Sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) trên quy mô pilot

Đồ án sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii trên quy mô pilot - ĐH SPKT TPHCM

• Tác giả: Nguyễn Triệu Kha
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Thị Anh Đào
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công nghệ Kỹ thuật Hóa học
• Đề tài: Sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) trên quy mô pilot
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii

Trà hoa đỏ Camellia longii là loài thực vật đặc hữu được ghi nhận tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập. Cây thuộc chi Camellia và họ Theaceae. Loài này có giá trị kinh tế và dược liệu rất lớn. Nghiên cứu thực vật học ghi nhận hình thái hoa rủ độc đáo với tràng hoa từ năm đến sáu cánh. Lá trà chứa nguồn hợp chất tự nhiên dồi dào. Thành phần nổi bật gồm polyphenol, flavonoid, tannin và saponin. Các chất chống oxy hóa mạnh như epicatechin gallate và quercetin có hàm lượng vượt trội trong phiến lá. Việc phát triển nghiên cứu nâng quy mô từ phòng thí nghiệm lên quy mô pilot mang tính tất yếu. Quá trình sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii trên quy mô pilot giúp chuẩn hóa dây chuyền công nghệ. Hoạt động này tạo cơ sở khoa học tin cậy cho ứng dụng công nghiệp dược phẩm. Sản phẩm cao đặc thu hồi bảo tồn toàn vẹn các dược tính quý giá. Nguyên liệu lá trà phong phú cung cấp giải pháp gia tăng giá trị chuỗi nông sản và lâm nghiệp bền vững.

1.1. Đặc điểm thực vật và nguồn nguyên liệu Camellia longii

Camellia longii Orel & Luu là loài cây bụi thân gỗ nhỏ phân bố tại rừng nhiệt đới Vườn quốc gia Bù Gia Mập. Cây ưa bóng râm và điều kiện khí hậu ẩm ướt dưới tán rừng. Điểm nhận diện đặc trưng là nụ hoa rủ xuống và cấu trúc tràng hoa màu đỏ tươi đẹp mắt. Phiến lá dày, mép có răng cưa nhỏ và chứa nhiều gân phụ rõ nét. Lá non và lá bánh tẻ tích lũy hàm lượng hợp chất thứ cấp rất phong phú. Việc thu hoạch lá diễn ra vào mùa sinh trưởng mạnh để bảo đảm trữ lượng hoạt chất cao nhất. Nguồn nguyên liệu sau khai thác được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm tránh lẫn tạp chất và nấm mốc gây hại.

1.2. Ý nghĩa của việc sản xuất cao đặc ở quy mô pilot

Quy mô pilot đóng vai trò cầu nối trung gian giữa thực nghiệm phòng thí nghiệm và nhà máy công nghiệp. Các thông số vận hành như tỷ lệ dung môi, nhiệt độ trích ly và áp suất cô đặc cần được hiệu chỉnh chính xác trên khối lượng lớn. Sản xuất thử nghiệm giúp đánh giá sự tiêu hao năng lượng và tỷ lệ thu hồi hoạt chất. Thiết bị pilot mô phỏng chân thực các tác động cơ học và nhiệt học đối với dịch chiết. Thử nghiệm trên mẻ nguyên liệu hàng chục kilogam khẳng định tính khả thi của quy trình công nghệ. Kết quả thực nghiệm pilot hạn chế rủi ro thất thoát kinh tế khi mở rộng sản xuất. Do đó nghiên cứu pilot là tiền đề kỹ thuật bắt buộc.

II. Thách thức trong sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii

Quá trình nâng quy mô chiết xuất lá trà hoa đỏ Camellia longii đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật khắt khe. Các hoạt chất sinh học tự nhiên như polyphenol và flavonoid rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Khi sấy ở nhiệt độ vượt quá ngưỡng giới hạn, cấu trúc phân tử của polyphenol dễ bị oxy hóa và phân hủy. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh hàm lượng flavonoid suy giảm mạnh nếu sấy khô quá 70 độ C. Bên cạnh nhiệt độ, công đoạn cơ học sấy và nghiền nguyên liệu cũng ghi nhận tỷ lệ hao hụt đáng kể. Thống kê sản xuất mẻ 30 kilogam lá tươi cho thấy khối lượng giảm xuống 13,45 kilogam sau sấy. Quá trình nghiền mịn kích thước dưới 5 milimet tiếp tục làm hao hụt khoảng 500 gam bột lá do bụi mịn phát tán. Ngoài ra, việc duy trì sự đồng đều nhiệt lượng trong bồn chiết dung tích lớn gặp nhiều cản trở. Hiện tượng quá nhiệt cục bộ dễ dàng làm giảm hoạt tính sinh học của thành phẩm cao đặc. Do đó kiểm soát chặt chẽ các thông số kỹ thuật là thách thức cốt lõi.

2.1. Độ nhạy nhiệt của hợp chất polyphenol và flavonoid

Các hợp chất polyphenol và flavonoid đóng vai trò chất chống oxy hóa chủ lực trong lá trà. Cấu trúc phenol chứa các nhóm hydroxyl tự do rất dễ bị biến đổi dưới tác động nhiệt. Khi nhiệt độ vượt quá 60 độ C, các vòng thơm có xu hướng đứt gãy liên kết hóa học. Hiện tượng này dẫn đến việc giảm hoạt tính trung hòa gốc tự do DPPH. Saponin cũng có nguy cơ thủy phân nếu thời gian gia nhiệt kéo dài. Nhiều tài liệu hóa học thực vật khẳng định nhiệt độ gia công là yếu tố sống còn. Tốc độ chuyển hóa nhiệt trong hệ thống pilot lớn hơn nhiều so với bình cầu thí nghiệm nhỏ. Kỹ sư vận hành phải thiết lập biên độ nhiệt an toàn tuyệt đối.

2.2. Khó khăn trong kiểm soát hao hụt và kích thước bột lá

Giai đoạn tiền xử lý nguyên liệu thô tiềm ẩn nhiều rủi ro thất thoát sinh khối. Nghiền thô chỉ tạo hạt kích thước từ một đến hai centimet. Muốn tăng diện tích tiếp xúc với dung môi, nguyên liệu cần xay mịn về dưới 5 milimet. Tuy nhiên, kích thước hạt quá nhỏ sinh ra lượng lớn bụi mịn. Bụi phân tán mạnh trong không khí và bám dính thành máy xay gây thất thoát nguyên liệu. Ngược lại, kích thước hạt không đồng đều làm dòng dung môi phân bố không phẳng trong cột ngấm kiệt. Hiện tượng tạo rãnh dòng chảy làm giảm hiệu suất trích ly đáng kể. Việc tính toán kích thước hạt tối ưu là điều kiện tiên quyết để đảm bảo năng suất pilot.

III. Phương pháp sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii

Quy trình sản xuất cao đặc lá trà hoa đỏ trên hệ thống pilot được thiết kế liên hoàn và chuẩn mực. Nguyên liệu lá tươi sau thu hái được rửa sạch tạp chất cơ học. Lá chuyển vào buồng sấy nhiệt độ đối lưu an toàn dưới 60 độ C. Kỹ thuật này giữ độ ẩm thích hợp và bảo toàn tối đa hoạt chất. Tiếp đó, máy nghiền và máy xay chuyên dụng hạ kích thước hạt xuống dưới 5 milimet. Bột lá khô nạp vào bồn ngấm kiệt của hệ thống pilot. Dung môi trích ly là hỗn hợp ethanol và nước theo tỷ lệ tối ưu hóa. Dịch chiết ngấm kiệt chảy tuần hoàn ổn định giúp hòa tan triệt để polyphenol và saponin. Sau khi thu nhận toàn bộ dịch trích, hệ thống chuyển sang thiết bị cô đặc áp suất kém. Quá trình bốc hơi dung môi diễn ra ở nhiệt độ thấp nhờ áp suất chân không. Hơi ethanol bay hơi được ngưng tụ để tái sử dụng. Sản phẩm cuối cùng là khối cao đặc dẻo, đồng nhất và bảo toàn dược tính sinh học tự nhiên.

3.1. Kỹ thuật trích ly ngấm kiệt trên hệ thống thiết bị pilot

Hệ thống ngấm kiệt pilot khắc phục triệt để các nhược điểm của phương pháp ngâm tĩnh truyền thống. Dung môi ethanol-nước thấm dần đều qua từng lớp bột lá trà nén chặt trong thân cột. Sự chênh lệch nồng độ chất tan liên tục thúc đẩy quá trình khuếch tán hoạt chất qua màng tế bào thực vật. Van tiết lưu kiểm soát tốc độ chảy của dịch chiết một cách chuẩn xác. Dung môi mới liên tục bổ sung trên bề mặt giúp vét kiệt hoạt chất trong bã dược liệu. Tỷ lệ thu hồi dịch trích đạt mức tối đa và hạn chế lắng cặn thô. Quy trình này nâng cao năng suất chiết xuất đáng kể so với phương pháp thủ công thông thường.

3.2. Công nghệ cô đặc áp suất kém thu hồi dịch chiết

Dịch chiết thu nhận sau trích ly được đưa ngay vào nồi cô đặc áp suất kém. Môi trường áp suất chân không làm giảm nhiệt độ sôi của hỗn hợp dung môi ethanol-nước xuống dưới 50 độ C. Nhờ đó, các hợp chất hữu cơ nhạy cảm nhiệt tránh được hiện tượng thoái hóa và caramel hóa. Hơi dung môi bốc lên được dẫn qua hệ thống ống sinh hàn ngưng tụ hoàn toàn. Lượng ethanol thu hồi tái sử dụng cho các mẻ trích sau giúp giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường. Dịch chiết dần đặc lại cho đến khi đạt độ ẩm tiêu chuẩn của cao đặc dược liệu. Sản phẩm sau đó được đóng hũ kín vô trùng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cao đặc từ lá trà hoa đỏ Camellia longii

Thành phẩm cao đặc lá trà hoa đỏ Camellia longii sản xuất trên quy mô pilot sở hữu giá trị hóa sinh vượt trội. Kết quả kiểm nghiệm định lượng xác nhận tổng hàm lượng polyphenol TPC và flavonoid TFC đạt tỷ lệ rất cao. Phân tích sắc ký khối phổ LC-MS phát hiện nhiều hợp chất quý như epicatechin gallate, isovitexin và gallic acid. Phổ hồng ngoại FTIR ghi nhận đầy đủ các nhóm chức hữu cơ đặc trưng của dược liệu. Về mặt dược lý học, mẫu cao thể hiện năng lực khử gốc tự do DPPH và hoạt tính FRAP mạnh mẽ. Đáng chú ý, cao đặc biểu hiện khả năng ức chế enzyme acetylcholinesterase AChE rõ nét. Cơ chế này mở ra triển vọng to lớn trong hỗ trợ điều trị suy giảm trí nhớ và bệnh thoái hóa thần kinh. Dây chuyền pilot chứng minh tính khả thi kỹ thuật hoàn chỉnh và độ ổn định thành phẩm cao. Đây là tiền đề vững chắc cho việc bào chế thực phẩm bảo vệ sức khỏe và dược phẩm sinh học thương mại.

4.1. Hoạt tính chống oxy hóa và ức chế enzyme AChE

Hoạt tính sinh học của cao đặc pilot được chứng minh qua hai cơ chế dược lý then chốt. Thử nghiệm DPPH và FRAP cho thấy mẫu cao có năng lực trung hòa các gốc tự do mạnh mẽ. Các phân tử epicatechin gallate và flavonoid đóng góp vai trò chính trong việc dập tắt phản ứng oxy hóa phá hủy tế bào. Bên cạnh đó, khả năng ức chế enzyme AChE giúp làm chậm quá trình thoái hóa dẫn truyền thần kinh trung ương. Acetylcholine được duy trì nồng độ ổn định tại các khe synap não bộ. Kết quả này mở ra hướng điều chế các chế phẩm bảo vệ thần kinh chuyên sâu. Mẫu cao đặc pilot vẫn giữ nguyên hoạt tính cao tương đương thí nghiệm nhỏ.

4.2. Tiềm năng thương mại hóa trong ngành dược mỹ phẩm

Sự thành công của mô hình pilot mở đường cho việc thương mại hóa cao đặc Camellia longii. Sản phẩm cao đặc đạt độ đồng nhất cao, dễ bảo quản và vận chuyển khối lượng lớn. Trong ngành dược phẩm, cao đặc có thể làm nguyên liệu điều chế viên nang cứng, viên nén hoặc siro thảo dược chống lão hóa. Trong ngành mỹ phẩm, dịch chiết tinh chế từ cao hỗ trợ sản xuất kem dưỡng ngăn ngừa nếp nhăn và serum chống gốc tự do. Nguồn nguyên liệu trà hoa đỏ tự nhiên tạo lợi thế cạnh tranh về nguồn gốc sinh học sạch. Việc mở rộng dây chuyền công nghiệp sẽ thúc đẩy kinh tế lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) trên quy mô pilot" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Triệu Kha dưới sự hướng dẫn của PGS. Phan Thị Anh Đào và ThS. Hà Thị Huế tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh (chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Hóa học).

Về mặt thực tiễn, Camellia longii Orel & Luu (hay còn gọi là trà hoa đỏ, hồng trà long, trà long) là một loài thực vật đặc hữu được phát hiện tại Vườn quốc gia (VQG) Bù Gia Mập và VQG Cát Tiên, chính thức được công bố định danh khoa học vào năm 2014. Các phân tích hóa thực vật trước đây chỉ ra rằng loài này chứa hàm lượng dồi dào các hoạt chất có giá trị cao như polyphenol, flavonoid, saponin, acid amin, vitamin và polysaccharide. Các nhóm hợp chất này mang lại tiềm năng dược lý lớn, điển hình là hoạt tính kháng oxy hóa mạnh mẽ và khả năng ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE) liên quan đến hỗ trợ điều trị suy giảm trí nhớ và bệnh Alzheimer.

Mặc dù nhu cầu đối với các sản phẩm thảo dược tự nhiên trong ngành thực phẩm chức năng, dược phẩm và mỹ phẩm đang tăng nhanh, việc khai thác lá trà hoa đỏ hiện nay đa phần vẫn dừng ở dạng thô hoặc sơ chế thủ công. Nghiên cứu tiền đề của Nguyễn Thanh Trúc đã khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình trích ly lá C. longii tại quy mô phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, giữa điều kiện tối ưu ở quy mô phòng thí nghiệm và sản xuất thực tế tồn tại một khoảng cách công nghệ đáng kể. Việc trích ly khối lượng lớn thường phát sinh nhiều vấn đề kỹ thuật đặc thù: tốc độ nhỏ giọt trong trích ly ngấm kiệt khó duy trì theo tỷ lệ giọt/phút chuẩn phòng thí nghiệm, phương pháp làm bay hơi dung môi chuyển từ cô quay chân không sang thiết bị cô đặc áp suất kém công nghiệp, hiện tượng dung dịch sệt bám dính thành thiết bị gây thất thoát hoạt chất. Cho đến thời điểm đề tài thực hiện, chưa có nghiên cứu nào triển khai sản xuất cao đặc từ C. longii trên quy mô pilot để kiểm chứng sự biến động về hiệu suất thu hồi, hàm lượng hoạt chất và hoạt tính sinh học. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện quy trình pilot còn có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chuỗi giá trị nông sản bản địa, khuyến khích bảo tồn nguồn gen quý và tạo động lực phát triển kinh tế cho địa phương.

Từ các cơ sở trên, đề tài xác định 2 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Sản xuất cao đặc từ lá trà hoa đỏ trên quy mô pilot (từ 30 kg nguyên liệu lá tươi).
2. Xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học trong mẫu cao đặc thành phẩm.

• Đối tượng nghiên cứu: Lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) thu thập tại VQG Bù Gia Mập, tỉnh Đồng Nai vào tháng 01 năm 2025.
• Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát các công đoạn xử lý sơ bộ (rửa, làm khô, nghiền xay 30 kg lá tươi), quy trình trích ly ngấm kiệt với dung môi ethanol 45° (tỷ lệ 1:12, thời gian 48 giờ) và cô đặc áp suất kém để tạo thành phẩm cao đặc. Đánh giá lại hiệu suất thu hồi, định tính nhóm chức (FT-IR), định danh thành phần hóa học (LC-MS), định lượng hoạt chất tổng số (TPC, TFC, TSC) và khảo sát các hoạt tính sinh học in vitro (kháng oxy hóa qua thử nghiệm DPPH, FRAP và khả năng ức chế enzyme AChE).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết toàn diện về chi Camellia nói chung và loài Camellia longii nói riêng, bao gồm các nhóm hợp chất tự nhiên chính:

• Polyphenol: Nhóm hợp chất có một hoặc nhiều vòng benzen gắn nhóm hydroxyl (-OH). Trong chi Camellia, tiêu biểu là các catechin như catechin (C), gallocatechin (GC), epicatechin gallate (ECG), epigallocatechin-3-gallate (EGCG), anthocyanin, tannin thủy phân và các flavonoid (quercetin, kaempferol, myricetin).
• Saponin: Hợp chất glycoside gồm khung kỵ nước (triterpenoid hoặc steroid) gắn chuỗi oligosaccharide ưa nước, có đặc tính tạo bọt, tẩy rửa, kháng khuẩn và kháng viêm.
• Alkaloid purine: Chủ yếu gồm caffeine (chiếm 2–5% trọng lượng khô ở C. sinensis), theobromine, theophylline và theacrine (có tác dụng kích thích hoặc an thần thần kinh trung ương).
• Polysaccharide, tinh dầu, vitamin (E, C, B) và acid amin: Các thành phần tham gia vào hoạt tính chống oxy hóa, kháng khuẩn và cung cấp dinh dưỡng.
• Văn bản kỹ thuật áp dụng: Khóa luận viện dẫn Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN I:1-2017 về kiểm soát thông số nhiệt độ cô đặc chân không (không quá 60°C), sấy giảm áp hoặc sấy nhiệt độ dưới 80°C và độ ẩm cao thành phẩm dưới 20%.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế theo chuỗi quy trình pilot và các kỹ thuật hóa phân tích hiện đại:

Công đoạn / Chỉ tiêu	Phương pháp & Thiết bị thực hiện	Thông số và điều kiện kỹ thuật
Sơ chế nguyên liệu	Rửa sạch, phơi không khí tự nhiên, sấy đối lưu (Tủ sấy Memmert), máy nghiền búa và máy xay	Phơi 15 giờ ở 30±2°C; sấy 4 giờ ở 70–75°C; nghiền hạt thô 1–2 cm, xay mịn < 5 mm
Trích ly pilot	Trích ly ngấm kiệt trong hệ thống bình chiết (dung tích 4L, 8L, 10L)	13,095 kg bột lá khô; dung môi ethanol 45°; tỷ lệ nguyên liệu/dung môi 1:12 (thể tích 157,14 L); ngâm 48 giờ; xả dịch 30–35 giọt/phút; châm dung môi liên tục
Cô đặc & Tạo cao	Thiết bị cô đặc áp suất kém công nghiệp; sấy đối lưu	Nhiệt độ vỏ áo ~65°C (chênh lệch 2–3°C); nhiệt độ dịch cô 50–60°C; áp suất kém 550–650 mmHg; cô còn 15–20% thể tích ban đầu; sấy đối lưu nhiệt độ thấp; đóng lọ thủy tinh tối màu 100 mL (mẫu ký hiệu CLL-EW-K)
Độ ẩm & Hiệu suất	Tủ sấy Memmert, cân phân tích Precisa; tính theo Dược điển Việt Nam	Sấy mẫu cao ở 90–100°C đến khối lượng không đổi; hiệu suất tính trên khối lượng chất khô
Phân tích FT-IR	Máy đo phổ FT-IR Jasco (phần mềm Spectra Manager V2)	Ép viên KBr tỷ lệ mẫu:KBr là 1:300 (w/w); dải số sóng quét 400–4000 cm⁻¹
Định danh LC-MS	Hệ thống HPLC ghép khối phổ (LC-MS)	Cột Zorbax Eclipse Plus (4,6 × 150 mm, 3,5 µm), nhiệt độ 40°C; pha động: H2O (0,1% HCOOH) và ACN (0,1% HCOOH); tốc độ 0,5 mL/phút; thể tích tiêm 10 µL; ion hóa dương (positive mode, V Cap 3500 V, m/z 100–1500)
Định lượng TPC	Quang phổ UV-Vis Hitachi U-5300; phản ứng Folin–Ciocalteu	Đo độ hấp thu tại 765–770 nm; chuẩn Gallic acid ($y = 0,0926x + 0,0385, R^2 = 0,9965$); biểu thị mg GAE/g DW
Định lượng TFC	Phản ứng tạo phức màu với $AlCl_3$, $NaNO_2$, NaOH	Đo độ hấp thu tại 550 nm; chuẩn Catechin ($y = 0,0196x + 0,0056, R^2 = 0,9998$); biểu thị mg CE/g DW
Định lượng TSC	Phản ứng Vanillin 8% trong $H_2SO_4$ 72% ở 60°C trong 15 phút	Đo độ hấp thu tại 572 nm; chuẩn Oleanolic acid ($y = 0,0169x - 0,0304, R^2 = 0,99987$); biểu thị mg OAE/g DW
Kháng oxy hóa DPPH	Đo sự giảm màu của gốc tự do DPPH	Đo tại bước sóng 517 nm; đối chứng dương Ascorbic acid; xác định giá trị $IC_{50}$
Năng lực khử FRAP	Phản ứng khử $Fe^{3+}$ thành $Fe^{2+}$ tạo phức xanh lam	Đo tại bước sóng 700 nm; đối chứng dương Ascorbic acid; xác định giá trị $EC_{50}$ (tại độ hấp thu 0,5)
Ức chế AChE	Phương pháp đo quang Ellman cải tiến (theo Stepankova et al., 2008)	Enzyme AChE (0,22 U/mL), cơ chất ACTI 15 mM, thuốc thử DTNB 3 mM; ủ ở 25°C; đo tại 412 nm; đối chứng dương Tacrine; tính $IC_{50}$

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập trực tiếp tại 4 đơn vị: Phòng thí nghiệm Hóa phân tích & Hóa hữu cơ (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM); Xưởng thực phẩm Khoa Thời trang và Du lịch (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM); Công ty TNHH Thiết Bị Thực Phẩm Pháp Việt (Huyện Bình Chánh, TP.HCM); và Trung tâm Sâm - Dược liệu (Quận 5, TP.HCM).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học về chi Camellia và loài Camellia longii. Chi Camellia (họ Theaceae) gồm 120–300 loài trên thế giới, riêng tại Việt Nam ghi nhận hơn 75 loài phân bố dọc chiều dài đất nước (Bảng 1.1 liệt kê các loài như C. cucphuongensis, C. duyana, C. luteocerata, C. tuyenquangensis, C. vuquangensis...). Tác giả tổng hợp chi tiết thành phần hóa thực vật của chi:

• Nhóm polyphenol: epigallocatechin-3-gallate, epicatechin, ellagitannin, kaempferol, quercetin, gallic acid phân lập từ lá, hoa, vỏ quả và hạt của nhiều loài khác nhau.
• Saponin triterpenoid: theasaponin, camelliasaponin, oleiferasaponin phân lập chủ yếu từ hạt và lá C. oleifera, C. tenuiflora.
• Alkaloid purine: caffeine (2–5% DW ở C. sinensis), theobromine, theophylline, theacrine.
• Các nhóm polysaccharide, tinh dầu (n-hexanal, linalool, methyl salicylate), vitamin (E, C, B) và acid amin (phenylalanine, methionine, isoleucine, glycine...).

Về mặt dược lý, các tài liệu ghi nhận chi Camellia có khả năng kháng oxy hóa (khử gốc DPPH, ABTS, FRAP), chống viêm (sasanquasaponin làm giảm TNF-α, IL-1β, PGE₂; dầu hoa C. japonica ức chế NO, NF-κB), kháng khuẩn và kháng nấm (C. oleifera ức chế S. aureus, E. coli, C. albicans; EGCG ức chế DNA gyrase vi khuẩn), điều hòa miễn dịch (giảm Th1/Th17, tăng Treg), chống ung thư (TS từ hạt C. sinensis ức chế ung thư buồng trứng qua giảm VEGF và HIF-1α), tác động thần kinh - tim mạch và ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE).

Đối với loài Camellia longii Orel & Luu, đây là cây gỗ nhỏ hoặc bụi thường xanh (cao 2,5–4,0 m, lá thon dài ~29 cm, hoa hình chuông màu đỏ, tràng 5–6 cánh, hoa rủ). Các nghiên cứu trước ghi nhận lá loài này chứa 23 hợp chất nhận diện qua HPLC-MS, nổi bật là epicatechin gallate (17,12%), tryptophan (13,73%), isovitexin (12,91%), gallic acid (3,06%) và quercetin (3,06%). Dịch chiết lá C. longii thô có tổng polyphenol đạt 132,61 mg GAE/g DW, flavonoid đạt 104,22 mg GAE/g DW, hoạt tính quét gốc DPPH với $IC_{50} = 3,07\ \mu\text{g/mL}$, khử sắt FRAP với $EC_{50} = 12,85\ \mu\text{g/mL}$ và khả năng ức chế AChE đạt $54,90 \pm 3,47%$ ở nồng độ $500\ \mu\text{g/mL}$.

Về tình hình sản xuất pilot, tác giả điểm qua các mô hình trong nước như đề tài cấp quốc gia ĐTĐLCN.42/19 (sơ chế, chiết xuất Camellia spp. tại VIAEP), vùng nguyên liệu 146 ha Camellia chrysantha tại Quảng Ninh, các dự án pilot chiết cao Codonopsis javanica (suy giảm hiệu suất ~20% so với lab), chưng cất tinh dầu tiêu lép; cùng các báo cáo quốc tế về ép lạnh trục vít đôi hạt C. oleifera (Li Shilong et al., 2014), cột nhựa trao đổi mini-pilot tách catechin (Attarun et al., 2012) và chiết xuất pilot 50 kg lá Syzygium formosum tại Hàn Quốc.

Chương 2: Thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết toàn bộ điều kiện thực nghiệm, quy cách hóa chất và thông số vận hành thiết bị. Tác giả trình bày mã hóa mẫu thử nghiệm cao đặc là CLL-EW-K (nguyên liệu lá C. longii, dung môi ethanol 45°, ngâm chiết 48 giờ, tỷ lệ 1:12).

Quy trình công nghệ gồm các bước tuần tự:

• Chuẩn bị và phân chia dung môi: Với 13,095 kg bột lá khô, tổng thể tích dung môi ethanol 45° sử dụng là 157,14 L. Tác giả thiết lập bảng phân chia nguyên liệu và dung môi tương thích với thể tích các bình chiết: bình 10 L nạp 900 g nguyên liệu (dùng 9,6 L dung môi chuẩn, 5,6 L ngấm ban đầu, 4,0 L xả kiệt); bình 8 L nạp 600 g (7,2 L dung môi chuẩn, 4,2 L ngấm, 3,0 L xả kiệt); bình 4 L nạp 300 g (3,6 L dung môi chuẩn, 2,1 L ngấm, 1,5 L xả kiệt).
• Vận hành ngấm kiệt: Thấm ướt bột lá từ từ, châm dung môi ngập cách bề mặt mẫu 2–3 cm, ủ 48 giờ. Quá trình rút dịch duy trì tốc độ 30–35 giọt/phút đồng thời liên tục châm dung môi mới phía trên nhằm tránh khô bã và tận dụng chênh lệch nồng độ để chiết kiệt hoạt chất.
• Cô đặc áp suất kém và đóng gói: Dịch chiết đưa vào nồi cô đặc áp suất kém tại Công ty TNHH Thiết Bị Thực Phẩm Pháp Việt. Cài đặt nhiệt độ áo nồi ~65°C, nhiệt độ dịch lỏng duy trì 50–60°C, áp suất chân không 550–650 mmHg nhằm tránh hiện tượng sôi bùng. Dịch được cô đến khi còn 15–20% thể tích ban đầu, sau đó chuyển sang sấy đối lưu nhiệt độ thấp đến thể tích và độ sệt quy định, rót vào lọ thủy tinh tối màu 100 mL, dán nhãn bảo quản.
• Quy trình phân tích hóa học và hoạt tính sinh học: Trình bày chi tiết cách thức dựng đường chuẩn quang phổ (Gallic acid cho TPC, Catechin cho TFC, Oleanolic acid cho TSC), chương trình rửa giải gradient trên cột Zorbax Eclipse Plus cho HPLC-MS, quy trình nén mẫu KBr tỷ lệ 1:300 cho FT-IR, cùng các bước chuẩn bị dung dịch thử nghiệm DPPH, FRAP và thử nghiệm ức chế AChE theo phương pháp Ellman có đối chứng chuẩn.

Chương 3: Kết quả và bàn luận

Chương 3 tập trung phân tích các thông số kỹ thuật thực nghiệm thu nhận được trong quá trình triển khai pilot:

• Quá trình làm sạch và làm khô: Phân tích ảnh hưởng của nhiệt độ sấy đối với sự ổn định của hoạt chất. Tác giả kết hợp phơi tự nhiên trong bóng râm (15 giờ) và sấy đối lưu nhiệt độ thấp (4 giờ ở 70–75°C), tuyệt đối không phơi dưới ánh nắng trực tiếp để tránh phân hủy quang hóa các polyphenol và flavonoid. Trong thử nghiệm kết hợp quá trình làm khô trên khối lượng lớn (Bảng 3.1): từ 305,4 kg lá tươi ban đầu ở 30±2°C, sau 15 giờ phơi khô tự nhiên giảm xuống 167,5 kg, và sau 4 giờ sấy ở 70–75°C đạt khối lượng không đổi 141,2 kg.
• Quá trình xử lý cơ học: Đối với mẻ sản xuất pilot 30 kg lá tươi (Bảng 3.2): sau khi rửa sạch và sấy khô, khối lượng lá còn 13,45 kg (giảm hơn một nửa lượng nước). Tiếp tục qua giai đoạn nghiền thô bằng máy nghiền búa (kích thước 1–2 cm) và xay mịn (< 5 mm), khối lượng bột lá thu được là 13,095 kg. Hao hụt khối lượng khoảng 0,355–0,5 kg được lý giải là do bụi mịn phân tán vào không khí và bám dính vào thành buồng máy nghiền xay.
• Các thông số công nghệ và chất lượng sản phẩm pilot: Chương 3 phản ánh toàn diện các dữ liệu thực nghiệm thông qua danh mục bảng biểu: điều kiện trích ly (Bảng 3.3), thể tích và tỷ lệ phân chia dung môi (Bảng 3.4), tỷ lệ phần trăm thu hồi dịch trích (Bảng 3.5), sự thay đổi nhiệt độ trong quá trình cô đặc (Bảng 3.6), hiệu suất trích ly cao pilot (Bảng 3.7), dự đoán các nhóm chức qua phổ hồng ngoại FT-IR (Bảng 3.8), định danh các hợp chất hữu cơ qua phổ LC-MS (Bảng 3.9), giá trị định lượng TPC, TFC, TSC của mẫu cao CLL-EW-K (Bảng 3.10), kết quả dập tắt gốc tự do DPPH (Bảng 3.11), độ hấp thu quang và năng lực khử sắt FRAP (Bảng 3.12), cùng kết quả ức chế enzyme AChE (Bảng 3.13).

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng và thông số kỹ thuật

Khóa luận đã ghi nhận và tổng hợp các số liệu thực nghiệm chính trong chuỗi sản xuất và kiểm nghiệm chất lượng:

Giai đoạn / Chỉ tiêu kỹ thuật	Thông số / Giá trị thực nghiệm ghi nhận
Biến thiên khối lượng mẻ pilot	Lá tươi vừa thu hoạch: 30,000 kg $\rightarrow$ Sau rửa sạch và sấy khô: 13,450 kg $\rightarrow$ Sau nghiền búa và xay mịn: 13,095 kg
Thử nghiệm làm khô diện rộng	Lá tươi ban đầu: 305,4 kg $\rightarrow$ Sau phơi tự nhiên 15 giờ (30±2°C): 167,5 kg $\rightarrow$ Sau sấy đối lưu 4 giờ (70–75°C): 141,2 kg
Hao hụt cơ học khi xay nghiền	Hao hụt ~0,355 – 0,5 kg do bụi mịn bay vào không khí và bám dính buồng máy
Thông số trích ly ngấm kiệt	Bột lá khô: 13,095 kg; Dung môi EtOH 45°: 157,14 L (tỷ lệ 1:12); Thời gian ngâm: 48 giờ; Tốc độ xả dịch: 30–35 giọt/phút
Thông số cô đặc áp suất kém	Nhiệt độ áo gia nhiệt: ~65°C; Nhiệt độ dung dịch: 50–60°C; Áp suất chân không: 550–650 mmHg; Tỷ lệ cô: còn 15–20% thể tích
Chỉ số hóa thực vật mẫu lá thô ban đầu	TPC: 132,61 mg GAE/g DW; TFC: 104,22 mg GAE/g DW; Chứa 23 hợp chất (tiêu biểu: Epicatechin gallate 17,12%, Tryptophan 13,73%, Isovitexin 12,91%, Quercetin 3,06%, Gallic acid 3,06%)
Chỉ số sinh học mẫu dịch chiết thô ban đầu	Kháng oxy hóa DPPH: $IC_{50} = 3,07\ \mu\text{g/mL}$; Năng lực khử FRAP: $EC_{50} = 12,85\ \mu\text{g/mL}$; Ức chế AChE: $54,90 \pm 3,47%$ (ở $500\ \mu\text{g/mL}$)

Giải pháp và kiến nghị công nghệ của tác giả

1. Kiểm soát chế độ nhiệt trong quá trình sấy: Kiến nghị lựa chọn nhiệt độ sấy lá trong khoảng 70–75°C sau khi phơi héo trong bóng râm (15 giờ). Không phơi trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời nhằm tránh hiện tượng phân hủy quang hóa và phá vỡ cấu trúc của các nhóm flavonoid và saponin nhạy cảm nhiệt.
2. Kỹ thuật trích ly ngấm kiệt quy mô lớn: Cần duy trì việc châm dung môi mới liên tục ở phía trên bề mặt lớp dược liệu (cách bề mặt 2–3 cm) trong suốt quá trình xả dịch (30–35 giọt/phút). Điều này tránh hiện tượng bã bị khô và đảm bảo gradient nồng độ luôn ở mức cao nhất, giúp chiết kiệt hoạt chất.
3. Cân đối quá trình cô đặc và chống thất thoát: Khi cô đặc áp suất kém, việc duy trì áp suất 550–650 mmHg giúp hạ nhiệt độ sôi của dung dịch xuống 50–60°C, hạn chế phân hủy nhiệt. Tác giả kiến nghị không nên cô dịch chiết đến trạng thái quá đặc trong nồi cô công nghiệp vì độ nhớt cao sẽ làm cao bám chặt vào thành thiết bị gây thất thoát lớn; thay vào đó nên cô về dạng lỏng đậm đặc (15–20% thể tích) rồi chuyển sang tủ sấy đối lưu nhiệt độ thấp để hoàn thiện sản phẩm.

Đóng góp so với các nghiên cứu trước

• Khóa luận là công trình đầu tiên chuyển dịch quy trình sản xuất cao đặc từ loài đặc hữu Camellia longii Orel & Luu từ quy mô phòng thí nghiệm (vài chục gram) lên quy mô pilot (30 kg lá tươi).
• Khắc phục các hạn chế lý thuyết bằng việc xác lập hệ thông số công nghệ thực tế: lượng dung môi thực tế (157,14 L), tốc độ xả dịch ngấm kiệt, kiểm soát nhiệt độ cô đặc chân không dưới 60°C theo chuẩn TCVN I:1-2017.
• Cung cấp bộ dữ liệu thực nghiệm toàn diện (từ hao hụt sơ chế, hiệu suất thu hồi, phổ FT-IR, thành phần LC-MS, hàm lượng TPC/TFC/TSC đến hoạt tính DPPH, FRAP, ức chế AChE) làm căn cứ kỹ thuật cho việc thiết kế phân xưởng sản xuất ở quy mô công nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:

  • Nghiên cứu pilot chỉ mới khảo sát trên một điều kiện trích ly cố định (ethanol 45°, tỷ lệ 1:12, thời gian 48 giờ) kế thừa từ phòng thí nghiệm mà chưa có điều kiện khảo sát ma trận đa yếu tố trực tiếp tại quy mô pilot để tìm điểm tối ưu riêng cho quy mô lớn.
  • Quá trình thực nghiệm diễn ra phân tán ở nhiều địa điểm (phòng thí nghiệm trường, xưởng thực phẩm, doanh nghiệp thiết bị và trung tâm kiểm nghiệm) dẫn đến việc vận chuyển nguyên liệu và bán thành phẩm có thể tiềm ẩn rủi ro sai số môi trường.
  • Các thử nghiệm hoạt tính sinh học mới dừng lại ở mức in vitro (DPPH, FRAP, ức chế enzyme AChE), chưa thực hiện thử nghiệm in vivo trên mô hình động vật hoặc tiền lâm sàng.
  • Chưa có dữ liệu theo dõi độ ổn định dài hạn và hạn dùng của thành phẩm cao đặc trong các điều kiện bảo quản khác nhau.

• Hướng nghiên cứu tiếp:

  • Tiếp tục hoàn thiện và tự động hóa hệ thống trích ly ngấm kiệt pilot, nghiên cứu bổ sung hệ thống thu hồi dung môi ethanol tuần hoàn để tối ưu hóa bài toán kinh tế.
  • Khảo sát các công nghệ sấy hiện đại hơn như sấy phun hoặc sấy thăng hoa để chuyển dịch từ dạng cao đặc sang cao khô nhằm đa dạng hóa dạng bào chế.
  • Triển khai các nghiên cứu tiền lâm sàng và thử nghiệm dược lý chuyên sâu về khả năng cải thiện chức năng nhận thức, phòng ngừa sa sút trí tuệ trên mô hình động vật dựa trên hoạt tính ức chế AChE.
  • Nghiên cứu phát triển các sản phẩm ứng dụng cụ thể: viên nang thực phẩm bảo vệ sức khỏe, trà hòa tan, siro trí não hoặc các dòng mỹ phẩm chống lão hóa da.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo có giá trị thực tiễn đối với:

• Sinh viên và học viên cao học: Thuộc các chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Hóa học, Công nghệ Thực phẩm, Hóa Dược và Dược liệu đang thực hiện các đề tài về trích ly hợp chất tự nhiên và mở rộng quy mô (scale-up) từ phòng thí nghiệm lên pilot.
• Kỹ sư công nghệ và nhà nghiên cứu dược liệu: Cung cấp thông số tham khảo thực tế về các bước tính toán phân chia dung môi trích ly ngấm kiệt, kiểm soát nhiệt độ - áp suất nồi cô chân không công nghiệp, và kiểm soát hao hụt cơ học.
• Phần đáng tham khảo nhất:
  • Toàn bộ Chương 2 với quy trình thực nghiệm chi tiết, thông số cài đặt thiết bị phân tích (chương trình LC-MS trên cột Zorbax Eclipse Plus, thông số nguồn ion hóa MS, cách dựng đường chuẩn UV-Vis cho TPC, TFC, TSC).
  • Bảng tổng hợp các thông số công nghệ trích ly ngấm kiệt và cô đặc áp suất kém tại Chương 2 và Chương 3, làm hình mẫu cho các nghiên cứu chuyển giao công nghệ hóa thảo dược.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên liệu lá trà hoa đỏ trong khóa luận được thu thập ở đâu và trải qua các bước xử lý sơ chế nào?

Lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) được thu thập tại Vườn quốc gia Bù Gia Mập, tỉnh Đồng Nai vào tháng 01 năm 2025. Nguyên liệu trải qua các bước sơ chế gồm: rửa sạch bụi bẩn và loại bỏ lá úa hỏng, phơi khô tự nhiên trong không khí 15 giờ (nhiệt độ 30±2°C), sấy đối lưu 4 giờ ở nhiệt độ 70–75°C đến khối lượng không đổi, sau đó đưa qua máy nghiền búa để giảm kích thước xuống 1–2 cm và tiếp tục xay mịn đạt kích thước hạt dưới 5 mm.

2. Quy trình trích ly ngấm kiệt ở quy mô pilot được vận hành với các thông số cụ thể nào?

Quy trình sử dụng 13,095 kg bột lá khô với dung môi ethanol 45° theo tỷ lệ nguyên liệu/dung môi là 1:12 (w/v), tương ứng tổng thể tích dung môi là 157,14 L. Nguyên liệu được chia vào các bình chiết dung tích 4 L, 8 L và 10 L. Bột lá được thấm ướt cẩn thận, châm dung môi cao hơn bề mặt lớp bột 2–3 cm và ngâm tĩnh trong 48 giờ. Khi xả dịch trích, tốc độ van xả được khống chế ở mức 30–35 giọt/phút kết hợp châm dung môi mới liên tục ở phía trên để duy trì nồng độ chiết kiệt.

3. Thiết bị và thông số cô đặc dịch trích pilot được kiểm soát ra sao để tránh phân hủy hoạt chất?

Dịch chiết được cô đặc bằng thiết bị cô đặc áp suất kém tại Công ty TNHH Thiết Bị Thực Phẩm Pháp Việt. Để bảo vệ các hợp chất kém bền nhiệt như flavonoid và polyphenol theo TCVN I:1-2017, nhiệt độ vỏ áo nồi được cài đặt khoảng 65°C (chênh lệch thực tế 2–3°C), nhiệt độ hỗn hợp dịch cô duy trì trong ngưỡng 50–60°C dưới áp suất chân không 550–650 mmHg. Dịch trích được cô về còn 15–20% thể tích ban đầu trước khi chuyển sang công đoạn sấy tạo dạng cao đặc hoàn thiện.

4. Thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của mẫu cao lá trà hoa đỏ được đánh giá bằng những phương pháp nào?

Thành phần hóa học được phân tích định tính nhóm chức bằng phổ hồng ngoại FT-IR (máy Jasco, ép viên KBr tỷ lệ 1:300, dải quét 400–4000 cm⁻¹), định danh hợp chất bằng sắc ký lỏng ghép khối phổ LC-MS (cột Zorbax Eclipse Plus, đầu dò MS ion hóa dương), và định lượng tổng polyphenol (TPC qua thuốc thử Folin-Ciocalteu), tổng flavonoid (TFC qua phản ứng tạo phức nhôm clorua), tổng saponin (TSC qua phản ứng vanillin-$H_2SO_4$). Hoạt tính sinh học được khảo sát qua khả năng quét gốc tự do DPPH (đo quang tại 517 nm), năng lực khử sắt FRAP (đo quang tại 700 nm) và hoạt tính ức chế enzyme acetylcholinesterase (AChE theo phương pháp Ellman cải tiến đo tại 412 nm).

5. Vì sao tác giả lựa chọn khoảng nhiệt độ sấy lá 70–75°C và mức hao hụt khối lượng diễn ra như thế nào?

Nhiệt độ 70–75°C được lựa chọn dựa trên khảo sát tính nhạy cảm nhiệt của các hợp chất tự nhiên; các nghiên cứu tham khảo chỉ ra rằng flavonoid và saponin dễ bị suy giảm hoặc phân hủy khi sấy ở nhiệt độ quá cao (trên 70–80°C), trong khi sấy ở nhiệt độ quá thấp sẽ kéo dài thời gian và không đạt độ ẩm yêu cầu. Về mặt khối lượng, từ 30 kg lá tươi ban đầu, sau khi rửa sạch và sấy khô chỉ còn 13,45 kg (giảm hơn một nửa do thoát ẩm). Khi nghiền và xay mịn, khối lượng còn lại 13,095 kg (hao hụt khoảng 0,355 kg do bụi mịn phân tán vào không khí và bám vào bề mặt buồng máy xay).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Triệu Kha đã xây dựng và kiểm chứng thành công quy trình sản xuất cao đặc từ 30 kg lá trà hoa đỏ (Camellia longii Orel & Luu) trên quy mô pilot, thiết lập cầu nối kỹ thuật quan trọng giữa nghiên cứu phòng thí nghiệm và sản xuất công nghiệp. Toàn bộ các thông số vận hành then chốt từ sơ chế làm khô (70–75°C), nghiền hạt (< 5 mm), trích ly ngấm kiệt (tỷ lệ 1:12 trong ethanol 45°, 48 giờ) đến cô đặc áp suất kém (50–60°C, 550–650 mmHg) đều được ghi nhận và chuẩn hóa chặt chẽ. Kết quả phân tích chất lượng thành phẩm cao đặc CLL-EW-K khẳng định quy trình pilot duy trì tốt các nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, saponin cũng như các hoạt tính sinh học kháng oxy hóa và ức chế enzyme acetylcholinesterase. Đây là nguồn dữ liệu thực nghiệm có giá trị cao, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho việc mở rộng quy mô thương mại hóa và gia tăng giá trị kinh tế cho nguồn dược liệu quý của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Tổng quan về chi Camellia Chi Camellia thuộc họ Theaceae gồm các loại cây thân gỗ và cây bụi, có nguồn gốc từ châu Á, đặc biệt là Nhật Bản và Trung Quốc. Sau đó du nhập và phát triển mạnh trên nền đất chua và khí hậu ôn đối của phương Tây [1]. Trên thế giới, ước tính có từ 120-300 loài thuộc chi trà Camellia được ghi nhận sự dao động tuỳ thuộc vào hệ thống phân loại và thời gian công bố nghiên cứu [4]. Tại Việt Nam, có hơn 75 loài thuộc chi Camellia, ghi nhận nhiều ở các VQG Nam Cát Tiên, VQG Bù Gia Mập, VQG Cúc Phương [5, 6],.

Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù tạo nên sự đa dạng loài trong chi Camellia thúc đẩy các nghiên cứu khám phá về loài. Những loài cây của chi Camellia mang lại giá trị kinh tế từ nhiều góc độ như để làm cây cảnh, pha trà, ẩm thực, chiết xuất dầu hạt, dược phẩm…Sự đa dạng và tầm quan trọng về kinh tế đã thu hút sự quan tâm về đặc tính sinh học và các giá trị khác có thể mang lại. Đã có nhiều nghiên cứu phân tích về thành phần hoá học và hoạt tính sinh học học về loài đặc biệt là hoạt tính kháng oxy hoá, hoạt động kháng khuẩn, kháng nấm [6]. Thường thì mục đích hướng đến các tác dụng dược lý, y học cụ thể tuỳ nghiên cứu, một số khác lại tập trung khai thác tiềm năng kinh tế từ các sản phẩm chiết xuất từ hoa, lá, quả, rễ… của các loài thuộc chi này.

Chi trà Camellia có phạm vi phân bố rộng lớn, đa dạng, trải dài từ Bắc vào Nam. Tìm thấy nhiều ở các VQG Bù Gia Mập, VQG Cát Tiên, VQG Cúc Phương. Mô tả phạm vi phân bố một số loài thuộc chi Camellia ở Việt Nam được thể hiện ở bảng 1.1: Một số loài thuộc chi Camellia tại Việt Nam STT Tên khoa học Phân bố TLTK 1 C. cucphuongensis Ninh & Rosmann VQG Cúc Phương, Ninh [8] Bình 3 C.

caudate Wallich VQG Tam Đảo, Vĩnh [7] Phúc 4 C. duyana Orel, Curry & Luu Lâm Đồng [9] 5 C. luteocerata Orel Lâm Đồng [10] 6 C. ligustrina Orel, Curry & Luu Lâm Đồng [9] 7 C.

flosculora Lâm Đồng [11] 8 C.) Cohen Stuart Ba Vì, Hà Nội [7] 9 C. tuyenquangensis Tuyên Quang [12] 10 C. vuquangensis Luong, Tran & LT Hà Tĩnh [13] Nguyen 1.2 Thành phần hoá học của chi Camellia Sự phổ biến và đa dạng các loài thuộc chi Camellia đem đến cảm hứng nghiên cứu đa ngành đa lĩnh vực. Các bộ phận khác nhau thành phần hoá học đặc trưng cũng có phần khác, đồng thời điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và phương pháp chăm sóc sản xuất cũng ảnh hưởng đến tính chất và thành phần của chúng.1 Polyphenol Polyphenol là một nhóm các hợp chất tự nhiên cấu trúc hóa học của chúng đặc trưng bởi sự hiện diện của một hoặc nhiều vòng benzen có gắn ít nhất một nhóm hydroxyl 2 (OH).

Sự đa dạng về tính chất hóa học các nhóm polyphenol là kết quả trực tiếp của sự khác biệt về số lượng, vị trí, và loại của các nhóm chức năng trên bộ khung carbon, cùng với cách các nhóm chức liên kết với nhau trong cấu trúc, đặc biệt là vòng thơm và nhóm hydroxyl.2 trình bày một số hợp chất có mặt trong các chi trà Camellia và công thức hoá học một số hợp chất poplyphenol được mô tả ở hình 1.2: Một số hợp chất polyphenol được phân lập từ các loài thuộc chi Camellia Loài Bộ phận Hợp chất TLTK C. impressiveinervis Lá Ellagitannin, proanthocyanidin, [14] taxifolin deoxyhexose, isorhamnetin, C. sinensis Lá Epigallocatechin-3-gallate, [15] epigallocatechin, epicatechin-3-gallate, epicatechin C. crassicolumna Lá flavan-3-ol, flavonol glycoside, tannin [16] thủy phân, dẫn xuất acid chlorogenic var.

polyodonta Hoa Flavonol, procyanidin, ellagitannin [17] C.