Nghiên cứu quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế và Việt Nam - Luận văn thạc sĩ Khoa Luật

Luận văn thạc sĩ phân tích quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Luật học

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Luận văn thạc sĩ

2016

109

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUYỀN VỀ MÔI TRƯỜNG

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển khái niệm Quyền con người về Môi trường

1.1.1. Nhận thức của cộng đồng quốc tế về Quyền con người về Môi trường

1.1.2. Sự phát triển khái niệm Quyền về Môi trường

1.1.3. Mối quan hệ giữa Quyền con người với Môi trường

1.1.4. Nội dung Quyền con người về Môi trường

2. CHƯƠNG 2: QUYỀN VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT QUỐC TẾ

2.1. Quyền con người về Môi trường trong các văn kiện quốc tế

2.1.1. Quyền con người về Môi trường trong Tuyên ngôn Thế giới về Quyền con người năm 1948

2.1.2. Quyền con người về môi trường trong Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội, văn hóa năm 1966

2.1.3. Quyền con người về môi trường trong Tuyên bố Stockholm năm 1972

2.1.4. Quyền con người về môi trường trong Tuyên bố Rio năm 1992

2.1.5. Quyền con người về môi trường trong Chương trình Nghị sự 21

2.1.6. Quyền con người về Môi trường trong pháp luật của một số nước

3. CHƯƠNG 3: QUYỀN VỀ MÔI TRƯỜNG TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

3.1. Quyền con người về môi trường trong Hiến pháp năm 2013

3.2. Quyền con người về môi trường trong Luật bảo vệ môi trường năm 2014

3.3. Quyền con người về môi trường trong Luật tài nguyên nước năm 2012

3.4. Quyền con người trong Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004

3.5. Quyền con người về môi trường trong Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010

3.6. Quyền con người về môi trường trong Luật Đất đai năm 2013

3.7. Quyền con người về môi trường trong các văn bản dưới luật

3.8. Nhận xét chung các quy định của pháp luật Việt Nam về quyền con người về môi trường

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế và Việt Nam

Quyền về môi trường đã trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển bền vững. Trong pháp luật quốc tế, quyền này được công nhận như một phần của quyền con người, nhấn mạnh rằng mọi người đều có quyền sống trong một môi trường trong lành. Tại Việt Nam, quyền này cũng được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Sự phát triển của quyền về môi trường không chỉ phản ánh sự tiến bộ trong nhận thức của nhân loại mà còn là yêu cầu cấp thiết trong việc bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người.

1.1. Khái niệm quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế

Quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế được hiểu là quyền của con người được sống trong một môi trường trong lành và bền vững. Điều này được thể hiện qua nhiều công ước quốc tế, như Tuyên ngôn Stockholm và Tuyên ngôn Rio, nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường đối với sự phát triển con người.

1.2. Quyền về môi trường trong pháp luật Việt Nam

Tại Việt Nam, quyền về môi trường được quy định trong Hiến pháp năm 2013, cụ thể tại Điều 43. Điều này cho thấy sự cam kết của Nhà nước trong việc bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền sống trong môi trường trong lành cho mọi công dân.

II. Những thách thức trong việc thực thi quyền về môi trường

Mặc dù quyền về môi trường đã được công nhận, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, khai thác tài nguyên không bền vững và sự thiếu nhận thức của cộng đồng về quyền này đang cản trở việc bảo vệ môi trường. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển kinh tế nhanh chóng, việc cân bằng giữa phát triển và bảo vệ môi trường trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

2.1. Ô nhiễm môi trường và tác động đến quyền con người

Ô nhiễm không khí, nước và đất đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Các nghiên cứu cho thấy rằng ô nhiễm môi trường có thể dẫn đến nhiều bệnh tật, từ đó vi phạm quyền được sống trong môi trường trong lành.

2.2. Thiếu nhận thức và giáo dục về quyền môi trường

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức rõ về quyền của mình liên quan đến môi trường. Việc thiếu thông tin và giáo dục về quyền này dẫn đến sự thờ ơ trong việc bảo vệ môi trường, làm giảm hiệu quả của các chính sách pháp luật.

III. Phương pháp bảo vệ quyền về môi trường hiệu quả

Để bảo vệ quyền về môi trường, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng, cải thiện hệ thống pháp luật và tăng cường sự tham gia của người dân vào các hoạt động bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Ngoài ra, việc áp dụng các công nghệ xanh và phát triển bền vững cũng là những yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ môi trường.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền môi trường

Giáo dục và truyền thông về quyền môi trường cần được đẩy mạnh. Các chương trình giáo dục có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền của mình và cách thức bảo vệ môi trường.

3.2. Cải thiện hệ thống pháp luật về môi trường

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc thực thi quyền về môi trường. Các cơ chế giám sát và xử lý vi phạm cũng cần được củng cố.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền môi trường

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc thực thi quyền về môi trường không chỉ mang lại lợi ích cho con người mà còn cho cả hệ sinh thái. Các dự án bảo vệ môi trường thành công đã chứng minh rằng việc kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường là hoàn toàn khả thi. Những kết quả này cần được nhân rộng và áp dụng rộng rãi hơn trong thực tiễn.

4.1. Các dự án bảo vệ môi trường thành công

Nhiều dự án bảo vệ môi trường tại Việt Nam đã đạt được thành công, như các chương trình trồng rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và xử lý chất thải. Những dự án này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra việc làm và nâng cao đời sống cho người dân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về quyền môi trường

Các nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo vệ quyền về môi trường có thể cải thiện sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống. Điều này khẳng định rằng quyền về môi trường không chỉ là một khái niệm pháp lý mà còn là một yếu tố thiết yếu cho sự phát triển bền vững.

V. Kết luận và tương lai của quyền về môi trường

Quyền về môi trường đang ngày càng được công nhận và bảo vệ trong cả pháp luật quốc tế và Việt Nam. Tuy nhiên, để thực thi hiệu quả quyền này, cần có sự nỗ lực từ nhiều phía, bao gồm cả chính phủ, cộng đồng và các tổ chức xã hội. Tương lai của quyền về môi trường phụ thuộc vào khả năng của chúng ta trong việc bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền sống trong môi trường trong lành cho các thế hệ mai sau.

5.1. Tầm quan trọng của quyền về môi trường trong tương lai

Quyền về môi trường sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người. Việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính phủ mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong xã hội.

5.2. Hướng đi cho quyền về môi trường trong pháp luật Việt Nam

Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về môi trường, đảm bảo quyền về môi trường được thực thi một cách hiệu quả. Các chính sách cần hướng tới phát triển bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ quyền về môi trường trong pháp luật quốc tế và pháp luật việt nam luận văn ths khoa luật 60 38 01 01

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về môi trường như biến đổi khí hậu, ô nhiễm không khí, suy giảm đa dạng sinh học, quyền con người về môi trường ngày càng trở thành vấn đề cấp thiết được quan tâm. Theo ước tính, hơn 100 quốc gia đã ghi nhận quyền về môi trường hoặc nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hệ thống pháp luật của mình. Tại Việt Nam, Hiến pháp năm 2013 lần đầu tiên chính thức quy định quyền được sống trong môi trường trong lành tại Điều 43, khẳng định đây là quyền căn bản của mọi người dân. Tuy nhiên, thực trạng ô nhiễm môi trường tại nhiều địa phương như vụ ô nhiễm nguồn nước sông Thị Vải năm 2008 hay ô nhiễm không khí và đất đai tại xã Thạch Sơn, tỉnh Phú Thọ đã đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả thực thi quyền này.

Luận văn thạc sĩ này nhằm làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về quyền con người về môi trường trong pháp luật quốc tế và pháp luật Việt Nam, phân tích những tiến bộ, bất cập và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi quyền này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật quốc tế, các công ước quốc tế liên quan, cùng hệ thống pháp luật Việt Nam từ Hiến pháp 2013 đến các luật chuyên ngành như Luật Bảo vệ môi trường 2014, Luật Đất đai 2013, Luật Tài nguyên nước 2012. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người về môi trường, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững và bảo vệ quyền sống của người dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết của Chủ nghĩa Mác-Lênin về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước Việt Nam về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và quyền con người. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng là:

Lý thuyết quyền con người: Quyền con người được hiểu là những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được pháp luật quốc gia và quốc tế ghi nhận và bảo vệ. Quyền con người về môi trường là quyền được sống trong môi trường trong lành, có lợi cho sức khỏe, bao gồm cả quyền nội dung (quyền được sống trong môi trường an toàn, tiếp cận nước sạch, đất đai) và quyền thủ tục (tiếp cận thông tin, tham gia quyết định, tiếp cận tư pháp).
Lý thuyết phát triển bền vững: Môi trường và phát triển kinh tế xã hội phải được cân bằng hài hòa nhằm đảm bảo quyền con người được thực hiện bền vững cho cả thế hệ hiện tại và tương lai.

Các khái niệm chính bao gồm: quyền con người về môi trường, quyền nội dung và quyền thủ tục, mối quan hệ giữa quyền con người và môi trường, phát triển bền vững, nguyên tắc hiến định về quyền môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử, so sánh và thống kê. Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

Các văn kiện pháp luật quốc tế như Tuyên ngôn Thế giới về Quyền con người 1948, Công ước quốc tế về các quyền dân sự, kinh tế, xã hội, văn hóa 1966, Tuyên bố Stockholm 1972, Tuyên bố Rio 1992, Công ước Aarhus 1998.
Hệ thống pháp luật Việt Nam gồm Hiến pháp 2013, Luật Bảo vệ môi trường 2014, Luật Đất đai 2013, Luật Tài nguyên nước 2012, Luật Bảo vệ và phát triển rừng 2004, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả 2010.
Số liệu thực tiễn về ô nhiễm môi trường tại các địa phương như Đồng Nai, Phú Thọ.

Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các văn bản pháp luật và tài liệu khoa học liên quan đến quyền con người về môi trường trong phạm vi từ năm 1948 đến 2016. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các văn bản pháp luật tiêu biểu và các nghiên cứu điển hình có tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện theo hướng so sánh pháp luật quốc tế và Việt Nam, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, từ thu thập tài liệu, phân tích đến hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quyền con người về môi trường được công nhận rộng rãi trên thế giới nhưng mới chỉ là nguyên tắc chỉ đạo trong nhiều văn kiện quốc tế: Tuyên ngôn Thế giới về Quyền con người 1948 và các công ước quốc tế đã ghi nhận quyền được sống trong môi trường trong lành, tuy nhiên phần lớn các quy định này mang tính nguyên tắc, chưa bắt buộc các quốc gia phải thực thi nghiêm ngặt. Khoảng hơn 100 quốc gia đã ghi nhận quyền này trong pháp luật quốc gia, nhưng mức độ thực thi còn hạn chế.
Hiến pháp Việt Nam năm 2013 lần đầu tiên quy định rõ quyền được sống trong môi trường trong lành tại Điều 43: Đây là bước tiến quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với quyền con người về môi trường. Luật Bảo vệ môi trường 2014 cũng ghi nhận quyền này và các yếu tố đảm bảo quyền, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực thi.
Thực trạng ô nhiễm môi trường tại một số địa phương Việt Nam ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền con người về môi trường: Ví dụ tại xã Thạch Sơn, tỉnh Phú Thọ, từ năm 1991 đến 2005, 34,86% số người chết do bệnh ung thư có liên quan đến ô nhiễm không khí và nước. Hàm lượng các chất ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.
Quyền thủ tục về môi trường (tiếp cận thông tin, tham gia quyết định, tiếp cận tư pháp) được ghi nhận trong các công ước quốc tế như Công ước Aarhus 1998 và các văn kiện quốc tế khác, nhưng việc thực thi tại Việt Nam còn nhiều hạn chế: Quyền tiếp cận thông tin môi trường và tham gia vào các quyết định liên quan đến môi trường là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền con người về môi trường, tuy nhiên nhận thức và thực thi quyền này trong cộng đồng và các cơ quan quản lý chưa đồng đều.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong thực thi quyền con người về môi trường tại Việt Nam xuất phát từ nhiều yếu tố như nhận thức của người dân và doanh nghiệp chưa cao, hệ thống pháp luật còn thiếu đồng bộ, chế tài xử lý vi phạm chưa đủ mạnh, và sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý còn chưa hiệu quả. So sánh với các quốc gia phát triển, Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực thực thi.

Việc ghi nhận quyền được sống trong môi trường trong lành trong Hiến pháp 2013 là bước đột phá, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để phát triển các chính sách và luật chuyên ngành. Tuy nhiên, để quyền này thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư.

Dữ liệu thực tế về ô nhiễm môi trường tại các địa phương như Đồng Nai và Phú Thọ cho thấy mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và quyền sống của người dân, minh chứng cho sự cần thiết phải tăng cường bảo vệ môi trường và thực thi quyền con người về môi trường. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ mắc bệnh liên quan đến ô nhiễm môi trường theo thời gian và địa phương sẽ giúp minh họa rõ hơn mức độ ảnh hưởng.

Ngoài ra, quyền thủ tục về môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và xử lý các vi phạm môi trường. Việc áp dụng các công cụ pháp lý quốc tế như Công ước Aarhus có thể giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường, đồng thời tăng cường sự tham gia của người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người về môi trường: Cần sửa đổi, bổ sung các luật chuyên ngành để đồng bộ với Hiến pháp 2013, đặc biệt là Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đất đai, Luật Tài nguyên nước nhằm đảm bảo quyền được sống trong môi trường trong lành được thực thi hiệu quả. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.
Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền con người về môi trường: Triển khai các chương trình giáo dục, truyền thông nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và quyền được sống trong môi trường trong lành cho người dân và doanh nghiệp. Thời gian thực hiện liên tục, do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các địa phương.
Xây dựng cơ chế giám sát và xử lý vi phạm pháp luật môi trường nghiêm minh: Thiết lập hệ thống giám sát môi trường hiện đại, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm gây ô nhiễm môi trường, bảo vệ quyền con người về môi trường. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do các cơ quan chức năng thực hiện.
Khuyến khích sự tham gia của người dân trong quản lý và bảo vệ môi trường: Thực hiện đầy đủ quyền tiếp cận thông tin, tham gia quyết định và tiếp cận tư pháp về môi trường theo Công ước Aarhus, tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát và phản ánh các vấn đề môi trường. Thời gian thực hiện ngay và liên tục, do các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội dân sự phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ hơn về cơ sở pháp lý và thực tiễn quyền con người về môi trường, từ đó xây dựng chính sách, pháp luật phù hợp và hiệu quả.
Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành luật, môi trường, phát triển bền vững: Cung cấp kiến thức toàn diện về quyền con người về môi trường trong pháp luật quốc tế và Việt Nam, làm tài liệu tham khảo học thuật.
Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững: Hiểu rõ trách nhiệm pháp lý và nghĩa vụ bảo vệ môi trường, từ đó thực hiện các hoạt động kinh doanh thân thiện với môi trường.
Tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng dân cư: Nâng cao nhận thức về quyền được sống trong môi trường trong lành, thúc đẩy sự tham gia tích cực trong bảo vệ môi trường và giám sát thực thi pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Quyền con người về môi trường là gì?
Quyền con người về môi trường là quyền được sống trong môi trường trong lành, an toàn, có lợi cho sức khỏe, bao gồm quyền tiếp cận nước sạch, đất đai và quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến môi trường. Đây là quyền căn bản được ghi nhận trong pháp luật quốc tế và Hiến pháp Việt Nam 2013.
Tại sao quyền con người về môi trường lại quan trọng?
Môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và quyền sống của con người. Ô nhiễm môi trường có thể gây ra các bệnh tật nghiêm trọng và đe dọa sự tồn tại của con người, do đó bảo vệ quyền này là bảo vệ quyền sống và phát triển bền vững.
Pháp luật Việt Nam đã quy định như thế nào về quyền con người về môi trường?
Hiến pháp 2013 quy định quyền được sống trong môi trường trong lành tại Điều 43. Luật Bảo vệ môi trường 2014 và các luật chuyên ngành khác cũng ghi nhận và bảo vệ quyền này, đồng thời quy định nghĩa vụ của Nhà nước, tổ chức và cá nhân trong bảo vệ môi trường.
Quyền thủ tục về môi trường gồm những quyền gì?
Quyền thủ tục bao gồm quyền tiếp cận thông tin môi trường, quyền tham gia vào các quyết định liên quan đến môi trường và quyền tiếp cận tư pháp để bảo vệ quyền lợi khi bị vi phạm. Đây là công cụ quan trọng để người dân và tổ chức giám sát và bảo vệ môi trường.
Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thực thi quyền con người về môi trường tại Việt Nam?
Cần hoàn thiện pháp luật, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, xây dựng cơ chế giám sát và xử lý vi phạm nghiêm minh, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quản lý và bảo vệ môi trường.

Kết luận

Quyền con người về môi trường là quyền căn bản, được công nhận trong pháp luật quốc tế và Hiến pháp Việt Nam 2013, bao gồm quyền nội dung và quyền thủ tục.
Thực trạng ô nhiễm môi trường tại nhiều địa phương Việt Nam đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền này, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của Nhà nước và xã hội.
Luận văn đã phân tích kỹ lưỡng các quy định pháp luật quốc tế và Việt Nam, đồng thời đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.
Các giải pháp trọng tâm bao gồm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm, khuyến khích sự tham gia của người dân.
Tiếp theo, cần triển khai các đề xuất này trong thực tiễn nhằm bảo vệ quyền con người về môi trường, góp phần phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và quyền sống trong môi trường trong lành cho chính bạn và thế hệ tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, cấu trúc luận văn bao gồm 3 chƣơng:Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận Quyền về môi trƣờng Chƣơng 2: Quyền về Môi trƣờng trong Pháp luật Quốc tế Chƣơng 3: Quyền về môi trƣờng trong Pháp luật Việt Nam 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN QUYỀN VỀ MÔI TRƢỜNG 1.Lịch sử hình thành và phát triển khái niệm Quyền con ngƣời về Môi trƣờng 1.Nhận thức của cộng đồng quốc tế về Quyền con ngƣời về Môi trƣờng Có thể nói rằng, từ phƣơng Đông đến phƣơng Tây, tƣ tƣởng về quyền con ngƣời đã xuất hiện, hình thành và phát triển trong tất cả các nền văn hóa. Đây không phải là sản phẩm của một giai cấp, tầng lớp, dân tộc hay nền văn hóa nào mà chính là sự kết tinh của nền văn minh nhân loại. Trong thời đại ngày nay, ở bất kì một quốc gia nào, quyền con ngƣời cũng đƣợc chú trọng và quan tâm hàng đầu, trong mọi lĩnh vực, từ vấn đề hoạch định chính sách, pháp luật đến thiết lập quan hệ đối ngoại giữa các quốc gia. Quyền con ngƣời là một giá trị cao quý, cả thế giới đang hƣớng tới xây dựng một xã hội mà ở đó con ngƣời đƣợc hƣởng một cách thực chất nhất các quyền lợi của mình – một cách trọn vẹn.

Từ thời cổ đại, chúng ta cũng dễ dàng tìm thấy những văn bản pháp luật chứa đựng, đề cập đến việc bảo vệ các giá trị, nhân phẩm của con ngƣời. Đó chính là các quy định nhằm bảo vệ các quyền của thần dân chống lại các vi phạm xâm phạm đến các quyền vốn có nhƣ quyền sống, quyền sở hữu, quyền tự do thân thể…Điển hình là Bộ luật Hammurabi (khoảng năm 1780 TCN)- một trong những bộ luật tiêu biểu nhất cho thời cổ đại với hình phạt vô cùng nghiêm khắc: tội vu khống ngƣời khác, tội xâm phạm quyền sở hữu…Ngoài ra, có rất nhiều 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com các tác phẩm tôn giáo nổi tiếng thế giới cũng thể hiện tấm lòng yêu thƣơng con ngƣời nhƣ: Kinh Ko-ran, Luận ngữ, Kinh phật, Kinh thánh… Tƣ tƣởng quyền con ngƣời đƣợc hình thành từ rất sớm trong lịch sử nhân loại. Tuy nhiên, đã có rất nhiều quan điểm trái chiều về quyền con ngƣời, rằng nó là quyền tự nhiên hayquyền pháp lý. Trên thế giới đã đƣa ra rất nhiều giả thuyết từ những ngƣời theo các trƣờng phái khác nhau.

Cùng với sự phát triển của thời đại, từ cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, tƣ tƣởng quyền con ngƣời đã dần trở thành một vấn đề mang tính chất toàn cầu, đƣợc thể chế hóa một cách toàn diện và có tính hệ thống. Một loạt các tổ chức quốc tế ra đời nhƣ: Hội chữ thập đỏ và Trăng lƣỡi liềm đỏ Quốc tế ra đời năm 1863, Hội Quốc liên và Tổ chức Lao động Quốc tế ra đời ra đời năm 1919. Và đặc biệt từ sau sự ra đời của Liên hợp Quốc năm 1945 và ban hành Tuyên ngôn thế giới về Quyền con ngƣời năm 1948 thì vấn đề quyền con ngƣời đã trở thành mục tiêu chung của toàn nhân loại. Mặc dù Tuyên ngôn không đƣa ra định nghĩa về quyền con ngƣời mà đi thẳng vào nội hàm của vấn đề, nhƣng ngay ở lời nói đầu của Tuyên ngôn: “Việc thừa nhận phẩm giá vốn có, các quyền bình đẳng và không thể tách rời của mọi thành viên trong gia đình nhân loại là cơ sở cho tự do, công bằng và hòa bình thế giới” đủ để cho chúng ta thấy quyền con ngƣời là một quyền tự nhiên, vốn có nhƣng phải đƣợc pháp luật ghi nhận và bảo vệ.[19] Ở Việt Nam hiện nay, đã có một số định nghĩa về quyền con ngƣời đƣợc đƣa ra, nhƣng về căn bản không phải định nghĩa nào cũng hoàn toàn giống nhau, tựu chung lại chúng đều đƣợc hiểu theo hƣớng quyền con ngƣời là “những nhu cầu, lợi ích tự nhiên, vốn có và khách quan của con người được ghi nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế” [18, tr38] 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nói đến quyền về môi trƣờng thực chất để nói tới quyền của con đƣợc sống trong môi trƣờng trong lành.

Đây chính là sự phát triển dựa trên những lý thuyết về quyền con ngƣời. Có thể thấy rằng, trong những văn bản pháp luật đầu tiên về quyền con ngƣời, mặc dù đã có rất nhiều các quy định bao hàm tƣ tƣởng nhằm bảo vệ những quyền căn bản nhƣ quyền đƣợc sống, quyền đƣợc sở hữu, quyền tự do thân thể… quyền về môi trƣờng lại chƣa đƣợc các nhà làm luật nghĩ tới, bởi lẽ, trong thời kì đầu của xã hội nguyên thủy, mục tiêu hƣớng tới của con ngƣời là khai phá và làm chủ thiên nhiên. Quyền về môi trƣờng đƣợc phát sinh trên cơ sở lợi ích chung của toàn nhân loại. Không phải chỉ vì lợi ích của một giai cấp, một nền văn hóa, một cá nhân hay một quốc gia nào đó.

Trong quá trình khai thác và làm chủ thiên nhiên, để phục vụ cho cuộc sống của toàn nhân loại thì sự xung đột với thiên nhiên lại diễn ra đồng thời. Khi mà nền kinh tế ngày càng phát triển, cùng với quá trình Công nghiệp hóa – Hiện đại hóalại kéo theo sự suy thoái của môi trƣờng tự nhiên. Trong những năm gần đây, cơn giận dữ của mẹ thiên nhiên đã cho chúng ta giật mình thấy những hậu quả nặng nề do chính chúng ta gây ra: biến đổi khí hậu, hiệu ứng nhà kính, trái đất nóng lên…gây ra một loạt những hậu quả nghiêm trọng màchúng ta phải gánh chịu. Con ngƣời đang ngày càng nhận thức đƣợc những hậu quả nghiệm trọng mà ô nhiễm môi trƣờng gây ra.

Quyền sống căn bản đang bị đe dọa. Chính vì vậy mà con ngƣời đã nảy ra ý tƣởng về một môi trƣờng trong lành, về quyền và nghĩa vụ để giữ môi trƣờng trong lành và phát triển bền vững. Làm sao để cải thiện và giúp cho môi trƣờng phát triển bền vững, đảm bảo cho sự phát triển của thế hệ tƣơng lai. Cũng chính từ đó quyền về môi trƣờng ra đời.

11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo giáo trình Lý luận và pháp luật về quyền con ngƣời của nhà xuất bản chính trị quốc gia năm 2009 thì “Quyền về môi trường là quyền được sống trong môi trường trong lành hay khi nói quyền về môi trường là muốn đề cập đến quyền của mọi người trong thế hệ hiện tại và tương lai được sống trong môi trường trong lành, có lợi cho sức khỏe”. Nhƣ chúng ta đã biết, các khái niệm căn bản liên quan đến quyền con ngƣời chủ yếu gắn với quyền cá nhân và quyền tài sản. Trong đó quyền cá nhân bao gồm quyền sống, quyền tự do còn quyền tài sản liên quan đến quyền sở hữu. Ở đây, bản chất của các quyền này thể hiện mối quan liên hệ giữa con ngƣời với con ngƣời, còn quyền về môi trƣờng lại đề cập đến mối quan hệ giữa con ngƣời với thiên nhiên.

Chỉ khi chúng ta có những vấn đề về môi trƣờng, ảnh hƣởng tới đời sống và các quyền căn bản của con ngƣời, chúng ta mới xác lập quyền về môi trƣờng. Ban đầu, quyền về môi trƣờng không đƣợc coi là một quyền con ngƣời độc lập mà nó đƣợc coi là một quyền phát sinh từ quyền con ngƣời truyền thống nhƣ quyền đƣợc sống, quyền tự do, quyền mƣu cầu hạnh phúc…Tức là quyền về môi trƣờng trƣớc đây không phải là một quyền độc lập. Thực chất có thể xếp quyền về môi trƣờng vào nhóm quyền con ngƣời, nhƣng lại không có quyền nào giống nhƣ quyền về môi trƣờng. Quyền về môi trƣờng có thể rất gần với quyền sống, nhƣng lại khác xa quyền sống thông thƣờng, bởi quyền về môi trƣờng vƣợt xa quyền sống.

Tại sao lại nói vậy, bởi vì môi trƣờng có ảnh hƣởng mật thiết đến chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời. Môi trƣờng có trong lành thì chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời mới đƣợc nâng cao, các hoạt động sản xuất nông nghiệp với thuận lợi, thiên tai dịch bệnh khó có cơ hội bùng phát…Chính vì vậy mà quyền về môi trƣờng cần thiết đƣợc ra đời, nó xuất phát từ chính nhu cầu của thời đại. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Mặc dù vấn đề quyền về môi trƣờng đã đƣợc quan tâm nhƣng nó đƣợc quan tâm đúng mức hay chƣa lại là vấn đề cần lời giải đáp. Tất cả các quốc gia đều thừa nhận quyền về môi trƣờng , nhƣng nó đã đƣợc thực hiện hay chƣa lại là chuyện khác.

Hiện nay mới chỉ có rất ít quốc gia thực hiện, một phần bởi quyền về môi trƣờng là một quyền mới, tuy nhiên với tầm quan trọng và dài lâu thì các quốc gia nên chú trọng và coi nó là một quyền căn bản. Hiện tại, quyền về môi trƣờng đã đƣợc công nhận trên bình diện quốc tế nhƣng mới chỉ dừng lại ở nguyên tắc chỉ đạo trong các tuyên bố hay nghị quyết không bắt buộc với tất cả các nƣớc.Quyền về môi trƣờng thực tế nên đƣợc quy định trong pháp luật của từng quốc gia. Bởi lẽ nó xuất phát từ thực tế, quyền có một môi trƣờng trong lành chính là để đáp ứng nhu cầu sống của con ngƣời. Để có thể thỏa mãn những quyền cơ bản thì con ngƣời cần đạt đƣợc và duy trì một tiêu chuẩn sống tốt nhất, mà điển hình là vấn đề môi trƣờng.

Hơn nữa, nhu cầu về môi trƣờng trong lành, lành mạnh là vô cùng quan trọng đối với việc bảo vệ cuộc sống, bảo tồn, nâng cao chất lƣợng và điều kiện sống. Những chuẩn mực về sức khỏe và phúc lợi sẽ không thể bền vững trong một môi trƣờng đã bị vắt kiệt những yếu tố duy trì sự sống. Cần làm sao để có thể vừa khai thác thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu cuộc sống nhƣng vẫn phải đảm bảo sự phát triển bền vững cho tƣơng lai. Sự can thiệp quá sâu vào môi trƣờng sinh thái có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đẩy lùi con ngƣời về quá khứ, tƣớc đi môi trƣờng xã hội, trí tuệ và công nghệ mà con ngƣời đã dày công xây dựng những năm qua.

Con ngƣời muốn phát triển ổn định thực sự cần có sự hậu thuận của thiên nhiên, muốn vậy, chúng ta cần có trách nhiệm bảo vệ môi trƣờng sống một cách bền vững. Tuyên ngôn Quyền con ngƣời thế giới năm 1948, Tuyên bố của Liên hợp Quốc về Môi trƣờng và Phát triển năm 1972, Tuyên bố Rio năm 1992…là những 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com cơ sở pháp lý quan trọng quyền con ngƣời về môi trƣờng trên thế giới.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ