CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGUỒN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở CẤP XÃ. Tổng quan về vốn đầu tư XDCB và quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bảntừ nguồn ngân sách nhà nước ở cấp xã. Khái niệm, phân loại vốn đầu tư xây dựng cơ bản. * Khái niệm Đầu tư Xây dựng cơ bản(Đầu tư XDCB) là hoạt động đầu tư, là việc bỏ vốn để tiến hành xây dựng cơ bản nhằm phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân.
Hoạt động đầu tư công là việc Nhà nước thực hiện đầu tư vào các chương trình, dự án, đối tượng đầu tư theo quy định pháp luật. Nguồn lực để thực hiện đầu tư là vốn. Vốn, là toàn bộ các yếu tố được áp dụng vào quá trình sản xuất của cải vật chất, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế. Sự đóng góp của vốn trong sự gia tăng tăng trưởng nền kinh tế là không thể phủ nhận.
Vốn đầu tư công là nguồn vốn mà nhà nước bỏ từ ngân sách quốc gia ra để chi vào các dự án cần thiết, với mục đích phục vụ đời sống của nhân dân đồng thờithúc đẩy sự phát triển của cộng đồng. Ngoài ra, nguồn vốn này còn gồm vốn từ nguồn thu để lại cho đầu tư nhưng chưa đưa vào cân đối ngân sách nhà nước vàmột số khoản vốn vay khác của ngân sách địa phương để thực hiện đầu tư. Vốn đầu tư phát triển là tổng số tiền, chi phí mà các tổ chức, cá nhân bỏ ra để thực hiện các hoạt động đầu tư với mục đích gia tăng tài sản tài chính, tài sản vật chất như nhà máy, thiết bị, vật tư, nguyên nhiên vật liệu, hàng hóa, cầu cống, đường xá … Vốn này nhằm nâng 9 cao giá trị của các nguồn lực kinh doanh và mở rộng quy mô, chất lượng của hoạt động kinh doanh. Từ những quan điểm trên, có thể đưa rađịnh nghĩa chung thống nhất như sau:Vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN là một phần của vốn đầu tư phát triển của ngân sách nhà nước, được hình thành từ việc Nhà nước huy động để chi cho các hoạt động đầu tư XDCB.
Mục tiêu của việc này là xây dựng và phát triển cơ sở vật chất - kỹ thuật và cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội cho nền kinh tế quốc gia. * Phân loại vốn đầu tư Xây dựng cơ bản - Căn cứ theo nguồn hình thành, vốn đầu tư XDCB được phân loại như sau: Nguồn vốn đầu tư trong nước bao gồm việc thu thuế, phí, lệ phí và tiền sử dụng đất, thu hoa lợi công sản cũng như thu từ hoạt động xổ số kiến thiết. Ngoài ra, nguồn vốn tín dụng đầu tư phát triển của nhà nước cũng được tính vào. Nhà nước còn có thể vay nguồn vốn từ dân và doanh nghiệp trong nước thông qua việc phát hành trái phiếu.
Đây là các nguồn vốn quan trọng để thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội trong nước. Nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ ngoại quốc, hay Official Development Assistance (ODA), là nguồn tài chính được cung cấp từ các cơ quan của Chính phủ hoặc các tổ chức quốc tế để hỗ trợ các nước đang phát triển. ODA được cung cấp qua hai hình thức chính: viện trợ không yêu cầu trả lại và vay vốn dài hạn với lãi suất thấp. - Theo cấp ngân sách, vốn đầu tư XDCB gồm: Vốn đầu tư thuộc ngân sách trung ương là vốn do ngân sách trung ương cấp.
Vốn đầu tư thuộc ngân sách địa phương, là các khoản vốn đầu tư thuộc ngân sách nhà nước do các tỉnh,thành trực thuộc trung ương, các 10 quận, huyện, thị xã, thành trực thuộccấp tỉnh và các xã, phường, thị trấn quản lý. * Đặc điểm của vốn đầu tư Xây dựng cơ bản. Quá trình xây dựng công trình đòi hỏi việc sử dụng vốn theo từng phần cụ thể thay vì mua toàn bộ công trình một lần. Chủ đầu tư thực hiện việc tạm ứng và thanh toán từng giai đoạn cho nhà thầu trong quá trình thi công xây dựng do tính chất dài hạn của công việc này.
Nhu cầu vốn hàng năm thay đổi theo tiến độ và quy mô của công trình, tùy thuộc vào các bước nghiệm thu tiến hành trong quá trình xây dựng. Bởi sản phẩm xây dựng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các yếu tố tự nhiên, chất lượng và giá cả của công trình cơ bản cũng bị tác động theo từng giai đoạn xây dựng. Với mỗi công trình khác nhau có chi phí đầu tư công trình XDCB khác nhau, mẫu thiết kế khác nhau nên cần phải lập giá dự toán riêng cho từng công trình căn cứ vào kết cấu công trình. Sau khi hoàn thành công trình, sản phẩm XDCB được nghiệm thu và bàn giao giữa chủ đầu tư và đơn vị thi công tại địa điểm xây dựng.
- Đặc điểm riêng của vốn đầu tư XDCB từ ngân sách nhà nước: Là loại vốn ít được sử dụng vào mục đích thương mại, việc thu hồi vốn chậm, thậm chí không có khả năng thu hồi vốn trực tiếp. Là loại vốn chủ yếu phục vụ lợi ích cho nhân dân, mục tiêu lợi nhuận trực tiếp là thứ yếu. Điều này trái ngược với đầu tư XDCB của tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài thường chú trọng đến lợi nhuận. Chính vì thế, hầu như không có áp lực cạnh tranh của loại vốn này và nếu xuất hiện sự cạnh tranh thì thường không cao và ít hơn các khu vực đầu tư khác.
11 Đối với phạm vi đầu tư, Nhà nước thường hướng đến mục tiêu giải quyết các vấn đề về văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng, đầu tư theo từng vùng lãnh thổ hoặc đầu tư theo đặc thù mỗi ngành kinh tế để góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Ngược lại, các nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư tư nhân chủ yếu hướng đến mục đích phát triển kinh tế. Quản lý vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN ở cấp xã. - Theo nội dung chi, vốn đầu tư Xây dựng cơ bản bao gồm: Chi phí xây lắp thường phản ánh quá trình chuyển đổi vật liệu xây dựng thành các sản phẩm xây dựng thông qua sự hỗ trợ của máy móc thiết bị và nhân lực con người.
Chi phí thiết bị bao gồm các khoản đầu tư mua sắm thiết bị, chi phí vận chuyển, bốc xếp, bảo dưỡng và các hoạt động liên quan đến việc lắp đặt thiết bị cho đến khi nó được bàn giao và sử dụng. Chi phí khác bao gồm các khoản chi phí liên quan đến công tác chuẩn bị đầu tư khảo sát thiết kế, thẩm định thiết kế, dự toán, quản lý dự án, giải phóng mặt bằng, bảo hiểm, quyết toán, kiểmtoán và các hoạt động khác trong quá trình triển khai dự án. - Theo tính chất đầu tư kết hợp, nguồn vốn đầu tư XDCB: Vốn XDCB tập trungthường áp dụng cho các dự án mới, và thường sử dụng nguồn vốn từ ngân sách nhà nước. Đây thường là vốn đầu tư để xây dựng các công trình cơ bản mới hoặc mở rộng, nâng cấp các dự án đã tồn tại, đáp ứng nhu cầu cơ sở hạ tầng, công cộng, và các lĩnh vực phát triển khác của đất nước.
Vốn sự nghiệp là nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước, thường dùng để duy trì, bảo trì, sửa chữa, cải tạo và nâng cấp các công trình có sẵn, giúp duy trì hoạt động ổn định cũng như kéo dài tuổi thọ của các công trình, thiết bị. - Theo trình tự đầu tư XDCB, vốn đầu tư XDCB bao gồm: 12 Vốn chuẩn bị đầu tưlà nguồn vốn được cấp phát để thực hiện các công tác chuẩn bị, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư cho các dự án. Nó giúp hỗ trợ các hoạt động tư vấn, thẩm định kỹ thuật, quản lý dự án và các nghiệp vụ liên quan đến việc lập dự án và quyết định đầu tư. Vốn thực hiện đầu tưbao gồm tiền tiết kiệm từ cộng đồng, sự đầu tư của các tổ chức hoặc doanh nghiệp qua các hình thức liên doanh, liên kết và tài trợ từ các nguồn vốn nước ngoài.
Đây là nguồn vốn được huy động để thực hiện các dự án đầu tư và cung cấp vốn cho việc xây dựng, mở rộng hoặc cải thiện cơ sở hạ tầng, sản xuất, hay các lĩnh vực khác. Vai trò của vốn đầu tư Xây dựng cơ bản Vốn đầu tư xây dựng cơ bản có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của nền kinh tế đất nước ta để thúc đẩy sự phát triển vươn lên của toàn xã hội. Trọng tâm của việc đầu tư này tập trung vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Đồng thời, việc đầu tư xây dựng cơ bản còn nhấn mạnh vào việc nâng cao hoạt động của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và cuộc sống của người dân.
Không chỉ thực hiện nhiệm vụ quốc phòng và an ninh, vốn đầu tư xây dựng cơ bản còn là công cụ mà Nhà nước sử dụng để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng chậm phát triển và khó khăn, từ đó thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và miền. Đầu tư xây dựng cơ bản còn có vai trò đầu tàu nhằm góp phần khơi dậy tiềm năng to lớn trong nhân dân cho phát triển kinh tế - xã hội. Có vai trò quan trọng trong xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội, phát triển đô thị, cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân… 1. Khái niệm và đặc điểm của quản lý vốn đầu tư Xây dựng cơ bản từ nguồn ngân sách nhà nước 1.
Khái niệm: 13 Quản lý tài chính công, là việc quản lý toàn bộ quá trình thu, chi ngân sách được thực hiện bởi các cơ quan, tổ chức và các bộ, ngành thuộc chính phủ hoặc cấp quản lý địa phương. Quản lý tài chính công đảm bảo việc thu ngân sách, quản lý, phân bổ và sử dụng kinh phí, cũng như công khai, minh bạch thông tin về tài chính công của cơ quan nhà nước. Yếu tố chủ đạo trong tài chính công là NSNN. Trong đó, nguồn thu của NSNN là từ các lĩnh vực kinh tế, xã hội.