Chương 1: Cơ sở lý luận về quyền được Sổng trong môi trường trong lành của thế hệ tương lại. Chương 2: Quy định của pháp luật về quyền được sống trong môi trường trong lành của các thế hệ tương lai. Chương 3: Giải pháp bảo vệ quyền được sống trong môi trường trong lành của các thể hệ tương lai ở Việt Nam hiện nay. 8 Chu’O'ng 1: Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ QUYỀN Được SÓNG TRONG MÔI TRƯỜNG TRONG LÀNH CỦA THẾ HỆ TƯƠNG LAI 1.
Khái niệm CO’ bản về môi trường, định nghĩa về quyền môi trường, thế nào là thế hệ tương lai và quyền được sống trong môi trường trong lành của thế hệ tương lai. Các khái niệm cơ bản về môi trường a. Khải niệm về môi trường Môi trường là một tổ hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh bên ngoài của một hệ thống hoặc một cá thể, sự vật nào đó. Chúng tác động lên hệ thống này, xác định xu hướng và tình trạng tồn tại của nó.
Môi trường có thế coi là một tập hợp, trong đó hệ thống đang xem xét là một tập hợp con. Ngoài ra, còn có một định nghĩa rõ ràng hơn như: Môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người như: không khí, nước, độ ẩm, sinh vật, xã hội loài người và các thể chế. Tại khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường ngày 17 tháng 11 năm 2020 quy định: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác.
Hoạt động bảo vệ môi trường Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong lành, sạch đẹp; phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học. 9 Theo đó, pháp luật Việt Nam đề ra các nguyên tắc về BVMT như sau: Quy định tại Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 thì các nguyên tắc bảo vệ môi trường bao gồm [1]: - Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tồ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân. - Bảo vệ môi trường là điều kiện, nền tảng, yểu tổ trung tâm, tiên quyết cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Hoạt động bảo vệ môi trường phải gắn kết với phát triển kinh tế, quản lý tài nguyên và được xem xét, đánh giá trong quá trình thực hiện các hoạt động phát triển.
- Bảo vệ môi trường gắn kết hài hòa với an sinh xã hội, quyền trẻ em, bình đẳng giới, bảo đảm quyền được sống trong môi trường trong lành. - Hoạt động bảo vệ môi trường phải được tiến hành thường xuyên, công khai, minh bạch; ưu tiên dự báo, phòng ngừa ô nhiễm, sự cố, suy thoái môi trường, quản lý rủi ro về môi trường, giảm thiểu phát sinh, chất thải, tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thài để khai thác giá trị tài nguyên cùa chất thải. - Bảo vệ môi trường phải phù hợp với quy luật, đặc điểm tự nhiên, văn hóa, lịch sử, cơ chế thị trường, trình độ phát triến kinh tế - xã hội; thúc đấy phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. - Cơ quan, tồ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân được hưởng lợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho hoạt động bào vệ môi trường; gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải chi trả, bồi thường thiệt hại, khắc phục, xử lý và chịu trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật.
Hoạt động bảo vệ môi trường bảo đảm không gây phương hại chủ quyền, an ninh và lợi ích quốc gia, gắn liền với bào vệ môi trường khu vực và toàn cầu. Phát triển bền vững Năm 1987, Uỷ ban Môi trường và Phát triển của Liên hợp quốc đã đưa ra khái niệm phát triển bền vững: “Phát triển bền vững là sự phát triển nhằm 10 đáp ứng những nhu câu hiện tại mà không làm tôn hại tới khá năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”. Theo khoản 4 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005: “Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tồn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường”. Ô nhiễm môi trường Theo Tổ chức Y tế thế giới ghi nhận: “Ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây hại đến sức khoẻ con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc làm suy giảm chất lượng môi trường”.
Theo khoản 12 Điều 3 Luật Báo vệ môi trường năm 2020: “ơ nhiễm mồi trường là sự biến đôi tỉnh chất vật lý, hóa học, sinh học của thành phần môi trường không phù họp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường, tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên". Hiệu ứng nhà kính: Nhiệt độ bề mặt trái đất được tạo nên do sự cân bằng giữa năng lượng mặt trời đến bề mặt trái đất và nâng lượng bức xạ của trái đất vào khoảng không gian giữa các hành tinh. Năng lượng mặt trời chủ yếu là các tia sóng ngắn dễ dàng xuyên qua cửa sổ khí quyển. Trong khi đó, bức xạ của trái đất với nhiệt độ bề mặt trung bình +16 độ c là sóng dài có năng lượng thấp, dễ dàng bị khí quyển giữ lại.
Các tác nhân gây ra sự hấp thụ bức xạ sóng dài trong khí quyển là khí CO2, bụi, hơi nước, khí metan, khí CFC,. Kết quả của sự của sự trao đổi không cân bằng về năng lượng giữa trái đất với không gian xung quanh dần đến sự gia tăng nhiệt độ của khí quyển trái đất. Hiện tượng này diễn ra theo cơ chế tương tự như nhà kính trồng cây và được gọi là Hiệu ứng nhà kính. II Sự gia tăng tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch của loài nguời đang làm cho nồng độ khí CO2 của khí quyển tăng lên.
Khí CO2 và các khí nhà kính khác trong khí quyển trái đất gia tăng làm nhiệt độ trái đất tăng lên. Theo tính toán của các nhà khoa học, khi nồng độ CO2 trong khí quyển tăng gấp đôi, thì nhiệt độ bề mặt trái đất tăng lên khoảng 3 độ c. Các số liệu nghiên cứu cho thấy nhiệt độ trái đất đã tăng 0,5 độ c trong khoảng thời gian từ 1885 đến 1940 do thay đổi của nồng độ CO2 trong khí quyển từ 0,027% đến 0,035%. Dự báo, nếu không có biện pháp khắc phục hiệu ứng nhà kính, nhiệt độ trái đất sẽ tăng lên 1,5 - 4,5 độ c vào năm 2050.
Định nghĩa về quyền môi trường Mối liên hệ giữa môi trường và quyền con người không phải là vấn đề mới và cộng đồng quốc tế đã công nhận việc suy thoái môi trường dần tới đói nghèo, làm sâu thêm sự bất bình đẳng trong xã hội. Mối liên hệ này lần đầu được nhắc tới tại Hội nghị của liên Hợp Quốc về Môi trường con người năm 1972 thông qua Tuyên bố Stockholm. Bằng tuyên bố rằng: “. các khía cạnh môi trường của con người, cả tự nhiên và nhân tạo, đều là cần thiết với sự khỏe của con người và việc thụ hưởng các quyền con người cơ bản - ngay cả đối với quyền được sống" Hội nghị đã công nhận sự liên kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tể, thực trạng môi trường và sức khỏe của toàn nhân loại.
Do đó, cần xem xét tới các tác hại mà sự phát triển có thể đem lại cho môi trường, thứ mà sẽ ảnh hường gián tiếp lên cuộc sống và mức độ hạnh phúc của con người. Hội nghị cũng công nhận việc bảo vệ và cải thiện môi trường cho các thế hệ hiện tại và tương lai là mục tiêu cấp thiết của loài người để đạt được sự hài hòa giữa các mục tiêu cơ bản là hòa bình và phát triến kinh tế, xã hội [18 , đoạn 1,6]. Tuyên bo Stockholm năm 1972 công nhận mối liên hệ giữa quyền con người của từng cá nhân và chất lượng môi trường. Nguyên tac 1 của Tuyên bố nêu rằng: 12 “Con người có quyền cơ bản về tự do, binh đẳng và các điều kiện sống đầy đủ, trong một môi trường có phẩm chất cho phép một cuộc sống có phẩm giá và hạnh phúc” Nguyên tắc này không chỉ tuyên bố quyền cơ bản của con người đối với một môi trường trong lành, nhưng ngụ ý rằng yếu tố môi trường là cần thiết cho sự thụ hưởng các quyền tự do và các quyền con người khác đã được công nhận.
Theo đó, suy thoái môi trường có thể cản trở các quyền cơ bản của con người ở mức độ mà các quyền đó được coi là bị vi phạm bị vi phạm [79, tr. 176], Mặc dù không phải là một văn bản mang tính pháp lý ràng buộc, Tuyên bo Stockholm đã tạo ra nhận thức quốc tế về vấn đề suy thoái môi trường. Ngày càng có nhiều sự công nhận về sự cần thiết phải bảo vệ môi trường toàn cầu, cũng như nhu cầu đặt thêm các nguyên tắc và quy tắc mới về một số vấn đề môi trường cụ thể. Dần dần, các khái niệm và nguyên tắc mới đã xuất hiện để làm rõ thêm các tác động môi trường tới từ hoạt động của nhà nước.
Quyền của con người đối với một môi trường trong lành, do đó, là không thể thiếu để con người có thể sống một cuộc sống có phẩm giá. Nhìn chung, các nhà lập pháp và cộng đồng quốc tế xem quyền được sống trong môi trường trong lành, hay quyền môi trường (QMT), là một quyền con người cơ bản thuộc nhóm thế hệ quyền mới; vừa là quyền cá nhân vừa là quyền của tập thể (collective right) (Boyle, 2010).