Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4: Hướng Dẫn Học Tập và Thực Hành

Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 thuộc bộ sách Kết Nối Tri Thức với Cuộc Sống được biên soạn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của Chương… 74 trang.

• Đề tài: Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4: Hướng Dẫn Học Tập và Thực Hành

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHỦ ĐỀ 1: ÂM THANH NGÀY MỚI
• 1.1. Một số nhạc cụ gõ và nhạc cụ giai điệu sử dụng trong giờ học Âm nhạc
• 1.2. Lí thuyết âm nhạc: Dấu lặng
• 1.3. Đọc nhạc: Bởi số 3
• 1.4. Hát: Hạt mưa kề chuyện
• 1.5. Nghe nhạc: Không gian xanh
• 1.6. Vận dụng — Sáng tạo
• 1.7. Lí thuyết âm nhạc: Một số kí hiệu ghi nhạc
• 1.8. Đọc nhạc: Bởi số 7
• 2. CHỦ ĐỀ 2: GIAI ĐIỆU QUÊ HƯƠNG
• 2.1. Nhạc sĩ Lưu Hữu Phước và bài hát Reo vang bình minh
• 2.2. Hát: Chim sáo
• 2.3. Vận dụng — Sáng tạo
• 2.4. Nhạc cụ: Thể hiện nhạc cụ gõ hoặc nhạc cụ giai điệu
• 2.5. Thường thức âm nhạc: Giới thiệu đàn tranh
• 2.6. Lí thuyết âm nhạc: Ôn tập
• 2.7. Nghe nhạc: Lí ngựa ô
• 2.8. Đọc nhạc: Bởi số 4
• 2.9. Vận dụng — Sáng tạo
• 2.10. Hát: Miền quê em
• 3. CHỦ ĐỀ 3: THẦY CÔ VỚI CHÚNG EM
• 3.1. Nghe nhạc: Khúc nhạc mở đầu (U-ve-tu-re)
• 3.2. Lí thuyết âm nhạc: Giới thiệu các hình nốt
• 3.3. Đọc nhạc: Bởi số 2
• 3.4. Vận dụng — Sáng tạo
• 3.5. Hát: Nếu em là...
• 3.6. Nghe nhạc: Điều mong ước tặng thầy
• 4. CHỦ ĐỀ 4: VUI ĐÓN TẾT
• 4.1. Hát: Em yêu mùa hè quê em
• 4.2. Nhạc cụ: Thể hiện nhạc cụ gõ hoặc nhạc cụ giai điệu
• 4.3. Hát: Tết là Tết
• 4.4. Nghe nhạc: Khúc ca vào hè
• 4.5. Vận dụng — Sáng tạo
• 5. CHỦ ĐỀ 5: KIẾN THỨC MỚI - LUYỆN TẬP
• 5.1. Dấu lặng
• 5.2. Bài số 3 Luyện tập
• 5.3. Hát: Mưa kể chuyện
• 5.4. Nghe nhạc: Không gian xanh

Tóm tắt

I. Tổng quan Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 Kết Nối Tri Thức

Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 thuộc bộ sách Kết Nối Tri Thức với Cuộc Sống được biên soạn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Tài liệu này không chỉ là một tập hợp các bài hát mà là một công cụ toàn diện, được thiết kế để khơi gợi niềm yêu thích và phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc cho học sinh lớp 4. Cấu trúc sách được xây dựng một cách khoa học, bao gồm 8 chủ đề chính, trải dài xuyên suốt năm học. Mỗi chủ đề là một tổ hợp các hoạt động học tập đa dạng, từ Hát, Đọc nhạc, Nghe nhạc, đến Thường thức âm nhạc và thực hành Nhạc cụ. Mục tiêu cốt lõi của sách là trang bị cho học sinh những kiến thức nhạc lý cơ bản lớp 4 một cách tự nhiên và sinh động. Các khái niệm như khuông nhạc, khóa Sol, hình nốt, dấu lặng được giới thiệu tuần tự, lồng ghép vào các bài thực hành cụ thể. Đặc biệt, sách nhấn mạnh vào việc học đi đôi với hành, tạo cơ hội cho học sinh thể hiện bản thân qua các hoạt động vận động theo nhạc và sáng tạo. Các học liệu hỗ trợ như phiên bản điện tử và audio bài hát lớp 4 đi kèm giúp quá trình tự học và luyện tập tại nhà trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu của cả giáo viên, học sinh và phụ huynh trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Cuốn sách là cầu nối vững chắc, giúp học sinh khám phá thế giới âm thanh đầy màu sắc.

1.1. Phân tích cấu trúc 8 chủ đề trong sách Âm nhạc 4

Cấu trúc của Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 được chia thành 8 chủ đề rõ ràng, mỗi chủ đề tập trung vào một khía cạnh khác nhau của âm nhạc và cuộc sống. Các chủ đề bao gồm: 'Âm thanh ngày mới', 'Giai điệu quê hương', 'Thầy cô với chúng em', 'Vui đón Tết', 'Thiên nhiên', 'Tình bạn tuổi thơ', 'Âm nhạc nước ngoài', và 'Chào mùa hè'. Cách sắp xếp này giúp học sinh liên kết kiến thức âm nhạc với các sự kiện quen thuộc, từ đó tăng cường sự hứng thú. Mỗi chủ đề đều tích hợp đầy đủ các mạch nội dung: Hát, Đọc nhạc, Nhạc cụ, Thường thức âm nhạc, và Lý thuyết âm nhạc. Ví dụ, trong chủ đề 'Âm thanh ngày mới', học sinh được học bài hát 'Chuông gió leng keng' và bài Đọc nhạc lớp 4 số 1, đồng thời làm quen với các kí hiệu ghi nhạc cơ bản. Sự phân bổ này đảm bảo học sinh phát triển đồng đều các kỹ năng.

1.2. Mục tiêu phát triển năng lực âm nhạc theo chương trình mới

Theo tinh thần của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, sách hướng đến việc hình thành và phát triển ba năng lực âm nhạc cốt lõi: Thể hiện âm nhạc, Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc, Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc. Năng lực thể hiện được rèn luyện qua các hoạt động hát đúng giai điệu, chơi nhạc cụ, gõ phách, tiết tấu. Năng lực cảm thụ được bồi đắp qua các hoạt động Nghe nhạc và Thường thức âm nhạc, như tìm hiểu về nhạc sĩ Lưu Hữu Phước hay câu chuyện 'Pi-tơ và chó sói'. Cuối cùng, năng lực ứng dụng và sáng tạo được khuyến khích ở phần 'Vận dụng - Sáng tạo' cuối mỗi chủ đề, nơi học sinh tự tạo ra các mẫu tiết tấu hoặc động tác phụ họa, biến kiến thức đã học thành sản phẩm của riêng mình.

II. Thách thức khi học Sách Giáo Khoa Âm Nhạc Lớp 4 mới

Việc triển khai Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 theo chương trình mới mang lại nhiều ưu điểm nhưng cũng đặt ra không ít thách thức cho cả giáo viên và học sinh. Một trong những khó khăn lớn nhất là việc tiếp cận các nội dung lý thuyết mới và trừu tượng. Các khái niệm về nhạc lý cơ bản lớp 4 như tương quan độ dài giữa các hình nốt (tròn, trắng, đen, móc đơn), hay tác dụng của dấu lặng đòi hỏi sự giải thích cặn kẽ và các ví dụ trực quan. Nếu không có phương pháp sư phạm phù hợp, học sinh dễ cảm thấy khô khan và khó tiếp thu. Thách thức thứ hai đến từ phần thực hành nhạc cụ. Sách giới thiệu hai loại nhạc cụ lớp 4 là sáo recorder và kèn phím. Tuy nhiên, không phải tất cả các trường học và gia đình đều có đủ điều kiện trang bị các nhạc cụ này. Điều này tạo ra sự không đồng đều trong quá trình học tập và thực hành, ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng. Ngoài ra, việc thiếu hụt các tài liệu tham khảo chất lượng như sách giáo viên âm nhạc 4 chi tiết hay các bộ giáo án âm nhạc lớp 4 chuẩn cũng là một rào cản, khiến giáo viên mất nhiều thời gian hơn trong việc soạn giảng và xây dựng kế hoạch bài dạy âm nhạc 4 hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc tiếp thu các kiến thức nhạc lý cơ bản

Kiến thức lý thuyết trong Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 được nâng cao hơn so với các lớp trước. Các bài học về 'Một số kí hiệu ghi nhạc' hay 'Giới thiệu các hình nốt' đòi hỏi học sinh phải có tư duy logic và khả năng ghi nhớ. Ví dụ, việc phân biệt độ dài của nốt trắng (2 phách), nốt đen (1 phách) và nốt móc đơn (1/2 phách) có thể gây nhầm lẫn ban đầu. Tương tự, khái niệm 'dấu lặng đen' có giá trị nghỉ bằng một nốt đen cũng là một khái niệm trừu tượng. Để vượt qua thách thức này, cần có sự kết hợp giữa giảng dạy trên lớp và các công cụ trực quan, như phần mềm học nhạc hoặc các video minh họa để học sinh có thể 'nghe' và 'thấy' được sự khác biệt.

2.2. Hạn chế về trang bị nhạc cụ và tài liệu học tập bổ trợ

Sự thành công của môn học phụ thuộc lớn vào việc thực hành. Sách yêu cầu học sinh thực hành trên sáo recorder hoặc kèn phím, nhưng thực tế không phải em nào cũng có điều kiện sở hữu. Điều này dẫn đến tình trạng học 'chay', làm giảm hiệu quả tiếp thu và sự hứng thú. Bên cạnh đó, việc tìm kiếm nguồn file PDF sách âm nhạc 4 hay các file audio bài hát lớp 4 chất lượng cao đôi khi cũng gặp khó khăn. Phụ huynh muốn hỗ trợ con tại nhà nhưng lại thiếu nguồn tài liệu tham khảo chính thống, đặc biệt là các hướng dẫn chi tiết có trong sách giáo viên âm nhạc 4.

III. Hướng dẫn thực hành hát và đọc nhạc Sách Âm Nhạc 4

Để chinh phục hiệu quả nội dung của Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4, việc nắm vững hai kỹ năng cốt lõi là Hát và Đọc nhạc là vô cùng quan trọng. Phương pháp học tập cần tập trung vào sự chính xác và biểu cảm. Đối với kỹ năng hát, mục tiêu không chỉ là thuộc lời mà còn là hát đúng giai điệu, cao độ và trường độ của từng nốt nhạc. Sách cung cấp các bài hát đa dạng như 'Chim sáo' (Dân ca Khmer) hay 'Tết là Tết' (Nhạc và lời: Nhất Trung), mỗi bài mang một sắc thái riêng. Quá trình luyện tập nên bắt đầu bằng việc nghe kỹ file audio mẫu, sau đó tập hát từng câu ngắn và kết hợp vỗ tay theo phách hoặc nhịp. Đối với kỹ năng đọc nhạc, sách xây dựng một lộ trình từ dễ đến khó qua các bài đọc nhạc được đánh số. Việc luyện tập đọc nhạc lớp 4 cần kết hợp với thực hành gõ phách, tiết tấu. Chẳng hạn, khi đọc một nốt đen, học sinh đồng thời vỗ tay một cái. Phương pháp này giúp nội tại hóa kiến thức về trường độ, biến các ký hiệu trên giấy thành cảm nhận nhịp điệu thực tế. Việc luyện tập thường xuyên theo nhóm cũng giúp tạo không khí học tập sôi nổi và giúp các em sửa lỗi cho nhau.

3.1. Phương pháp luyện tập để hát đúng giai điệu và biểu cảm

Để hát đúng giai điệu, học sinh cần được hướng dẫn khởi động giọng kỹ trước mỗi buổi học. Quá trình tập hát nên được chia nhỏ: tập đọc lời ca theo tiết tấu, sau đó nghe và hát theo giai điệu mẫu của từng câu. Giáo viên có thể sử dụng đàn organ hoặc các ứng dụng trên điện thoại để đàn lại giai điệu, giúp học sinh bắt đúng cao độ. Sau khi hát đúng, cần khuyến khích các em thể hiện sắc thái tình cảm của bài hát. Ví dụ, bài 'Nếu em là...' cần thể hiện sự kính yêu, trong khi bài 'Tình bạn tuổi thơ' cần sự vui tươi, hồn nhiên. Việc kết hợp với các hoạt động vận động theo nhạc đơn giản sẽ giúp bài hát trở nên sinh động và dễ nhớ hơn.

3.2. Kỹ thuật đọc nhạc và thực hành gõ phách tiết tấu hiệu quả

Thực hành gõ phách, tiết tấu là nền tảng cho việc đọc nhạc lớp 4. Sách giáo khoa thường có các mẫu tiết tấu đi kèm bài đọc nhạc. Học sinh cần luyện tập gõ các mẫu này bằng thanh phách, trống nhỏ hoặc đơn giản là vỗ tay cho đến khi thành thạo. Khi đọc nhạc, quy tắc cơ bản là mắt nhìn nốt nhạc, miệng đọc tên nốt và tay gõ phách. Ví dụ, trong 'Bài số 2', học sinh sẽ đọc tên các nốt Đô-Rê-Mi-Pha-Son trong khi tay vẫn giữ nhịp đều đặn. Kỹ thuật này giúp phát triển khả năng phối hợp đa giác quan và củng cố kiến thức về giá trị trường độ của các hình nốt đã học. Luyện tập theo nhóm, trong đó một nhóm đọc nhạc và một nhóm gõ đệm, sẽ tạo ra sự tương tác và hứng thú.

IV. Bí quyết sử dụng nhạc cụ và cảm thụ trong Sách Âm Nhạc 4

Phần Nhạc cụ và Thường thức âm nhạc là hai điểm nhấn đặc sắc trong Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4, giúp mở rộng thế giới quan âm nhạc của học sinh. Việc học nhạc cụ không chỉ rèn luyện sự khéo léo mà còn phát triển tư duy và tính kiên nhẫn. Sách tập trung giới thiệu và hướng dẫn thực hành hai loại nhạc cụ giai điệu chính là sáo recorder và kèn phím. Bí quyết để học tốt là nắm vững tư thế cầm nhạc cụ và cách thổi/bấm phím cơ bản. Ví dụ, với sáo recorder, sách hướng dẫn chi tiết cách bấm các nốt Si, La. Với kèn phím, học sinh bắt đầu với 3 nốt Đô-Rê-Mi. Việc luyện tập các mẫu âm ngắn, lặp đi lặp lại sẽ giúp ngón tay trở nên linh hoạt. Song song đó, phần cảm thụ âm nhạc được nuôi dưỡng qua các hoạt động nghe nhạc và tìm hiểu câu chuyện âm nhạc. Các tác phẩm như 'Pi-tơ và chó sói' của Prokofiev giúp học sinh hiểu rằng âm nhạc có thể kể chuyện và khắc họa tính cách nhân vật. Việc giới thiệu về các nhạc cụ dân tộc như đàn tranh hay nhạc cụ giao hưởng như kèn trôm-pét làm phong phú thêm vốn hiểu biết, giúp học sinh trân trọng sự đa dạng của âm nhạc.

4.1. Hướng dẫn thực hành sáo recorder và kèn phím cho người mới

Đối với sáo recorder, sách hướng dẫn rất rõ: 'Trên thân sáo có các lỗ bấm. Người chơi kết hợp thổi và bấm ngón tay vào các lỗ của sáo để tạo ra âm thanh'. Để thổi nốt Si, học sinh cần bấm các lỗ 0 và 1. Đối với kèn phím, người chơi kết hợp thổi vào ống và bấm ngón tay vào phím. Thực hành ban đầu nên tập trung vào việc thổi hơi đều, nhẹ nhàng để tạo ra âm thanh trong và ổn định. Sau đó, luyện tập các mẫu âm ngắn như 'Đô - Rê - Mi - Rê - Đô' để làm quen với vị trí các phím. Phụ huynh có thể cùng con luyện tập 5-10 phút mỗi ngày để tạo thói quen và duy trì sự tiến bộ.

4.2. Cách tiếp cận nội dung thường thức âm nhạc một cách thú vị

Để phần thường thức âm nhạc không trở nên nhàm chán, cần biến nó thành một buổi khám phá. Khi giới thiệu về nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, thay vì chỉ đọc tiểu sử, giáo viên có thể cho học sinh nghe bài hát 'Reo vang bình minh' và đặt câu hỏi gợi mở về cảm xúc. Với câu chuyện 'Pi-tơ và chó sói', hoạt động hiệu quả là cho học sinh nghe các đoạn nhạc tương ứng với từng nhân vật (chim nhỏ - sáo flute, con vịt - kèn oboe) và đoán xem đó là ai. Cách tiếp cận này giúp học sinh chủ động lắng nghe, phân tích và cảm thụ âm nhạc một cách sâu sắc, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin một cách thụ động.

V. So sánh các bộ Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 trên thị trường

Hiện nay, bên cạnh bộ Sách Giáo Khoa Âm Nhạc 4 Kết Nối Tri Thức, còn có hai bộ sách khác được sử dụng rộng rãi là sách Âm nhạc 4 Chân Trời Sáng Tạo và sách Âm nhạc 4 Cánh Diều. Cả ba bộ sách đều được biên soạn bám sát khung yêu cầu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, đảm bảo cung cấp đầy đủ các mạch kiến thức và kỹ năng cần thiết. Tuy nhiên, mỗi bộ sách có một cách tiếp cận và hệ thống bài học riêng. Bộ Kết Nối Tri Thức tập trung vào việc liên hệ kiến thức với đời sống thực tế, cấu trúc bài học rõ ràng, mạch lạc. Bộ Chân Trời Sáng Tạo thường có các hoạt động khám phá, khuyến khích sự sáng tạo và thể hiện cá tính của học sinh. Bộ Cánh Diều lại có thế mạnh về hệ thống học liệu điện tử phong phú và các bài hát gần gũi, dễ thuộc. Việc lựa chọn bộ sách nào phụ thuộc vào định hướng của từng địa phương và trường học. Phụ huynh và giáo viên có thể tham khảo file PDF sách âm nhạc 4 của cả ba bộ để có cái nhìn tổng quan và lựa chọn tài liệu bổ trợ phù hợp nhất cho quá trình dạy và học.

5.1. Điểm khác biệt giữa sách Âm nhạc 4 Kết Nối Tri Thức và Chân Trời Sáng Tạo

Sách Âm nhạc 4 Kết Nối Tri Thức có cấu trúc chủ đề rõ ràng, gắn liền với các sự kiện trong năm học. Các bài hát và hoạt động được lựa chọn kỹ lưỡng, mang tính giáo dục cao. Trong khi đó, sách Âm nhạc 4 Chân Trời Sáng Tạo thường nhấn mạnh hơn vào các hoạt động trải nghiệm và ứng dụng. Ví dụ, sách có thể có những dự án nhỏ yêu cầu học sinh tự sáng tác một đoạn nhạc ngắn hoặc thiết kế trang phục biểu diễn. Về cơ bản, cả hai đều cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc, nhưng Chân Trời Sáng Tạo có thể phù hợp hơn với môi trường giáo dục khuyến khích sự tự do khám phá.

5.2. Đánh giá ưu điểm của bộ sách Âm nhạc 4 Cánh Diều

Bộ sách Âm nhạc 4 Cánh Diều được đánh giá cao về tính ứng dụng công nghệ. Hệ thống học liệu điện tử đi kèm rất mạnh, bao gồm các video bài giảng, phần mềm tương tác, và kho audio bài hát lớp 4 phong phú. Các bài hát trong sách thường có giai điệu bắt tai, hiện đại, gần gũi với thị hiếu của học sinh. Cách trình bày sách cũng rất sinh động, nhiều màu sắc, thu hút sự chú ý của trẻ. Đây là một lựa chọn tốt cho các trường có điều kiện cơ sở vật chất hiện đại và muốn tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Sách giáo khoa Âm nhạc 4 thuộc bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam biên soạn và ấn hành năm 2023 (Mã số ISBN: 978-604-0-35126-5; Mã số nội bộ: G3HH4R001A23). Cuốn sách được chủ biên và biên soạn bởi nhóm tác giả: Đỗ Thị Minh Chính (Tổng Chủ biên), Nguyễn Thị Thanh Bình (Chủ biên), cùng các tác giả Mai Linh Chi, Nguyễn Thị Phương Mai và Nguyễn Thị Nga. Chịu trách nhiệm xuất bản là Tổng Giám đốc Hoàng Lê Bách và Tổng biên tập Phạm Vĩnh Thái.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, tài liệu được thiết kế làm sách giáo khoa giảng dạy chính khóa môn Âm nhạc lớp 4 theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới. Tài liệu đóng vai trò cầu nối phát triển tiếp nối năng lực âm nhạc từ các lớp dưới, đồng thời xây dựng nền tảng lý thuyết và thực hành nhạc cụ chuẩn bị cho các cấp học tiếp theo.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào việc hình thành và phát triển năng lực âm nhạc toàn diện cho học sinh, bao gồm:

1. Thể hiện âm nhạc: Hát đúng giai điệu, lời ca, biết hát theo các hình thức biểu diễn (đơn ca, song ca, tam ca, tốp ca, đồng ca); đọc nhạc đúng tên nốt, cao độ và trường độ; thể hiện được nhạc cụ gõ và nhạc cụ giai điệu (ri-coóc-đơ hoặc kèn phím).
2. Cảm thụ và hiểu biết âm nhạc: Nhận biết các ký hiệu âm nhạc cơ bản (khuông nhạc, khóa Son, hình nốt, dấu lặng); nhận biết âm sắc nhạc cụ dân tộc (đàn tranh) và nhạc cụ phương Tây (kèn trôm-pét, dàn nhạc trong truyện giao hưởng); tìm hiểu tác giả, tác phẩm tiêu biểu.
3. Ứng dụng và sáng tạo âm nhạc: Vận dụng gõ đệm, vận động cơ thể, đọc rap theo lời thơ, tự tạo nhạc cụ từ vật liệu tái sử dụng và tham gia biểu diễn nhóm.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 8 chủ đề học tập tích hợp, 2 phần ôn tập định kỳ (cuối học kì I và cuối năm) và bảng "Giải thích một số thuật ngữ và khái niệm âm nhạc". Điểm đặc sắc về cách tiếp cận của tài liệu là việc tích hợp đồng bộ các mạch nội dung: Hát, Nghe nhạc, Đọc nhạc, Nhạc cụ, Lí thuyết âm nhạc và Thường thức âm nhạc trong từng chủ đề thống nhất.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung giảng dạy thành 8 chủ đề chính cùng 2 đợt ôn tập định kỳ:

• Chủ đề 1: Âm thanh ngày mới

  • Lí thuyết âm nhạc: Giới thiệu khuông nhạc, dòng kẻ phụ, khóa Son và vị trí 7 nốt nhạc (Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si).
  • Đọc nhạc: Bài số 1 (thang âm Đô trưởng, luyện tập tiết tấu và gõ đệm).
  • Hát: Bài hát Chuông gió leng keng (sáng tác: Lê Vinh Phúc, tính chất vui tươi, rộn rã).
  • Thường thức âm nhạc: Phân loại các hình thức biểu diễn trong ca hát (đơn ca, song ca, tam ca, tốp ca, đồng ca).
  • Vận dụng - Sáng tạo: Đọc tên nốt nhạc trên khuông, biểu diễn sáng tạo bài hát.

• Chủ đề 2: Giai điệu quê hương

  • Hát: Bài hát Chim sáo (Dân ca Khmer Nam Bộ, sưu tầm: Đặng Nguyễn; chú thích từ ngữ "đom boong" nghĩa là quả dâu).
  • Nhạc cụ: Thực hành gõ tiết tấu; làm quen nhạc cụ giai điệu gồm sáo ri-coóc-đơ (thổi nốt Si, bấm lỗ 0 và 1) hoặc kèn phím (thổi 3 nốt Đô, Rê, Mi).
  • Thường thức âm nhạc: Giới thiệu đàn tranh truyền thống Việt Nam (cấu tạo hộp dài 110–120 cm, 16 dây trở lên, ngựa đàn, móng gảy) và nghe trích đoạn Xuân quê hương của Xuân Khải.
  • Nghe nhạc: Bản nhạc dân ca Lí ngựa ô (Dân ca Nam Bộ).

• Chủ đề 3: Thầy cô với chúng em

  • Lí thuyết âm nhạc: Giới thiệu các hình nốt (nốt tròn, nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn, nốt móc kép) và tương quan độ dài giữa các hình nốt.
  • Đọc nhạc: Bài số 2 (kết hợp gõ đệm theo phách và tiết tấu).
  • Hát: Bài hát Nếu em là... (sáng tác: Trương Quang Lục, nhịp vừa, tình cảm kính yêu).
  • Nghe nhạc: Bài hát Điều mong ước tặng thầy (nhạc: Bùi Anh Tôn, lời: thơ Nguyễn Như Hiên).

• Chủ đề 4: Vui đón Tết

  • Hát: Bài hát Tết là Tết (sáng tác: Nhất Trung, giai điệu vui tươi).
  • Nhạc cụ: Luyện tập tiết tấu gõ đệm cho bài hát; thổi nốt Si trên ri-coóc-đơ hoặc 3 nốt Đô, Rê, Mi trên kèn phím.
  • Thường thức âm nhạc: Hình tượng âm nhạc qua câu chuyện Pi-tơ và chó sói (Peter and the Wolf) của nhạc sĩ Sergei Prokofiev, gắn liền với các nhạc cụ: violin (đàn vi-ô-lông), flute (sáo phơ-luyt), clarinet (kèn cờ-la-ri-nét), oboe (kèn ô-boa).
  • Vận dụng - Sáng tạo: Tự làm nhạc cụ gõ từ vật liệu tái chế (chai nhựa, ống bơ, hộp bánh kim loại, gáo dừa, sỏi, bi).
  • Ôn tập cuối học kì I: Hệ thống hóa bài đọc nhạc số 1, số 2, nhạc cụ gõ, ri-coóc-đơ, kèn phím và đọc rap theo lời thơ về môi trường xanh.

• Chủ đề 5: Thiên nhiên

  • Lí thuyết âm nhạc: Khái niệm dấu lặng và độ dài các dấu lặng tương ứng với hình nốt cùng tên (lặng tròn, lặng trắng, lặng đen, lặng đơn, lặng kép).
  • Đọc nhạc: Bài số 3 (thực hành dừng nghỉ đúng độ dài dấu lặng đen).
  • Hát: Bài hát Hạt mưa kể chuyện (sáng tác: Huỳnh Ngọc La Sơn, tính chất nhí nhảnh, hồn nhiên).
  • Nghe nhạc: Bài hát Không gian xanh (sáng tác: Nguyễn Đức Hiệp).

• Chủ đề 6: Tình bạn tuổi thơ

  • Hát: Bài hát Tình bạn tuổi thơ (sáng tác: Nguyễn Quốc Việt, hơi nhanh, vui tươi).
  • Nhạc cụ: Gõ tiết tấu hai bè; thực hành thổi nốt La (bấm lỗ 0, 1, 2) trên ri-coóc-đơ và mẫu âm Đô - Rê - Mi - Pha - Son trên kèn phím.
  • Thường thức âm nhạc: Tiểu sử nhạc sĩ Lưu Hữu Phước (1921–1989; quê Cần Thơ; Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 1996; Giáo sư - Viện sĩ Viện Hàn lâm Nghệ thuật CHDC Đức năm 1975) và nghe bài hát Reo vang bình minh.

• Chủ đề 7: Âm nhạc nước ngoài

  • Lí thuyết âm nhạc: Ôn tập qua trò chơi "Vòng tròn kì diệu".
  • Đọc nhạc: Bài số 4 (nhận biết và thể hiện nốt trắng chấm dôi).
  • Hát: Bài hát Miền quê em (nhạc: D. Kabalevsky, phỏng dịch: Hoàng Lân, tính chất nhịp nhàng, trong sáng).
  • Thường thức âm nhạc: Giới thiệu kèn trôm-pét (trumpet - nhạc cụ kèn đồng châu Âu với búp kèn, phím bấm, hệ thống pít-tông van đẩy hơi) qua tác phẩm Khúc nhạc chiều của người thổi trôm-pét của Fritz Spindler.
  • Nghe nhạc: Khúc nhạc mở đầu (Ouverture) trích từ vở nhạc kịch Uy-li-am Theo (William Tell) của Gioachino Rossini.

• Chủ đề 8: Chào mùa hè

  • Hát: Bài hát Em yêu mùa hè quê em (sáng tác: Trần Minh Đặng).
  • Nhạc cụ: Gõ đệm đoạn 1 và đoạn 2 theo tiết tấu; thổi mẫu âm La, Si trên ri-coóc-đơ hoặc Đô, Rê, Mi, Pha, Son trên kèn phím.
  • Nghe nhạc: Bài hát Khúc ca vào hè (sáng tác: Trương Tuyết Mai).
  • Ôn tập cuối năm & Bảng thuật ngữ: Tổng kết các bài hát, bài đọc nhạc, nhận biết âm sắc đàn tranh và kèn trôm-pét; giải nghĩa các thuật ngữ âm nhạc (Ca từ, U-ve-tu-re/Ouverture, Ngày hội).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết âm nhạc cơ bản theo chuẩn quốc tế được Việt hóa phù hợp với học sinh:

• Ký hiệu ghi nhạc: Khuông nhạc tiêu chuẩn gồm 5 dòng kẻ song song cách đều nhau tạo thành 4 khe (tính thứ tự từ dưới lên); dòng kẻ phụ dùng để ghi các nốt nằm ngoài khuông; khóa Son xác định cao độ chuẩn; vị trí 7 nốt nhạc cơ bản: Đô (dòng kẻ phụ thứ nhất bên dưới), Rê, Mi, Pha, Son, La, Si.
• Hệ thống trường độ: Phân định rõ 5 hình nốt (tròn, trắng, đen, móc đơn, móc kép) và mối quan hệ tỷ lệ toán học về trường độ (1 nốt tròn = 2 nốt trắng = 4 nốt đen = 8 nốt móc đơn = 16 nốt móc kép); bổ sung dấu chấm dôi (nốt trắng chấm dôi).
• Hệ thống dấu lặng: Bản chất sự ngưng nghỉ âm thanh tương ứng với các hình nốt (lặng tròn = độ dài nốt tròn, lặng trắng = nốt trắng, lặng đen = nốt đen, lặng đơn = nốt móc đơn, lặng kép = nốt móc kép).
• Lý thuyết hình thức biểu diễn và thuật ngữ: Khái niệm phân định đơn ca (1 người), song ca (2 người), tam ca (3 người), tốp ca (một nhóm người), đồng ca (nhiều người); thuật ngữ Ca từ (lời ca trong bài hát) và U-ve-tu-re / Ouverture (khúc nhạc mở đầu một vở kịch, phim hoặc tác phẩm độc lập).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thực hành thanh nhạc: Tập lấy hơi, phát âm rõ lời, giữ đúng nhịp độ, hát kết hợp gõ đệm theo phách, theo nhịp và vận động phụ họa cơ thể.
• Kỹ năng xướng âm và đọc nhạc: Đọc gam Đô trưởng, nhận diện tên nốt trên khuông, duy trì cao độ và trường độ chính xác, đọc nhạc kết hợp vỗ tay hoặc gõ nhạc cụ theo phách.
• Kỹ năng diễn tấu nhạc cụ:
  • Nhạc cụ gõ: Sử dụng thanh phách, tem-bo-rin (tambourine), song loan, trống nhỏ, trai-en-gô (triangle) để gõ tiết tấu đệm và gõ nối tiếp đa bè.
  • Nhạc cụ giai điệu: Lựa chọn thực hành sáo ri-coóc-đơ (kỹ thuật ngậm đầu thổi, bịt kín các lỗ bấm 0, 1, 2 để tạo nốt Si, La) hoặc kèn phím (kỹ thuật cấp hơi qua ống thổi kết hợp bấm ngón tay trên bàn phím cho các nốt Đô, Rê, Mi, Pha, Son).
• Kỹ năng cảm thụ và phân tích thính giác: Phân biệt âm sắc đặc trưng của nhạc cụ truyền thống phương Đông (đàn tranh với dây tơ/kim loại, ngựa đàn điều chỉnh âm) và nhạc cụ phương Tây (kèn trôm-pét bằng đồng, dàn nhạc giao hưởng trong tác phẩm của Sergei Prokofiev và Gioachino Rossini).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tiếp cận năng lực, tích hợp đa giác quan và trải nghiệm nghệ thuật theo chu trình học tập khép kín:

[Khởi động] ➔ [Kiến thức mới - Luyện tập] ➔ [Vận dụng - Sáng tạo] ➔ [Ôn tập & Đánh giá]

1. Tiến trình bài học chuẩn hóa:
   • Khởi động: Sử dụng trò chơi âm nhạc, câu hỏi gợi mở, nghe giai điệu ngắn hoặc đọc lời ca theo tiết tấu tự sáng tạo để tạo tâm thế tiếp nhận.
   • Kiến thức mới - Luyện tập: Cung cấp định nghĩa trực quan (kèm sơ đồ khuông nhạc, hình nốt, sơ đồ thế bấm lỗ sáo/phím đàn); chia nhỏ quy trình luyện tập (tập hát từng câu, ghép đoạn, gõ đệm theo nhịp/phách).
   • Vận dụng - Sáng tạo: Khuyến khích học sinh cá nhân hóa cách thể hiện bài hát (múa phụ họa, hát đối đáp, đọc rap theo lời thơ), sáng tạo hình tiết tấu mới và chế tạo nhạc cụ.
2. Hệ thống ký hiệu chỉ dẫn trực quan: Tài liệu thiết lập hệ thống biểu tượng chuẩn xuyên suốt:
   • Biểu tượng chỉ phách mạnh (%) và phách nhẹ (2).
   • Ký hiệu phân loại hoạt động: Nghe nhạc, Đọc nhạc, Hát, Nhạc cụ, Lí thuyết âm nhạc, Thường thức âm nhạc.
3. Hình thức tổ chức dạy học linh hoạt: Hỗ trợ cả hoạt động cá nhân, làm việc cặp đôi (song ca, đối đáp nhạc cụ) và hoạt động nhóm (tốp ca, gõ tiết tấu nối tiếp đa bè, hòa tấu nhạc cụ gõ kết hợp nhạc cụ giai điệu).
4. Hướng dẫn tự học và ứng dụng công nghệ số: Học sinh có thể sử dụng sách giáo khoa bản in kết hợp với phiên bản điện tử và học liệu số tương tác trên nền tảng trực tuyến Hành trang số (hanhtrangso.nxbgd.vn) để nghe file âm thanh mẫu, xem video hướng dẫn bấm phím/lỗ thổi nhạc cụ và tự luyện tập tại nhà.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Bổ sung hai mạch nội dung mới trong chương trình lớp 4: Giáo trình chính thức đưa nội dung Lí thuyết âm nhạc (khuông nhạc, nốt nhạc, hình nốt, dấu lặng) và Nhạc cụ giai điệu vào cấu trúc học tập. Đây là điểm cập nhật căn bản so với các chương trình âm nhạc tiểu học trước đây vốn chỉ tập trung vào học hát và gõ đệm đơn giản.
2. Tính phân hóa và linh hoạt theo điều kiện thực tế: Đối với mạch nhạc cụ giai điệu, tài liệu đưa ra hai phương án lựa chọn độc lập: sáo ri-coóc-đơ (recorder) hoặc kèn phím (melodica/pianica). Nhà trường và giáo viên có thể linh hoạt căn cứ vào điều kiện trang thiết bị của địa phương để lựa chọn giảng dạy một trong hai loại nhạc cụ này.
3. Tích hợp văn hóa âm nhạc đa dạng: Nội dung tài liệu cân bằng giữa:
   • Âm nhạc dân tộc Việt Nam: Dân ca Khmer Nam Bộ (Chim sáo), Dân ca Nam Bộ (Lí ngựa ô), nhạc cụ truyền thống (Đàn tranh).
   • Âm nhạc thiếu nhi Việt Nam tiêu biểu: Ca khúc của Lưu Hữu Phước (Reo vang bình minh), Trương Quang Lục (Nếu em là...), Huỳnh Ngọc La Sơn (Hạt mưa kể chuyện), Lê Vinh Phúc (Chuông gió leng keng), Trương Tuyết Mai (Khúc ca vào hè).
   • Âm nhạc kinh điển thế giới: Tác phẩm của S. Prokofiev (Peter và chó sói), G. Rossini (William Tell Overture), D. Kabalevsky (Miền quê em), F. Spindler (Khúc nhạc chiều của người thổi trôm-pét).
4. Hoạt động thực hành STEM/Tái chế (Nhạc cụ tự tạo): Tài liệu hướng dẫn cụ thể quy trình chế tạo nhạc cụ gõ từ vật liệu tái sử dụng như vỏ chai nhựa, ống bơ sữa bò, hộp bánh kim loại, gáo dừa, hạt sỏi, viên bi, kết hợp trang trí giấy màu và băng dính để tạo công cụ học tập.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh lớp 4: Là đối tượng người học trực tiếp, sử dụng sách để học tập trên lớp, chuẩn bị bài trước giờ học và tự luyện tập thực hành hát, đọc nhạc, chơi nhạc cụ tại nhà.
• Giáo viên giảng dạy môn Âm nhạc cấp Tiểu học: Tài liệu cung cấp căn cứ chuẩn mực về chuẩn kiến thức, kỹ năng để giáo viên lập kế hoạch bài dạy (giáo án), thiết kế hoạt động dạy học tích hợp và tổ chức kiểm tra, đánh giá định kỳ theo quy định.
• Sinh viên và giảng viên chuyên ngành Sư phạm Âm nhạc: Giáo trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo thực tế về cấu trúc chương trình, phương pháp sư phạm tích hợp và mô hình bài học âm nhạc tiểu học theo chuẩn chương trình mới.
• Phụ huynh học sinh: Tài liệu hỗ trợ phụ huynh theo dõi tiến trình học tập, nắm bắt yêu cầu bài học để đồng hành và hỗ trợ học sinh thực hành âm nhạc tại gia đình qua nền tảng sách điện tử.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn dành cho học sinh lớp 4 tại các trường tiểu học trên toàn quốc học môn Âm nhạc theo Chương trình Giáo dục phổ thông mới. Đồng thời, sách là tài liệu làm việc chính của giáo viên Âm nhạc tiểu học và tài liệu tham khảo cho sinh viên ngành Sư phạm Âm nhạc.

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Học sinh cần nắm vững các kỹ năng âm nhạc cơ bản đã học ở các lớp 1, 2 và 3, bao gồm khả năng bắt nhịp hát đúng cao độ, nhận biết các hình tiết tấu cơ bản và kỹ năng gõ đệm bằng các nhạc cụ gõ đơn giản (thanh phách, song loan, trống nhỏ).

3. Điểm khác biệt cơ bản so với sách âm nhạc lớp dưới là gì?

Điểm khác biệt lớn nhất là cuốn sách bắt đầu giảng dạy hệ thống Lí thuyết âm nhạc chính quy (khuông nhạc, khóa Son, 7 bậc âm, các hình nốt, dấu lặng, nốt trắng chấm dôi) và bổ sung mạch Nhạc cụ giai điệu (ri-coóc-đơ hoặc kèn phím), nâng cao hơn so với chỉ dùng nhạc cụ gõ ở các lớp dưới.

4. Làm sao để tự học và luyện tập hiệu quả với tài liệu?

Học sinh cần đọc kỹ các ký hiệu chỉ dẫn (khởi động, kiến thức mới, luyện tập, vận dụng); kết hợp đọc lời ca, vỗ tay theo phách mạnh/nhẹ (%, 2); làm theo hướng dẫn hình vẽ vị trí bấm ngón sáo ri-coóc-đơ hoặc phím đàn kèn phím; và truy cập nền tảng trực tuyến để luyện tập theo âm thanh mẫu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo sách giáo khoa?

Sách được hỗ trợ bởi hệ thống học liệu số trên trang web Hành trang số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (hanhtrangso.nxbgd.vn), bao gồm phiên bản sách giáo khoa điện tử, file âm thanh trích đoạn bài hát, bản nhạc nghe và video minh họa thực hành nhạc cụ.

---

Kết luận

Sách giáo khoa Âm nhạc 4 (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống) của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cung cấp hệ thống học liệu âm nhạc chuẩn mực, tích hợp hài hòa giữa lý thuyết cơ bản (khuông nhạc, hình nốt, dấu lặng) và thực hành đa dạng (hát, đọc nhạc, nhạc cụ gõ, nhạc cụ giai điệu).

Lộ trình học tập của sách dẫn dắt học sinh từ việc tiếp cận âm thanh đời sống, rèn luyện kỹ năng xướng âm - bấm nhạc cụ, cảm thụ âm nhạc dân tộc và cổ điển thế giới, đến việc tự do vận dụng và sáng tạo. Việc kết hợp chặt chẽ giữa sách bản in và nền tảng học liệu trực tuyến hanhtrangso.nxbgd.vn đảm bảo điều kiện thuận lợi cho công tác giảng dạy của giáo viên và quá trình tự học của học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu Lí thuyết âm nhọc: Giới thiệu các hình nốt 22 (U-ve-tu-re) Đọc nhạc: Bởi số 2 24 Van dung — Sáng tạo Hát: Nếu em là. 25 Nghe nhọc: Điều mong ước tặng thầy 27 Chủ dé 8 — Chào mùa hè Vận dụng - Sáng tạo 28 Hát: Em yêu mùa hè quê em Chủ đề 4 - Vui đón Tết 29 Nhac cu: Thé hiện nhạc cụ gõ hoặc nhạc cụ giai điệu Hút: Tết là Tết 30 Nghe nhạc: Khúc ca vào hè Nhạc cụ: Thể hiện nhạc cụ gõ hoặc Vận dụng — Sáng tạo nhạc cụ giai điệu 32 Thường thức âm nhọc: Pi-fơ (Peter) và Ôn tập cuối năm chó sói 33 Vận dụng — Sáng tạo. 35 Giải thích một số thuật ngữ và khái niệm âm nhạc Ôn tập cuối học ki | 37 Hãy bảo quản, giữ gìn sách giáo khoa để dành tặng các em học sinh lớp sau! Lời nói đầu Các em học sinh lớp Bốn thân mến! Sách giáo khoa Âm nhạc 4 tiếp tục đồng hành với các em trong năm học mới. Các em sẽ được học hat, doc nhac, nghe nhạc, câu chuyện âm nhạc và giới thiệu nhạc cụ.

Ngoài ra, sách còn có thêm nội dung Lí thuyết âm nhạc và Nhạc cụ giai điệu. Cấu trúc của sách bao gồm 8 chủ đề, mỗi chủ đề đều có một bài hót và một số mạch nội dung khác nhau như: Nghe nhạc, Đọc nhạc, Nhạc cụ, Thường thức âm nhạc, Lí thuyết âm nhạc. Riêng nội dung nhạc cụ, tuỳ theo điều kiện của địa phương các em sẽ học nhgc cụ gõ hoặc một trong hơi nhạc cụ giai điệu ri-coóc-đơ (recorder) hay kèn phím. Ở mỗi chủ đề, cách trình bày các hoạt động và các câu lệnh, câu hỏi rõ rằng, cúc em có thể đọc sách và tự học trong quớ trình chuẩn bị bài.

Với mỗi nội dung, sách vẫn thống nhất một hình vẽ biểu trưng để các em dễ nhận biết. Nghe nhạc Đọc nhạc Nhac cu Li thuyét đ Ngoài sự hướng dẫn của các thẩy, cô giáo trên lớp, các em có thể đọc sách giáo khoa bản giấy, phiên bản điện tử Âm nhạc 4 với các học liệu hỗ trợ để thực hành, luyện tập và thể hiện cácý tưởng sóng tgo của có nhân. Chúc các em sẽ có những bài học Âm nhạc thột vui và hiệu qua! NHOM TAC GIA Ki HIEU DUNG TRONG SACH #3 _ Câu hỏi -Yêu cầu ⁄% Biểu tượng chỉ phách mạnh 2 Biểu tượng chỉ phách nhẹ @ KHỞI ĐỘNG & KIẾN THỨC MỚI - LUYỆN TẬP €3 VẬN DỤNG - SÁNG TẠO % Một số nhạc cụ gõ và nhạc cụ giai điệu sử dụng trong giờ học Âm nhạc roe Thanh phách Tem-bo-rin (Tambourine) Song loan & Trống nhỏ A Trai-en-gô (Triangle) | ces Ri-coóc-dơ (Recorder) Kèn phím Đọc lời ca theo tiết tấu tự súng tạo thanh chào ngày mdi rang trong tiếng ca keng cùng chuông gió đón ông Mặt Trời Đô Son La Son La Son La BO. Ÿ KIẾN THỨC MỚI - LUYỆN TẬP Một số kí hiệu ghi nhạc @ Quan sút các hình vẽ và nhận xét Khuéng nhac và dòng kẻ phụ GIÁ % ~~.< ae — Khuông nhạc gồm 5 dòng kẻ song song, cách đều nhou, tạo thành 4 khe, ị dùng đề ghi cóc nốt nhạc.

Thứ tự các dòng và khe được tính từ dưới lên. 1 § j_ — Dòng kẻ phụ là dòng kẻ ngắn, đặt ở dưới hay ở trên khuông nhạc i dé ghi từng nốt nhgc nằm ngoài khuông nhọc. a ne en howe Khoa Son Vi tri 7 nốt nhạc trên khuông nhạc dc \ “hs eo PS Vị trí 7 nốt nhạc trên khuông nhẹc thể hiện độ cao - thấp khóc nhau của 4 \ & ae c Đô Rê sis Mi .