phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản trị hoạt động đánh giá trong dạy học tại trường THPT. Chƣơng 2: Thực trạng quản trị hoạt động đánh giá trong dạy học tại các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. Chƣơng 3: Biện pháp quản trị hoạt động đánh giá trong dạy học tại các trường THPT huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC TẠI TRƢỜNG THPT 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Vấn đề hoạt động đánh giá trong dạy học Trong hoạt động giáo dục có một động từ quan trọng nhất, đó là HỌC. Hỗ trợ cho việc học là hoạt động DẠY. Có nhiều mối tương tác lên việc dạy và học, trong đó mối tương tác quan trọng nhất là ĐG.
Do đó phương pháp học, phương pháp dạy, phương pháp ĐG là các vấn đề hàng đầu mà hệ thống giáo dục phải quan tâm nghiên cứu. Bất kỳ một quá trình giáo dục nào tác động lên một con người cũng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định trong con người đó. Muốn biết những biến đổi đó xảy ra ở mức độ nào, phải ĐG hành vi của người đó trong một tình huống nhất định. Sự ĐG cho phép chúng ta xác định, một là mục tiêu giáo dục được đặt ra có phù hợp hay không và có đạt được hay không, hai là việc giảng dạy có hiệu quả hay không, người học có tiến bộ hay không.
Như vậy ĐG phải được xem là một khâu quan trọng và một bộ phận hợp thành quá trình giáo dục đào tạo. Không có ĐG thì không thể biết việc học và việc dạy xảy ra như thế nào, thậm chí có thực sự xảy ra không (dù rằng về bên ngoài có thể vẫn có các hình thức tổ chức dường như là để dạy và học), và kết quả đạt được như thế nào. [14] Đánh giá sự phát triển của người học được coi là trọng tâm bởi vì mục tiêu cao nhất của giáo dục là vì sự phát triển của người học. Sự phát triển của người học là thước đo chất lượng của mỗi nền giáo dục.
Đánh giá sự phát triển của người học chính là đánh giá sự phát triển toàn diện nhận cách người học, bao gồm cả sự phát triển thể chất. Nhân cách là một thể thống nhất gồm: năng lực tinh thần, hứng thú, thái độ, khí chất, suy nghĩ, cảm xúc và hành vi. Chính vì vậy, phương pháp đánh giá nhân cách gồm tất cả phương pháp đo 6 các khía cạnh của nhận thức và những yếu tố ảnh hưởng khác nhau như cảm xúc, tính cách, định hướng giá trị, khí chất, hứng thú. Thông qua các phép đo này cho phép xác định đặc điểm của nhân cách.
[15] Theo nghiên cứu trong và ngoài nước, có hai loại đánh giá là: đánh giá để quyết định giá trị dựa trên các thông tin, các số đo mang tính chuẩn mực và đánh giá không xem xét đến giá trị. Đây là đánh giá có tính xem xét dự báo để điều chỉnh nội dung, cách thức tổ chức việc học. Ở các trường đại học, đánh giá được chia thành 2 loại: đánh giá quá trình (Formative Evaluation) và đánh giá tổng kết (Summative Evaluation).[6] Đánh giá trong giáo dục là bộ phận quan trọng của quản lý giáo dục và dạy học giúp xác định mục tiêu giáo dục đạt ở mức nào, định hướng cho quyết định quản lý, khuyến khích, động viên các cá nhân và tập thể phấn đấu đạt các mục tiêu giáo dục. ĐG trong giáo dục cũng giúp xác định điểm mạnh, lợi thế để phát huy, tìm ra các điểm yếu để có biện pháp khắc phục, giải quyết.
[8] Trong quá trình dạy học, ĐG được thực hiện ở các giai đoạn khác nhau, với nhiều hình thức khác nhau. ĐG quá trình được tích hợp vào mọi hoạt động dạy và học, vừa có mục đích kích thích tạo động lực để người học chủ động chiếm lĩnh mục tiêu học tập vừa giúp người học biết mình đang ở đâu, cần đi đến đâu, còn thiếu những gì để đi đến đó. ĐG tổng kết ngoài việc xác định người đỗ, người trượt, có mục đích giúp nhà quản lý ĐG chất lượng quá trình dạy học và điều chỉnh các biện pháp cho các năm sau. Bloom và các cộng sự của mình đã tiến hành phân loại mục tiêu giáo dục trong lĩnh vực nhận thức và có tác dụng trong lý luận ĐG giáo dục và hoàn thiện việc học tập.
Bloom đã trình bày chi tiết về 6 cấp độ nhận thức: Kiến thức, Lĩnh hội, Áp dụng, Phân tích, Tổng hợp và ĐG Cuốn sách này như là kim chỉ nam trong việc phân loại mục tiêu giáo dục để xây dựng quy trình ĐG giáo dục cho đến tận bây giờ. Vấn đề quản lý/quản trị hoạt động đánh giá trong dạy học Có nhiều tài liệu nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động ĐG giáo dục như: cuốn Monitoring Educational Achivement (giám sát kết quả giáo dục) của Robert L. Ebel;…Đối với trong nước, Những công trình nghiên cứu, các hội thảo khoa học, hội nghị về lĩnh vực kiểm tra ĐG trong dạy học ở nước ta như: Cuốn Đo lường và ĐG hoạt động học tập trong nhà trường (2012) của Lâm Quang Thiệp [7]; cuốn Đánh giá và quản lý hoạt động ĐG trong giáo dục của Nguyễn Đức Chính (chủ biên) [8]; cuốn Giáo trình kiểm tra ĐG trong Giáo dục của Nguyễn Công Khanh (chủ biên) [14]; cuốn Giáo trình kiểm tra ĐG trong dạy học (2017) của Sái Công Hồng, Lê Thái Hưng, Lê Thị Hoàng Hà, Lê Đức Ngọc [15]; Tài liệu các kỹ thuật đánh giá trong lớp học, kinh nghiệm quốc tế và đề xuất áp dụng cho bậc học phổ thông ở Việt Nam [19]….Các tài liệu này đã chỉ cho ta thấy được các nghiệp vụ quản lý cần thực hiện như thế nào để quản lý hoạt động ĐG đạt kết quả cao nhất. Có nhiều nhà giáo dục, đặc biệt là ở các trường phổ thông vẫn tiếp tục những phương pháp “truyền thống” và thực hiện quá trình ĐG một cách kém hiệu quả, điều này đi ngược lại với các mục tiêu của giáo dục hiện đại.
Dưới đây là 6 nhận định sai lầm thường gặp về sự đánh giá trong dạy học mà chúng ta cần phải suy xét lại. + “Đánh giá” và “định giá” là hai khái niệm tương đương: Rất nhiều người, đặc biệt là những người không làm việc trong lĩnh vực giáo dục, đồng nhất hai khái niệm trên và thậm chí, trong lĩnh vực giáo dục, chúng ta cũng thường xuyên định giá những gì học sinh làm rồi tự nhủ là đã ĐG xong. Sự ĐG đòi hỏi thời gian và những phản hồi chi tiết dựa trên các kết quả học tập được xác định rõ ràng. Sự định giá tức là “gán một mức độ hoàn thành” cho một phần của công việc, thường căn cứ vào những tiêu chuẩn có tính quy phạm, nhưng phần lớn lại được đúc rút thông qua đối sánh với công việc của các học sinh khác.
8 + Hầu hết những đánh giá đều mang tính tổng kết: Như chúng ta đã biết ĐG có thể là một công cụ vô cùng quyền năng. Như Dylan William nhiều năm qua vẫn nói, chúng ta cần ĐG thường xuyên cả việc học của học sinh lẫn việc dạy của chính chúng ta và điều chỉnh trong tiến trình dạy học, như thế thì khi chúng ta dạy hết một đơn vị kiến thức, học sinh có cơ hội suy nghĩ lại và ôn tập. Vẫn còn rất nhiều giáo viên vô cùng tin tưởng vào sự ĐG tổng kết một chiều ở cuối mỗi đơn vị bài học và sau đó, chuyển sang chủ đề khác, bất chấp kết quả ra sao. + Đánh giá là quá trình giao tiếp một chiều, giáo viên đưa ra phản hồi với công việc của học sinh: Sự ĐG hiệu quả nhất nên diễn ra dưới hình thức một cuộc đối thoại.
Trong các mô hình ĐG và định giá truyền thống, học sinh hoàn thành một nhiệm vụ, giáo viên ĐG công việc và cho học sinh biết họ đã hoàn thành như thế nào, trong những trường hợp mang tính xây dựng, giáo viên gợi ý cách cải thiện công việc. Tuy nhiên, khi học sinh cùng giáo viên tranh luận về công việc, chia sẻ những gì họ đã làm và lý giải vì sao, cả học sinh lẫn giáo viên đều học được nhiều hơn từ sự trải nghiệm. Công nghệ hiện đại khiến cho sự giao tiếp hai chiều giữa giáo viên và học sinh trở nên dễ dàng hơn và phổ biến hơn. Hãy sử dụng nó một cách có hiệu quả! + Sự đánh giá là để phục vụ mục đích phân loại: Đây là một trong những tư tưởng gây ảnh hưởng xấu và lan rộng nhất còn sót lại của những nền giáo dục “truyền thống”.
Đúng vậy, những cấp độ cuối cùng lẽ ra nên phản ánh quá trình làm việc giữa học sinh và giáo viên thông qua sự ĐG. Tuy nhiên, “bộ sưu tập điểm số” cần có để đến được cấp độ cuối cùng lại phản tác dụng, theo cách nào đó. + Nhiệm vụ của học sinh nên được đánh giá bằng mức độ hoặc điểm số: Trong những buổi tổng kết, hoặc nơi mà những mức độ/điểm số là cần thiết, sự khẳng định này là đúng. Tuy nhiên, việc chúng ta thường xuyên cho điểm học sinh khi chúng ta hi vọng nhiệm vụ học tập được sử dụng một cách 9 hiệu quả, điều đó là sai lầm.
Chừng nào mà học sinh thấy một mức độ ĐG đối với một phần công việc, dù là chữ cái hay con số, sự tập trung ngay lập tức rời khỏi bất kì phản hồi ý nghĩa nào và trong suy nghĩ của học sinh, như vậy là công việc đã xong. Bây giờ là lúc tiếp tục phần việc mới. Dù cho giáo viên có kết luận điều gì qua mức độ ĐG, điều đó khó mà vào đầu học sinh. + Nếu học sinh nộp bài muộn, giáo viên nên trừ điểm: Không có một lí do nào về mặt giáo dục có thể bào chữa được cho điều này; nó đơn giản là cố gắng để điều chỉnh hành vi bằng cách gây áp lực điểm số.
Không sai khi đưa ra vài kết luận cho việc nộp bài muộn, nhưng mức độ ĐG (nếu cần thiết) nên phản ánh việc học của học sinh, ngoài ra không có gì hơn. Nói cách khác, nếu một học sinh nộp một bài đánh giá điểm A hôm nay thì bài đấy có khác gì nếu được nộp vào ngày mai? [18] Một trong những mối quan tâm cho nghiên cứu này là kiểm tra cách GV và lãnh đạo nhà trường tạo hoặc củng cố văn hóa ĐG.