Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh. Phân tích thực trạng quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của chính quyền thành phố Buôn Ma Thuột. Giải pháp hoàn thiện quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của chính quyền thành phố Buôn Ma Thuột đến năm 2020.
7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƢ XÂY DỰNG CƠ BẢN TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CỦA CHÍNH QUYỀN CẤP THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH 1.1 Vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc 1.1 Khái niệm vốn đầu tư XDCB từ NSNN Đầu tư XDCB là một hoạt động của đầu tư phát triển nhằm mục đích xây dựng thêm các công trình, tạo ra các tài sản cố định góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế. Như vậy đầu tư xây dựng cơ bản đóng vai trò quan trọng đến việc tăng sản lượng và thu nhập của từng địa phương. Đầu tư XDCB có thể từ nguồn NSNN và nguồn ngoài NSNN (do các chủ thể khác trong xã hội). Trong phạm vi nghiên cứu này chúng ta chỉ xem xét vốn đầu tư XDCB từ nguồn NSNN cấp thành phố thuộc tỉnh (huyện).
NSNN là toàn bộ các khoản thu chi của nhà nước đã được cơ quan nhà nước thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước. NSNN bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách trung ương là toàn bộ các khoản thu phân cấp cho cấp trung ương hưởng, toàn bộ các khoản chi thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương. Ngân sách địa phương là toàn bộ các khoản thu phân cấp cho cấp địa phương hưởng, toàn bộ các khoản chi thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương bao gồm: Một là, ngân sách tỉnh thành phố trực thuộc trung ương gọi chung là ngân sách tỉnh bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách của các huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh.
8 Hai là, ngân sách của huyện, thị xã thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện). Ba là, ngân sách các xã, phường, thị trấn gọi chung là ngân sách cấp xã. Ngân sách địa phương bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ phát triển kịnh tế xã hội an ninh quốc phòng và trật tư xã hội trong phạm vị của địa phương mình quản lý. Ngân sách địa phương thường đầu tư các dự án: các tuyến đường giao thông tỉnh lộ, đường liên huyện, các công trình trường học, bệnh viện cấp tỉnh, cấp huyện ….
do địa phương quản lý. Như vậy, vốn đầu tư XDCB từ NSNN là toàn bộ các khoản chi phí mà NSNN phải bỏ ra trong suốt quá trình đầu tư để hình thành nên những công trình XDCB và được nhà nước quản lý tập trung theo kế hoạch hàng năm nhằm xây dựng và phát triển cơ sở vật chất và kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, góp phần tăng trưởng và phát triển nền kinh tế quốc dân nói chung và từng địa phương nói riêng.2 Đặc điểm của vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN Vốn đầu tư XDCB từ NSNN có những nét đặc trưng của sản phẩm hình thành từ quá trình đầu tư đó là công trình xây dựng đồng thời chịu sử quản lý nhà nước về ngân sách. Do đó vốn đầu tư XDCB từ NSNN có những đặc điểm sau: Một là, vốn đầu tư XDCB từ NSNN thường được cấp phát và sử dụng theo kế hoạch hàng năm trên cơ sở lập dự toán. Vì vậy thường cứng nhắc không chủ động gây chậm trễ trong quá trình xây dựng các công trình, do đó cần phải phân cấp quản lý vốn đầu tư XDCB một cách chặt chặt chẽ và có hiệu quả.
Hai là, vốn đầu tư XDCB từ NSNN thường có quy mô lớn và dài hạn. Công trình xây dựng cơ bản từ khi bắt đầu triển khai thực hiện đến khi đưa vào sử dụng trải qua rất nhiều công đoạn có sự tham gia ở nhiều lĩnh vực 9 chuyên môn khác nhau tiêu hao về lao động nhân công nguyên nhiên vật liệu là khá lớn. Mặt khác công trình XDCB không thể sản xuất tại nơi có chi phí sản xuất rẻ sang nơi có phí phí sản xuất cao vì công trình XDCB thường cố định tại một địa điểm không di chuyển được từ nơi này sang nơi khác do vậy công trình xây dựng cơ bản thường có giá thành cao. Công trình xây dựng cơ bản không như các sản phẩm khác được sản xuất đồng loạt mà thường đơn lẻ nó là tập hợp của các loại nguyên nhiên vật liệu được sản xuất đồng loạt và đem lắp ghép hoàn thiện lại với nhau để tạo thành tuy nhiên phải trải qua rất nhiều công đoạn mới hình thành nên công trình xây dựng cơ bản, do đó vốn đầu tư xây dựng cơ bản thường dài hạn.
Các công trình xây dựng cơ bàn thường có quy mô đầu tư lớn thời gian đầu tư thường kéo dài nên rất dễ dẫn đến tình trạng thất thoát vốn trong quá trình đầu tư. Sự thất thoát và lẵng phí vốn trong hoạt động đầu tư XDCB không những gây ra những thiệt hại về kinh tế mà nó còn ảnh hưởng tiêu cực đến các mặt của đời sống xã hội cũng như chính trị. Tình trạng tham nhũng bớt xén các khoản chi của nhà nước cho đầu tư XDCB có thể gây ra những bất ổn trong xã hội, làm giảm uy tín của nhà nước cũng như các cấp chính quyền đối với người dân. Ba là, Vốn đầu tư XDCB từ NSNN chủ yếu được sử dụng để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng kỹ thuật và không thu hồi vốn.
Đối với các công trình hạ tầng kỹ thuật và xã hội như: đường xá, bệnh viện, trường học, công viên, trung tâm, văn hóa thể dục thể thao. là những sản phẩm phục vụ cho các nhu cầu an sinh xã hội góp phần không nhỏ vào các nhu cầu của con người như sức khỏe vui chơi giải trí do đó việc đầu tư các công trình này cần phải có vốn và lượng vốn này thường chiến tỷ trọng lớn trong toàn xã hội do đó ngân sách nhà nước thường bỏ ra để đầu tư xây dựng. 10 Bốn là, vốn đầu tư XDCB từ NSNN chịu sự quản lý của nhiều cơ quan được phân cấp để quản lý. Năm là, quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN bắt buộc phải tuân thủ luật ngân sách và những nguyên tắc quản lý của nhà nước trong chi tiêu NSNN 1.3 Vai trò của vốn đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN Vốn đầu tư XDCB từ NSNN là công cụ giúp chính quyền điều hành và thực hiện các chính sách kinh tế xã hội Vốn đầu tư XDCB từ NSNN chủ yếu là để đầu tư và phát triển hệ thống dịch vụ công cộng và tạo tiền đề để cho các ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước cũng như của từng địa phương phát triển qua đó sẽ làm tăng nhu cầu tiêu dùng cho sản xuất và đời sống qua đó làm tăng tổng cầu trong ngắn hạn của nền kinh tế để kính thích tăng trưởng và phát triển kinh tế.
Vốn đầu tư XDCB từ NSNN góp phần thức đẩy sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ. Để thu hút đầu tư từ các thành phần kinh tế tư nhân cũng như đầu tư trực tiếp hoặc gián tiếp từ nước ngoài nhằm mục đích phát triển kinh tế thì điều đầu tiên cần hải có cơ sở hạ tầng đồng bộ và hiện đại.Do đó việc đầu tư XDCB từ NSNN để xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ sẽ thu hút được tất cả các thành phần kinh tế tham gia vào quá trình tăng trưởng cũng như phát triển KT-XH của đất nước. Vốn đầu tư XDCB từ NSNN tạo ra nhiều việc làm cho người lao động và làm giảm thất nghiệp Công trình xây dựng cơ bản từ khi bắt đầu triển khai thực hiện đến khi đưa vào sử dụng trải qua rất nhiều công đoạn có sự tham gia ở nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau tiêu hao về lao động, nhân công, nguyên nhiên vật liệu là khá lớn. Mặt khác công trình XDCB không thể sản xuất đồng loạt mà thường đơn lẻ nó là tập hợp của các loại nguyên nhiên vật liệu được sản xuất 11 đồng loạt và đem lắp ghép hoàn thiện lại với nhau để tạo thành tuy nhiên phải trải qua rất nhiều công đoạn mới hình thành nên công trình XDCB, do đó thường sử dụng một lượng nhân lực rất lớn.
Do đó hoạt động đầu tư XDCB tạo ra nhiều việc làm cho người lao động và góp phần làm giảm thất nghiệp 1.2 Quản lý vốn đầu tƣ xây dựng cơ bản từ ngân sách nhà nƣớc của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh (cấp quận/huyện) 1.1 Khái niệm và đặc điểm của quản lý vốn đầu tư XDCB từ NSNN của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh 1.1 Khái niệm Quản lý nhà nước về kinh tế nói chung là quá trình hoạch định, tổ chức điều hành, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động kinh tế của hệ thống xã hội nhằm đạt được mục tiêu phát triển KT-XH với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động Quản lý vốn đầu tư XDCB là một nội dung một bộ phận của quản lý nhà nước về kinh tế. Do vậy từ khái niệm chung QLNN về kinh tế có thể hiểu quản lý vốn đầu tư XDCB của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh (huyện) như sau: Quản lý vốn đầu tư NSNN của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện cấp phát, thanh quyết toán và kiểm soát vốn đầu tư XDCB của chính quyền cấp thành phố thuộc tỉnh nhằm bảo đảm sử dụng vốn nhà nước đúng quy định của pháp luật và hiệu quả cao nhằm mục đích sử dụng vốn đạt hiệu quả cao nhất đồng thời tránh thất thoát lãng phí vốn đầu tư.