Chương 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG VÀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN ĐỐI VỚI CÁC ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG VÀ VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN CỦA ĐOÀN KINH TẾ QUỐC PHÒNG 1. Tổng quan về Khu kinh tế quốc phòng và Đoàn kinh tế quốc phòng 1. Khu kinh tế quốc phòng Khu KTQP là một nội dung cần nghiên cứu trong lý luận cơ bản về Đoàn KTQP.
Để làm rõ quan niệm Khu KTQP, trước hết cần nắm được khái niệm về khu kinh tế. Mặc dù số lượng các khu kinh tế tương đối nhiều, nhưng khái niệm về khu kinh tế lại rất ít. Hiện nay mới chỉ có khái niệm về khu kinh tế được đề cập trong Luật Đầu tư năm 2014 là tương đối hoàn chỉnh. Theo đó: “Khu kinh tế là khu vực có danh giới địa lý xác định, gồm nhiều khu chức năng, được thành lập để thực hiện các mục tiêu thu hút đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ quốc phòng, an ninh” [40].
Từ khái niệm trên, đối chiếu với thực tế các khu kinh tế ở nước ta hiện nay cho thấy khái niệm này đã phản ánh được những đặc trưng cơ bản của các khu kinh tế, cho dù chúng ta có nhiều khu kinh tế như: Khu kinh tế cửa khẩu, Khu kinh tế mở, Khu KTQP… và mỗi loại hình khu kinh tế đều có những đặc điểm riêng. Riêng Khu KTQP là một mô hình mới trong đường lối kết hợp kinh tế với quốc phòng và xây dựng thế trận QP-AN ở nước ta, đây là mô hình với nhiều mục tiêu đan xen. Có một số quan niệm về Khu KTQP: Theo từ điển Bách khoa quân sự do nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm 2004: “Khu KTQP là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển, được đầu tư xây dựng phát triển kinh tế gắn với quốc phòng - an ninh theo quyết định số 277/QĐ-TTg ngày 31/3/2000 của Thủ tướng chính phủ; do Quân đội đảm nhiệm, lấy đơn vị KTQP làm nòng cốt” [45]. 12 Trong quy chế hoạt động của các Đoàn KTQP ban hành theo Quyết định số 133/2004/QĐ-QP ngày 21/9/2004 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, đưa ra khái niệm: “Khu KTQP là tên gọi tắt của dự án Khu KTQP, do Bộ Quốc phòng làm chủ quản đầu tư hoặc khu vực được Bộ Quốc phòng xác định, có các Đoàn KTQP đứng chân, nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội ở các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, gắn với thế trận quốc phòng an ninh trên các địa bàn chiến lược biên giới” [5].
So sánh với khái miệm chung về khu kinh tế, xin rút ra một số vấn đề trong quan niệm về Khu KTQP như sau: - Về không gian kinh tế: là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển. Cụ thể là khu dự án KTQP do Bộ Quốc phòng làm chủ quản đầu tư hoặc khu vực được Bộ Quốc phòng xác định. - Về môi trường đầu tư và kinh doanh: Không thuận lợi - Về vốn đầu tư: Chủ yếu từ NSNN, NSQP - Về ranh giới địa lý: Các xã đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, gắn với thế trận quốc phòng an ninh trên các địa bàn chiến lược biên giới, ven biển. - Về quyết định thành lập: theo quyết định số 277/QĐ-TTg ngày 31/3/2000 của Thủ tướng chính phủ; cụ thể hoá bằng quyết định số 133/2004/QĐ-QP ngày 21/9/2004 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.
Đoàn kinh tế quốc phòng * Khái niệm về Đoàn KTQP Mục tiêu xây dựng các Khu KTQP là nhằm phát triển KT-XH, xoá đói, giảm nghèo, từng bước cải thiện và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, kết hợp với bảo đảm QP-AN ở địa bàn chiến lược biên giới đất liền, biển đảo, trên cơ sở bố trí lại dân cư theo quy hoạch sản xuất, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở địa phương vững mạnh, hình thành các làng xã biên giới, tạo vành đai biên giới vững chắc trong thế trận quốc phòng toàn dân bảo vệ Tổ quốc. Để thực hiện được mục tiêu này, các đơn vị quân đội hoạt động trong Khu KTQP được thành lập. Đó là các Đoàn KTQP. 13 Đoàn KTQP hoạt động, công tác xây dựng các Khu KTQP ở các khu vực khó khăn nhất để phát triển KT-XH địa phương, tạo thế trận quốc phòng vững chắc tại các địa bàn trọng yếu của Tổ quốc.
Hiện nay, Quân đội có hơn 20 Đoàn KTQP phục vụ phát triển KT-XH vùng sâu, vùng xa, góp phần cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân, bảo đảm QP-AN ở biên giới, hải đảo. Các Đoàn KTQP tham gia bố trí lại dân cư theo quy hoạch sản xuất và mục tiêu lâu dài của QP-AN, hình thành các cụm làng xã tại các khu vực biên giới trong thế trận quốc phòng toàn dân bảo vệ Tổ quốc. Đoàn KTQP thực hiện nhiệm vụ xây dựng kết cấu hạ tầng thiết yếu như: đường giao thông, điện, thủy lợi, nước sạch, trường học, trạm xá.; thực hiện các biện pháp khuyến khích sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, tạo yếu tố bước đầu cho phát triển kinh tế hàng hóa, thực hiện xóa đói giảm nghèo ở các khu vực được xác định của Khu KTQP. Cùng với cấp ủy chính, quyền địa phương ở Khu KTQP, các Đoàn KTQP thực hiện việc di dân, xây dựng các cụm bản, làng mới; giúp nhân dân khai hoang, cải tạo đồng ruộng, thay đổi tập quán canh tác; tạo việc làm, tổ chức định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng với việc nâng cao đời sống vật chất của nhân dân, các Đoàn KTQP còn giúp cải thiện đời sống văn hóa tinh thần ở các vùng đất xa xôi của Tổ quốc. Các Đoàn KTQP vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, phát triển hệ thống phát thanh truyền hình, văn hóa, y tế ở các thôn bản; mở trường học cho con em đồng bào các dân tộc, tham gia chương trình phổ cập tiểu học, nâng cao điều kiện chăm sóc y tế, chữa bệnh cho nhân dân; bảo tồn và phát triển văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số. Qua các hoạt động của mình, các Đoàn KTQP góp phần bồi dưỡng, đào tạo đội ngũ cán bộ cho địa phương, tạo điều kiện để KT-XH trên địa bàn Khu KTQP phát triển vững chắc. 14 Đoàn KTQP cùng lúc thực hiện các nhiệm vụ, huấn luyện sẵn sàng chiến đấu; cùng cấp ủy chính quyền địa phương xây dựng hệ thống chính trị địa phương vững mạnh; làm chủ đầu tư, xây dựng kết cấu hạ tầng KT-XH, giúp dân xóa đói giảm nghèo.
Như vậy, có thể hiểu: “Đoàn kinh tế quốc phòng là một loại hình đơn vị quân đội đặc thù, do Bộ Quốc phòng thành lập để triển khai thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của dự án Khu kinh tế quốc phòng”. Đoàn KTQP có tên gọi dưới dạng phiên hiệu quân sự, ký hiệu bằng “chữ số” do BQP quy định. * Chức năng, nhiệm vụ của Đoàn KTQP Đoàn KTQP là một loạt hình đơn vị đặc thù của Quân đội, cũng thực hiện đồng thời ba chức năng của Quân đội đó là: Chức năng chiến đấu, chức năng công tác và chức năng sản xuất, nhằm mục tiêu xây dựng thế trận quốc phòng ở biên giới và các địa bàn chiến lược. - Chức năng chiến đấu: Quân đội có chức năng sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu bảo vệ độc lập chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Chức năng này được thể hiện ra bằng các nhiệm vụ chính trị quan trọng mà Đoàn KTQP phải thực hiện. - Chức năng công tác: Trong thời kỳ mới, chức năng công tác của Quân đội có sự phát triển cả về nội dung và hình thức, cụ thể là: (i) Làm tốt công tác dân vận, giữ vững và phát triển truyền thống, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, góp phần củng cố QP-AN, xây dựng “thế trận lòng dân” ở cơ sở. (ii) Tham gia xây dựng cơ sở địa phương vững mạnh góp phần xây dựng nền tảng chính trị - xã hội của đất nước, của nền quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân trong điều kiện mới. (iii) Giúp đỡ nhân dân phát triển KT-XH, ổn định đời sống, xoá đói, giảm nghèo góp phần cùng toàn đảng, toàn dân thực hiện thắng lợi mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh”.
(iv) Giúp nhân dân phòng chống và khắc phục hậu quả thiên tai nhanh chóng ổn định cuộc sống, sẵn sàng tham gia tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ trên biển Đông và phối hợp với quân đội các nước trong khu vực tìm kiếm, cứu nạn trên biển, đảo. 15 - Chức năng sản xuất: Ngày nay trong điều kiện thời bình, chức năng sản xuất của Quân đội tiếp tục được bổ sung và phát triển, cụ thể là: (i) Tiếp tục tăng gia sản xuất, tự túc một phần lương thực, thực phẩm và cải thiện đời sống cho bộ đội với kỹ thuật, chất lượng và hiệu quả. (ii) Tiếp tục thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ Quân đội làm kinh tế theo hướng tổ chức các công ty, tập đoàn Quân đội làm kinh tế mạnh có trọng điểm. (iii) Phát triển các Khu KTQP, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động trên các địa bàn trọng điểm, mở rộng thương mại quốc tế về quốc phòng và hợp tác quốc tế về kinh tế.
Ba chức năng trên đều là cơ bản và quan trọng đối với các Đoàn KTQP, không thể xem nhẹ chức năng nào, nó luôn hoà quyện vào nhau, hỗ trợ cho nhau để đạt được mục tiêu kinh tế và quốc phòng. Tuỳ tình hình cụ thể, thời điểm cụ thể và đặc điểm, tính chất địa bàn hoạt động mà việc thực hiện các chức năng của các Đoàn KTQP được thể hiện với mức độ khác nhau. Tuy nhiên trong điều kiện hiện tại, nếu xét ở phạm vi chung thì chức năng công tác và lao động sản xuất nổi lên thường xuyên và phổ biến hơn. Xuất phát từ chức năng của Đoàn KTQP, Điều 9 trong “Quy chế hoạt động của các Đoàn KTQP” đã quy định những nhiệm vụ chủ yếu của Đoàn KTQP, cụ thể trong điều kiện hiện nay, các Đoàn KTQP có ba nhiệm vụ cơ bản, đó là: Nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu; nhiệm vụ làm công tác dân vận, góp phần tham gia bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, củng cố thế trận QP-AN và nhiệm vụ tham gia sản xuất xây dựng kinh tế.