Lí do chọn đề tài Bạo lực học đường là thực trạng của nhiều quốc gia, kể cả với những nước có nền giáo dục phát triển, làm tốt công tác tư vấn tâm lí học đường. Tổ chức Y tế thế giới đã khẳng định: “Không có quốc gia hay cộng đồng nào là không bị ảnh hưởng bởi bạo lực. Hình ảnh và lời kể về bạo lực trên khắp các phương tiện truyền thông; nó ở trên đường phố, trong nhà, trường học, nơi làm việc. Bạo lực là một tai họa toàn cầu xé toạc cấu trúc cộng đồng và đe dọa cuộc sống, sức khỏe và hạnh phúc của tất cả mọi người”.
Thời gian qua, tình trạng bạo lực học đường ở Việt Nam có chiều hướng gia tăng với diễn biến ngày càng phức tạp, đáng báo động không chỉ với ngành giáo dục mà còn đối với toàn xã hội. Để giải quyết vấn nạn này, giáo dục phòng chống bạo lực học đường phải đặc biệt được quan tâm. Chính vì thế, Bộ giáo dục và Đào tạo đã đưa ra Chương trình hành động về phòng, chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục; hướng dẫn thực hiện công tác tư vấn tâm lí cho học sinh trong trường phổ thông nhằm cân bằng cảm xúc, định hướng điều chỉnh hành vi cho các em nhằm giảm thiểu nguyên nhân dẫn tới bạo lực học đường từ góc độ tâm lí; đồng thời có những quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường. Ngày 17/4/2019, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hội nghị toàn quốc về đảm bảo an ninh, an toàn trường học, phòng chống bạo lực học đường.
Hội nghị được thực hiện trực tuyến tới 640 điểm cầu trên toàn quốc với sự tham gia của gần 20.000 đại biểu nhằm quán triệt thực hiện nghiêm túc các văn bản chỉ đạo của Chính phủ và của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) về phòng chống bạo lực học đường. Để phòng chống bạo lực học đường, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thị Nghĩa cho rằng: trước hết phải đẩy mạnh công tác truyền thông, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, nhận diện bạo lực học đường. Đồng thời xây dựng môi trường giáo dục dân chủ, an toàn, lành mạnh. Cùng với đó, cần đẩy mạnh tích hợp nội dung giáo dục phòng chống bạo lực học đường vào chương trình và các hoạt động giáo dục.
Khi bàn về giải pháp phòng chống bạo lực học đường, các nhà nghiên cứu đưa ra khá nhiều giải pháp ở các góc độ khác nhau. Trong số đó, một số cho rằng có thể giáo dục nhận thức cho học sinh về bạo lực học đường “qua các giờ học, đặc biệt là những giờ thuộc ban xã hội”. Cuộc sống luôn ban tặng cho chúng ta bao điều kì diệu, nó cho ta những cảm giác bình yên, ấm áp; mở ra cho ta cả một thế giới để khám phá, để yêu thương…Và điều hạnh phúc hơn cả, khi chúng ta cặp sách đến trường – khoảng trời đẹp nhất của một đời người. Vậy mà đâu đó, tình trạng bạo lực học đường (BLHĐ) vẫn đang diễn ra.
Đó là nỗi trăn trở cho những người làm giáo dục: làm sao giúp học sinh (HS) nhận thức được BLHĐ một hiện tượng cần đẩy lùi để mỗi ngày đến trường là một ngày vui? Suy cho cùng, BLHĐ trước hết là do mâu thuẩn về tinh thần; vì vậy, giáo dục nhận thức, cảm hóa học trò bằng tình thương là con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất để ngăn chặn BLHĐ. 1 Trên thế giới và trong nước có rất nhiều tác giả nghiên cứu vấn đề bạo lực học đường, tuy nhiên cho đến nay, tình trạng bạo lực học đường vẫn là vấn đề nóng bỏng làm nhức nhối dư luận và là nỗi lo lắng của không ít gia đình. Với những trăn trở ấy, bằng kinh nghiệm đúc kết được từ quá trình giảng dạy và công tác tại trường của nhóm tác giả, cùng với tình hình thực tiễn tại nhà trường, chúng tôi đề xuất một số giải pháp nhằm góp phần ngăn chặn và phòng chống bạo lực học đường tại trường Trường THPT Mường Quạ, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An. Vì vậy, chúng tôi đã chọn đề tài “Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT Mường Quạ” làm đề tại nghiên cứu của mình.
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Nghiên cứu về thực trạng, nguyên nhân và tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại Trường THPT Mường Quạ. Nhiệm vụ Đề tài cần trả lời những câu hỏi nghiên cứu sau đây - Vì sao cần tìm hiểu nguyên nhân, thực trạng và xây dựng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại các trường THPT hiện nay? - Thực tiễn việc xây dựng và sử dụng những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại các trường THPT hiện nay như thế nào? - Các giải pháp sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT Mường Quạ là những giải pháp nào? - Những giải pháp sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT Mường Quạ đã đề xuất có tính khả thi và hiệu quả hay không? 3. Đối tượng, phạm vi, phương pháp và thời gian nghiên cứu 3.
Đối tượng, phạm vi - Cơ sở lý luận về các vấn đề liên quan đến công tác phòng chống bạo lực học đường tại các trường học. - Quá trình dạy học và làm công tác chủ nhiệm tại các lớp trường THPT Mường Quạ - Học sinh Trường THPT Mường Quạ 3. Phương pháp nghiên cứu 2 - Những phương pháp (PP) chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu đề tài là: + Phương pháp nghiên cứu lí luận + Phương pháp điều tra quan sát, chọn mẫu khảo sát và phân tích các số liệu + Phương pháp thực nghiệm sư phạm 3. Thời gian nghiên cứu.
Những điểm mới của đề tài. - Tổng quan về việc xây dựng và sử dụng các giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở bậc học THPT từ hệ thống lí luận và những đề tài khác; Chỉ ra những cơ hội, cách xây dựng các giải pháp, sử dụng các biện pháp hiệu quả, hợp lí và phù hợp với tình hình thực tế trong công tác phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT. - Đề xuất được những biện pháp có hiệu quả nhằm phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT Mường Quạ. - Đánh giá được một phần thực trạng việc xây dựng và sử dụng các giải pháp trong công tác phòng chống bạo lực học đường tại trường THPT Mường Quạ.
- Những giải pháp xây dựng và triển khai áp dụng đã mang lại hiệu quả trong công tác giáo dục học sinh, qua đó góp phần đảm bảo an toàn trong trường học, tạo môi trường học tập an toàn, phụ huynh tin tưởng và đồng hành. CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái niệm bạo lực học đường: Bạo lực học đường bao gồm 2 yếu tố chính là bạo lực và học đường. Do đó chúng ta cần khám phá chi tiết về hai yếu tố chính: Bạo lực và Học đường.
+ Bạo lực: Được định nghĩa là việc sử dụng sức mạnh thể chất để thực hiện các hành vi như đánh đập, đối xử thô bạo, vi phạm quy tắc và chuẩn mực xã hội, xúc phạm đối tượng khác, đồng thời gây tổn thương cả về mặt thể chất và tinh thần đối với họ. + Học đường: Là một môi trường quan trọng, nơi học sinh và sinh viên tiếp xúc với kiến thức và được đào tạo về giáo dục, văn hóa, xã hội. Học đường là nơi hình thành và rèn luyện kỹ năng, kiến thức cũng như đạo đức cho học sinh và sinh viên, nhằm họ có thể trở thành những người có ích và đóng góp cho xã hội. Căn cứ vào khoản 5 Điều 2 của Nghị định 80/2017/NĐ-CP, bạo lực học đường là hành vi ngược đãi, đánh đập, bạo hành; làm tổn hại đến sức khỏe, thân thể; sỉ nhục, lăng mạ đến danh dự và nhân phẩm; tẩy chay, cô lập, ruồng rẫy và những hành động gây ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe tinh thần và thể chất của bạn học trong các tổ chức, cơ sở giáo dục.
Thế nào là bạo lực học đường? Khái niệm bạo lực học đường là để diễn tả tập hợp hành vi ngang ngược, thô bạo gây tổn thương về tinh thần và thể xác với người khác, diễn ra trong bối cảnh trường học. Bạo lực học đường có nhiều hình thức khác nhau như bạo lực có vũ khí, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục… Những hình thức này đều đe dọa nghiêm trọng đến sự an toàn, phát triển toàn diện của học sinh. Cần có sự quan tâm, hỗ trợ và hành động từ các bên liên quan để ngăn chặn và giải quyết tình trạng bạo lực học đường. Theo Trung tâm kiểm soát chấn thương Hoa Kỳ (CDC), Bạo lực học đường là một phần thuộc bạo lực giới trẻ, xảy ra ở những người trong độ tuổi từ 6 - 24 tuổi.
Một số hành vi bạo lực bao gồm bắt nạt, tát, đánh – thường gây tổn hại về tâm lý nhiều hơn so với thể chất. Một số hình thức khác như bạo lực băng đảng và tấn công vũ lực (có hoặc không sử dụng vũ khí) có thể dẫn đến những chấn thương nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Bạo lực học đường là hành vi gây tổn thương cho người khác về thể chất và tinh thần 1. Hành vi bạo lực học đường là gì? Hành vi đánh nhau được hiểu là hành vi dùng vũ lực tác động vào người khác, hành vi này có thể gây ra thương tích cho người bị tác động hoặc không tùy thuộc vào mức độ, tính chất khác nhau.
4 Đối với học sinh, đây là hành vi diễn ra khá phổ biến do tính cách của các em còn nhiều non trẻ và cái tôi mạnh mẽ, bên cạnh đó là sự thiếu hiểu biết về pháp luật. Học sinh ở đây được hiểu là người được tham gia giáo dục ở các trường học, nên khi học sinh đánh nhau ở trong phạm vi trường học hay ngoài phạm vi trường học thì đều được coi là hành vi đánh nhau của học sinh. Các loại hành vi bạo lực học đường Hành vi bạo lực học đường được chia làm 4 loại (bao gồm: Hành vi bạo lực thân thể, hành vi bạo lực tinh thần, hành vi bạo lực xã hội và hành vi bạo lực trên môi trường mạng). Thứ nhất, Bạo lực thân thể: * Đặc điểm: Là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại thân thể, sức khỏe và hành vi cố ý khác gây tổn thất, đau đớn trên cơ thể HS.