ae] A i lh yt = k⁄ ^> —— L oot . & f fi /y b : 4 NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM VŨ QUANG (Tổng Chủ biên) ĐOÀN DUY HINH (Chú biên) NGUYEN VAN HOA - NGO MAI THANH NGUYEN ĐỨC THÂM (Tải bản lần thứ sáu) NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM CÁC KÍ HIỆU DÙNG TRONG SÁCH a Thư thập thông tin (quan sát tự nhiên, thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm, vận dụng vốn kinh nghiệm, thông báo của giáo viên. e _ Xử lí thông tin (so sánh, phân tích, khát quát hoá, nêu dự đoán (giả thuyết), - tiến hành thí nghiệm kiểm tra, rút ra kết luận. [SE Cau hỏi. (SN* Cau hỏi, bài tập khó. Bản quyền thuộc Nhả xuất bản Giáo dục Viêt Nam - Bồ Giáo duc va Dao tao. 01 - 201 1/CXB/91 - 1235/GD Mã số : 2H905T1 CHUONG I DIEN HOC Tau chay bang điện Cường độ dòng điện chạy qua một dây dẫn có mối quan hệ như thế nào với hiệu điện thế đặt vào hai đấu dây dẫn đó ? Điện trở là gì ? Điện trỏ phụ thuộc nhu thé nào vào chiếu dải và tiết diên của dây dẫn ? Căn cử vào đâu để biết chinh xác chất này dân điện tốt hon chất kia 7 Công suất điện của một dụng cu điện hoặc của một mạch điện được tính bằng công thức nào ? Điện năng tiêu thụ của một thiết bị điện phụ thuộc vào những yếu tố nào ? Có những biên pháp nào để sử dụng an toàn điện và tiết kiệm điện năng ? 3 BAI 1 SỰ PHỤ THUỘC CỦA CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN VÀO HIỆU ĐIỆN THẾ GIỮA HAI ĐẦU DÂY DẪN Ở lóp 7 ta đã biết, khi hiệu điện thế đặt vào hai đầu bóng đèn cảng lón thì dòng diện chay qua đèn có cường độ càng lon va đèn càng sảng. Bay gio ta cần tìm hiểu xem cường độ dòng điện chạy qua dày dân điện co tỉ lệ với hiệu điện thế đặt vảo hai đâu dây dain do hay khéng ? I- THÍ NGHIỆM Do cuong do dong dién chay qua day dan img voi các Dây dẫn đang xét huéu dién thé khac nhau dat vao hai dau day dan do, I. Sơ đồ mạch điện ® a) Quan sat sơ đồ mạch điện hình 1. L, kể tên, nêu cong dung va cách mắc của từng bộ phân trong so dé. b) Chốt (+) của các dung cụ đo điện cỏ trong Hinh 1.1 sơ đồ phải được mắc về phía điểm A hay điểm B ? Z. Tiến hành thí nghiệm Bang| a} Mac mach dién theo sơ đề hình 1. b) Do cuang do dong dién | tuong ưng với mỗi Kétqua Hiệu | Cường higu chén thé U đặt vào hai đầu day dan, Ghi lai do điện thế | độ dòng các giả trị đo được vào bang |, (V) |điện(A) m Dong điện chạy qua vốn kế có cưỡng độ rất nhỏ nén co thé bo qua, vi thé ampe ké do được cương đỏ dòng điện chày gua đoán dây dân đang xét. Tư kết qua thí nghiệm, hảy cho biết, khi tà thay doi hiệu điện thể giữa hai đầu đây dân, cường đỏ dòng điện chạy qua đây đân đó có mối quan hệ như thẻ nào với hiệu điện thẻ. II - ĐÔ THỊ BIỂU DIỄN SỰ PHI THUỘC CỦA CƯỜNG DO DONG DIEN VAO HIỆU ĐIỆN THỂ w I. Dang dé thi a) Dua vao bang so heu thu duoe tu mot thi 1A nghiem tương tư như trên. được tien hạnh vơi mót đây dân khác, tà vẻ các điểm O.C, D, E tren he truc toa do hinh 1. Mor diem ung vor mot cap gia tr ULL. Ví du, với điểm B ta có U = 15V 2:1 =0,3A. b) Nhân xét : Nêu bò qua nhung sai léch nho do phep đo thị các điểm ©, B, C, D, E nam trén duong thang đi qua góc toa đố. Đương thang nay la đồ thị biểu điển sư phụ thuộc cua T vao U. ° 15 30 45 69 UM [#3 Dưa vao số liệu o bang | ma em thu duce tu Hii 2 thì nghiệm, hay vẻ đường biếu điên môi quan hệ mưa T và LÍ nhân xeL xem nọ có phái là đường thang di qua go¢ toa do hay khong. Kết luận Hiệu điện thẻ mưa hai đâu đây dân tàng (hoác giam) báo nhiều lăn thì cương do dong dien chay qua day dan đó củng tăng (hoặc giam) bảy nhiên lăn. II - VẬN DỤNG (4 Tu do thi hình 1. hày xác định : Bang2 + Cương đỏ dong điện chạy qua dây dân Khi hiệu điện thê là 35V ; 3,5V, T wenil ¬ Kết quả Pie. Lr Hiệu Cuong| | X CN thể | độ dòng| + Xác định gia trị LÍ, Ï ứng vơi một điểm M bat ki Lần đo (V)_ |điện (A)! tren do thi do, a (3 Trong bang 2 co ghi mot so gia tri cua U val đó được trong một thì nghiệm vor mot day dan, Em hay dự đoàn gia trì sẽ phái có trong các ô con trong. CH Tra lor cau hor neu rao dau bar hoe. Cường độ dòng điện chạy qua một dây dân tỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây dân đó. Đồ thị biểu diện sự phụ thuộc của cường độ dòng điện vào hiệu điện thế giúa hai đáu dày dẫn là một đường thăng đi qua gốc toa độ (U = 0, I = 0). CO THE EM CHUA BIET Su phu thuộc của cuỡng dộ dòng điện qua một dây dản vào hiệu điện thẻ giữa hai dau day dan do đa đuợc nhà vật li học người Buc G.0m (Georg Simon Ohm, 1789-1854) tim ra khi öng chỉ la giáo viên dạy vat lo mot tinh lẻ, Thơi do chi bang cae dung cy do rat thô sơ, chua có ampe kẻ, van kể. như bảy giơ, nhưng với lòng say mê nghiên củu khoa học, đuợc su giúp đỡ nhiệt tỉnh của bạn bê, ông kiên trị tiến hanh hàng loạt thi nghiệm va đã thành công. Két quả nghiên cuu của ỏng được công bố vao nam 1827, đo là định luật Ôm. Năm 1876 (48 năm sau khi công bổ), Viện han lam khoa hoc nuoc Anh da thanh lap mot uy ban đặc biệt đẻ kiểm tra lại định luật Ôm một cách chỉnh xác. Cho tới GXOmi cuối Ihẻ kỉ XIX. định luật Ôm mới đuợc các nhà vật li học trên toan thể giới công nhận va đuợc ung dung rong rai. Vay day ' Phat minh ra mot dinh luat da kho nhung viée nd duoc chap nhan va ung dụng còn kho hơn nhiều. Để ghi nhớ công lao của Ong, ngudi ta đã lấy tên ông dat tén cho dinh luật và dơn vị điện trở. Chúng ta sẽ học định luật này ở bai sau. rae ow TRO CUA DAY DAN - DINH LUAT OM Trong thi nghiêm voi mach dién co so dé nhu hinh 1.1, néu su dung cung một hiệu điện thé dat vào hai đầu các dãy dần khac nhau thi cuong độ dòng điện qua chung có như nhau không 2 1- DIEN TRO CUA DAY DAN I. Xác định thương số a đối với mỗi dây đẫn Tinh thuong so v đối với môi dây dân dựa vao sổ liệu trong bảng | va bing 2 ở bài trước, Nhân xet giả trì của thương số T đổi với môi day dan và với hàn dây dân khác nhau, ø 2. Điện trở a) Trị sẽ R= T không đổi đối với mới đây dẫn và được gọi là điện trở của dây dân do, b) Kí hiệu sơ đồ của điện trở trong mạch điện là —£———+— hoặc —^x^x—. €) Đơn vị điển trở Trong công thức trên, nêu LÍ được 17nh bằng vỏn, ] được tinh bàng amne Jhị R dược unh bang om, ki hiéu la Q. 1Q=< IN, TA Ngươi ta còn dùng các bói số của 6m như : kilöôm (Kk©) ; Ik@ = 1000, mégaom (MQ) ; [MQ = 1 000 000Q. d) Y nghia cua dién tro Trong các thí nghiệm o bai |, voi cung hiéu dién thé dat vav hai dau cac day dan khac nhau. day nao co dién tro lon gap bao nhieu lan thi cugng do dong dién chay qua no nho di bay nhicu lan. Do do dién trợ biếu thí mức độ cán trợ dong điện nhiều hay it cua day dan. W - ĐỊNH LUẤT ÔM 1. Hệ thức của định luật Tạ đủ biết, đối với một đây dân, cương do dong điển (IJ 0 le thuận với hiểu điển thể (U). Mặt khác, với cũng một hiệu điện thẻ đất vao hài đầu cac day dan co điện trợ khác nhàu thị E tr lẻ nghịch với điện trở (R1. Kết qua, ta có hệ thực của đình lưát Ôm : U 2. Phát biếu định luât TER Cương đã dong điện cháy gua dạy dân rí lề thuận trong da : tới hiệu điển thê đạt vào hat daw dav và tỉ lễ L do bang von CV). nghĩch vớt điên trở của dạy. R do bang om (62). Il- VAN DUNG (4 Mot bong den lục thấp sang co dien trợ 1263 và cương đỏ dong điển chay qua day toc bong den là 0. Tình hiệu dien the giua har dau day toc bong đen khi đo. ( pat cung mot hieu điển thế vào hài đầu các day dan co dien tra Ry va Ry = 3Ry. Dong dién chay qua day dan nao co cuong do lon hen va lon hon bao nhiều lán ? > _ Định luậtÔm : Cường độ dòng điện chạy qua dây dẫntỉ lệ thuận với hiệu điện thế đặt vào hai đầu dây và tỉ lệ nghịch với điện trở của dây : I = + œ Điện trở của một dây dẫn được xác định bằng công thúc : la CO THE EM CHUA BIET Trong quả trinh tién hanh cac thi nghiém trén. nhiét dé cia day dan dang xét duoc coi nhu không đổi Trong nhiều trương hợp. khi cuởng đỏ dong điền qua dây dân làng thì nhiệt độ của dây dân tầng lên. Người ta dã xac định đuợc khi nhiệt dộ tang thi điện trỏ cua dây dẫn cũng láng. Do do, khi hieu dien the giữa hai dau day toc bong den tang thi cuang độ dong điện chay qua dây toc bong den cling tang nhung không tâng 1 lệ thuận với hiệu điện thẻ (khỏng tuân theo dinh luat Om). 6 thi biéu dién su phu thudc của cương đô dòng diện vào hiệu diên thế trang trường hợp này không phải là duorig thang Pye THUC HANH : XAC DINH DIEN TRO CUA MOT DAY DAN BANG AMPE KE VA VON KE |- CHUAN BI Dor vat Moi nhom học sinh : - Mot day dan co điện trở chưa hiết gia trị. - Một nguồn điện 6V có thẻ điều chính được liên tục các gia trị hiệu điện thẻ từ Ô - 6V, - Mot von kẻ có giới hạn đo 6V và đồ chỉa nho nhất (.Í V, - Mot ampe ké co gim han do 1,5A và đô chía nho nhật 001A. - Bay doan day noi, mat doan dai khoang 30cm. - Mot cong Lac.
