và xử lý ngôn ngữ tự nhiên
   Các kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong việc xây dựng các công cụ phân tích ngôn ngữ tự động, nhận diện cấu trúc tỉnh lược và liên kết từ vựng trong văn bản truyện.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngữ trực thuộc tỉnh lược là gì và tại sao nó quan trọng trong văn bản truyện?
   Ngữ trực thuộc tỉnh lược là các phát ngôn không hoàn chỉnh về cấu trúc nhưng có vai trò liên kết trong văn bản. Nó giúp tạo sự cô đọng, nhấn mạnh ý nghĩa và duy trì tính mạch lạc trong truyện.

2. Phép lặp từ vựng khác gì so với từ đồng nghĩa trong liên kết văn bản?
   Phép lặp từ vựng là việc sử dụng lại từ hoặc cụm từ đã xuất hiện trước đó, còn từ đồng nghĩa là dùng từ có nghĩa tương tự để tránh lặp lại và làm phong phú ngôn ngữ, cả hai đều tạo liên kết nhưng theo cách khác nhau.

3. Tính kết nối của từ vựng có nhất thiết phải dựa trên quy chiếu đồng nhất không?
   Không nhất thiết. Có những liên kết từ vựng không dựa trên quy chiếu đồng nhất nhưng vẫn tạo ra sự liên kết hiệu quả nhờ vào mối quan hệ ngữ nghĩa hoặc phối ngữ.

4. Chuỗi liên kết trình tự và phi trình tự có vai trò gì trong văn bản truyện?
   Chuỗi trình tự tạo nhịp điệu và sự liên tục trong hành động, còn chuỗi phi trình tự giúp thể hiện trạng thái tâm lý, cảm xúc hoặc các hành động không theo trình tự thời gian, làm tăng tính biểu cảm.

5. Làm thế nào kết quả nghiên cứu này hỗ trợ công tác dịch thuật?
   Hiểu rõ các phương tiện liên kết từ vựng và cấu trúc tỉnh lược giúp dịch giả nhận diện và chuyển tải chính xác các phát ngôn không hoàn chỉnh, duy trì tính mạch lạc và sắc thái ngữ nghĩa trong bản dịch.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ các phương tiện liên kết từ vựng qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh, với phép lặp từ vựng chiếm ưu thế.
• Phân tích so sánh cho thấy sự tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng các phương tiện liên kết, góp phần làm phong phú ngôn ngữ truyện ngắn, tiểu thuyết.
• Kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong dịch thuật, phân tích văn bản và giảng dạy ngôn ngữ.
• Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức và ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực ngôn ngữ học và công nghệ ngôn ngữ.
• Khuyến khích mở rộng nghiên cứu so sánh với các ngôn ngữ khác để phát triển sâu rộng hơn lĩnh vực ngôn ngữ học so sánh.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, các nhà khoa học và giảng viên nên áp dụng kết quả vào giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu và phát triển công cụ hỗ trợ phân tích ngôn ngữ tự động. Hãy bắt đầu áp dụng những kiến thức này để nâng cao hiệu quả công tác nghiên cứu và ứng dụng ngôn ngữ trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LỜI NÓI ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI (RATIONALE) Hiện tượng tỉnh lược trong văn bản là một hiện tượng phổ biến trong các tác phẩm như tiểu thuyết, truyện ngắn. Tuy vậy, để nắm bắt được các phương tiện liên kết từ vựng của các hiện tượng ngôn ngữ trong văn bản nói chung, đặc biệt là văn bản truyện, tiểu thuyết là một vấn đề cần được chú trọng nghiên cứu. Việc này trước hết nhằm giải mã các phương tiện liên kết từ vựng của các hình thức ngữ trực thuộc thường được sử dụng trong văn bản truyện, tiểu thuyết (Trần Ngọc Thêm, 1999) kế đến ứng dụng vào việc giải mã nội dung của các hình thức ngữ trực thuộc nhằm ứng dụng vào công tác nghiên cứu ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Anh.

Dưới đây là một số ví dụ liên quan đến ngữ trực thuộc tỉnh lược. “Tôi lắc đầu ngầy ngậy.” (Nguyễn Thị Thu Huệ (2001, tr.7) Trong ví dụ trên, các từ in nghiêng đậm được Trần Ngọc Thêm (1999, tr.184- 212), Diệp Quang Ban (2009, tr. 376 - 378) định danh là ngữ trực thuộc tỉnh lược, chứa từ loại động từ ở dạng phủ định. Lý do đây là một cấu trúc được lược ngữ.

Tự thân các cấu trúc tỉnh lược này không hoàn chỉnh về cả mặt nghĩa và cấu trúc mà phải dựa vào văn bản xung quanh, đi trước hoặc đi sau để giải mã cả bình diện cấu trúc và ngữ nghĩa. Trong tiếng Anh hiện tượng này cũng phổ biến, đặc biệt trong các văn bản truyện ngắn, tiểu thuyết. “There was no sound during the nights. No speech or songs.” (Không có thanh âm trong những đêm ấy.

Không có lời nói hoặc bài ca”) (Michael Ondaatje,1993, tr.6) 2 Trong ví dụ trên, hình thức ngữ trực thuộc là cụm danh từ. Tuy vậy trong quá trình học tập ngôn ngữ các hiện tượng ngôn ngữ bất quy như vậy thường ít được chú trọng, quan tâm và giải thích một cách thấu đáo - so với các cấu trúc hợp quy - về phương tiện liên kết từ vựng trong văn bản. Việc giải thích các kết cấu ngôn ngữ ấy cho người học thường dừng ở mức độ chung chung, thứ yếu, ít quan tâm trong khi hiện tượng này lại xuất hiện trong các văn bản truyện ngắn hay tiểu thuyết, những dữ liệu phục vụ, làm tài liệu cho các môn đọc, nghe, nói, dịch, phân tích văn bản v.v… Vậy nên, việc bắt gặp những ngữ trực thuộc tỉnh lược như “Không biết.” hay “No speech or songs.” trong văn bản, người đọc sẽ khó giải mã ngữ nghĩa, nếu không hiểu được tính liên kết của chúng trong văn bản. Theo nhận định trên, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài dựa trên lý thuyết về diễn ngôn và ngữ trực thuộc trong cả hai ngôn ngữ để giải mã những vấn đề còn thắc mắc và ứng dụng vào việc sử dụng ngôn ngữ.

Do vậy, trong khuôn khổ nghiên cứu này, chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu đối chiếu các Phương tiện liên kết từ vựng thông qua Ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng tiếng Việt và tiếng Anh”. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU (AIMS AND OBJECTIVES) Trong báo cáo này, chúng tôi tập trung nghiên cứu so sánh, đối chiếu các phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh. Việc nghiên cứu được chúng tôi tiến hành với mục đích đầu tiên là giải mã cấu trúc, hình thức của ngữ trực thuộc tỉnh lược và tiếp theo là phân tích, xác định phương tiện liên kết của chúng với các phát ngôn trong văn bản. Kết quả nghiên cứu nhằm ứng dụng vào việc giải mã cấu trúc và chức năng liên kết văn bản của ngữ trực trực thuộc tỉnh lược nhằm ứng dụng vào công tác liên quan đến ngôn ngữ.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU (SCOPE OF STUDY) 3 Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược như danh từ, tính từ, động từ v.v… trong các văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh. Ngữ liệu được chọn để nghiên cứu và đối chiếu là dữ liệu trong các văn bản truyện tiếng Việt và tiếng Anh. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU (RESEARCH QUESTIONS) a. Phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng Việt là gì? b.

Phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản truyện tiếng Anh là gì? c. Sự tương đồng và dị biệt về phương tiện liên kết từ vựng thông qua ngữ trực thuộc tỉnh lược trong truyện ngắn tiếng Việt và tiếng Anh là gì? 1. ĐỊNH NGHĨA THUẬT NGỮ (DEFINITION OF TERMS) Liên quan đến thuật ngữ trong đề tài nghiên cứu, trong tiếng Anh Halliday M. Trong tiếng Việt, Trần Ngọc Thêm (1999) và Diệp Quang Ban (1998, 2009) sử dụng cả hai thuật ngữ “phép liên kết từ vựng” hoặc “phương tiện liên kết từ vựng”.

Theo Diệp Quang Ban (2009). Giao tiếp diễn ngôn và cấu tạo văn bản. Hà Nội: Nxb Giáo Dục Việt Nam, tr.381, phép liên kết từ vựng đề cập đến vấn đề lựa chọn những từ ngữ từ vựng tính đã có trước, và trên cơ sở đó làm cho câu chứa từ ngữ có trước với câu chứa từ ngữ mới được chọn này liên kết với nhau. Ý NGHĨA CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU (SIGNIFICANCE OF THE STUDY) 4 Việc nghiên cứu trước hết giúp chúng tôi có cơ hội hệ thống được các kiểu ngữ trực thuộc tỉnh lược, đa dạng về cấu trúc, phức hợp về các mối liên kết, tồn tại một cách sinh động trong các văn bản truyện trong cả hai ngôn ngữ.

Kế đến, việc giải mã cấu trúc nội tại cũng như mối liên kết ngoại vi của các kết cấu này để có cái nhìn xuyên suốt trên bình diện liên kết đối với cấu trúc ngữ trực thuộc tỉnh lược trong văn bản. Qua việc giải mã đặc điểm ngôn ngữ học các kiểu cấu trúc này, người nghiên cứu có kinh nghiệm hơn trong việc lĩnh hội và tiếp thu các ngữ trực thuộc tỉnh lược có dạng cấu trúc đặc thù cũng như mối liên kết phong phú trong các loại hình văn bản. Bên cạnh đó, người nghiên cứu còn được tích lũy thêm những kinh nghiệm trong việc kiến giải về mặt ngôn ngữ học một số cấu trúc hữu quan trọng các loại hình ngôn ngữ như ngôn ngữ khác như quảng cáo, ngôn ngữ biểu bảng. Việc nghiên cứu các cấu trúc ngữ trực thuộc tỉnh lược một cách hệ thống trên bình diện so sánh đối chiếu ngôn ngữ học ở mức độ nào đó, về mặt thực tiễn, sẽ có những đóng góp nhất định vào việc ứng dụng liên quan đến ngôn ngữ học văn bản.

5 CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN (LITERATURE REVIEW AND THEORETICAL BACKGROUND) 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU (LITERATURE REVIEW) Trong những thập niên gần đây, ngữ trực thuộc tỉnh lược tỉnh lược là một trong số các đề tài nổi trội được các nhà ngôn ngữ học trên thế giới quan tâm và nghiên cứu, đặc biệt ở hai ngôn ngữ Anh và Việt. Trong Tiếng Anh, mặc dù đây hiện tượng ngôn ngữ phổ biến, thế nhưng mãi đến thập niên 70, hiện tượng ngữ trực thuộc tỉnh lược mới thật sự được các nhà ngôn ngữ học quan tâm và bàn luận. Trong cuốn “A grammar of contemporary English” (Ngữ pháp tiếng Anh đương đại) được xuất bản năm 1972, Randolph Quick cùng các đồng tác giả giới thiệu hiện tượng này chưa đến một trang (tr.715) và gọi hiện tượng ngôn ngữ này là phép tỉnh lược đơn thoại (ellipsis with same speaker).

Về sau, hiện tượng này được nhóm tác giả của Quick Randolph tiếp tục bàn luận và phân loại rõ hơn, hiện tượng ngữ trực thuộc tỉnh lược cũng được gọi tên bằng các thuật ngữ đặc trưng như (i) Lược cú trong bình luận phát thanh, (ii) Lược cú trong đơn thoại,… thuộc nhóm câu bất quy tắc (irregular sentences) trong quyển “A comprehensive grammar of English language” (Tổng luận Ngữ pháp tiếng Anh) xuất bản năm 1985 (tr. Cũng trong ấn phẩm này, lần đầu tiên hiện tượng ngữ trực thuộc tỉnh lược được nhìn nhận và giới thiệu dưới cấp độ ngữ pháp văn bản (tr.1445-1454); tuy vậy, việc giới thiệu vẫn còn mang tính sơ lược, chưa tập trung vào luận giải một cách sâu sắc mà chủ yếu dựa vào việc giải thích sự chi phối của yếu tố ngôn điệu trong việc hình thành cấu trúc ngữ trực thuộc tỉnh lược. Lâu nay hiện tượng ngữ đoạn (sentences fragments) thường bị các nhà ngữ pháp học truyền thống đánh đồng với hiện tượng câu sai ngữ pháp (ungrammatical). Để phân biệt hai hiện tượng này, nhóm tác giả của Quick Radolph đã đưa ra một khái niệm mới trên cơ sở khái niệm cũ (sentences fragments) là lược ngữ (fragment 6 elliptical sentences) và chú thích rằng “khác với ngữ đoạn thường được hình thành bằng cách sử dụng dấu ngắt câu để nhấn mạnh sự gián đoạn kịch tính (a dramatic pause for emphasis), lược ngữ được sử dụng phổ biến trong văn chương và quảng cáo”.

Đồng thời, nhóm tác giả này cũng đưa ra các ví dụ để minh họa rõ nét hơn về định nghĩa của mình như sau: - He was drunk. (Hắn ta say. Và không một đồng dính túi.) - “We have all kinds of contemporary furniture. For every room in the house.” (Chúng tôi có tất cả các loại nội thất tân tiến.

Cho từng kiểu phòng trong nhà.) Trong hai ví dụ trên, hình thức ngữ trực thuộc là tính từ và cụm giới từ. Một số nhà ngôn ngữ học khác thì nhấn mạnh đến yếu tố ngữ dụng và sự lệ thuộc vào văn bản của hiện tượng ngôn ngữ trên. Kline Charles (1977, tr.97-109) chủ yếu chứng minh rằng, kiểu cấu trúc này thường được sử dụng trong các văn bản mang tính chất trang trọng, chẳng hạn như bản Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ. Tufte Virginia (1971, tr.92-93) lại tập trung vào giới thiệu một số trường hợp, trong đó có cấu trúc giới ngữ (prepositional fragment) được sử dụng.

Meyer Charles (1987, tr.124) thì cho rằng: các ngữ đoạn là kết quả của việc sử dụng dấu ngắt câu để thiết lập cấu trúc mới mà nó lệ thuộc vào câu đi trước; đồng thời ông cũng đề cập đến giới ngữ như là một thành viên của câu đi liền trước nó, được sử dụng để nhấn mạnh một ý tưởng nào đó của người viết. Riêng McArthur Tom (1996, tr.837) gọi đây là kiểu câu chính tả (orthographic sentences) và cho rằng chúng có quan hệ ngữ nghĩa gắn bó với văn bản hơn so với các câu xung quanh khác và nhấn mạnh rằng, dấu ngắt câu được dùng để phản ánh tình cảm của nhà văn được gửi gắm vào tác phẩm. Một số nhà ngôn ngữ học khác thì quan tâm đến dạng cấu trúc mệnh đề phụ thuộc biệt lập (unembedded dependent clause). Crystal David và Davy Derek (1970, tr.