CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ SẢN XUẤT CỦA NHTM 1. Tổng quan về hộ sản xuất 1. Khái niệm, đặc điểm của hộ sản xuất * Khái niệm Hộ sản xuất (HSX) là sự tồn tại tất yếu trong quá trình xây dựng một nền kinh tế đa dạng nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa. HSX không chỉ có ở nước ta mà còn tồn tại ở tất cả các quốc gia có nền kinh tế nông nghiệp trên thế giới.
HSX là thuật ngữ được sử dụng trong các hoạt động cung ứng vốn tín dụng trong hộ gia đình để làm kinh tế chung cho cả hộ. Để phù hợp với chế độ sở hữu khác nhau giữa các thành phần kinh tế và khả năng phát triển kinh tế từng vùng, thì khái niệm về hộ sản xuất được hiểu như sau: ” Hộ sản xuất là một đơn vị kinh tế tự chủ, trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh, là chủ thể trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của mình”. Chủ hộ là đại diện của hộ sản xuất trong các giao dịch dân sự vì lợi ích chung của hộ. Cha mẹ hoặc một thành viên khác đã thành niên có thể là chủ hộ.
Chủ hộ có thể uỷ quyền cho thành viên khác đã thành viên làm đại diện của hộ trong quan hệ dân sự. Giao dịch dân sự do người đại diện của hộ sản xuất xác lập, thực hiện vì lợi ích chung của hộ làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của cả hộ sản xuất. Tài sản chung của hộ sản xuất gồm tài sản do các thành viên cùng nhau tạo lập, được tặng và các tài sản khác mà các thành viên thỏa thuận là tài sản chung của hộ, quyền sử dụng đất hợp pháp của hộ cũng là tài sản chung của họ. HSX phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự do người đại diện xác lập thực hiện nhân danh HSX.
Hộ chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản chung, nếu tài sản chung của hộ không đủ để thực hiện nghĩa vụ chung của hộ, thì các thành viên phải chịu trách nhiệm liên đới bằng tài sản riêng của mình. Như vậy, HSX là một tổ chức kinh tế tự chủ, trực tiếp hoạt động sản xuất kinh doanh, tự sản xuất kinh doanh theo định hướng phát triển kinh tế của Nhà nước, của địa phương và của cả pháp luật. HSX không chỉ tự chủ về kinh doanh mà còn phải tự chủ trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm. Do đó họ luôn tranh thủ mọi tiềm năng, trí tuệ và năng lực của mình để tổ chức hoạt động kinh tế một cách khoa học và hiệu quả, tạo ra nhiều sản phẩm hàng hóa, từng bước nâng cao đời sống, mở rộng sản xuất, tăng tích lũy cho chính bản thân và cho xã hội.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Đặc điểm Tại Việt Nam hiện nay, trên 70% dân số sinh sống ở nông thôn và đại bộ phận còn sản xuất mang tính chất tự cấp, tự túc. Trong điều kiện đó, hộ là đơn vị kinh tế cơ sở mà chính ở đó diễn ra quá trình phân công tổ chức lao động, chi phí cho sản xuất, tiêu thụ, thu nhập, phân phối và tiêu dùng. Nó có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với nhiều chính sách khác nhau của nhà nước nhưng kinh tế HSX vẫn mang những đặc chưng chủ yếu sau: Một là, HSX ở nông thôn Việt Nam là những người gắn bó huyết thống.
Vì thế, đặc điểm của HSX là gắn bó với nhau cả về vật chất lẫn tinh thần, có quyền lợi cùng hưởng có khó khăn cùng chia sẻ. Khác với các hình thức kinh tế khác, kinh tế HSX là sự thống nhất giữa người sử dụng tư liệu sản xuất và kết quả sản xuất, sự thống nhất giữa lao động quản lý và lao động trực tiếp sản xuất. Do vậy tạo nên một ý thức trách nhiệm rất cao đối với các khâu của quá trình sản xuất. Hai là, HSX ở nước ta hiện nay chủ yếu là sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp nông thông (NNNT).
Các hộ này tiến hành sản xuất kinh doanh đa dạng kết hợp trồng trọt với chăn nuôi và kinh doanh nghề phụ. Đặc điểm nổi bật của kinh tế hộ nông dân là hoạt động gắn chặt với ruộng đất, quá trình sản xuất của hộ nông dân có chu kì dài và mang tính thời vụ, thường xuyên cần vốn cho sản xuất. Kết quả sản xuất kinh doanh phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, lao động chủ yếu là lao động thủ công, sử dụng lao động từ chính gia đình mình, lấy công làm lãi… Ba là, HSX là đơn vị sản xuất nhỏ do vậy có khả năng tự điều chỉnh rất linh hoạt. Giữa các thành viên trong gia đình tồn tại những mối quan hệ huyết thống bền vững nên hạn chế được những mâu thuẫn về mặt lợi ích.
Các HSX phải tự tìm kiếm thị trường, tự nâng cao trình độ uy tín do đó HSX dễ tiếp cận với công nghệ tiên tiến để cải tạo chất lượng và nâng cao năng suất lao động. Cũng chính sự nhạy cảm đó đã góp phần nâng cao lợi nhuận cho HSX, từ đó tạo điều kiện mở rộng sản xuất. Ngược lại trong trường hợp kinh doanh thua lỗ người nông dân có thể tự giảm giá sản phẩm của mình để tự điều chỉnh hoạt động kinh doanh của chính mình. Phân loại hộ sản xuất.
Với số lượng HSX lớn và đa dạng như hiện nay thì phải phân loại HSX để công tác quản lý được diễn ra một cách dễ dàng hơn. Tức là phân loại khách hàng để các ngân hàng có cơ sở để tiến hành các hoạt động tín dụng một cách hợp lý và có hiệu quả. Có thể phân loại HSX kinh doanh theo các tiêu chí sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Theo mức thu nhập - Dựa vào mức thu nhập thì người ta chia hộ sản xuất thành 3 loại + HSX giàu và khá: nhu cầu vay vốn của đối tượng này để mở rộng kinh doanh, tăng quy mô sản xuất kinh doanh hiện có. + HSX có thu nhập trung bình: Nhu cầu vay vốn của hộ này chủ yếu để đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất công nghệ để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh nâng cao đời sống.
+ HSX nghèo và đói: Đối với những hội này ngoài nguồn vốn của ngân hàng thì hộ còn có thêm nguồn hỗ trợ từ ngân sách với mục đích cho vay chủ yếu là ổn định đời sống để tiến hành sản xuất kinh doanh. Do đó, khi cho những đối tượng này vay thì cán bộ ngân hàng phải hướng dẫn họ sử dụng vốn một cách hiệu quả nhất. * Theo ngành nghề kinh tế - Theo tiêu chí này thì HSX được chia thành: + HSX ngành nông nghiệp + HSX ngành công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp + HSX ngành thủy-hải sản + HSX thương mại-dịch vụ + HSX ngành nghề khác Với mỗi đối tượng ngành nghề khác nhau sẽ có mức nhu cầu vốn khác nhau, tốc độ vòng quay vốn khác nhau. Vì vậy, khi quyết định cho vay và quản lý khoản vay thì ngân hàng cần có sự thẩm định và kiểm tra cụ thể.
Vai trò của HSX Nước ta là một nước nông nghiệp, dân số tập chung ở nông thôn. Sự phát triển của nông nghiệp và kinh tế ở nông thôn có ý nghĩa hết sức quan trọng cả về chính trị, văn hóa, kinh tế. Đảng và Nhà nước đã xác định kinh tế HSX trong giai đoạn hiện nay và trong tương lai là hết sức quan trọng trong hệ thống chiến lược phát triển kinh tế, xã hội Việt Nam. * Kinh tế HSX góp phần giải quyết việc làm ở nông thôn Từ khi hộ sản xuất được công nhận là hộ kinh tế tự chủ, đồng thời với việc nhà nước tạo mọi điểu kiện như giao đất, giao rừng cho nông-lâm nghiệp, đồng muối cho diêm nghiệp, ngư cụ trong ngư nghiệp và việc cổ phần hóa trong doanh nghiệp, hợp tác xã đã tạo cơ hội cho mỗi hộ gia đình sử dụng hợp lý và có hiệu quả nhất nguồn lao động sẵn có của mình.
Đồng thời chính sách này đã tạo đà cho nhiều HSX kinh doanh trong nông thôn tự 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vươn lên mở rộng mô hình sản xuất thành các trang trại, hợp tác xã thu hút nhiều lao động, tạo công ăn việc làm cho lực lượng lao động dư thừa ở nông thôn. * Kinh tế hộ sản xuất góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ở nông thôn. HSX có vai trò là chủ thể trong kinh tế nông nghiệp, nông thôn. Muốn phát triển hiện đại được thì HSX phải được trang bị tư liệu sản xuất, các kỹ năng sản xuất tiên tiến và phải có vốn đầu tư để sản xuất kinh doanh.
Nhờ có chính sách giao quyền sử dụng đất lâu năm cho người sản xuất nên việc sử dụng đất đã được thực hiện một cách có khoa học và tiết kiệm. Công tác cải tạo rất được bà con chú ý như mở rộng khai hoang phục hóa tăng diện tích canh tác, tăng cường phân bón hữu cơ, tăng cường mùn cho đất… nhờ đó đã tăng được vòng quay sử dụng đất, đầu tư thâm canh tăng độ phì nhiêu cho đất làm tăng năng suất và sản lượng cây trồng. Đối với công cụ sản xuất như máy cày máy bừa, máy bơm máy tuốt lúa… Khi được giao quyền sử dụng đất lâu dài hoặc quyền sở hữu thì hiệu quả sử dụng chúng tăng lên rõ rệt, các định mức tiêu hao vật tư kỹ thuật, bảo dưỡng được các hộ đặc biệt quan tâm và đem lại kết quả cao hơn so với việc sử dụng các công cụ đó trong các tập thể hoặc hợp tác. * Kinh tế hộ sản xuất có khả năng thích ứng với kinh tế thị trường, thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển.
Kinh tế thị trường là tự do cạnh tranh trong sản xuất và tiêu thụ hàng hóa. Là đơn vị kinh tế độc lập, HSX hoàn toàn tự chủ trong hoạch toán kinh tế, quá trình sản xuất họ tự chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh của mình nên họ rất nhạy cảm với thị trường, mọi sự biến động về giá cả, các yếu tố đầu vào cũng như giá cả các sản phẩm đầu ra đều được HSX nắm bắt kịp thời từ đó giúp họ lựa chọn các mặt hàng có thế mạnh và phù hợp với nhu cầu thị trường.