Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1. Khái niệm và vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ 1. Khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm là một thuật ngữ xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử phát triển của nhân loại, nhưng do tính chất đặc biệt của loại hình này mà đến nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về bảo hiểm. Các chuyên gia bảo hiểm đều thống nhất cho rằng một định nghĩa bảo hiểm đầy đủ về bảo hiểm cần phải có quỹ bảo hiểm - quỹ tiền tệ chung nhằm xử lý các biến cố, chuyển giao rủi ro và kết hợp số đông các đơn vị, cá thể cùng tham gia chịu cùng mức rủi ro như nhau.
Có rất nhiều khái niệm về bảo hiểm. Theo Dennis Kessler, "bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của số ít." Còn theo Monique Gaullier, "bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó, một bên là người được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm. Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê." Các định nghĩa trên hoặc quá thiên về góc độ xã hội, hoặc quá thiên về góc độ kinh tế, ít nhiều cũng còn thiếu sót, chưa phải là một khái niệm bao quát, hoàn chỉnh. Nói một cách chính xác, bảo hiểm là một dịch vụ tài chính, dựa trên cơ sở tính toán khoa học, áp dụng biện pháp huy động nhiều người, nhiều đơn vị cùng tham gia xây dựng quỹ bảo hiểm bằng tiền để bồi thường thiệt hại về tài chính do tài sản hoặc tính mạng của người được bảo hiểm gặp phải tai nạn rủi ro bất ngờ.
Tập đoàn bảo hiểm AIG (Mỹ) định nghĩa: “Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ chế này, một người, một doanh nghiệp hay một tổ download by : skknchat@gmail.com 5 chức chuyển nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm”. Theo Luật kinh doanh bảo hiểm của Việt Nam (ban hành ngày 09/12/2000) thì “kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm." Như vậy, để có một khái niệm chung nhất về bảo hiểm, chúng ta có thể đưa ra định nghĩa: “Bảo hiểm là một sự cam kết bồi thường của người bảo hiểm với người được bảo hiểm hoặc bên thứ ba về những thiệt hại, tổn thất của đối tượng được bảo hiểm do các rủi ro đã được thỏa thuận gây ra với điều kiện rủi ro đó thuộc phạm vi bảo hiểm và người được bảo hiểm đã nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm theo đúng thời gian quy định của người bảo hiểm”. Căn cứ vào nguồn gốc rủi ro được bảo hiểm thì bảo hiểm được chia làm hai loại: Bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ. Bảo hiểm nhân thọ là loại nghiệp vụ bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết.
Bảo hiểm phi nhân thọ được sử dụng như một khái niệm tổng hợp mang ý nghĩa hàm chứa tất cả các nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại (bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự) và các nghiệp vụ bảo hiểm con người không thuộc bảo hiểm nhân thọ (bảo hiểm tai nạn, bảo hiểm bệnh tật, ốm đau. Theo Luật Kinh doanh bảo hiểm Việt Nam thì thuật ngữ bảo hiểm phi nhân thọ được hiểu như sau: Bảo hiểm phi nhân thọ là nghiệp vụ bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ bảo hiểm khác không thuộc bảo hiểm nhân thọ. download by : skknchat@gmail.com 6 Luận văn này chỉ nghiên cứu và phân tích loại hình bảo hiểm phi nhân thọ 1. Đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ Nhìn chung bảo hiểm phi nhân thọ có những đặc điểm sau: - Bảo hiểm phi nhân thọ chỉ bảo hiểm cho những rủi ro mang tính thiệt hại mà không mang tính tiết kiệm như bảo hiểm nhân thọ.
Có nghĩa là chỉ khi xảy ro rủi ro thì người được bảo hiểm mới được bồi thường bảo hiểm, khoản phí bảo hiểm mà người được bảo hiểm đã đóng không được trả lại nếu như không có rủi ro và không được coi như là một khoản tiết kiệm. - Bảo hiểm phi nhân thọ thường có thời gian bảo hiểm ngắn thường là dưới 1 năm, có những nghiệp vụ bảo hiểm có thời gian bảo hiểm chỉ là vài tháng, vài ngày hoặc vài giờ như bảo hiểm hàng hóa, bảo hiểm du lịch hay bảo hiểm tai nạn hành khách khác với loại hình bảo hiểm nhân thọ là thời gian hợp đồng có thể kéo dài tới 10 - 15 năm. - Bảo hiểm con người bảo hiểm phi nhân thọ áp dụng phương pháp phân chia theo tỷ lệ trong khi bảo hiểm nhân thọ là phương pháp tồn tích, nguyên nhân là do thời hạn bảo hiểm của bảo hiểm nhân thọ là ngắn. - Đối tượng bảo hiểm phi nhân thọ rất đa dạng bao gồm: Bảo hiểm tài sản, Bảo hiểm kỹ thuật và Bảo hiểm con người.
- Bảo hiểm phi nhân thọ khó xác định hiệu quả kinh doanh. Do việc bồi thường chỉ diễn ra khi có rủi ro xẩy ra gây tổn thất. Trong suốt thời hạn hiệu lực của hợp đồng bảo hiểm rủi ro có thể xẩy ra cũng có thể không xẩy ra, vì vậy khó có thể đánh giá hiệu quả kinh doanh của sản phẩm ngay khi bán mà chỉ có thể đánh giá sau khi hợp đồng hết thời hạn hiệu lực. Vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ Là một công cụ tài chính để đối phó với những khó khăn do rủi ro gây ra, bảo hiểm phi nhân thọ có vai trò to lớn đối với không chỉ cá nhân, tổ chức mà toàn thể xã hội nói chung.
download by : skknchat@gmail.com 7 - Bảo hiểm phi nhân thọ góp phần ổn định đời sống kinh tế, tinh thần cho các cá nhân, tổ chức không may gặp phải rủi ro. Điều này được thể hiện thông qua nguyên tắc bồi thường tổn thất trong bảo hiểm, điều này càng có ý nghĩa lớn khi những rủi ro xảy ra với mức độ và phạm vi lớn thì ý nghĩa của bảo hiểm càng được nhân lên nhiều lần. - Tạo nguồn vốn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế: Do có sự đảo ngược trong chu kỳ kinh doanh nên các doanh nghiệp bảo hiểm luôn sẵn có một nguồn vốn nhàn rỗi, điều này là do các doanh nghiệp bảo hiểm thu phí bảo hiểm trước từ khách hàng nhưng có thể sau 1 hay vài tháng mới xảy ra sự kiện bảo hiểm phải bồi thường, trong khoảng thời gian đó các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ đầu tư lại vốn ra thị trường để thu lợi nhuận. - Góp phần ổn định sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp: Các rủi ro luôn xảy đến bất ngờ và không ai lường trước được, với các doanh nghiệp sản xuất nếu gặp phải rủi ro chắc chắn sẽ bị thiệt hại về vật chất, nếu không có bảo hiểm thì những tổn thất đó sẽ bị tính vào chi phí kinh doanh và chắc chắn điều này sẽ đẩy giá của sản phẩm tăng lên.
Khi đó nếu giữ nguyên giá thì doanh nghiệp sẽ bị mất một phần lợi nhuận nhưng nếu tăng giá thì sẽ ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh. Trong trường hợp này rõ ràng bảo hiểm là một tấm lá chắn cực kỳ tốt cho các doanh nghiệp bởi chỉ cần bỏ ra một khoản phí nhỏ nhưng lợi ích mà nó mang lại vô cùng hữu hiệu. - Giúp ngăn ngừa, hạn chế tổn thất, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của con người: Để giảm bớt những rủi ro, tổn thất mang lại cho đối tượng được bảo hiểm cũng như là tăng lợi nhuận cho công ty, các doanh nghiệp bảo hiểm thường xuyên thực hiện các biện pháp để đề phòng, ngăn ngừa rủi ro xảy đến như kết hợp với các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện các biện pháp tuyên truyền ý thức cho người dân về biện pháp phòng tránh tai nạn an toàn lao động, xây dựng thêm các biển báo và các con đường lánh nạn để giảm bớt tai nạn giao thông, tư vấn và hỗ trợ tài download by : skknchat@gmail.com 8 chính để xây dựng và thực hiện các phương án phòng cháy, chữa cháy, tiêm chủng và chăm sóc y tế cộng đồng… - Góp phần thúc đẩy giao lưu kinh tế giữa trong nước và nước ngoài: Nhờ hình thức tái bảo hiểm giữa các doanh nghiệp nội và doanh nghiệp ngoại mà thị trường bảo hiểm trong và ngoài nước có quan hệ giao lưu, tương tác lẫn nhau, điều này sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nước nhà. - Tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động góp phần ổn định đời sống xã hội: Với sự phát triển của ngành bảo hiểm cũng như sự xuất hiện và ra đời của nhiều doanh nghiệp bảo hiểm thì kéo theo đó là nhu cầu về lượng nhân sự khá lớn.
Điều này góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp và góp phần ổn định đời sống xã hội. Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ Theo tiêu thức dựa trên đối tượng bảo hiểm, bảo hiểm phi nhân thọ được chia thành bảo hiểm tài sản, bảo hiểm trách nhiệm dân sự và bảo hiểm con người phi nhân thọ. Bảo hiểm tài sản Đối tượng được bảo hiểm là tài sản nên loại hình bảo hiểm này có những đặc điểm: - Số tiền bảo hiểm bị giới hạn bởi giá trị thực tế của tài sản: Điều này có nghĩa khi xảy ra sự cố gây tổn thất người được bảo hiểm sẽ được bồi thường tối đa số tiền bảo hiểm bằng giá trị thực tế của tài sản tài thời điểm mua bảo hiểm. - Với mỗi sự kiện bảo hiểm thì số tiền bồi thường trong mọi trường hợp không được vượt quá số tiền bảo hiểm và không được vượt quá tổn thất thực tế do mỗi sự cố bảo hiểm gây ra.
- Áp dụng nguyên tắc đồng bảo hiểm: nguyên tắc này được áp dụng khi đối tượng được bảo hiểm tham gia nhiều hợp đồng bảo hiểm với nhiều công download by : skknchat@gmail.