Cấu Trúc Nghĩa Biểu Hiện Của Câu Có Vị Ngữ Là Vị Từ Mang Ý Nghĩa Trao/Tặng

Luận án tiến sĩ phân tích cấu trúc nghĩa của câu có vị ngữ là vị từ mang ý nghĩa trao tặng, góp phần làm rõ ngữ nghĩa trong ngôn ngữ.

• Người hướng dẫn: TS Lê Quang Thiêm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lí luận Ngôn ngữ
• Đề tài: Cấu Trúc Nghĩa Của Câu Với Vị Từ Trao/Tặng Trong Tiếng Việt Và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cấu Trúc Câu Vị Từ Trao Tặng Khái Niệm Cơ Bản

Nghiên cứu cấu trúc câu vị từ trao tặng là một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học. Nó giúp ta hiểu rõ cách thức ngữ pháp câu trao tặng và ngữ nghĩa của trao tặng được thể hiện. Câu vị từ trao tặng không chỉ đơn thuần là sự kết hợp của các từ mà là một cấu trúc phức tạp. Vị từ đóng vai trò trung tâm, chi phối các thành tố nghĩa xung quanh nó. Ngữ trị của vị từ quyết định số lượng và loại hình thành tố nghĩa trong câu. Việc nghiên cứu sâu về cấu trúc nghĩa của câu với vị từ trao/tặng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức ngôn ngữ hoạt động và cách chúng ta tư duy về các hành động trao tặng. Đây là một trong những nhóm từ vựng cơ bản của ngôn ngữ, được tiếp thu sớm ở trẻ em.

1.1. Định nghĩa Vị Từ Trao Tặng và Vai Trò Trung Tâm

Vị từ trao tặng là các động từ chỉ hành động chuyển giao quyền sở hữu hoặc lợi ích từ một chủ thể sang một đối tượng khác. Các động từ trao tặng đóng vai trò trung tâm, chi phối cấu trúc câu vị từ trao tặng. Ví dụ, các từ như "cho", "tặng", "biếu" (tiếng Việt) và "give", "offer", "donate" (tiếng Anh). Theo Lâm Quang Đông, vị từ đóng vai trò trung tâm, chi phối các thành tố nghĩa xung quanh nó. Ngữ trị của vị từ (gồm kết trị và diễn trị) quyết định số lượng các thành tố nghĩa xung quanh nó. Vị từ là cái lõi xâu chuỗi, liên kết quan hệ giữa các tham thể với nhau để thể hiện một sự tình nào đó. Vị từ càng đa trị thì cấu trúc càng phức tạp.

1.2. Các Thành Tố Nghĩa Cơ Bản Trong Câu Trao Tặng

Câu vị từ trao tặng thường bao gồm ba thành tố nghĩa cơ bản: donor (người cho), recipient (người nhận), và gift (vật được trao). Các thành tố này có mối quan hệ mật thiết với vị từ. Ví dụ: "Ông A tặng bà B món quà C". Trong đó, Ông A là người cho, bà B là người nhận, và món quà C là vật được trao. Theo Cao Xuân Hạo, trong các thành tố nghĩa tham gia cấu trúc nghĩa của câu có những thành tố bắt buộc và những thành tố tùy nghi. Diễn tố, tham thể, hoặc các diễn tố cú pháp là những thành tố bắt buộc, và những thành tố tùy nghi như thời gian, không gian, cách thức được gọi là chu tố.

II. Thách Thức Phân Tích Cấu Trúc Câu Trao Tặng Ngữ Nghĩa Đa Dạng

Phân tích cấu trúc câu vị từ trao tặng không hề đơn giản. Một trong những thách thức lớn nhất là sự đa dạng về ngữ nghĩa của các vị từ trao tặng. Một vị từ có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau, tùy thuộc vào ngữ cảnh sử dụng. Ví dụ, từ "cho" trong tiếng Việt có thể chỉ sự tặng, sự cho phép, hoặc thậm chí là sự gây ra. Do đó, việc xác định chính xác ý nghĩa của hành động trao tặng trong mỗi câu là vô cùng quan trọng. Sự khác biệt văn hóa giữa tiếng Việt và tiếng Anh cũng góp phần làm phức tạp quá trình phân tích.

2.1. Sự Đa Nghĩa Của Vị Từ Trao Tặng Ví Dụ và Phân Tích

Các vị từ trao tặng thường mang tính đa nghĩa cao, gây khó khăn trong việc xác định cấu trúc nghĩa chính xác. Ví dụ, động từ "give" trong tiếng Anh không chỉ đơn thuần mang nghĩa trao tặng, mà còn có thể chỉ sự cho phép, sự gây ra hoặc tạo điều kiện (Lâm Quang Đông). Việc phân tích ngữ cảnh câu trao tặng là rất quan trọng. Theo luận án, sự mở rộng nghĩa của give trong tiếng Anh và cho trong tiếng Việt bao gồm: sự cho phép (permission), gây khiến/tạo điều kiện (cause/enablement) và sự xuất hiện (emergence).

2.2. Ảnh Hưởng Văn Hóa Lên Cấu Trúc Câu Trao Tặng

Các yếu tố văn hóa có thể ảnh hưởng đến cấu trúc câu vị từ trao tặng. Ví dụ, trong một số nền văn hóa, việc nhấn mạnh vai trò của người nhận có thể quan trọng hơn vai trò của người cho. Điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong trật tự từ hoặc cấu trúc câu. Nghiên cứu sự khác biệt văn hóa này giúp chúng ta hiểu sâu hơn về cách ngôn ngữ phản ánh thế giới quan của người sử dụng.

III. Cách Xác Định Vai Nghĩa Trong Câu Trao Tặng Hướng Dẫn Chi Tiết

Để phân tích cấu trúc câu vị từ trao tặng một cách hiệu quả, cần xác định rõ vai nghĩa của các thành tố trong câu. Các vai nghĩa chính bao gồm: Tác thể (Agent), Tiếp thể (Recipient), Đối thể (Patient) và Công cụ (Instrument). Xác định vai nghĩa giúp làm rõ vai trò và mối quan hệ giữa các thành tố trong câu. Quan điểm về vai nghĩa của các tham thể trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu rất quan trọng. Fillmore, Chafe, Frawley đều có những quan điểm khác nhau về vai trò của các tham thể.

3.1. Phân Loại Các Vai Nghĩa Chính Tác Thể Tiếp Thể Đối Thể

Tác thể là người thực hiện hành động trao tặng. Tiếp thể là người nhận vật được trao. Đối thể là vật được trao. Ví dụ: "Người mẹ (Tác thể) tặng con (Tiếp thể) quyển sách (Đối thể)". Việc xác định chính xác các vai nghĩa này là bước đầu tiên trong việc phân tích cấu trúc câu.

3.2. Cách Phân Biệt Vai Nghĩa Gián Tiếp và Trực Tiếp trong câu trao tặng

Vai nghĩa gián tiếp thường liên quan đến recipient (người nhận), còn vai nghĩa trực tiếp liên quan đến gift (vật được trao). Việc phân biệt này giúp xác định cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa chính xác của câu. Fillmore cho rằng cấu trúc nghĩa của câu bao gồm một động từ cộng với một số danh ngữ có các quan hệ được “dán nhãn” (quan hệ cách) đặc biệt với câu.

IV. So Sánh Cấu Trúc Câu Trao Tặng Tiếng Việt và Tiếng Anh Điểm Khác Biệt

So sánh cấu trúc câu trao tặng tiếng Việt và tiếng Anh là một cách tiếp cận hữu ích để hiểu rõ hơn về những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ. Mặc dù cả hai ngôn ngữ đều sử dụng vị từ trao tặng, nhưng cấu trúc câu và cách thể hiện vai nghĩa có thể khác nhau. Điều này có thể gây khó khăn cho người học ngôn ngữ. Quan điểm về vai nghĩa của các tham thể trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu là một trong những điểm cần được lưu ý.

4.1. Trật Tự Từ Trong Câu Trao Tặng So Sánh và Phân Tích

Trật tự từ trong câu trao tặng tiếng Việt thường là: Chủ ngữ - Vị ngữ - Tân ngữ gián tiếp - Tân ngữ trực tiếp. Trong khi đó, trật tự từ trong tiếng Anh có thể khác biệt tùy thuộc vào cấu trúc câu. Sự khác biệt này có thể gây nhầm lẫn cho người học. Luận án đã chỉ ra rằng trật tự tham thể trong câu với diễn tố và chu tố mặc định có sự khác biệt giữa hai ngôn ngữ.

4.2. Sử Dụng Giới Từ Trong Câu Trao Tặng Tiếng Việt và Tiếng Anh

Tiếng Anh thường sử dụng giới từ "to" hoặc "for" để chỉ người nhận trong câu trao tặng. Tiếng Việt ít sử dụng giới từ hơn trong trường hợp này. Ví dụ: "I gave the book to her" (tiếng Anh) so với "Tôi tặng cô ấy quyển sách" (tiếng Việt). Việc hiểu rõ cách sử dụng giới từ trong mỗi ngôn ngữ là rất quan trọng để tránh sai sót.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Vào Dạy và Học Tiếng Anh Việt Giải Pháp

Nghiên cứu về cấu trúc câu vị từ trao tặng có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc dạy và học tiếng Anh và tiếng Việt. Việc hiểu rõ các quy tắc ngữ pháp và ngữ nghĩa giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự tin hơn. Ngược lại, phân tích đúng cấu trúc giúp dịch thuật chính xác hơn. Về thực tiễn, cấu trúc cú pháp của câu có vị ngữ là vị từ mang ý nghĩa trao/tặng có nhiều thành phần phức tạp, gây không ít khó khăn, dẫn tới nhiều lỗi phổ biến, thường gặp ở người Việt học tiếng Anh, nhất là lỗi về trật tự từ, giới từ và cải biến chủ động - bị động.

5.1. Phương Pháp Giảng Dạy Hiệu Quả Cấu Trúc Câu Trao Tặng

Sử dụng ví dụ minh họa, bài tập thực hành và trò chơi ngôn ngữ để giúp học sinh nắm vững cấu trúc câu trao tặng. Tập trung vào các lỗi thường gặp và cung cấp giải pháp khắc phục. Việc so sánh giữa tiếng Anh và tiếng Việt cũng giúp học sinh hiểu rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ.

5.2. Tài Liệu Tham Khảo và Bài Tập Thực Hành Về Câu Trao Tặng

Cung cấp cho học sinh các tài liệu tham khảo chi tiết về cấu trúc câu trao tặng. Sử dụng các bài tập thực hành đa dạng, bao gồm bài tập điền từ, bài tập viết lại câu, và bài tập dịch thuật. Khuyến khích học sinh sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống giao tiếp thực tế. Nghiên cứu, so sánh vị từ mang ý nghĩa trao/tặng ở các ngôn ngữ khác nhau cũng sẽ giúp phát hiện được nhiều điều thú vị về ngôn ngữ và văn hóa của các cộng đồng sử dụng những ngôn ngữ ấy, cụ thể là tiếng Anh và tiếng Việt trong luận án này.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Khám Phá Mới

Nghiên cứu về cấu trúc câu vị từ trao tặng là một lĩnh vực đầy tiềm năng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc khám phá các khía cạnh khác nhau của cấu trúc câu này, chẳng hạn như sự ảnh hưởng của yếu tố văn hóa, vai trò của ngữ cảnh, và ứng dụng trong các lĩnh vực khác. Đặc biệt là nghiên cứu ứng dụng công nghệ vào việc giảng dạy và học tập cấu trúc câu này. Về lý luận, các mô hình được xác lập và những tổng kết, phát hiện trong luận án sẽ cung cấp một cái nhìn mới, toàn diện hơn về cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu có vị ngữ là vị từ đa trị, tiêu biểu là vị từ mang ý nghĩa trao/tặng.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính Về Cấu Trúc Câu Trao Tặng

Câu vị từ trao tặng là một cấu trúc phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm ngữ pháp, ngữ nghĩa, văn hóa và ngữ cảnh. Việc phân tích và so sánh cấu trúc câu này giữa tiếng Việt và tiếng Anh giúp chúng ta hiểu rõ hơn về sự đa dạng và phong phú của ngôn ngữ.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Mới Ngữ Cảnh và Ứng Dụng Công Nghệ

Nghiên cứu về sự ảnh hưởng của ngữ cảnh lên cấu trúc câu trao tặng. Nghiên cứu về ứng dụng công nghệ vào việc giảng dạy và học tập cấu trúc câu này. Nghiên cứu về ứng dụng cấu trúc câu trao tặng trong lĩnh vực dịch thuật và xử lý ngôn ngữ tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA LUẬN ÁN 1.1 QUAN ĐIỂM NGHIÊN CỨU VỀ CẤU TRÚC NGHĨA CỦA CÂU Đã có nhiều nhà ngôn ngữ học đề cập tới cấu trúc nghĩa của câu từ nhiều góc độ khác nhau, với những quan điểm khác nhau mà khuôn khổ của luận án không cho phép thống kê hết được. Dưới đây là một số quan điểm chính yếu, có ảnh hưởng trực tiếp tới quan điểm tiếp cận của luận án đối với đề tài nghiên cứu. Nói chung, dù theo cấu trúc luận (structuralism) hay chức năng luận (functionalism), lấy xuất phát điểm là từ ngữ pháp tới ngữ nghĩa hay ngược lại, các tác giả đều cùng thống nhất ở những điểm sau: 1.1 Về nghĩa của câu Thứ nhất, nghĩa của câu không đơn giản là một phép cộng nghĩa của các từ ngữ trong câu mà là một cấu trúc có nhiều tầng. Các tầng nghĩa trong câu phối hợp với nhau tạo ra cái nghĩa hành chức (nội dung thông báo) của câu.

Nghĩa chính là cái được truyền đạt trong lời nói. “Lớp nghĩa nghĩa học là lớp nghĩa của sự tình được biểu thị và những vai trò tham gia cái sự tình ấy” (Cao Xuân Hạo, 1992:8) hay nghĩa của câu là lõi sự tình mang nội dung thông báo (Frawley, 1992). Thứ hai, nội dung nghĩa của câu (và của ngôn ngữ) không chỉ là cái phần phản ánh (biểu hiện, miêu tả) những mảng của thế giới hiện thực (hay một thế giới nào khác ở bên ngoài ngôn ngữ) mà còn có những mặt khác không kém phần quan trọng, thậm chí còn quan trọng hơn.tang TIEU LUAN MOI download 8: skknchat@gmail.2 Về cấu trúc nghĩa của câu Cấu trúc nghĩa là cấu trúc cơ sở của câu (Fillmore, 1968), quy định cấu trúc ngữ pháp của câu. Cấu trúc nghĩa của câu bao gồm một động từ cộng với một số danh ngữ có các quan hệ được “dán nhãn” (quan hệ cách) đặc biệt với câu (Fillmore, 1968); nói cách khác, nghĩa của câu là lõi sự tình được thể hiện bằng vị từ và các tham thể xung quanh nó, trong đó vị từ là trung tâm.

Vị từ là cái lõi xâu chuỗi, liên kết quan hệ giữa các tham thể với nhau để thể hiện một sự tình nào đó. Đây là một trong những điểm chung trong quan điểm của Chafe (1970), Frawley (1992), Nguyễn Thị Quy (1995), Nguyễn Văn Hiệp (2002), Diệp Quang Ban (2004)1; v. Ngữ trị của vị từ (gồm kết trị và diễn trị) - giá trị ngữ pháp thống nhất từ các kết hợp có tính trật tự và các vai diễn có tính chức năng đặc trưng được xác lập trong ngôn liệu bởi hình thức của những trật tự ngữ đoạn và chức vụ cú pháp - quyết định số lượng các thành tố nghĩa cũng như thành tố cú pháp xung quanh nó (Đinh Văn Đức, 2001). Với tư cách là một đơn vị ngữ nghĩa, mỗi tham thể có một vị trí nhất định trong cấu trúc ngữ nghĩa, tức là mỗi vị trí trong cấu trúc ngữ nghĩa ứng với một đơn vị ngữ nghĩa nhất định.

Tuy nhiên, trong một số ngôn ngữ thuộc loại hình đa tổng hợp (polysynthetic), động từ có thể thu hút hoàn toàn danh từ vào nó, có thể bao gồm trong căn tố của nó cả một số đơn vị ngữ nghĩa của các danh từ khác nữa (Chafe, 1970). Quá trình này gọi là hiện tượng hợp nhất - incorporation hay hiện tượng hoà đúc tham tố (argument fusion) (Pinker, 1 Trong công trình này, Diệp Quang Ban không dùng thuật ngữ “vị từ” mà gọi là vị tố (predicator), và coi vị tố là trung tâm, hay đỉnh của câu. Sự sử dụng thuật ngữ khác nhau này không ảnh hưởng tới quan điểm chung về vấn đề cái gì đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc (cả cấu trúc ngữ nghĩa lẫn cấu trúc ngữ pháp) của câu.tang TIEU LUAN MOI download 9: skknchat@gmail. Do vậy, có thể có trường hợp một số đơn vị ngữ nghĩa, kể cả một số tham thể, không xuất hiện trên cấu trúc bề mặt (s-structure).

Trong các thành tố nghĩa tham gia cấu trúc nghĩa của câu có những thành tố bắt buộc và những thành tố tuỳ nghi. Những thành tố bắt buộc là “những vai trò tất yếu được giả định sẵn trong nghĩa từ vựng của vị từ” (Cao Xuân Hạo, 1992) hoặc “là những yếu tố tất yếu, bắt buộc phải có, bị quy định bởi bản chất của vị từ trung tâm” (Nguyễn Thị Quy, 1995; Nguyễn Văn Hiệp, 2002). Những thành tố bắt buộc, tất yếu này được gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhau như diễn tố (actants) (Cao Xuân Hạo, 1992), tham thể (Diệp Quang Ban, 2004), hoặc “được biểu đạt bởi các từ hoặc các ngữ đoạn. gọi chung là các diễn tố cú pháp” (Nguyễn Thị Quy, 1995; Nguyễn Văn Hiệp, 2002).

Còn những thành tố nghĩa không được giả định một cách tất nhiên trong khung vị ngữ, làm thành cái cảnh trí xung quanh như điều kiện, thời gian, không gian, cách thức, phương tiện, v. là những thành tố tuỳ nghi và thường được gọi là chu tố (circumstant) (Cao Xuân Hạo, 1992), Cảnh huống (Diệp Quang Ban, 2004), hoặc “được biểu đạt bởi các từ hoặc ngữ đoạn. gọi chung là các chu tố cú pháp” (Nguyễn Thị Quy, 1995; Nguyễn Văn Hiệp, 2002). Khác với quan điểm của Fillmore (1968) cho rằng “mỗi quan hệ cách” (case relation) (mỗi vai nghĩa hay quan hệ nghĩa - semantic relation - giữa các thành tố nghĩa với vị từ) chỉ xuất hiện một lần trong một câu đơn, tức là mỗi thành tố nghĩa chỉ đảm nhận một vai nghĩa, các tác giả sau Fillmore như Chafe (1970), Frawley (1992), Cao Xuân Hạo (1992), Jackendoff (1995), Diệp Quang Ban (2004), v.

đều nhận thấy không có quan hệ tương liên một- đối-một như vậy mà trong thực tế, một thành tố nghĩa có thể đồng thời đảm nhận nhiều vai nghĩa khác nhau, tức là có nhiều quan hệ nghĩa khác nhau với vị từ. Thành tố nghĩa đó có thể là thành tố bắt buộc hoặc tuỳ nghi đối với (LUAN.tang TIEU LUAN MOI download10: [e-mail] từng vị từ nhất định, và ngay cả đối với một vị từ, đôi khi thành tố tuỳ nghi cũng có thể hoạt động như thành tố bắt buộc hoặc thay thế cho thành tố bắt buộc, như Diệp Quang Ban (2004:38) nhận định: “. có những trường hợp yếu tố chỉ cảnh huống (chu tố) lại hoạt động như tham thể. [trong] những trường hợp đó chúng nằm trong sự thể và giữ một chức năng cú pháp nào đó trong cấu trúc cơ sở của câu.” Một cấu trúc ngữ nghĩa của ngôn ngữ này có thể không có tương đương tuyệt đối trong một ngôn ngữ khác, mặc dù cùng mô tả một sự tình như nhau, một “kịch cảnh” như nhau.

Sự khác nhau đó thể hiện ở số lượng thành tố nghĩa [bắt buộc] và vai nghĩa của chúng với động từ (Lý Toàn Thắng, 2002). Một sự tình có thể được nhận thức và mô tả theo nhiều cách khác nhau, bằng những đơn vị ngữ âm, ngữ pháp khác nhau, hoặc cùng một đơn vị ngữ âm, ngữ pháp có thể thể hiện nhiều sự tình khác nhau hoặc nhiều phương diện khác nhau của sự tình (Chafe, 1970). Nói cách khác, „các sự việc. được diễn đạt thông qua cách nhìn được xây dựng nên bởi con người, và được mã hoá trong ngữ pháp của một ngôn ngữ cụ thể.

Vì vậy, cùng một sự việc có thể được nhìn nhận và diễn đạt theo những cách khác nhau: khác nhau giữa những người nói khác nhau, đối với các ngôn ngữ khác nhau; và cũng khác nhau ngay cả đối với cùng một người trong những lần nhìn nhận khác nhau, khác nhau trong cùng một ngôn ngữ bởi những phương tiện diễn đạt khác nhau mà ngôn ngữ đó cho phép” (Diệp Quang Ban, 2004:33). Các ngôn ngữ có thể khác nhau ở những điểm như:  “trong ngôn ngữ A, một sự tình được nhìn nhận như những quan hệ không gian thì sang ngôn ngữ B nó lại được biểu thị bằng những quan hệ khác; (LUAN.tang TIEU LUAN MOI download11: [e-mail]  cùng một sự tình nhưng trong ngôn ngữ A nó được nhìn nhận như chỉ gồm một sự kiện đơn nhất, còn sang ngôn ngữ B thì như hai sự kiện ghép lại;  cùng một sự tình nhưng trong hai ngôn ngữ A và B số lượng các yếu tố của sự tình đó được biểu thị trong cấu trúc nghĩa của câu không bằng nhau;  cùng một yếu tố của sự tình nhưng trong hai ngôn ngữ A và B nó được biểu hiện theo hai cách khác nhau” (Gak, trong Lý Toàn Thắng, 2002:87). Do đó, khi nghiên cứu cấu trúc nghĩa của câu nói riêng và nghiên cứu ngôn ngữ nói chung cần kết hợp cả hai hướng phổ quát luận và tương đối luận, bởi ý nghĩa của ngôn ngữ „về bản chất là mang tính “dĩ nhân vi trung” (anthropocentric) và “dĩ tộc vi trung” (ethnocentric) (Lý Toàn Thắng, 2002: 94). Như vậy, về cơ bản các tác giả đều thống nhất với nhau trong quan niệm về nghĩa câu và cấu trúc nghĩa câu.

Trong cấu trúc nghĩa đó, vị từ là yếu tố quan trọng nhất quyết định số lượng, thành phần các đối tượng tham gia trong cấu trúc cũng như quan hệ giữa các đối tượng này. Tuy nhiên, phải khẳng định rằng các tham thể cũng có tác động trở lại đối với vị từ; chúng quyết định lựa chọn vị từ nào để thể hiện vai trò của mình trong sự tình cũng như liên kết các mối quan hệ giữa chúng với nhau. Đó là những mối quan hệ qua lại chứ không phải chỉ là một chiều từ vị từ tới tham thể. Luận điểm này sẽ được chứng minh trong các phần sau.tang TIEU LUAN MOI download12: skknchat@gmail.2 QUAN ĐIỂM VỀ VAI NGHĨA CỦA CÁC THAM THỂ TRONG CẤU TRÚC NGHĨA BIỂU HIỆN CỦA CÂU 1.1 Nhận xét chung Vấn đề vai nghĩa của các tham thể trong cấu trúc nghĩa biểu hiện của câu là một vấn đề phức tạp và đã được khảo sát, nghiên cứu theo rất nhiều quan điểm khác nhau.

Tuy nhiên, Fillmore cũng chưa thoát khỏi được những giới hạn của cấu trúc luận hình thức (formal structuralism) và ngữ pháp cải biến-tạo sinh, và danh sách các cách ngữ nghĩa Fillmore đưa ra còn ít, hơi đơn giản hoá, chưa thể bao quát một cách thấu đáo và toàn diện về các quan hệ cách mà các danh ngữ có thể thể hiện, ví dụ như sự mơ hồ, thiếu phân định rõ ràng của Tân cách (LUAN.tang TIEU LUAN MOI download13: skknchat@gmail. Trên cơ sở danh sách của Fillmore, nhiều tác giả đã phát triển lên và gọi “cách ngữ nghĩa” bằng những cái tên khác nhau như quan hệ nghĩa – thematic relations (Gruber, 1976; Jackendoff, 1972), theta-roles (-roles) (Chomsky, 1981; Marantz, 1984), vai tham thể – participant roles (Allan 1986), vai nghĩa – thematic roles (Dowty, 1991; Jackendoff, 1990), vai ngữ nghĩa – semantic roles (Dillon, 1977; Givón, 1990) (theo thống kê của Frawley, 1992).