Luận Văn Thạc Sĩ Về Quyền Tự Do Tín Ngưỡng Tôn Giáo Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls pháp luật việt nam về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Lê Quang Hưng
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Đình Nghị
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Pháp Luật Việt Nam Về Quyền Tự Do Tín Ngưỡng, Tôn Giáo
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Luật Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUYỀN TỰ DO TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO
• 1.1. Khái lược về các tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam
• 1.2. Đặc điểm của tôn giáo ở Việt Nam
• 1.3. Các tôn giáo ở Việt Nam
• 1.4. Tín ngưỡng dân gian
• 1.5. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong pháp luật quốc tế
• 1.6. Khái niệm tôn giáo. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong pháp luật quốc tế
• 1.7. Quan điểm của pháp luật Việt Nam về tự quyền do tôn giáo
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUYỀN TỰ DO TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH
• 2.1. Quá trình phát triển trong các quy định của pháp luật Việt Nam về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.2. Giai đoạn từ 1986 đến trước khi ban hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo (2004)
• 2.3. Giai đoạn từ khi ban hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 2004 đến nay
• 2.4. Nội dung quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.5. Thực tiễn vận dụng pháp luật và những tồn tại trong quy định của pháp luật về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo
• 2.6. Một số nội dung chưa được quy định trong Pháp lệnh
• 2.7. Một số nội dung quy định thiếu cụ thể, không phù hợp với thực tiễn
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TỰ DO, TÍN NGƯỠNG TÔN GIÁO
• 3.1. Tính cấp thiết của việc sửa đổi Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 2004 trong tình hình hiện nay
• 3.2. Yêu cầu đặt ra khi sửa đổi Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 2004
• 3.3. Kiến nghị sửa đổi cụ thể một số điều của Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo 2004
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quyền Tự Do Tín Ngưỡng Tôn Giáo ở Việt Nam

Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo là một trong những quyền cơ bản của con người, được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp luật quốc tế và quốc gia. Tại Việt Nam, quyền này được bảo đảm bởi Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo với nhiều tín ngưỡng phong phú, từ Phật giáo, Công giáo đến các tôn giáo dân gian. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo vẫn gặp nhiều thách thức.

1.1. Khái niệm và Ý nghĩa của Quyền Tự Do Tín Ngưỡng

Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo không chỉ là quyền cá nhân mà còn là quyền của cộng đồng. Nó cho phép mỗi cá nhân tự do lựa chọn và thực hành tín ngưỡng của mình mà không bị áp lực hay can thiệp từ bên ngoài. Điều này góp phần tạo nên sự đa dạng văn hóa và xã hội trong cộng đồng.

1.2. Các Tôn Giáo Chính ở Việt Nam

Việt Nam hiện có 13 tôn giáo lớn được công nhận, bao gồm Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, và các tôn giáo dân gian. Mỗi tôn giáo đều có những đặc điểm riêng, nhưng đều hướng tới giá trị nhân văn và hòa bình.

II. Thách Thức trong Việc Thực Hiện Quyền Tự Do Tín Ngưỡng Tôn Giáo

Mặc dù quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo được ghi nhận trong pháp luật, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phân biệt đối xử, vi phạm quyền tự do tín ngưỡng, và sự thiếu minh bạch trong các quy định pháp luật là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Vi Phạm Quyền Tự Do Tín Ngưỡng

Nhiều trường hợp vi phạm quyền tự do tín ngưỡng đã xảy ra, từ việc cản trở hoạt động tôn giáo đến việc không công nhận các tổ chức tôn giáo. Điều này gây ra sự bất bình trong cộng đồng tín đồ và ảnh hưởng đến sự phát triển của các tôn giáo.

2.2. Thiếu Minh Bạch trong Quy Định Pháp Luật

Nhiều quy định pháp luật về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo còn thiếu rõ ràng, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất. Điều này tạo ra khó khăn cho các tổ chức tôn giáo trong việc thực hiện quyền của mình.

III. Phương Pháp Nâng Cao Quyền Tự Do Tín Ngưỡng Tôn Giáo

Để bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật là cần thiết để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của xã hội.

3.1. Sửa Đổi Pháp Luật về Tôn Giáo

Cần thiết phải sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành để bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tín đồ mà còn tạo điều kiện cho các tôn giáo phát triển.

3.2. Tăng Cường Đối Thoại Giữa Các Tôn Giáo

Đối thoại giữa các tôn giáo là một phương pháp hiệu quả để xây dựng sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau. Điều này giúp giảm thiểu xung đột và tạo ra môi trường hòa bình cho các hoạt động tôn giáo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Quyền Tự Do Tín Ngưỡng

Nghiên cứu về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi của các tín đồ. Tuy nhiên, vẫn cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực thi quyền này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá Thực Trạng

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo đang dần được cải thiện, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Việc đánh giá thực trạng sẽ giúp đưa ra các giải pháp phù hợp.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Thực Tiễn

Các giải pháp thực tiễn như tổ chức các hội thảo, diễn đàn về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo sẽ giúp nâng cao nhận thức và tạo ra sự đồng thuận trong xã hội.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quyền Tự Do Tín Ngưỡng Tôn Giáo ở Việt Nam

Quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam đang trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, để bảo đảm quyền này một cách hiệu quả, cần có sự đồng thuận và nỗ lực từ cả xã hội và các cơ quan chức năng.

5.1. Tương Lai của Quyền Tự Do Tín Ngưỡng

Tương lai của quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam phụ thuộc vào việc cải cách pháp luật và nâng cao nhận thức của cộng đồng. Sự phát triển bền vững của các tôn giáo sẽ góp phần vào sự ổn định xã hội.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Cách

Cần có các giải pháp cải cách pháp luật và chính sách để bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tín đồ mà còn thúc đẩy sự phát triển của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một quốc gia đa dạng về văn hóa và tâm linh, nơi có khoảng 95% dân số tham gia các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Đến năm 2014, cả nước có gần 24 triệu tín đồ tôn giáo, chiếm xấp xỉ 27% tổng dân số, sinh hoạt tại 25.331 cơ sở thờ tự dưới sự hướng dẫn của 83.000 chức việc và chức sắc. Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là một trong những quyền nhân thân và quyền tự do dân chủ cơ bản của con người, luôn được Đảng và Nhà nước Việt Nam tôn trọng, ghi nhận trong suốt tiến trình lập hiến từ năm 1945 đến nay.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập, xung đột và khoảng trống pháp lý trong hệ thống pháp luật thực định điều chỉnh quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Sau 10 năm thi hành Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004 và các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 22/2005/NĐ-CP và Nghị định số 92/2012/NĐ-CP, nhiều quy định đã bộc lộ sự thiếu đồng bộ với thực tiễn phát triển của xã hội và các cam kết quốc tế.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa các luận cứ khoa học về quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; đánh giá thực trạng vận dụng pháp luật trong giai đoạn 2005 - 2014 trên phạm vi cả nước; đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp nhằm nâng cấp Pháp lệnh năm 2004 thành đạo luật hoàn chỉnh. Nghiên cứu mang ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo đảm tính tương thích với Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR năm 1966), góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc gồm 13 tôn giáo lớn đã được công nhận.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba nền tảng lý thuyết và mô hình nghiên cứu chủ đạo trong khoa học pháp lý:

1. Lý thuyết quyền con người và quyền tự nhiên trong luật học hiện đại: Khẳng định quyền tự do tư tưởng, lương tâm và tôn giáo là quyền cơ bản bất khả xâm phạm của mỗi cá nhân, được quy định tại Điều 18 Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền năm 1948 (UDHR) và Điều 18 Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị năm 1966 (ICCPR), cùng Bình luận chung số 22 năm 1993 của Ủy ban Quyền con người Liên Hợp Quốc.
2. Lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo: Xem xét tôn giáo như một hình thái ý thức xã hội có nguồn gốc nhận thức, tâm lý và xã hội; nhấn mạnh nguyên tắc bình đẳng, đoàn kết lương - giáo và sự cần thiết phải phân biệt giữa nhu cầu tâm linh chân chính với hành vi lợi dụng tôn giáo.
3. Lý thuyết quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động tôn giáo: Xác lập mô hình cân bằng giữa việc tôn trọng quyền tự do tôn giáo với việc thiết lập các giới hạn luật định cần thiết nhằm bảo vệ an ninh trật tự công cộng và đạo đức xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: quyền tự do tín ngưỡng, tổ chức tôn giáo có tư cách pháp nhân, chức sắc, chức việc, cơ sở thờ tự và các hiện tượng tôn giáo mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu pháp lý và thực tiễn toàn diện, bao gồm hơn 40 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980, 1992, 2013; Bộ luật Dân sự năm 2005; Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004) cùng các báo cáo tổng kết 10 năm thi hành Pháp lệnh từ Ban Tôn giáo Chính phủ, Bộ Nội vụ và 63 tỉnh, thành phố.

Timeline nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2014. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với mẫu khảo sát bao trùm 13 tôn giáo đã được Nhà nước công nhận về mặt tổ chức, tập trung đánh giá sâu nhóm tôn giáo chiếm trên 90% lượng tín đồ cả nước như Phật giáo (khoảng 11 triệu tín đồ), Công giáo (khoảng 6,5 triệu tín đồ), Tin Lành (hơn 1 triệu tín đồ) và Phật giáo Hòa Hảo (1,3 triệu tín đồ).

Phương pháp phân tích được lựa chọn gồm phân tích quy phạm luật học kết hợp tổng hợp, so sánh luật học đối chiếu với chuẩn mực quốc tế, thống kê xã hội học pháp lý và tham vấn ý kiến chuyên gia thông qua các hội thảo chuyên đề. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan khoa học, bóc tách chính xác các xung đột giữa luật chung và luật chuyên ngành, đồng thời phản ánh trung thực thực tiễn áp dụng pháp luật tại cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ 4 phát hiện căn bản trong thực tiễn thực thi pháp luật tôn giáo tại Việt Nam:

Thứ nhất, khung khổ pháp lý hiện hành đã tạo động lực cho sự phát triển mạnh mẽ của đời sống tôn giáo. Cả nước có 13 tôn giáo với 36 tổ chức tôn giáo và 01 pháp môn tu hành được cấp đăng ký hoạt động. Trong đó, Phật giáo chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 11 triệu tín đồ, 14.778 cơ sở thờ tự (chiếm 58,3% tổng số cơ sở thờ tự toàn quốc) và 37 cơ sở đào tạo; Công giáo duy trì 3.000 cơ sở thờ tự và 7 Đại chủng viện; đạo Tin Lành phát triển 4.409 điểm nhóm với 455 chi hội; Tịnh độ Cư sĩ Phật hội quản lý 206 hội quán y tế phước thiện. Việt Nam đã tổ chức thành công 2 kỳ Đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc (Vesak năm 2008 và 2014) với gần 4.000 đại biểu từ 74 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Thứ hai, tồn tại nhiều khoảng trống và điểm mâu thuẫn pháp lý trong Pháp lệnh năm 2004. Các thuật ngữ nền tảng như chức việc, sinh hoạt tôn giáo, tà đạo, đạo lạ chưa được định nghĩa rõ ràng. Điều này dẫn đến sự lúng túng khi quản lý hơn 60 hiện tượng tôn giáo mới phát sinh trong xã hội.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ trong phân cấp quản lý cơ sở vật chất và hoạt động xã hội. Quy định cấp phép xây dựng tại Điều 30 Pháp lệnh năm 2004 chưa phân biệt công trình tín ngưỡng, tôn giáo và công trình phụ trợ. Mặt khác, quy định tại Điều 33 Pháp lệnh năm 2004 về việc tổ chức tôn giáo tham gia y tế, giáo dục, từ thiện còn gò bó, mâu thuẫn với Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Luật Phòng, chống nhiễm vi rút gây ra hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS).

Thứ tư, sự dung hợp sâu sắc giữa tôn giáo và tín ngưỡng truyền thống chưa có cơ chế quản lý tách bạch. Cả nước có 7.039 lễ hội dân gian (chiếm 88,2% trong tổng số gần 8.000 lễ hội), nhưng thẩm quyền quản lý cơ sở tín ngưỡng còn chồng chéo giữa ngành Văn hóa và ngành Nội vụ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ tốc độ chuyển dịch nhanh chóng của đời sống kinh tế - xã hội, nhu cầu hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng, trong khi văn bản quy phạm dạng Pháp lệnh có giá trị pháp lý chưa cao và thiếu tính linh hoạt so với Hiến pháp năm 2013.

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ tập trung vào góc độ an ninh trật tự hoặc quyền sở hữu đất đai đơn lẻ, luận văn đã khái quát toàn diện 10 nhóm vấn đề lập pháp cốt lõi sau 10 năm thực thi Pháp lệnh. Các dữ liệu thực tiễn được thể hiện rõ ràng qua bảng cơ cấu phân bố 13 tôn giáo hợp pháp và biểu đồ phân loại 8.000 lễ hội toàn quốc, cho thấy 95% dân số có nhu cầu sinh hoạt tâm linh chính đáng. Việc thiếu vắng các quy định cụ thể về thủ tục đăng ký cho người nước ngoài sinh hoạt tôn giáo tại Điều 37 Pháp lệnh năm 2004 đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Để tiếp tục bảo đảm và thúc đẩy quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mọi công dân, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

1. Nâng cấp và ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo: Quốc hội cần đưa dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo vào chương trình xây dựng luật giai đoạn 2015 - 2016, thay thế Pháp lệnh năm 2004 nhằm bảo đảm tính tối thượng của đạo luật, tương thích 100% với Điều 24 Hiến pháp năm 2013 và Điều 18 Công ước ICCPR.
2. Cải cách và đơn giản hóa thủ tục hành chính: Chính phủ và Bộ Nội vụ cần rà soát bãi bỏ các thủ tục rườm rà, cắt giảm ít nhất 30% thời gian thụ lý hồ sơ hành chính liên quan đến cấp đăng ký hoạt động, phong phẩm chức sắc và cấp phép xây dựng cơ sở thờ tự theo ngày làm việc cụ thể, thực hiện nghiêm túc Nghị quyết số 54/NQ-CP.
3. Hoàn thiện quy chế quản lý các hiện tượng tôn giáo mới và phân cấp cơ sở tín ngưỡng: Ban Tôn giáo Chính phủ phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành văn bản liên tịch trong giai đoạn 2015 - 2017, quy định rõ tiêu chí định lượng số lượng tín đồ để công nhận tổ chức tôn giáo, giải quyết triệt để tình trạng pháp lý của hơn 60 hiện tượng tôn giáo mới.
4. Mở rộng hành lang pháp lý cho hoạt động xã hội và sinh hoạt tôn giáo quốc tế: Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan cần thể chế hóa quyền của các tổ chức tôn giáo trong việc thành lập trường học, bệnh viện, cơ sở bảo trợ xã hội; đồng thời hướng dẫn chi tiết thủ tục thuê, mượn địa điểm sinh hoạt tôn giáo hợp pháp cho cộng đồng người nước ngoài tại Việt Nam trước năm 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo: Cán bộ công chức thuộc Ban Tôn giáo Chính phủ, Sở Nội vụ, Ban Dân tộc và UBND các cấp có thể sử dụng luận văn làm cẩm nang thực tiễn để giải quyết thủ tục đăng ký hoạt động cho 36 tổ chức tôn giáo và quản lý 25.331 cơ sở thờ tự trên toàn quốc.
2. Giới nghiên cứu và giảng dạy pháp luật: Giảng viên, học viên cao học, sinh viên ngành Luật Dân sự, Luật Hành chính và Quyền con người khai thác luận văn như nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp so sánh luật học và hệ thống hóa lý luận quyền tự do tôn giáo.
3. Chức sắc, chức việc và tổ chức tôn giáo: Các vị mục sư, đại đức, linh mục, ban trị sự của 13 tôn giáo lớn tìm thấy hướng dẫn cụ thể về quyền nhân thân, trách nhiệm pháp lý khi thực hiện các thủ tục xây dựng nơi thờ tự, quyên góp tài trợ và mở lớp đào tạo chức sắc.
4. Luật sư và tổ chức tư vấn pháp lý: Đội ngũ luật sư có thể sử dụng các luận cứ trong luận văn để hỗ trợ giải quyết các vụ việc khiếu nại, tranh chấp liên quan đến đất đai tôn giáo hoặc bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng cho khách hàng trong và ngoài nước.

Câu hỏi thường gặp

Quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được quy định như thế nào trong pháp luật Việt Nam? Quyền này được khẳng định nhất quán từ Hiến pháp năm 1946 đến Điều 24 Hiến pháp năm 2013, Điều 47 Bộ luật Dân sự năm 2005 và Pháp lệnh năm 2004. Mọi người đều có quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, theo hoặc không theo một tôn giáo nào; các tôn giáo đều bình đẳng trước pháp luật và nơi thờ tự được pháp luật bảo hộ.

Quy mô và số lượng tín đồ các tôn giáo tại Việt Nam hiện nay ra sao? Theo số liệu nghiên cứu, Việt Nam có 13 tôn giáo với 36 tổ chức được công nhận, gần 24 triệu tín đồ (chiếm khoảng 27% dân số), 83.000 chức việc và 25.331 cơ sở thờ tự. Trong đó, Phật giáo có khoảng 11 triệu tín đồ, Công giáo có khoảng 6,5 triệu tín đồ, Tin Lành có hơn 1 triệu tín đồ và Phật giáo Hòa Hảo có 1,3 triệu tín đồ.

Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004 có những vướng mắc pháp lý cơ bản nào? Sau 10 năm áp dụng, Pháp lệnh bộc lộ bất cập như thiếu định nghĩa rõ ràng về chức việc, tổ chức tôn giáo trực thuộc, tà đạo; thủ tục đăng ký sinh hoạt ngoài cơ sở thờ tự còn rườm rà; đồng thời hạn chế các tổ chức tôn giáo tham gia các hoạt động dịch vụ xã hội như y tế và giáo dục theo Điều 33.

Pháp luật điều chỉnh việc quản lý các hiện tượng tôn giáo mới như thế nào? Pháp lệnh năm 2004 và các văn bản hướng dẫn chưa có tiêu chí phân loại rõ ràng đối với hơn 60 hiện tượng tôn giáo mới xuất hiện. Do thiếu căn cứ định lượng về số lượng tín đồ và địa bàn hoạt động tại Điều 16 Pháp lệnh, các cơ quan chức năng còn gặp nhiều lúng túng trong việc cấp phép hoặc xử lý các nhóm biến tướng.

Người nước ngoài cư trú tại Việt Nam có quyền tự do sinh hoạt tôn giáo không? Người nước ngoài cư trú hợp pháp được bảo đảm quyền sinh hoạt tôn giáo tại các cơ sở hợp pháp theo Điều 37 Pháp lệnh năm 2004 và Nghị định số 92/2012/NĐ-CP. Tuy nhiên, thủ tục thuê mượn địa điểm sinh hoạt riêng đối với các tôn giáo chưa có nơi thờ tự tại Việt Nam (như Chính Thống giáo, đạo Sikh) vẫn cần được luật hóa cụ thể hơn.

Kết luận

• Khẳng định quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là quyền nhân thân thiêng liêng, được Nhà nước bảo đảm nhất quán qua mọi giai đoạn lịch sử lập hiến từ năm 1945 đến nay.
• Đánh giá toàn diện 10 năm thực thi Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho gần 24 triệu tín đồ và 25.331 cơ sở thờ tự hoạt động ổn định.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn về thể chế, sự xung đột giữa văn bản hướng dẫn và thực tiễn quản lý đối với hơn 60 hiện tượng tôn giáo mới.
• Đề xuất lộ trình cấp thiết ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo giai đoạn 2015 - 2016 nhằm bảo đảm tính tương thích tuyệt đối với Hiến pháp năm 2013 và Công ước ICCPR năm 1966.
• Kiến nghị đơn giản hóa 100% thủ tục hành chính, cắt giảm tối thiểu 30% thời gian xử lý hồ sơ quản lý tôn giáo trên toàn quốc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp hệ thống luận cứ khoa học toàn diện, phục vụ trực tiếp cho việc đổi mới tư duy lập pháp và nâng cấp khung pháp lý điều chỉnh hoạt động tôn giáo tại Việt Nam. Các cơ quan lập pháp, nhà nghiên cứu và tổ chức tôn giáo nên tiếp tục khai thác các kết quả của công trình này để hoàn thiện dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, đã tuyên bố: “Khẳng định một lần nữa sự tin tưởng vào những quyền cơ bản, nhân phẩm và giá trị của con người, vào quyền bình đẳng giữa nam và nữ,. Khoản 3, Điều 1 (Chƣơng I) đã đề cập đến nội dung quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo theo hƣớng “khuyến khích phát triển sự tôn trọng các quyền của con người và các tự do cơ bản cho tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ hoặc tôn giáo” [26, tr. Điều 55, Mục c (Chƣơng IX, Hợp tác quốc tế về kinh tế và xã hội) ghi nhận Liên hợp quốc khuyến khích: “Sự tôn trọng và tuân thủ triệt để các quyền và tự do cơ bản của tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ hay tôn giáo” [26, tr. - Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền, 1948 (The Universal Declaration of Human Rights - UDHR) đƣợc Đại Hội đồng Liên hợp quốc thông qua và công bố theo Nghị quyết số 217A (III) ngày 10/12/1948, gồm Lời nói đầu và 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Lần đầu tiên, Đại Hội đồng Liên hợp quốc có một văn bản tuyên ngôn chính thức về nhân quyền, tạo cơ sở để Liên hợp quốc cụ thể hoá thành các công ƣớc mang tính chất pháp lý bắt buộc đối với các quốc gia thành viên trong việc bảo đảm, bảo vệ quyền con ngƣời nói chung, các quyền về dân sự, chính trị nói riêng trong đó có quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo. Trong Tuyên ngôn thế giới về nhân quyền, quyền tự do tƣ tƣởng, lƣơng tâm và tôn giáo (freedom of thought, conscience and religion) đƣợc ghi nhận trong Điều 18 nhƣ sau: Mọi người đều có quyền tự do tư tưởng, tín ngưỡng và tôn giáo, kể cả tự do thay đổi tín ngưỡng hoặc tôn giáo của mình, và tự do bày tỏ tín ngưỡng hay tôn giáo của mình bằng các hình thức như truyền giảng, thực hành, thờ cúng và tuân thủ các nghi lễ, dưới hình thức cá nhân hay tập thể, tại nơi công cộng hoặc nơi riêng tư [28, tr. UDHR đã kế thừa và phát triển tƣ tƣởng về quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo trong Tuyên ngôn độc lập của Mỹ năm 1776 và Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của Pháp năm 1789. Điểm phát triển ở đây là UDHR quy định về quyền này cụ thể và chặt chẽ hơn.

Để thực hiện đƣợc các quyền con ngƣời trong lĩnh vực dân sự, chính trị, xã hội, trong đó có quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo, UDHR đã xác định các bảo đảm nhƣ tôn trọng và thực thi các nguyên tắc quan trọng nhất trong việc bảo vệ quyền con ngƣời: Mọi người sinh ra đều được tự do và bình đẳng về nhân phẩm và các quyền” (Điều 1); “Mọi người đều được hưởng tất cả các quyền và tự do nêu trong bản Tuyên ngôn này mà không có bất kỳ sự phân biệt, đối xử nào về chủng tộc, màu da, giới tính, ngôn ngữ, tôn giáo,…” (Điều 2) [28, tr.236, 237]; “Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ một cách bình đẳng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] mà không có bất kỳ sự phân biệt nào. Mọi người đều có quyền được bảo vệ một cách bình đẳng chống lại bất kỳ sự phân biệt đối xử nào vi phạm bản Tuyên ngôn này, và chống lại bất kỳ sự kích động phân biệt đối xử nào như vậy (Điều 7) [28, tr. Tuy nhiên, UDHR cũng đề cập đến những giới hạn trong việc thực hiện quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo tại Điều 29. Theo đó, có thể hiểu rằng quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo không phải là quyền tuyệt đối, mà là quyền có thể bị giới hạn.

Mọi người đều có những nghĩa vụ đối với cộng đồng, là nơi duy nhất mà ở đó nhân cách của bản thân họ có thể phát triển tự do và đầy đủ. Khi hưởng thụ các quyền và tự do của mình, mọi người chỉ phải tuân thủ những hạn chế do luật định, nhằm mục đích bảo đảm sự công nhận và tôn trọng thích đáng đối với các quyền và tự do của người khác, cũng như nhằm đáp ứng những yêu cầu chính đáng về đạo đức, trật tự công cộng và phúc lợi chung trong một xã hội dân chủ. Trong mọi trường hợp, việc thực hiện các quyền tự do này cũng không được trái với các mục tiêu và nguyên tắc của Liên hợp quốc. - Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị, 1966 (The International Covenant on Civil and Political Rights - ICCPR) đƣợc thông qua và để ngỏ cho các quốc gia ký, phê chuẩn và gia nhập theo Nghị quyết của Đại hội đồng Liên hợp quốc số 2200 (XXI), ngày 16-12-1966, có hiệu lực từ ngày 23-3-1976.

Quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo đƣợc quy định với bốn nội dung cụ thể, trong đó nội dung thứ nhất quy định gần giống với Điều 18 của bản UDHR. Khái niệm quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo trong ICCPR đƣợc ghi nhận cụ thể hơn tại Khoản 1, Điều 18: 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mọi người đều có quyền tự do tư tưởng, tự do tín ngưỡng và tôn giáo. Quyền này bao gồm tự do có hoặc theo một tôn giáo hoặc tín ngưỡng do mình lựa chọn và tự do bày tỏ tín ngưỡng hoặc tôn giáo một mình hoặc trong cộng đồng với những người khác, một cách công khai hoặc kín đáo dưới các hình thức như thờ cúng, cầu nguyện, thực hành và truyền giảng. Ngoài ra, trong ICCPR, khái niệm về quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo còn đƣợc bổ sung thêm ba nội dung, làm cho quan niệm về quyền này rõ ràng và đầy đủ hơn, đó là: không ai bị ép buộc làm những điều tổn hại đến quyền tự do lựa chọn hoặc tin theo tôn giáo hoặc tín ngƣỡng của họ (Khoản 2, Điều 18); Quyền tự do bày tỏ tôn giáo hoặc tín ngƣỡng chỉ có thể bị giới hạn bởi pháp luật và khi sự giới hạn đó là cần thiết để bảo vệ an ninh, trật tự công cộng, sức khoẻ hoặc đạo đức xã hội, hoặc để bảo vệ các quyền và tự do cơ bản của ngƣời khác (Khoản 3, Điều 18); Các quốc gia thành viên Công ƣớc cam kết tôn trọng quyền tự do của các bậc cha mẹ và của những ngƣời giám hộ hợp pháp nếu có trong việc giáo dục về tôn giáo và đạo đức cho con cái họ theo ý nguyện của riêng họ (Khoản 4, Điều 18) [28, tr.

Bốn nội dung của quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo thể hiện tại Điều 18 của ICCPR gắn kết với nhau trong mối tƣơng quan mật thiết, vừa nói lên đƣợc tính phổ quát của quyền tự do tín ngƣỡng, tôn giáo, vừa “để ngỏ” cho những quốc gia với những đặc thù riêng có thể thực hiện đƣợc. Vì vậy, tính khả thi trong hiện thực của nó rất cao. Một số khía cạnh liên quan đến nội dung Điều 18 ICCPR sau đó đƣợc HRC làm rõ thêm trong Bình luận chung số 22 thông qua tại phiên họp lần thứ 48 năm 1993 của Ủy ban, có thể tóm tắt những điểm quan trọng nhƣ sau: Thứ nhất, quyền tự do tƣ tƣởng, lƣơng tâm và tôn giáo có tính bao quát và sâu sắc. Nó bao gồm quyền tự do suy nghĩ về tất cả các vấn đề, tự do tin 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tƣởng và giữ niềm tin vào các tôn giáo hay tín ngƣỡng, cả trên phƣơng diện cá nhân hay tập thể.

Các quyền tự do này phải đƣợc tôn trọng và không thể bị hạn chế hay tƣớc bỏ trong mọi hoàn cảnh, kể cả trong tình trạng khẩn cấp của quốc gia nhƣ quy định ở Điều 4 của ICCPR (đoạn 1). Thứ hai, các khái niệm “tín ngƣỡng” (belief) và “tôn giáo” (religion) trong Điều 18 ICCPR cần đƣợc hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả những lòng tin hữu thần và vô thần. Điều này không chỉ đƣợc áp dụng với các tôn giáo, tín ngƣỡng có tính thể chế mà còn với những tập tục truyền thống mang tính tôn giáo (đoạn 2). Thứ ba, Điều 18 phân biệt giữa quyền tự do tƣ tƣởng, lƣơng tâm, tôn giáo hoặc tín ngƣỡng với tự do thực hành tôn giáo hay tín ngƣỡng.

Điều này không cho phép có bất kỳ sự giới hạn nào với quyền tự do tƣ tƣởng, lƣơng tâm, và quyền tự do tin hoặc theo một tôn giáo hoặc tín ngƣỡng. Những tự do này phải đƣợc bảo vệ không điều kiện, tƣơng tự quyền tự do đƣợc giữ ý kiến nêu trong Khoản 1 Điều 19 (đoạn 3). Quyền tự do thực hành tôn giáo hay tín ngƣỡng có thể đƣợc thực thi với tƣ cách cá nhân hay cùng với cộng đồng, ở nơi công cộng hay chỗ riêng tƣ; thể hiện ở các hành động nhƣ thờ cúng, tham gia những lễ hội tôn giáo, quan sát, thực hành và giảng dạy về tôn giáo. Khái niệm thờ cúng bao gồm những hoạt động lễ nghi, kỷ niệm, xây dựng những nơi thờ tự, sử dụng hay trƣng bày các vật dụng và biểu tƣợng nghi lễ, tham gia các lễ hội và các ngày nghỉ lễ tôn giáo.

Việc quan sát và thực hành tôn giáo không chỉ bao gồm các hoạt động nghi lễ, mà còn bao gồm việc tuân thủ các nguyên tắc về ăn kiêng, trang phục, sử dụng ngôn ngữ đặc biệt, lựa chọn lãnh đạo tôn giáo, tăng lữ, ngƣời thầy tâm linh, thành lập các trƣờng tôn giáo, biên soạn và phân phát các tài liệu tôn giáo (đoạn 4). Thứ tư, quyền tin hoặc theo một tôn giáo hay tín ngƣỡng bao gồm quyền tự do lựa chọn một tôn giáo hay tín ngƣỡng để tin hoặc theo, kể cả việc thay 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đổi niềm tin từ tôn giáo, tín ngƣỡng này sang tôn giáo, tín ngƣỡng khác, hay thay đổi niềm tin từ vô thần sang hữu thần và từ hữu thần sang vô thần. Khoản 2 Điều 18 cấm cƣỡng ép tin, theo, bỏ hay thay đổi tôn giáo, tín ngƣỡng, kể cả bằng những chính sách hay tập quán nhằm gây sức ép để đạt mục đích đó nhƣ hạn chế sự tiếp cận với các dịch vụ giáo dục, y tế, việc làm hoặc hạn chế các quyền quy định trong Điều 25 và các Điều khác của ICCPR (đoạn 5). Thứ năm, các trƣờng công lập có thể giảng dạy những môn học nhƣ lịch sử đại cƣơng của các tôn giáo và tín ngƣỡng, miễn là nội dung cần trung lập và khách quan.

Việc các trƣờng công lập giảng dạy giáo lý một tôn giáo hay nội dung một tín ngƣỡng cụ thể nào đó là trái với quy định trong Khoản 4 Điều 18, trừ phi việc giảng dạy nhƣ vậy là do ý nguyện và thuộc vào quyền quyết định của các bậc cha mẹ (đoạn 6).