Nghiên cứu quyền bề mặt theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích quyền bề mặt theo quy định của bộ luật dân sự năm 2015, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

Trường đại học

Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Luật dân sự và tố tụng dân sự

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2019

107

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

LỜI CAM ĐOAN

LỜI MỞ ĐẦU

1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN BỀ MẶT

1.1. Khái niệm quyền bề mặt

1.2. Đặc điểm của quyền bề mặt

1.3. So sánh quyền bề mặt với quyền hưởng dụng và quyền thuê đất dài hạn

1.3.1. So sánh quyền bề mặt với quyền hưởng dụng

1.3.2. So sánh quyền hưởng dụng với quyền thuê đất dài hạn

1.4. Pháp luật các quốc gia trên thế giới quy định về quyền bề mặt

1.4.1. Quyền bề mặt trong pháp luật Nhật Bản

1.4.2. Quyền bề mặt trong pháp luật Hoa Kỳ

1.4.3. Quyền bề mặt trong pháp luật Thái Lan

1.4.4. Quyền bề mặt theo pháp luật Đài Loan

1.5. Ý nghĩa của việc quy định quyền bề mặt trong Bộ luật Dân sự năm 2015

1.6. Kết luận chương 1

2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VỀ QUYỀN BỀ MẶT

2.1. Căn cứ xác lập quyền bề mặt. Hiệu lực của quyền bề mặt và thời hạn quyền bề mặt

2.1.1. Hiệu lực của quyền bề mặt

2.1.2. Thời hạn của quyền bề mặt

2.2. Nội dung của quyền bề mặt

2.2.1. Các quyền năng của chủ thể quyền bề mặt

2.2.2. Nghĩa vụ của chủ thể quyền bề mặt

2.3. Chấm dứt quyền bề mặt và hậu quả pháp lý của việc chấm dứt quyền bề mặt

2.3.1. Chấm dứt quyền bề mặt

2.3.2. Hậu quả pháp lý của việc chấm dứt quyền bề mặt

2.4. Kết luận chương 2

3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ QUYỀN BỀ MẶT VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

3.1. Thực tiễn thực hiện và một số khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện quyền bề mặt

3.2. Kiến nghị hoàn thiện về quyền bề mặt

3.2.1. Kiến nghị về lập pháp

3.2.2. Kiến nghị về tổ chức thực hiện

3.3. Kết luận chương 3

KẾT LUẬN CHUNG

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quyền bề mặt theo Bộ luật Dân sự 2015

Quyền bề mặt là một trong những quy định mới trong Bộ luật Dân sự năm 2015 của Việt Nam. Quy định này không chỉ mang tính chất lý thuyết mà còn có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc quản lý và sử dụng tài sản. Quyền bề mặt cho phép cá nhân hoặc tổ chức xây dựng công trình trên đất của người khác mà không cần phải sở hữu đất đó. Điều này tạo ra một cơ chế linh hoạt trong việc phát triển kinh tế và sử dụng đất đai hiệu quả.

1.1. Khái niệm quyền bề mặt và đặc điểm của nó

Quyền bề mặt được định nghĩa là quyền của một cá nhân hoặc tổ chức được xây dựng công trình trên bề mặt đất mà không phải là chủ sở hữu của đất đó. Đặc điểm nổi bật của quyền bề mặt là tính độc lập với quyền sở hữu đất, nghĩa là quyền bề mặt có thể được chuyển nhượng, cho thuê hoặc thừa kế mà không ảnh hưởng đến quyền sở hữu đất.

1.2. So sánh quyền bề mặt với quyền hưởng dụng và quyền thuê đất

Quyền bề mặt khác với quyền hưởng dụng ở chỗ quyền hưởng dụng chỉ cho phép sử dụng tài sản mà không có quyền xây dựng. Trong khi đó, quyền thuê đất dài hạn cho phép người thuê sử dụng đất trong một khoảng thời gian nhất định nhưng không cho phép xây dựng công trình trên đất đó. Sự khác biệt này tạo ra những lựa chọn đa dạng cho người sử dụng đất.

II. Vấn đề và thách thức trong việc thực hiện quyền bề mặt

Mặc dù quyền bề mặt đã được quy định trong Bộ luật Dân sự 2015, nhưng việc thực hiện quyền này vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề pháp lý, thủ tục hành chính phức tạp và sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền bề mặt là những rào cản lớn. Điều này dẫn đến việc quyền bề mặt chưa được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn.

2.1. Những khó khăn trong việc xác lập quyền bề mặt

Việc xác lập quyền bề mặt thường gặp khó khăn do thiếu các văn bản hướng dẫn cụ thể. Điều này khiến cho người dân không biết cách thực hiện quyền của mình, dẫn đến tình trạng tranh chấp và khiếu nại.

2.2. Thực trạng áp dụng quyền bề mặt trong thực tiễn

Thực tế cho thấy, quyền bề mặt chưa được áp dụng phổ biến trong các dự án xây dựng. Nhiều nhà đầu tư vẫn e ngại khi thực hiện quyền này do thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng.

III. Phương pháp và giải pháp để thực hiện quyền bề mặt hiệu quả

Để quyền bề mặt được thực hiện hiệu quả, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường tuyên truyền và đào tạo cho người dân là những yếu tố quan trọng.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý về quyền bề mặt

Cần xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết về quyền bề mặt để người dân có thể dễ dàng tiếp cận và thực hiện quyền của mình. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.2. Tăng cường tuyên truyền và đào tạo

Tổ chức các chương trình tuyên truyền về quyền bề mặt cho người dân và các nhà đầu tư. Đào tạo cán bộ quản lý đất đai để họ có thể hỗ trợ người dân trong việc thực hiện quyền bề mặt.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quyền bề mặt

Nghiên cứu về quyền bề mặt đã chỉ ra rằng việc áp dụng quyền này có thể mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế. Các dự án xây dựng sử dụng quyền bề mặt đã góp phần thúc đẩy phát triển hạ tầng và tạo ra nhiều cơ hội việc làm.

4.1. Lợi ích kinh tế từ việc áp dụng quyền bề mặt

Việc áp dụng quyền bề mặt giúp tăng cường hiệu quả sử dụng đất, tạo ra giá trị gia tăng cho tài sản và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Kết quả nghiên cứu và thực tiễn áp dụng

Nghiên cứu cho thấy, các dự án áp dụng quyền bề mặt đã thành công trong việc phát triển hạ tầng và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận và tương lai của quyền bề mặt theo Bộ luật Dân sự 2015

Quyền bề mặt theo Bộ luật Dân sự 2015 là một bước tiến quan trọng trong việc quản lý và sử dụng tài sản. Tuy nhiên, để quyền này phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ trong việc thực hiện và hoàn thiện các quy định pháp luật.

5.1. Tương lai của quyền bề mặt trong pháp luật Việt Nam

Trong tương lai, quyền bề mặt có thể được mở rộng và hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế và xã hội. Cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả và điều chỉnh các quy định liên quan.

5.2. Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quyền bề mặt

Đề xuất các giải pháp cụ thể để hoàn thiện quyền bề mặt, bao gồm việc xây dựng các chính sách hỗ trợ, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao nhận thức của người dân về quyền này.

19/08/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ quyền bề mặt theo quy định của bộ luật dân sự năm 2015

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quyền bề mặt là một chế định pháp luật mới được quy định trong Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2017. Trước đó, Bộ luật Dân sự năm 1995 và 2005 không có quy định về quyền này. Quyền bề mặt được hiểu là quyền của một chủ thể đối với mặt đất, mặt nước, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất mà quyền sử dụng đất đó thuộc về chủ thể khác. Đây là một loại vật quyền phụ thuộc, phát sinh trên cơ sở quyền sử dụng đất của người khác, cho phép chủ thể quyền bề mặt xây dựng công trình, trồng cây, canh tác và sở hữu tài sản tạo lập trên bề mặt đất đó.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng quyền bề mặt tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật nhằm bảo đảm áp dụng thống nhất và hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản pháp luật liên quan, so sánh với pháp luật một số quốc gia tiêu biểu như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Thái Lan, Đài Loan. Nghiên cứu cũng phân tích các đặc điểm, bản chất, hiệu lực, thời hạn, quyền năng và nghĩa vụ của chủ thể quyền bề mặt.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc làm rõ một chế định pháp luật mới, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho việc khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Việc nghiên cứu cũng giúp giải quyết các vướng mắc, tranh chấp trong thực tiễn áp dụng quyền bề mặt, góp phần nâng cao nhận thức và phổ biến pháp luật trong cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các vấn đề pháp lý về quyền bề mặt. Hai lý thuyết pháp lý chính được áp dụng là:

Lý thuyết vật quyền: Xuất phát từ luật La Mã cổ đại, vật quyền được hiểu là quyền chi phối trực tiếp, ngay lập tức đối với một vật, mang tính tuyệt đối và độc nhất. Quyền bề mặt là một loại vật quyền phụ thuộc, phát sinh trên cơ sở quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng đất của người khác, cho phép chủ thể quyền bề mặt sử dụng bề mặt đất để tạo lập tài sản.
Lý thuyết quyền tài sản và quyền khác đối với tài sản: Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015 không sử dụng thuật ngữ vật quyền mà quy định quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản, trong đó có quyền bề mặt. Lý thuyết này giúp phân định rõ quyền bề mặt với các quyền khác như quyền hưởng dụng, quyền thuê đất dài hạn, đồng thời xác định các đặc điểm, quyền năng và nghĩa vụ của chủ thể quyền bề mặt.

Các khái niệm chính được làm rõ gồm: quyền, vật quyền, quyền bề mặt, quyền hưởng dụng, quyền thuê đất dài hạn, tính đối vật, tính phái sinh, tính tuyệt đối, tính dịch chuyển của quyền bề mặt.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học sau:

Phương pháp lịch sử: Nghiên cứu sự hình thành và phát triển của khái niệm quyền bề mặt từ luật La Mã cổ đại đến các hệ thống pháp luật hiện đại trên thế giới.
Phương pháp phân tích và bình luận: Đánh giá các quy định pháp luật Việt Nam về quyền bề mặt, phân tích các đặc điểm, quyền năng, nghĩa vụ và hiệu lực của quyền này.
Phương pháp so sánh pháp luật: So sánh quy định về quyền bề mặt trong Bộ luật Dân sự Việt Nam với pháp luật Nhật Bản, Hoa Kỳ, Thái Lan, Đài Loan để rút ra điểm tương đồng, khác biệt và bài học kinh nghiệm.
Phương pháp diễn dịch, quy nạp và tổng hợp: Khái quát các vấn đề lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các kiến nghị hoàn thiện pháp luật.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015, các văn bản pháp luật liên quan như Luật Đất đai 2013, Luật Nhà ở 2014, Luật Xây dựng 2014, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, báo cáo thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các quy định pháp luật và tài liệu pháp lý liên quan đến quyền bề mặt, được chọn lọc theo tiêu chí tính đại diện và độ tin cậy.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2017 đến 2019, tập trung vào giai đoạn Bộ luật Dân sự năm 2015 có hiệu lực và các năm tiếp theo để đánh giá thực tiễn áp dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khái niệm và đặc điểm quyền bề mặt: Quyền bề mặt là quyền tài sản mới được quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015, mang tính vật quyền phụ thuộc, có tính đối vật, phái sinh từ quyền sử dụng đất của người khác, có tính tuyệt đối và có thể dịch chuyển được. Ví dụ, Điều 267 Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa rõ quyền bề mặt bao gồm mặt đất, mặt nước, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất mà quyền sử dụng đất thuộc về chủ thể khác.
So sánh với quyền hưởng dụng và quyền thuê đất dài hạn: Quyền bề mặt khác biệt với quyền hưởng dụng ở chỗ chủ thể quyền bề mặt có thể thay đổi tính chất, công dụng của tài sản (ví dụ xây dựng công trình), trong khi quyền hưởng dụng chỉ được hưởng hoa lợi, lợi tức mà không được thay đổi tài sản. So với quyền thuê đất dài hạn, quyền bề mặt là vật quyền có tính dịch chuyển độc lập, không cần sự đồng ý của chủ sở hữu đất khi chuyển nhượng, trong khi quyền thuê đất là quyền đối nhân, phụ thuộc hợp đồng và sự đồng ý của chủ đất.
Thực tiễn áp dụng và các vướng mắc: Từ khi Bộ luật Dân sự năm 2015 có hiệu lực, quyền bề mặt chưa được phổ biến rộng rãi và chưa có văn bản hướng dẫn thi hành chi tiết. Thực tiễn xét xử tại Tòa án nhân dân còn gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định về quyền bề mặt, dẫn đến tranh chấp kéo dài và chưa thống nhất. Ví dụ, việc xác định thời hạn quyền bề mặt, xử lý tài sản khi quyền chấm dứt còn nhiều bất cập.
So sánh pháp luật quốc tế: Pháp luật Nhật Bản quy định thời hạn quyền bề mặt tối đa 50 năm, có quy định bảo vệ người mua đất khi bị vướng quyền bề mặt của bên thứ ba. Pháp luật Hoa Kỳ công nhận quyền bề mặt rộng rãi, bao gồm cả quyền khai thác lòng đất. Pháp luật Thái Lan và Đài Loan có quy định chi tiết về thời hạn, chấm dứt quyền và xử lý tài sản khi quyền bề mặt kết thúc. Những quy định này có thể làm cơ sở tham khảo để hoàn thiện pháp luật Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các vướng mắc trong thực tiễn áp dụng quyền bề mặt tại Việt Nam xuất phát từ tính mới mẻ của chế định này, thiếu văn bản hướng dẫn thi hành và nhận thức pháp luật chưa đồng đều trong xã hội. So với các quốc gia có truyền thống pháp luật lâu đời về quyền bề mặt, Việt Nam cần có sự điều chỉnh phù hợp với chế độ sở hữu đất đai toàn dân, do Nhà nước đại diện.

Việc phân biệt rõ quyền bề mặt với quyền hưởng dụng và quyền thuê đất dài hạn giúp tránh nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật, đồng thời tạo điều kiện cho các chủ thể khai thác hiệu quả tài sản gắn liền với đất. Các biểu đồ hoặc bảng so sánh có thể minh họa sự khác biệt về bản chất, thời hạn, quyền năng và nghĩa vụ của các quyền này, giúp người đọc dễ dàng tiếp cận.

Ý nghĩa của việc quy định quyền bề mặt trong Bộ luật Dân sự năm 2015 không chỉ là bước đột phá về tư duy pháp luật dân sự mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tạo điều kiện cho các chủ thể đầu tư, khai thác tài nguyên đất đai hiệu quả, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tranh chấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Ban hành văn bản hướng dẫn thi hành chi tiết về quyền bề mặt: Cơ quan lập pháp và cơ quan quản lý nhà nước cần sớm ban hành nghị định hoặc thông tư hướng dẫn cụ thể các quy định về quyền bề mặt trong Bộ luật Dân sự năm 2015, bao gồm thủ tục xác lập, đăng ký, chuyển nhượng, chấm dứt quyền và xử lý tài sản khi quyền kết thúc. Thời gian thực hiện trong vòng 12 tháng, chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Tăng cường phổ biến, tuyên truyền pháp luật về quyền bề mặt: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo, truyền thông rộng rãi để nâng cao nhận thức của cán bộ pháp luật, các chủ thể liên quan và cộng đồng về quyền bề mặt, tránh nhầm lẫn với các quyền khác. Thời gian triển khai liên tục, chủ thể thực hiện là các cơ quan pháp luật, trường đại học luật và các tổ chức xã hội.
Hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến quyền bề mặt: Xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định về thời hạn quyền bề mặt, quyền và nghĩa vụ của chủ thể, xử lý tài sản khi quyền chấm dứt, bảo vệ quyền lợi các bên liên quan, tham khảo kinh nghiệm pháp luật quốc tế. Thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể thực hiện là Quốc hội và các cơ quan soạn thảo luật.
Xây dựng hệ thống đăng ký quyền bề mặt đồng bộ, minh bạch: Cải tiến hệ thống đăng ký đất đai để bao gồm đăng ký quyền bề mặt, đảm bảo tính chính xác, minh bạch và dễ dàng tra cứu, bảo vệ quyền lợi chủ thể. Thời gian thực hiện trong 3 năm, chủ thể thực hiện là Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà làm luật và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ bản chất, đặc điểm và thực tiễn áp dụng quyền bề mặt để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật phù hợp với thực tiễn và xu hướng phát triển.
Luật sư, chuyên gia pháp lý và giảng viên luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để tư vấn, giảng dạy, nghiên cứu sâu về quyền bề mặt và các quyền tài sản khác trong hệ thống pháp luật dân sự.
Doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể sử dụng đất: Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ khi tham gia các giao dịch liên quan đến quyền bề mặt, từ đó bảo vệ quyền lợi, giảm thiểu rủi ro pháp lý trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Tòa án và cơ quan xét xử: Là tài liệu tham khảo để áp dụng thống nhất các quy định pháp luật về quyền bề mặt trong giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Câu hỏi thường gặp

Quyền bề mặt là gì và có điểm gì khác biệt so với quyền sử dụng đất?
Quyền bề mặt là quyền của một chủ thể đối với mặt đất, mặt nước, khoảng không gian trên mặt đất, mặt nước và lòng đất mà quyền sử dụng đất thuộc về chủ thể khác. Khác với quyền sử dụng đất, quyền bề mặt cho phép chủ thể xây dựng, sở hữu tài sản trên đất mà không phải là chủ sở hữu đất. Ví dụ, một doanh nghiệp thuê quyền bề mặt để xây dựng nhà xưởng trên đất của người khác.
Thời hạn của quyền bề mặt được quy định như thế nào?
Theo Điều 270 Bộ luật Dân sự 2015, thời hạn quyền bề mặt được xác định theo luật, thỏa thuận hoặc di chúc nhưng không vượt quá thời hạn của quyền sử dụng đất. Ví dụ, nếu quyền sử dụng đất còn 50 năm, quyền bề mặt không thể vượt quá thời hạn này.
Quyền bề mặt có thể chuyển nhượng không?
Có, quyền bề mặt có tính dịch chuyển được, chủ thể quyền bề mặt có thể chuyển nhượng, cho thuê, thế chấp quyền này mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu đất, miễn là trong thời hạn quyền còn hiệu lực.
Khi quyền bề mặt chấm dứt thì tài sản trên đất xử lý thế nào?
Khi quyền bề mặt chấm dứt, người có quyền bề mặt phải di dời tài sản và phục hồi tình trạng ban đầu của đất trong thời hạn 6 tháng. Nếu không di dời, tài sản đó thuộc về chủ sở hữu đất. Đây là quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của chủ sở hữu đất.
Quyền bề mặt có được đăng ký không và tại đâu?
Quyền bề mặt phải được đăng ký tại cơ quan đăng ký đất đai để được bảo vệ pháp lý và có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba. Việc đăng ký giúp xác định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan.

Kết luận

Quyền bề mặt là chế định pháp luật mới, quan trọng được quy định trong Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2015, góp phần hoàn thiện hệ thống quyền tài sản.
Quyền bề mặt mang tính vật quyền phụ thuộc, có tính đối vật, phái sinh, tuyệt đối và có thể dịch chuyển được, khác biệt rõ với quyền hưởng dụng và quyền thuê đất dài hạn.
Thực tiễn áp dụng quyền bề mặt tại Việt Nam còn nhiều khó khăn do thiếu văn bản hướng dẫn và nhận thức pháp luật chưa đồng đều.
So sánh pháp luật quốc tế cho thấy nhiều bài học kinh nghiệm quý giá để Việt Nam hoàn thiện quy định về quyền bề mặt.
Cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn, tăng cường phổ biến pháp luật, hoàn thiện quy định và xây dựng hệ thống đăng ký đồng bộ để phát huy hiệu quả quyền bề mặt trong phát triển kinh tế - xã hội.

Next steps: Triển khai nghiên cứu sâu hơn về các vướng mắc thực tiễn, phối hợp với các cơ quan nhà nước để xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo nâng cao nhận thức pháp luật về quyền bề mặt.

Các nhà nghiên cứu, luật sư, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận, áp dụng và phản hồi để hoàn thiện hơn nữa chế định quyền bề mặt, góp phần phát triển bền vững nền kinh tế đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN BỀ MẶT 1. KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM QUYỀN BỀ MẶT 1. Khái niệm quyền bề mặt Một trong những điểm mới nhất trong Bộ luật dân sự năm 2015 đó là việc vận dụng lý thuyết “vật quyền” trong việc sửa đổi chế định tài sản và quyền sở hữu trong Bộ luật dân sự năm 2005 thành chế định quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản. Dù cho Bộ luật dân sự năm 2015 không sử dụng thuật ngữ vật quyền thì chúng ta cũng phải thừa nhận rằng các nội dung của chế định quyền sở hữu và quyền khác đối với tài sản chính là những nội dung đƣợc vận dụng từ vật quyền, trong đó tiêu biểu là chế định về “quyền bề mặt”.

Do đó, để đƣa ra đƣợc khái niệm về quyền bề mặt, chúng ta phải giải thích đƣợc các thuật ngữ pháp lý nhƣ sau: quyền; vật quyền và quyền bề mặt. “Quyền” là điều mà Nhà nƣớc và pháp luật hoặc xã hội công nhận cho đƣợc hƣởng, đƣợc làm, đƣợc đòi hỏi [8]. “Vật quyền” theo một cách hiểu chung nhất khi cắt nghĩa thì đó chính là quyền đối với tài sản. Trong khoa học pháp lý, vật quyền đƣợc hiểu theo hai góc độ khác nhau: Thứ nhất, vật quyền theo định nghĩa trong học thuyết pháp lý ở các nƣớc chịu ảnh hƣởng của luật La Mã là quyền đƣợc thực hiện trực tiếp và ngay lập tức trên một vật.

Ngƣời có vật quyền thực hiện các quyền của mình mà không cần sự hợp tác của ngƣời khác [31]. Nói đến khái niệm vật quyền thì phải bắt đầu từ luật La Mã mặc dù luật La Mã không đƣa ra khái niệm vật quyền cũng nhƣ các luật gia La Mã không phân biệt quyền tài sản thành vật quyền và trái quyền, tuy nhiên lý thuyết vật quyền lại đƣợc xây dựng từ kết quả phân tích 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com các đặc điểm của quyền sở hữu trong luật La Mã. Các luật gia La Mã xác định: Một chủ thể có thể tạo ra một tài sản hoặc mua một tài sản, trên cơ sở đó họ là chủ sở hữu đối với tài sản đã tạo ra, đã mua và khi trở thành chủ sở hữu thì họ có toàn quyền đối với tài sản đó, đƣợc thực hiện tất cả các hành vi tác động lên tài sản để thỏa mãn yêu cầu của mình và không phụ thuộc vào ý chí cũng nhƣ hành vi của ngƣời khác. Ngƣời ta nhận thấy các quyền này mang tính chất tuyệt đối và độc nhất, nghĩa là chủ sở hữu có tất cả các quyền đối với tài sản và tập trung các quyền đó trong tay của mình.

Dựa trên tính chất đó mà các luật gia sau này đã xây dựng nên khái niệm vật quyền và trái ngƣợc với nó là trái quyền [41]. Thứ hai, vật quyền đƣợc hiểu là toàn bộ các quy phạm pháp luật quy định về vật với tƣ cách là đối tƣợng của vật quyền, nội dung của các loại vật quyền, căn cứ phát sinh, chấm dứt các loại vật quyền, nguyên tắc thực hiện, bảo vệ vật quyền, các hạn chế mà ngƣời có vật quyền phải tuân thủ khi thực hiện các quyền năng của mình. Nói cách khác, theo cách hiểu này thì vật quyền chính là sự quy định của pháp luật về vật, về các quyền của chủ sở hữu và ngƣời không phải là chủ sở hữu đối với vật [25]. Khái niệm vật quyền đã đƣợc sử dụng một cách rộng rãi trong hệ thống pháp luật dân sự của những nƣớc thuộc hệ thống pháp luật Civil Law.

Ví dụ nhƣ tại Bộ luật Napoleon (1804) – Bộ luật Dân sự đầu tiên trên thế giới có quy định về vật quyền (quyền trên vật) tại phần thứ hai. Trong Bộ luật dân sự của Nhật Bản cũng quy định về vật quyền tại phần thứ hai. Bộ luật dân sự Cộng hòa Liên Bang Nga năm 1995 cũng có quy định về quyền sở hữu và các loại vật quyền khác trong phần thứ hai, và sau 20 năm tồn tại, dự thảo của Bộ luật dân sự mới nhất của Nga, tên gọi này đã đƣợc dự kiến thay bằng “vật quyền” để đảm bảo tính ngắn gọn, phù hợp với thông lệ quốc tế [11]. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong quá trình xây dựng dự thảo Bộ luật Dân sự năm 2015, đã từng có thời điểm Ban soạn thảo đƣa ra khái niệm “vật quyền” vào trong dự thảo và sửa đổi chế định “Tài sản và quyền sở hữu” quy định ở phần thứ hai của Bộ luật dân sự năm 2005 thành chế định “Quyền sở hữu và các vật quyền khác”.

Dự thảo sửa đổi này nhằm hƣớng tới mục tiêu xây dựng hệ thống vật quyền đầy đủ ở Việt Nam thông qua việc thừa nhận sự tồn tại của nhiều loại vật quyền khác nhau bên cạnh quyền sở hữu, đƣa các loại quyền tài sản trở về đúng bản chất của nó, phân định rõ hơn các hình thức sở hữu, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền tài sản của các chủ thể pháp luật. Tuy nhiên, đến dự thảo cuối cùng đƣợc Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII (đã có hiệu lực từ 1/1/2017) thì khái niệm vật quyền không còn đƣợc sử dụng nữa, phần thứ hai của Bộ luật dân sự năm 2005 đƣợc sửa đổi thành “Quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản”. Giải thích về lý do không sử dụng khái niệm vật quyền trong Bộ luật Dân sự năm 2015, nhà làm luật cho rằng việc sử dụng một thuật ngữ hoàn toàn mới trong luật Việt Nam cần phải đƣợc cân nhắc và có tính thuyết phục, bởi lẽ khi sử dụng một thuật ngữ pháp lý mới khiến chúng ta phải thống nhất cách hiểu, lại dùng từ ngữ Hán Việt nên ngƣời dân khó hiểu, có thể sẽ đi ngƣợc lại với xu hƣớng thay đổi về mặt lập pháp ở Việt Nam. Bởi lẽ khi xây dựng một chế định pháp luật hay một thuật ngữ pháp lý, dù là nhỏ hay lớn thì tiêu chí đặt ra đó là phải dễ hiểu, dễ tiếp cận đối với mọi chủ thể trong xã hội [17].

“Quyền bề mặt” là khái niệm mới đƣợc quy định trong Bộ luật Dân sự năm 2015 của Việt Nam, nhƣng đối với các nƣớc trên thế giới thì đây là khái niệm không hề mới, thậm chí đã đƣợc quy định từ rất lâu trong luật dân sự La Mã. Dựa trên những tƣ liệu lịch sử của nhân loại, các nhà nghiên cứu cho rằng thuật ngữ “Quyền bề mặt” (Superficies) đã đƣợc hình thành từ rất sớm khoảng 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com năm 439 Trƣớc Công nguyên, khi luật 12 Bảng của nhà nƣớc La Mã ra đời. Cụ thể, thuật ngữ quyền bề mặt đã xuất hiện trong Bộ tập hợp Corpus Juris Civilis – BLDS đồ sộ nhất của Luật La Mã vào thời kỳ hoàng đế Justinian (năm 529 Sau Công nguyên) [38]. Quan điểm của một số nƣớc trên thế giới cho rằng quyền bề mặt là quyền gắn với bề mặt đất để xây dựng công trình, là một trong số quyền thuộc quyền sở hữu.

Đây cũng là quy định theo luật La Mã. Theo đó, quyền bề mặt chỉ là quyền đối với phần mặt đất và không có quyền đối với các khoáng chất dƣới lòng đất, không gian trên mặt đất, mặt nƣớc hay bầu trời. Mà các quyền này độc lập với nhau và có thể chuyển nhƣợng nhƣ với các tài sản thông thƣờng. Theo đó thì quyền bề mặt là quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất và không bao gồm quyền đối với khoáng sản trong lòng đất.

Ở luật La Mã, các quyền đối vật (vật quyền) bao gồm: quyền chiếm hữu, quyền sở hữu, quyền địa dịch, quyền dụng ích cá nhân, quyền bề mặt và quyền cầm cố. Quyền bề mặt có hai dạng đặc biệt là: quyền của ngƣời thuê trƣờng kỳ đất canh tác và quyền xây dựng các công trình trên đất của ngƣời khác. Các vật quyền này đƣợc chia thành hai loại: vật quyền chính yếu và vật quyền phụ thuộc. Trong đó, quyền bề mặt là vật quyền phụ thuộc, là vật quyền đƣợc xác lập đối với tài sản của ngƣời khác, là quyền của chủ thể không phải là chủ sở hữu của tài sản nhƣng có quyền sử dụng và hƣởng những lợi ích mà tài sản đó đem lại.

Vật quyền phụ phải phát sinh trên cơ sở vật quyền chính (vật quyền chính luôn có trƣớc), tác động hạn chế lên vật, không xâm phạm lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu vật, nên vật quyền phụ còn đƣợc gọi là vật quyền hạn chế. Quyền bề mặt đƣợc pháp luật các quốc gia quy định là vật quyền phụ thuộc hay vật quyền hạn chế. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quyền bề mặt (Superficies) là quyền sử dụng bề mặt đất để tạo lập các tài sản gắn liền với đất. Trƣờng hợp phổ biến nhất của quyền bề mặt là các công trình đƣợc xây dựng trên đất của ngƣời khác.

Mỗi công trình xây dựng đều đƣợc coi là một phần của đất mà nó đƣợc đặt trên. Ngƣời có quyền bề mặt có quyền đƣợc hƣởng bề mặt, có thể chuyển nhƣợng, thế chấp, cầm cố trong thời gian anh ta hƣởng quyền của mình, có thể để thừa kế theo di chúc và có thể bảo vệ quyền của mình theo phƣơng thức kiện vật quyền. Một ngƣời có thể có quyền bề mặt bằng cách thỏa thuận với chủ sở hữu đất cho phép xây dựng công trình trên đó, phải thanh toán chi phí hợp lý theo thỏa thuận. Quyền bề mặt giống nhƣ là quyền canh tác, là vô thời hạn hoặc trong một thời gian dài.

Quyền bề mặt đƣợc xác lập, chuyển dịch và chấm dứt giống nhƣ quyền canh tác. Quyền bề mặt cũng có thể chấm dứt khi hết thời hạn thuê, hoặc không trả tiền thuê trong một thời gian nhất định. Liên quan đến quyền bề mặt cần đề cập đến nguyên tắc của sở hữu đất, đó là những gì có trên đất đều thuộc về đất (Superficies solo cedit), nguyên tắc này vẫn đƣợc nhiều quốc gia ngày nay ghi nhận. Nó đƣợc hiểu là những tài sản có trên đất đều đƣợc coi là một phần của đất và thuộc về chủ sở hữu của mảnh đất đó [21].

Quan điểm khác cho rằng Quyền bề mặt bao gồm cả quyền đối với phần không gian trên đất và cả phần không gian dƣới lòng đất. Đây là quan niệm đƣợc hầu hết các nƣớc Châu Âu sử dụng nhƣ trong pháp luật của Đức, Nga, Hà Lan và một số nƣớc khác. Để xác lập quyền bề mặt, chủ thể có tài sản thuộc sở hữu quyền bề mặt có quyền đối với những bất động sản hữu hình, những tài sản này phục vụ cho việc khai thác công dung của đất. Ở đây, bề mặt bao gồm phạm vi trên mặt đất và trong lòng đất.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ