Luận Văn: Mô Hình Quản Lý Vốn Nhà Nước tại Doanh Nghiệp - ĐH Kinh Tế

Luận văn về mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) tại các doanh nghiệp. Nghiên cứu chuyên sâu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Lương Thanh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Trúc Lê
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - ĐHQGHN
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước tại các doanh nghiệp
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Về tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu và ý nghĩa thực tiễn
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƯỚC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về mô hình quản lý vốn nhà nước tại DN
• 1.1.1. Tổng quan về nghiên cứu
• 1.1.2. Các mô hình quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.1.3. Kinh nghiệm tại một số nước và bài học đối với Việt Nam
• 1.2. Mô hình quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp
• 1.2.1. Mô hình quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp của Việt Nam
• 1.2.2. Yêu cầu hoàn thiện mô hình quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến mô hình quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp Việt Nam
• 1.3.1. Nhân tố kinh tế
• 1.3.2. Nhân tố chính trị - pháp lý
• 1.3.3. Hệ thống quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 1.3.4. Nhân tố khoa học - công nghệ và con người
• 1.3.5. Các cam kết hội nhập khi Việt Nam tham gia các tổ chức thương mại Quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 2.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.1.1. Nguồn tài liệu sơ cấp
• 2.1.2. Nguồn tài liệu thứ cấp
• 2.1.3. Thu thập và xử lý tài liệu
• 2.2. Phương pháp xử lý tài liệu, dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƯ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƯỚC
• 3.1. Tổng quan về Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC)
• 3.1.1. Cơ sở pháp lý và mục tiêu thành lập SCIC
• 3.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn, nghĩa vụ của SCIC
• 3.1.3. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý điều hành của SCIC
• 3.1.4. Nguồn nhân lực
• 3.1.5. Tài chính của SCIC
• 3.2. Phân tích về mô hình quản lý vốn của SCIC
• 3.2.1. Hoạt động quản lý vốn nhà nước tại các doanh nghiệp của SCIC
• 3.2.2. Hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn của SCIC
• 3.2.3. Tình hình tài chính của SCIC qua các năm
• 3.2.4. Đổi mới phương thức quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 3.2.5. Nguồn nhân lực và công nghệ quản trị doanh nghiệp
• 3.2.6. Khuôn khổ pháp lý cho hoạt động quản lý vốn của SCIC
• 3.2.7. Đẩy nhanh thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp và sắp xếp cổ phần hóa các Công ty TNHH nhà nước MTV và hội nhập hợp tác quốc tế
• 3.3. Đánh giá kết quả hoạt động và mô hình hoạt động quản lý vốn của SCIC
• 3.3.1. Các mặt đạt được và bài học kinh nghiệm
• 3.3.2. Một số khó khăn, vướng mắc cơ bản và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƯ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƯỚC
• 4.1. Bối cảnh thực hiện phân công của Chính phủ về thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại doanh nghiệp hiện nay. Đề xuất về mô hình đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp ở Việt Nam thông qua thực tiễn hoạt động của SCIC
• 4.1.1. Lựa chọn mô hình
• 4.1.2. Giải pháp hoàn thiện mô hình quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp
• 4.2. Đề xuất giải pháp hoàn thiện mô hình quản lý vốn của Tổng công ty đầu tư và kinh doanh vốn Nhà nước trong thời gian tới
• 4.2.1. Vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Tổng công ty Đầu tư kinh doanh vốn Nhà nước
• 4.2.2. Cơ cấu bộ máy tổ chức Tổng công ty Đầu tư kinh doanh vốn nhà nước
• 4.2.3. Các giải pháp hoàn thiện mô hình quản lý vốn của SCIC trong thời gian tới
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Vai Trò Của Quản Lý Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp

Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp là một trụ cột quan trọng, định hình sự phát triển bền vững của nền kinh tế quốc gia. Vốn nhà nước không chỉ là nguồn lực tài chính mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô, hướng các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước (DNNN), vào các ngành, lĩnh vực then chốt. Việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn này góp phần ổn định kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu về một mô hình quản lý vốn nhà nước chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các cam kết quốc tế, như khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đòi hỏi Việt Nam phải tạo ra một sân chơi bình đẳng, tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý hành chính của nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn. Mô hình quản lý truyền thống, nơi các cơ quan hành chính can thiệp trực tiếp vào hoạt động kinh doanh, đã bộc lộ nhiều hạn chế, cản trở sự năng động của doanh nghiệp và làm giảm hiệu quả đầu tư. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện một mô hình quản lý vốn nhà nước hiện đại, phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược. Một mô hình hiệu quả sẽ giúp tối ưu hóa giá trị tài sản nhà nước, thúc đẩy quá trình tái cơ cấu DNNN, và tạo động lực cho sự phát triển của toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của vốn nhà nước trong nền kinh tế

Vốn nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc định hướng và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Đây là nguồn lực đầu tư chiến lược vào các lĩnh vực cơ sở hạ tầng, năng lượng, viễn thông và các ngành công nghệ cao mà khu vực tư nhân chưa đủ khả năng hoặc không mặn mà đầu tư. Thông qua doanh nghiệp nhà nước (DNNN), nhà nước thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh năng lượng, an ninh lương thực và cung cấp các dịch vụ công thiết yếu. Hiệu quả của việc quản lý vốn nhà nước không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất của từng DNNN mà còn tác động lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế. Một khi nguồn vốn được quản lý tốt, nó sẽ tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp vào ngân sách, tạo công ăn việc làm và thúc đẩy các ngành kinh tế khác cùng phát triển. Ngược lại, quản lý yếu kém sẽ gây thất thoát, lãng phí tài sản quốc gia, làm suy giảm năng lực cạnh tranh và tạo ra những rủi ro hệ thống cho nền kinh tế.

1.2. Yêu cầu cấp thiết về đổi mới mô hình quản trị vốn

Bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển của kinh tế thị trường đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mô hình quản lý vốn nhà nước. Mô hình cũ, nơi các bộ, ngành vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước, vừa là đại diện chủ sở hữu, đã tạo ra sự chồng chéo và xung đột lợi ích. Theo tài liệu nghiên cứu, thực trạng này dẫn đến “sự phân biệt đối xử giữa DNNN với doanh nghiệp ngoài nhà nước” và làm cho bộ máy quản lý “không chuyên nghiệp”. Văn kiện Đại hội Đảng X và XI đã nhấn mạnh chủ trương “tách bạch vai trò của nhà nước với tư cách là bộ máy công quyền... với vai trò chủ sở hữu tài sản, vốn của nhà nước”. Việc này nhằm xóa bỏ cơ chế “xin-cho”, tăng tính minh bạch, và buộc các DNNN phải hoạt động theo nguyên tắc thị trường, cạnh tranh bình đẳng. Một mô hình quản trị vốn mới cần hướng tới sự chuyên nghiệp, độc lập và hoạt động dựa trên các tiêu chí hiệu quả kinh tế rõ ràng, thay vì các mệnh lệnh hành chính.

II. Thách Thức Từ Mô Hình Quản Lý Vốn Nhà Nước Kiểu Cũ

Mô hình quản lý vốn nhà nước phân tán, trong đó quyền đại diện chủ sở hữu được giao cho nhiều bộ, ngành và địa phương, đã bộc lộ nhiều bất cập sâu sắc. Thách thức lớn nhất đến từ sự thiếu tách bạch giữa chức năng quản lý hành chính và chức năng kinh doanh của chủ sở hữu. Các cơ quan nhà nước, với vai trò chủ quản, thường có xu hướng can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này làm mất đi tính tự chủ, năng động của doanh nghiệp, khiến các quyết định kinh doanh bị chậm trễ và phụ thuộc vào các thủ tục hành chính phức tạp. Tài liệu nghiên cứu chỉ ra rằng cơ chế này biến DNNN thành “cánh tay nối dài” của các cơ quan hành chính, làm giảm tính minh bạch và hiệu quả. Hơn nữa, các cán bộ quản lý nhà nước thường không được đào tạo chuyên sâu về quản trị doanh nghiệp hay đầu tư tài chính, dẫn đến việc quản lý vốn thiếu chuyên nghiệp. Quyền lợi của nhà nước với tư cách cổ đông không được thực thi một cách hiệu quả. Thay vào đó, các quyết định thường mang nặng tính hành chính, không dựa trên mục tiêu tối đa hóa giá trị vốn đầu tư. Hệ quả là tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, thất thoát vốn và tham nhũng diễn ra ở nhiều DNNN, gây tổn hại lớn cho nền kinh tế.

2.1. Hạn chế của cơ chế bộ chủ quản và UBND cấp tỉnh

Cơ chế chủ quản, nơi các Bộ và Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh trực tiếp làm đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, là nguồn gốc của nhiều hạn chế. Cơ chế này tạo ra tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, khi một cơ quan vừa ban hành chính sách cho ngành, vừa quản lý các doanh nghiệp trong ngành đó. Điều này dẫn đến nguy cơ tạo ra các chính sách ưu ái cho “gà nhà”, bóp méo môi trường cạnh tranh. Các quyết định liên quan đến quản lý vốn nhà nước, như đầu tư, thoái vốn, hay bổ nhiệm nhân sự, thường bị chi phối bởi các yếu tố ngoài kinh tế. Hơn nữa, việc quản lý vốn bị phân tán trên hàng chục đầu mối khác nhau khiến cho việc giám sát, đánh giá tổng thể hiệu quả sử dụng vốn nhà nước trở nên vô cùng khó khăn. Mỗi cơ quan chủ quản có một cách tiếp cận riêng, thiếu một chiến lược đồng bộ và chuyên nghiệp trên quy mô toàn quốc, dẫn đến nguồn lực quốc gia bị sử dụng một cách manh mún và kém hiệu quả.

2.2. Xung đột giữa quản lý hành chính và mục tiêu kinh doanh

Sự xung đột cố hữu giữa tư duy quản lý hành chính và mục tiêu kinh doanh là thách thức cốt lõi của mô hình cũ. Quản lý hành chính chú trọng vào quy trình, thủ tục và sự tuân thủ, trong khi kinh doanh đòi hỏi sự linh hoạt, tốc độ và khả năng chấp nhận rủi ro có tính toán. Khi một cơ quan hành chính quản lý doanh nghiệp, các quyết định kinh doanh thường bị trì hoãn bởi các quy trình phê duyệt nhiều cấp, làm lỡ mất cơ hội thị trường. Mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và giá trị cho cổ đông (ở đây là Nhà nước) thường bị xếp sau các mục tiêu hành chính hoặc chính sách khác. Điều này làm cho DNNN hoạt động kém hiệu quả, sức cạnh tranh yếu. Việc xóa bỏ sự can thiệp hành chính vào hoạt động doanh nghiệp là yêu cầu bắt buộc để DNNN có thể thực sự hoạt động theo cơ chế thị trường, tuân thủ Luật Doanh nghiệp và cạnh tranh bình đẳng với các thành phần kinh tế khác.

III. Phương Pháp SCIC Mô Hình Quản Lý Vốn Nhà Nước Chuyên Nghiệp

Để giải quyết những bất cập của mô hình cũ, Chính phủ đã thành lập Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) vào năm 2005. Đây là một bước đi đột phá, nhằm chuyên nghiệp hóa hoạt động quản lý vốn nhà nước. SCIC được thiết kế như một tổ chức kinh tế đặc biệt, hoạt động theo mô hình công ty, với chức năng chính là tiếp nhận và thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại các doanh nghiệp sau cổ phần hóa. Việc thành lập SCIC đánh dấu sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý: từ cơ chế hành chính sang cơ chế đầu tư, kinh doanh vốn. Thay vì can thiệp trực tiếp, Nhà nước quản lý phần vốn của mình thông qua một cổ đông chuyên nghiệp là SCIC. Tổ chức này hoạt động dựa trên các nguyên tắc thị trường, với mục tiêu bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, tối đa hóa giá trị đầu tư. SCIC thực hiện các hoạt động quản trị doanh nghiệp tại các công ty có vốn góp, thúc đẩy tái cơ cấu, nâng cao hiệu quả hoạt động và thực hiện thoái vốn nhà nước tại các doanh nghiệp không thuộc lĩnh vực Nhà nước cần nắm giữ. Mô hình này giúp tập trung đầu mối quản lý, nâng cao tính chuyên nghiệp và tạo ra một khung quản trị rõ ràng, minh bạch hơn.

3.1. Cơ sở pháp lý và mục tiêu ra đời của SCIC

Sự ra đời của SCIC dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc, khởi nguồn từ các chủ trương của Đảng và Chính phủ. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 khóa IX đã chỉ rõ sự cần thiết “thành lập Công ty đầu tư tài chính nhà nước để làm đầu mối đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp”. Cụ thể hóa chủ trương này, Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã chính thức thành lập SCIC. Mục tiêu chính của SCIC là: (1) Tách chức năng quản lý nhà nước khỏi chức năng đại diện chủ sở hữu vốn; (2) Chuyên nghiệp hóa hoạt động đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước; (3) Thúc đẩy nhanh quá trình sắp xếp, cổ phần hóa và tái cơ cấu DNNN; (4) Tập trung nguồn lực để đầu tư vào các ngành, lĩnh vực kinh tế then chốt, mang lại hiệu quả cao. Về cơ bản, SCIC được kỳ vọng trở thành một nhà đầu tư chiến lược của Chính phủ, hoạt động minh bạch và hiệu quả theo thông lệ quốc tế.

3.2. Chức năng chính Đại diện sở hữu và kinh doanh vốn

Hai chức năng cốt lõi của SCIC là đại diện chủ sở hữu và kinh doanh vốn. Với vai trò đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, SCIC thực hiện các quyền và nghĩa vụ của một cổ đông tại doanh nghiệp, bao gồm tham gia hội đồng quản trị, biểu quyết các vấn đề quan trọng và giám sát hoạt động của ban điều hành. Mục đích là để bảo vệ và gia tăng giá trị phần vốn của Nhà nước. Với chức năng kinh doanh vốn, SCIC chủ động thực hiện các hoạt động đầu tư và thoái vốn nhà nước. Quá trình thoái vốn được thực hiện một cách có lộ trình, tại các doanh nghiệp mà Nhà nước không cần nắm giữ cổ phần chi phối, nhằm thu hồi vốn để tái đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược hơn. Đồng thời, SCIC cũng tìm kiếm các cơ hội đầu tư mới, có tiềm năng sinh lời cao, góp phần phát triển danh mục đầu tư của Nhà nước một cách hiệu quả và bền vững.

IV. Bí Quyết Từ Các Mô Hình Quản Lý Vốn Nhà Nước Thành Công

Kinh nghiệm quốc tế cung cấp những bài học quý giá cho việc hoàn thiện mô hình quản lý vốn nhà nước tại Việt Nam. Các mô hình thành công như Temasek Holdings (Singapore), Khazanah Nasional (Malaysia) và SASAC (Trung Quốc) đều có những đặc điểm chung là tính chuyên nghiệp, độc lập và hoạt động dựa trên nguyên tắc thị trường. Temasek và Khazanah là các công ty đầu tư của chính phủ, hoạt động như một cổ đông năng động. Họ không can thiệp vào hoạt động điều hành hàng ngày của doanh nghiệp mà tập trung vào chiến lược dài hạn, quản trị doanh nghiệp và tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông. Các tổ chức này có bộ máy gọn nhẹ, nhân sự chất lượng cao và được trao quyền tự chủ lớn. Trong khi đó, SASAC của Trung Quốc là một cơ quan cấp bộ, thực hiện vai trò giám sát và quản lý tài sản nhà nước tại các tập đoàn lớn. Mặc dù là cơ quan hành chính, SASAC cũng tập trung vào việc cải cách DNNN, bổ nhiệm lãnh đạo dựa trên năng lực và đánh giá hiệu quả hoạt động theo các chỉ số tài chính. Bài học rút ra cho Việt Nam là cần xây dựng một cơ quan quản lý vốn có thực quyền, được bảo vệ khỏi những can thiệp chính trị và hành chính, đồng thời phải áp dụng các chuẩn mực quản trị doanh nghiệp tiên tiến.

4.1. Bài học từ Temasek Singapore và Khazanah Malaysia

Mô hình công ty đầu tư như Temasek và Khazanah là hình mẫu về sự thành công trong việc quản lý vốn nhà nước theo cơ chế thị trường. Bài học quan trọng nhất từ hai tổ chức này là sự tách biệt rõ ràng vai trò của chính phủ (hoạch định chính sách) và vai trò của công ty đầu tư (cổ đông). Chính phủ chỉ định hướng chiến lược chung, còn mọi quyết định đầu tư, thoái vốn đều do Temasek và Khazanah tự chủ thực hiện dựa trên phân tích kinh tế. Họ tập trung vào việc xây dựng “các doanh nghiệp thành công” thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn quản trị quốc tế, tái cấu trúc mạnh mẽ và đầu tư vào đội ngũ lãnh đạo tài năng. Họ không chỉ hoạt động trong nước mà còn vươn ra toàn cầu, đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận. Đây là định hướng mà SCIC và Việt Nam cần học hỏi để nâng tầm hoạt động.

4.2. Kinh nghiệm quản lý của SASAC và SDIC Trung Quốc

Trung Quốc áp dụng mô hình song song: SASAC (Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước) và SDIC (Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nhà nước). SASAC giống một “siêu bộ”, chịu trách nhiệm giám sát toàn diện các DNNN lớn, từ nhân sự cấp cao đến chiến lược phát triển. Mô hình này phù hợp với bối cảnh Trung Quốc nơi DNNN có quy mô khổng lồ và vai trò chính trị quan trọng. Trong khi đó, SDIC hoạt động giống một công ty đầu tư, tập trung vào các lĩnh vực công nghiệp cơ bản và công nghệ cao theo định hướng chiến lược của quốc gia. Bài học từ Trung Quốc cho thấy sự cần thiết phải có một cơ chế quản lý phù hợp với quy mô và đặc thù của khu vực DNNN. Đối với Việt Nam, việc phân định rõ doanh nghiệp nào cần giám sát chặt chẽ vì lý do an ninh, chiến lược (giống mô hình SASAC) và doanh nghiệp nào có thể hoạt động hoàn toàn theo cơ chế thị trường (giống mô hình SDIC hoặc Temasek) là một định hướng cần xem xét.

V. Đánh Giá Hiệu Quả Quản Lý Vốn Nhà Nước Qua Mô Hình SCIC

Sau hơn một thập kỷ hoạt động, mô hình SCIC đã đạt được những kết quả ban đầu đáng ghi nhận, nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn. Về mặt tích cực, SCIC đã góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy tái cơ cấu DNNN. Tổ chức này đã tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước tại hàng trăm doanh nghiệp từ các bộ, ngành, địa phương, từng bước hình thành một danh mục đầu tư tập trung. Hoạt động bán vốn nhà nước được triển khai, thu về cho ngân sách nhà nước hàng chục nghìn tỷ đồng, cao hơn nhiều so với giá trị sổ sách. Báo cáo tổng kết 10 năm (2006-2015) của SCIC cho thấy sự tăng trưởng ấn tượng về quy mô vốn chủ sở hữu và tổng tài sản. Tuy nhiên, mô hình SCIC vẫn còn nhiều tồn tại. Tốc độ chuyển giao vốn từ các bộ, ngành về SCIC còn chậm. Hoạt động đầu tư mới chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của SCIC vẫn còn những điểm chưa đồng bộ, gây vướng mắc trong quá trình triển khai. Năng lực quản trị tại một số doanh nghiệp trong danh mục còn hạn chế. Những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp quyết liệt hơn để hoàn thiện mô hình trong giai đoạn tới.

5.1. Thành tựu trong tiếp nhận và thực hiện thoái vốn

Một trong những thành tựu nổi bật nhất của SCIC là việc hình thành một đầu mối chuyên nghiệp trong việc tiếp nhận và quản lý vốn. Quá trình này đã giúp thu gọn đáng kể các đầu mối quản lý vốn phân tán tại các bộ, ngành. Hoạt động thoái vốn nhà nước cũng được thực hiện một cách bài bản và minh bạch hơn. SCIC đã áp dụng các phương thức bán vốn cạnh tranh như đấu giá công khai, góp phần tối đa hóa giá trị thu về cho Nhà nước. Theo số liệu từ luận văn, Biểu đồ Bán vốn nhà nước qua các năm cho thấy sự nỗ lực và hiệu quả trong hoạt động này. Việc thoái vốn thành công tại các doanh nghiệp lớn như Vinamilk đã tạo tiếng vang trên thị trường, khẳng định vai trò và năng lực của SCIC như một nhà đầu tư chuyên nghiệp, góp phần tăng tính thanh khoản và hấp dẫn cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

5.2. Những khó khăn vướng mắc và nguyên nhân tồn tại

Bên cạnh thành công, SCIC vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Nguyên nhân chính là sự thiếu quyết liệt trong việc chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu từ các bộ, ngành. Nhiều bộ, ngành vẫn muốn giữ lại các doanh nghiệp lớn, có lợi nhuận cao, làm chậm quá trình tập trung vốn về một đầu mối. Khuôn khổ pháp lý còn chồng chéo, chưa tạo điều kiện đủ thuận lợi cho SCIC hoạt động như một công ty đầu tư thực thụ, đặc biệt trong các quyết định đầu tư nhanh nhạy. Nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực đầu tư tài chính và quản trị doanh nghiệp vẫn còn là một thách thức. Ngoài ra, bản thân SCIC cũng cần nâng cao năng lực quản trị danh mục, chủ động hơn trong việc tái cấu trúc các doanh nghiệp yếu kém và tìm kiếm các cơ hội đầu tư chiến lược mới, thay vì chỉ tập trung vào việc bán vốn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc định hình cơ cấu kinh tế Việt Nam khi tạo ra khoảng một phần ba tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Tuy nhiên, phương thức quản lý vốn nhà nước truyền thống theo cơ chế can thiệp hành chính trực tiếp từ lâu đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Sự phân tán quyền hạn đại diện chủ sở hữu cho hàng loạt bộ, ngành và ủy ban nhân dân cấp tỉnh dẫn đến tình trạng chồng chéo chức năng, thiếu minh bạch và phát sinh cơ chế xin - cho kéo dài.

Nhận diện rõ thách thức này, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg ngày 20/6/2005 về việc thành lập Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC). Đây là bước đột phá thể chế nhằm thí điểm mô hình đại diện chủ sở hữu vốn chuyên nghiệp, tách bạch hoàn toàn chức năng quản lý nhà nước về mặt công quyền khỏi chức năng quản lý kinh doanh của chủ sở hữu tài sản.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng mô hình quản lý vốn của SCIC tại các doanh nghiệp trong giai đoạn 10 năm từ 2006 đến 2015, có cập nhật đến năm 2017. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý vốn nhà nước; phân tích sâu thực trạng tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu, tiến độ thoái vốn và hiệu quả kinh doanh của SCIC; đánh giá những kết quả đạt được, rào cản thể chế và nguyên nhân cốt lõi; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện mô hình quản lý vốn của SCIC trong giai đoạn mới.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học vững chắc cho việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, nâng cao hiệu quả sinh lời của đồng vốn công, thúc đẩy quá trình cổ phần hóa và hỗ trợ Việt Nam thực thi đầy đủ các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế khi tham gia Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị công ty hiện đại và lý thuyết người đại diện (Principal-Agent Theory), giải quyết mối quan hệ ủy thác giữa nhà nước với cơ quan đại diện vốn và giữa cơ quan đại diện vốn với ban điều hành doanh nghiệp.

Về mô hình tổ chức, nghiên cứu phân tích ba mô hình quản lý vốn nhà nước phổ biến trên thế giới: mô hình phân tán, mô hình song trùng và mô hình quản lý tập trung. Trong đó, mô hình tập trung được triển khai dưới hai hình thái cơ bản:

1. Cơ quan hành chính chuyên trách như Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước (SASAC) tại Trung Quốc hay Bộ Doanh nghiệp Nhà nước tại Indonesia.
2. Định chế đầu tư tài chính chuyên nghiệp vận hành dưới hình thức doanh nghiệp như Temasek Holdings tại Singapore, Khazanah Nasional Berhad tại Malaysia và Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Nhà nước (SDIC) tại Trung Quốc.

Khung phân tích của luận văn làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

• Quyền đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp.
• Mô hình công ty nắm vốn (Holding Company) và công ty đầu tư vốn (Investment Company).
• Cơ chế bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
• Quy trình thoái vốn và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
• Quản trị công ty theo các nguyên tắc thị trường và thông lệ quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt như Nghị định số 99/2012/NĐ-CP, Nghị định số 151/2013/NĐ-CP, Nghị định số 57/2014/NĐ-CP, Quyết định số 2344/QĐ-TTg; các báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết 10 năm hoạt động (2006-2015) của SCIC; cùng các báo cáo chuyên đề của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Ngân hàng Thế giới (WB) và Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM).
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên sâu đối với lãnh đạo và các trưởng ban chức năng tại SCIC, bao gồm Ban Kế hoạch tổng hợp và các ban chuyên môn về quản lý vốn tại doanh nghiệp.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp thống kê mô tả đối với 290 doanh nghiệp nhà nước từ bộ dữ liệu khảo sát của CIEM và toàn bộ danh mục doanh nghiệp đã chuyển giao về SCIC giai đoạn 2006-2015. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm bao quát đầy đủ các phân nhóm doanh nghiệp theo quy mô vốn, địa bàn hành chính và ngành nghề kinh doanh. Phương pháp phân tích tài chính định lượng kết hợp phân tích logic định tính và so sánh quốc tế được lựa chọn nhằm đối chiếu mô hình SCIC với các chuẩn mực toàn cầu, từ đó phát hiện các khoảng trống thể chế cần hoàn thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mô hình SCIC đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương đổi mới thể chế khi chuyển dịch thành công từ cơ chế can thiệp hành chính sang phương thức kinh doanh vốn theo nguyên tắc thị trường. Trong giai đoạn 10 năm 2006-2015, SCIC đã tiếp nhận quyền đại diện vốn tại hàng nghìn doanh nghiệp, quy mô vốn chủ sở hữu, tổng tài sản, doanh thu và lợi nhuận đều duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định qua các năm, mang lại nguồn thu thặng dư lớn cho ngân sách nhà nước từ hoạt động bán vốn.

Thứ hai, mức độ công khai và minh bạch thông tin của khu vực doanh nghiệp nhà nước truyền thống tại Việt Nam còn ở mức rất thấp. Kết quả rà soát 89 doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn có trang thông tin điện tử cho thấy chỉ có 9% doanh nghiệp cung cấp thông tin tài chính tổng hợp và chỉ 16% công bố báo cáo tài chính kiểm toán hoặc báo cáo thường niên ra công chúng. Khảo sát trên 290 doanh nghiệp nhà nước của CIEM ghi nhận chỉ 7% doanh nghiệp lưu hành công khai báo cáo và 9% sử dụng phương tiện truyền thông đại chúng. Ngược lại, nhóm doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa đạt tỷ lệ công bố thông tin qua truyền thông lên tới 32%, chứng minh cổ phần hóa và chuyển giao vốn về cơ quan chuyên trách tạo động lực minh bạch hóa vượt trội.

Thứ ba, tiến độ tiếp nhận bàn giao quyền đại diện vốn từ các bộ, ngành và ủy ban nhân dân địa phương về SCIC còn diễn ra chậm chạp. Nhiều cơ quan chủ quản chưa thực hiện nghiêm túc việc bàn giao do tâm lý e ngại mất quyền kiểm soát và thiếu chế tài xử lý vi phạm cụ thể.

Thứ tư, danh mục đầu tư của SCIC vẫn còn phân tán ở nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, tỷ trọng nắm giữ tại các tập đoàn, tổng công ty then chốt còn hạn chế. So sánh quốc tế cho thấy, danh mục của Temasek (Singapore) đạt 223 tỷ đô la Singapore vào năm 2014 với vốn chủ sở hữu đạt 187 tỷ đô la Singapore (tăng gần gấp 3 lần sau 10 năm), trong khi Khazanah (Malaysia) quản lý trên 50 tỷ Ringgit và nắm giữ một phần ba thị trường vốn quốc gia. Điều này cho thấy SCIC cần tái định vị quy mô danh mục để phát triển thành định chế tài chính chiến lược tầm cỡ khu vực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế nêu trên xuất phát từ sự chưa triệt để trong việc phân định ranh giới giữa quản lý nhà nước và quyền sở hữu kinh doanh. Sự tồn tại của cơ chế chủ quản tạo ra sức ỳ thể chế, khiến các cơ quan hành chính can thiệp sâu vào các quyết định đầu tư, kinh doanh của doanh nghiệp, làm suy giảm tính năng động và trách nhiệm giải trình.

Khi đối chiếu với mô hình Temasek hay Khazanah, các tập đoàn quốc tế này thành công nhờ được xây dựng một khung quản trị công ty minh bạch, hoạt động hoàn toàn theo luật doanh nghiệp và không bị can thiệp bởi các mệnh lệnh hành chính. Các dữ liệu về doanh thu, lợi nhuận và tốc độ thoái vốn của SCIC qua 10 năm được thể hiện rõ nét qua các biểu đồ xu hướng bán vốn và bảng tổng kết chỉ tiêu tài chính, cho thấy sự gia tăng hiệu quả rõ rệt khi doanh nghiệp được chuyển giao sang cơ chế quản trị vốn chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và thẩm quyền đại diện chủ sở hữu. Chính phủ và Bộ Tài chính cần sớm ban hành văn bản pháp luật quy định rõ ràng việc chấm dứt hoàn toàn chức năng đại diện chủ sở hữu của các bộ, ngành, địa phương đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước hoạt động vì mục tiêu thương mại. Mục tiêu cần đạt là hoàn thành chuyển giao 100% quyền đại diện vốn tại các doanh nghiệp này về một cơ quan hoặc doanh nghiệp chuyên trách trong lộ trình 2-3 năm tới.

Thứ hai, chuẩn hóa mô hình quản trị công ty tại SCIC theo các nguyên tắc của OECD. Ban Lãnh đạo SCIC cần ban hành cẩm nang quản trị thống nhất, nâng cao năng lực của đội ngũ người đại diện vốn chuyên trách, tăng cường cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động theo kết quả kinh doanh và nâng tỷ lệ thành viên hội đồng quản trị độc lập tại các doanh nghiệp có vốn chi phối lên trên 50% trước năm 2020.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ thoái vốn nhà nước và cơ cấu lại danh mục đầu tư. SCIC cần lập kế hoạch thoái toàn bộ vốn tại các doanh nghiệp nhỏ, ngành nghề không trọng yếu theo cơ chế thị trường công khai, minh bạch, phấn đấu hoàn thành trên 80% danh mục thoái vốn trong vòng 3 năm, tập trung nguồn vốn thu hồi để đầu tư vào các ngành then chốt, công nghệ cao và cơ sở hạ tầng chiến lược.

Thứ tư, hiện đại hóa công nghệ giám sát và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. SCIC cần xây dựng hệ thống phần mềm quản lý danh mục đầu tư số hóa đồng bộ, áp dụng chế độ đãi ngộ theo cơ chế thị trường nhằm thu hút các chuyên gia tài chính hàng đầu, giảm tỷ lệ xử lý công việc hành chính sự vụ xuống dưới 10% trong vòng 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách thuộc Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và bằng chứng thực tiễn để xây dựng cơ chế quản lý vốn công và hoàn thiện mô hình Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Thứ hai, ban lãnh đạo, cán bộ quản lý tại SCIC và các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Nhóm đối tượng này có thể tham khảo trực tiếp các giải pháp quản trị danh mục vốn, quy trình thoái vốn và phương thức thực hiện quyền cổ đông chuyên nghiệp.

Thứ ba, các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Tài chính doanh nghiệp, Kinh tế công. Đề tài đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị với chuỗi dữ liệu 10 năm và hệ thống lý luận so sánh quốc tế sâu sắc giữa Việt Nam, Singapore, Malaysia và Trung Quốc.

Thứ tư, các nhà đầu tư chiến lược, tổ chức tài chính và quỹ đầu tư tư nhân trong và ngoài nước. Luận văn giúp nắm bắt định hướng cải cách doanh nghiệp nhà nước, lộ trình thoái vốn và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động đầu tư vốn nhà nước tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc phân tách chức năng quản lý nhà nước và chức năng chủ sở hữu vốn lại mang tính sống còn đối với nền kinh tế? Việc phân tách hai chức năng giúp xóa bỏ cơ chế xin - cho và ngăn ngừa xung đột lợi ích khi cơ quan quản lý vừa ban hành chính sách vừa trực tiếp kinh doanh. Điều này tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, nâng cao trách nhiệm giải trình và tối ưu hóa hiệu quả đồng vốn nhà nước.

Mô hình quản lý vốn của Temasek (Singapore) đem lại bài học trọng tâm nào cho Việt Nam? Bài học cốt lõi từ Temasek với vốn chủ sở hữu 187 tỷ đô la Singapore là tính tự chủ thương mại tuyệt đối. Temasek vận hành theo chuẩn mực công ty tư nhân, chỉ thực hiện vai trò cổ đông năng động và không can thiệp vào công việc điều hành hàng ngày của doanh nghiệp thành viên.

Thực trạng công khai thông tin tài chính tại các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam hiện nay ra sao? Thực tế công khai thông tin còn rất hạn chế khi chỉ có 9% doanh nghiệp nhà nước cung cấp thông tin tài chính tổng hợp trên mạng và 16% công bố báo cáo kiểm toán. Tuy nhiên, sau khi cổ phần hóa, tỷ lệ doanh nghiệp công bố thông tin rộng rãi đã tăng vọt lên 32%.

Đâu là trở ngại lớn nhất trong công tác tiếp nhận và thoái vốn nhà nước của SCIC? Trở ngại lớn nhất là sự chậm trễ bàn giao từ các bộ, ngành, địa phương do e ngại giảm sút quyền kiểm soát và lợi ích ngành. Ngoài ra, các vướng mắc về định giá tài sản, hồ sơ pháp lý đất đai và biến động thị trường chứng khoán cũng gây kéo dài thời gian thoái vốn.

SCIC cần thay đổi chính sách nhân sự như thế nào để tiệm cận chuẩn mực các quỹ đầu tư quốc tế? SCIC cần thay thế hệ thống quản lý ngạch bậc hành chính bằng cơ chế tuyển dụng, đánh giá theo chỉ số hiệu quả công việc (KPI) và đãi ngộ theo mức lương thị trường. Điều này giúp thu hút và giữ chân đội ngũ chuyên gia phân tích tài chính và quản trị rủi ro chất lượng cao.

Kết luận

Luận văn đã đúc kết các luận điểm và đóng góp học thuật then chốt:

• Khẳng định tính tất yếu của việc chuyển đổi mô hình quản lý vốn nhà nước từ mệnh lệnh hành chính sang phương thức đầu tư kinh doanh thông qua doanh nghiệp chuyên trách.
• Tổng kết toàn diện 10 năm hoạt động của SCIC (2006-2015), làm rõ thành tựu bảo toàn vốn và những điểm nghẽn về thể chế chuyển giao vốn.
• Phân tích và chọn lọc bài học kinh nghiệm quốc tế sâu sắc từ các mô hình thành công như Temasek, Khazanah và SASAC để ứng dụng phù hợp vào thực tiễn Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện khung pháp lý, chuẩn hóa quản trị OECD, đẩy nhanh thoái vốn và hiện đại hóa công nghệ quản lý nguồn nhân lực.
• Cung cấp cơ sở khoa học giá trị phục vụ đề án tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2016-2020 và chiến lược hình thành cơ quan quản lý vốn chuyên trách cấp quốc gia.

Các cơ quan quản lý và các tổ chức liên quan cần khẩn trương cụ thể hóa các giải pháp thể chế trong giai đoạn tới nhằm tối ưu hóa nguồn lực tài sản công. Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp quan tâm đến công tác quản trị vốn nhà nước tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Về t nh c p thiết của đề tài Quản lý và đầu tƣ kinh doanh vốn nhà nƣớc hiệu quả đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nƣớc ta đã thực hiện nhiều chủ trƣơng, biện pháp tích cực nhằm hoàn thiện mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nƣớc; đã vừa làm vừa tìm tòi, rút kinh nghiệm, có sự đổi mới đúng hƣớng, với bƣớc đi thích hợp. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế đất nƣớc đƣợc đổi mới toàn diện và mạnh mẽ, các DNNN đƣợc chuyển đổi, sắp xếp, cổ phần hóa, cơ cấu lại một cách triệt để, hoạt động của các doanh nghiệp đƣợc thay đổi một cách mạnh mẽ theo cơ chế thị trƣờng…để đáp ứng phát triển bền vững và hội nhập thành công, thì mô hình quản lý vốn nhà nƣớc đầu tƣ tại doanh nghiệp theo phƣơng thức can thiệp hành chính nhƣ những năm trƣớc đây không còn phù hợp nữa Một tồn tại lâu nay trong phƣơng thức quản trị doanh nghiệp có vốn nhà nƣớc ở Việt Nam đó là sự phân tán chức năng và quyền hạn quản trị vốn nhà nƣớc đầu tƣ vào doanh nghiệp (DN) cho rất nhiều cấp, bộ, ngành, địa phƣơng.

Những cơ quan quản lý nhà nƣớc (NN) này kiêm nhiệm cả chức năng đại diện vốn chủ sở hữu (CSH), khiến hoạt động quản trị vốn NN không minh bạch trong khi hoạt động quản lý NN bị quá tải. Nhận diện đƣợc vấn đề này, chính phủ Việt Nam chủ trƣơng cải cách quản lý doanh nghiệp nhà nƣớc (DNNN) bằng định hƣớng phân tách hai chức năng trên. Chủ trƣơng này đƣợc ghi nhận tại hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng khóa X (2008): “tách bạch vai trò của nhà nước với tư cách là bộ máy công quyền quản lý toàn bộ nền kinh tế xã hội với vai trò chủ sở hữu tài sản, vốn của nhà nước” ; văn kiện Đại hội đảng X (2006): “thu hẹp và tiến tới không còn chức năng đại diện chủ sở hữu của các bộ, ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố đối với DNNN” và văn kiện Đại hội đảng XI (2001): “nghiên cứu hình thành các tổ chức quản lý đầu tư, kinh doanh có hiệu quả các nguồn vốn, tài sản của nhà nước; khắc phục tình 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] trạng bộ máy quản lý hành chính tham gia trực tiếp vào các hoạt động kinh doanh thông qua mệnh lệnh hành chính”. Năm 2005,Chính phủ Việt Nam chính thức ban hành Quyết định số 151/2005/QĐ-TTg về việc thành lập Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc (SCIC) nhƣ một mô hình thí điểm về thực hiện đại diện vốn CSH chuyên nghiệp, một mô hình tiên phong trong việc tách rời chức năng quản lý NN và chức năng đại diện CSH vốn NN.

SCIC chính thức đi vào hoạt động năm 2006, gồm các hoạt động nhƣ nhận chuyển giao phần vốn NN, cổ phần hóa các DNNN, thoái vốn NN, quản trị DN, thực hiện vai trò của cổ đông NN và thực hiện đầu tƣ hiện hữu, đầu tƣ mới phần vốn NN theo quy định tại Nghị định số 99/2012/NĐ-CP. Tổng công ty này đƣợc kỳ vọng sẽ trở thành tập đoàn tài chính quy mô lớn trong khu vực, phụ trách các hoạt động đầu tƣ chiến lƣợc của quốc gia trong và ngoài nƣớc, đặc biệt với những lĩnh vực then chốt NN cần nắm giữ vốn. Qua 10 năm hoạt động, mô hình đã đạt đƣợc một số thành công nhất định, tuy nhiên cũng đã bộc lộ một số khó khăn hạn chế nhất định trong quá trình hoạt động, cần có sự phân tích, đánh giá để có những giải pháp, điều chỉnh cho phù hợp. So với các nƣớc cùng khu vực, trong khi các mô hình quản lý vốn NN tiên phong nhƣ tập đoàn Temasek Holdings (Temasek), Ủy ban Quản lý và giám sát tài sản Trung Quốc (SASAC), Khazanah National Berhad (Khazanah) đều đã đạt đƣợc những thành tựu nhất định thì SCIC vẫn còn nhiều tồn tại, hoạt động chậm chạp và chƣa tƣơng xứng với kỳ vọng, kế hoạch mà Chính phủ đề ra.

Từ khi SCIC ra đời đến nay, Chính phủ Việt Nam vẫn chƣa có một bƣớc tiến nào trong việc xây dựng một mô hình quản lý vốn tập trung ở quy mô lớn cho vốn đầu tƣ tại các doanh nghiệp nhà nƣớc. Do đó, việc tìm hiểu những tồn tại, vƣớng mắc của SCIC là vấn đề cần thiết để đề xuất giải pháp chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của SCIC nói riêng và đối với việc hình thành một cơ quan quản lý vốn NN hiệu quả ở Việt Nam. Để tìm hiểu rõ hơn hoạt động của SCIC, từ đó đƣa ra những giải pháp hoàn thiện mô hình SCIC, tác giả đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu Luận văn là: “Mô 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước tại các doanh nghiệp”. - Câu hỏi nghiên cứu của học viên đối với vấn đề nghiên cứu: Từ phân tích thực trạng và tìm hiểu nguyên nhân những hạn chế của mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc tại các doanh nghiệp, cần có những giải pháp gì để hoàn thiện mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc trong thời gian tới? 2.

Mục tiêu và ý nghĩa thực tiễn  Mục tiêu của đề tài Đề tài nghiên cứu thực trạng mô hình quản lý vốn nhà nƣớc của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc (SCIC) tại các doanh nghiệp. Từ đó đƣa ra kiến nghị giải pháp hoàn thiện mô hình hoạt động quản lý vốn của SCIC tại các doanh nghiệp. Để đạt đƣợc mục tiêu trên, luận văn sẽ lần lƣợt giải quyết các nhiệm vụ sau: - Nghiên cứu cơ sở lý thuyết về mô hình quản lý vốn nhà nƣớc và thực tiễn mô hình quản lý vốn nhà nƣớc tại các doanh nghiệp của Việt Nam; - Phân tích thực trạng của mô hình quản lý vốn nhà nƣớc của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc; - Đánh giá những mặt đạt đƣợc, hạn chế và nguyên nhân; - Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện mô hình quản lý vốn nhà nƣớc của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc.  Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Đề tài nhằm đƣa ra góc nhìn về bƣớc đầu thực hiện phân tách chức năng CSH vốn NN khỏi chức năng quản lý NN ở Việt Nam, xem xét SCIC nhƣ một ví dụ thực tiễn về việc thành lập và xây dựng mô hình đại diện CSH nhà nƣớc độc lập cho một nhóm doanh nghiệp.

Đề tài kế thừa những nghiên cứu đã có, cập nhật số liệu 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mới nhất và tình hình hiện tại, đƣa ra những khía cạnh sâu sát và cụ thể về SCIC, đóng góp vào nhóm dữ liệu các bài nghiên cứu trƣớc về phân tách chức năng nhƣ đã trình bày. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu  Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc tại các doanh nghiệp, mối quan hệ của tổng công ty này với các cơ quan quản lý NN, các văn bản pháp lý và cơ chế đại diện chủ sở hữu vốn nhà nƣớc hiện hành tại Việt Nam.  Phạm vi nghiên cứu - Mô hình hoạt động quản lý vốn, chức năng nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của Tổng công ty Đầu tƣ và kinh doanh vốn nhà nƣớc trong thực hiện tách bạch chức năng quản lý nhà nƣớc và chức năng đại diện chủ sở hữu của Nhà nƣớc; đẩy nhanh tiến trình sắp xếp, đổi mới, tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp ở Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến nay. - Đồng thời đề tài phân tích một số mô hình kinh doanh vốn NN thành công trên thế giới nhƣ Temasek của Singapore, SASAC và Tập đoàn đầu tƣ và phát triển nhà nƣớc(SDIC) của Trung Quốc, quỹ đầu tƣ Khazanal của Malaysia.

Kết c u của Lu n văn Đề tài nghiên cứu Luận văn là: “Mô hình quản lý vốn của Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước tại các doanh nghiệp” Đề tài gồm 4 phần: CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƢỚC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP CHƢƠNG 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƢỚC CHƢƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔ HÌNHQUẢN LÝ VỐN CỦA TỔNG CÔNG TY ĐẦU TƢ VÀ KINH DOANH VỐN NHÀ NƢỚC 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÔ HÌNH QUẢN LÝ VỐN NHÀ NƢỚC TẠI CÁC DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu về mô hình quản lý vốn nhà nƣớc tại DN 1.1 Tổng quan về nghiên cứu Thời gian qua, về mô hình hoạt động của cơ quan quản lý vốn nhà nƣớc tại DN đã đƣợc một số tổ chức quốc tế nhƣ OECD, WB. Nghiên cứu của OECD (2012) đã chỉ ra rằng, việc thiết lập mô hình cơ quan chuyên trách chịu ảnh hƣởng của các yếu tố thuộc phạm trù lịch sử. Một ví dụ điển hình là trƣờng hợp Indonesia.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á năm 1997, các DNNN Indonesia đối mặt với hàng loạt nguy cơ nhƣ nợ xấu tăng nhanh, hoạt động kém hiệu quả. Một trong những nguyên nhân chính là mô hình song trùng đang áp dụng có những tác động tiêu cực đến hoạt động quản lý và quản trị các DNNN. Do vậy, năm 1998 Indonesia đã lựa chọn mô hình một bộ chuyên trách (Bộ Đầu tƣ và phát triển doanh nghiệp) thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nƣớc tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên, do biến động về chính trị trong giai đoạn từ năm 2000-2001 nên cơ quan này đƣợc chuyển về Bộ Tài chính và hoạt động với tƣ cách là Tổng cục Phát triển doanh nghiệp.

Đến năm 2001, Bộ Đầu tƣ và phát triển DNNN đƣợc khôi phục và năm 2004 đƣợc đổi tên thành Bộ DNNN. Do năng lực thể chế, mục tiêu hoạt động và quy mô DNNN, vốn nhà nƣớc tại doanh nghiệp có sự khác biệt nên có một số quốc gia lựa chọn mô hình công ty đầu tƣ hoặc công ty nắm vốn hoặc mô hình cơ quan chuyên trách hay mô hình phân tán để thực hiện chức năng đại diện chủ sở hữu nhà nƣớc (OECD, 2012). Hoặc, do các quốc gia có thể chế, hoàn cảnh khác nhau nên không thể có một mô hình chung.