Quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh tiểu học quận Thanh Khê, Đà Nẵng

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh tiểu học tại quận Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng.

• Tác giả: Nguyễn Kim Uyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Quang Sơn
• Trường học: Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh ở các trường tiểu học quận Thanh Khê thành phố Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp

Quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp là một lĩnh vực quan trọng trong nền giáo dục hiện đại, đặc biệt đối với học sinh tiểu học Thanh Khê. Đây là quá trình tổ chức, chỉ đạo và điều phối các hoạt động nhằm phát triển kỹ năng giao tiếp, thái độ và hành vi lịch sự của học sinh. Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, việc quản lý văn hoá giao tiếp trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm giúp học sinh tiểu học xây dựng kỹ năng sống, phát triển nhân cách toàn diện và thích ứng với môi trường học tập lẫn xã hội. Các trường tiểu học quận Thanh Khê cần tập trung vào việc thiết kế, triển khai và đánh giá các chương trình giáo dục văn hoá giao tiếp một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục.

1.1. Định nghĩa quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp

Quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp bao gồm các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá nhằm phát triển văn hoá giao tiếp cho học sinh. Đây là một quá trình toàn diện liên quan đến thiết kế chương trình, lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp, động viên và hỗ trợ giáo viên, cũng như tạo điều kiện vật chất và tinh thần tối ưu cho việc học tập của học sinh tiểu học.

1.2. Mục tiêu quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp

Mục tiêu chính của quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp tại các trường tiểu học Thanh Khê là giúp học sinh nắm vững các quy tắc giao tiếp, phát triển kỹ năng lắng nghe, nói, viết một cách hiệu quả. Ngoài ra, cần giáo dục học sinh có thái độ tôn trọng, biết lắng nghe ý kiến người khác và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với bạn bè cũng như giáo viên.

II. Thực trạng quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp ở trường tiểu học quận Thanh Khê

Hiện nay, công tác quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp tại các trường tiểu học quận Thanh Khê đang trong quá trình hoàn thiện. Các trường đã nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục văn hoá giao tiếp nhưng vẫn tồn tại những hạn chế trong thiết kế chương trình, thực hiện giáo dục và đánh giá hiệu quả. Một số giáo viên chưa đủ kỹ năng để hướng dẫn học sinh phát triển văn hoá giao tiếp một cách toàn diện. Ngoài ra, nguồn lực, tài liệu hỗ trợ và điều kiện vật chất tại một số trường còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục. Để cải thiện tình hình, cần có sự quản lý hiệu quả từ các cấp lãnh đạo nhà trường kết hợp với sự phối hợp của gia đình và cộng đồng.

2.1. Hiện trạng thiết kế chương trình giáo dục văn hoá giao tiếp

Các trường tiểu học Thanh Khê đã xây dựng các chương trình giáo dục nhưng chưa hệ thống hóa quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp một cách rõ ràng. Việc thiết kế chương trình còn thiếu tính liên kết giữa các môn học và hoạt động ngoài giờ. Giáo dục văn hoá giao tiếp chưa được tích hợp đầy đủ vào các chương trình học chính thức.

2.2. Phương pháp và hình thức giáo dục hiện có

Hiện tại, quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp chủ yếu dựa vào các hoạt động lớp học truyền thống. Một số trường có tổ chức các hoạt động ngoại khoá và sự kiện giáo dục, nhưng chưa đa dạng và chưa đủ để đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện của học sinh tiểu học.

III. Biện pháp cải thiện quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp

Để nâng cao chất lượng quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp tại các trường tiểu học Thanh Khê, cần triển khai một loạt biện pháp toàn diện. Thứ nhất, tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức cho giáo viên, phụ huynh và học sinh về tầm quan trọng của giáo dục văn hoá giao tiếp. Thứ hai, xây dựng kế hoạch giáo dục tích hợp văn hoá giao tiếp vào các môn học hiện có. Thứ ba, đa dạng hóa phương pháp giảng dạy như trò chơi tương tác, thực hành, dự án nhóm. Thứ tư, phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng để tạo môi trường học tập tích cực. Thứ năm, cải thiện điều kiện vật chất và cung cấp tài liệu hỗ trợ. Cuối cùng, thường xuyên kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chiến lược quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp.

3.1. Nâng cao nhận thức về ý nghĩa giáo dục văn hoá giao tiếp

Cần tổ chức hội thảo, tập huấn cho giáo viên và hội họp phụ huynh để nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục văn hoá giao tiếp cho sự phát triển toàn diện của học sinh. Giáo viên cần hiểu rõ mục tiêu, nội dung và phương pháp quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp để thực hiện hiệu quả tại lớp học.

3.2. Xây dựng kế hoạch giáo dục tích hợp

Các trường cần xây dựng kế hoạch tích hợp giáo dục văn hoá giao tiếp vào các hoạt động học tập. Điều này bao gồm việc lồng ghép nội dung văn hoá giao tiếp vào tiếng Việt, các hoạt động chủ nhiệm, và các giờ học xã hội.

IV. Đánh giá và triển khai thực hiện quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp

Việc đánh giá kết quả giáo dục văn hoá giao tiếp là bước quan trọng để đo lường hiệu quả của các biện pháp quản lý. Cần xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng bao gồm: kiến thức về quy tắc giao tiếp, kỹ năng giao tiếp trong thực tế, thái độ và hành vi của học sinh. Đánh giá phải được tiến hành thường xuyên, công khai và khách quan. Các trường cần sử dụng nhiều phương pháp đánh giá khác nhau như quan sát, phỏng vấn, bài tập thực hành để có cái nhìn toàn diện. Ngoài ra, phải thu thập phản hồi từ giáo viên, phụ huynh và học sinh để liên tục cải thiện chương trình quản lý giáo dục văn hoá giao tiếp. Triển khai thực hiện cần có sự hỗ trợ từ phòng giáo dục, sự cam kết từ lãnh đạo nhà trường và sự tham gia tích cực từ toàn thể đội ngũ giáo viên.

4.1. Tiêu chí đánh giá giáo dục văn hoá giao tiếp

Tiêu chí đánh giá phải bao quát các khía cạnh: kiến thức về văn hoá giao tiếp, kỹ năng thực hiện, nhận thức về tầm quan trọng và hành vi cụ thể. Cần sử dụng bảng đánh giá chi tiết, rõ ràng để giáo viên có thể theo dõi tiến độ học sinh một cách khách quan.

4.2. Phương pháp đánh giá và cải thiện liên tục

Sử dụng đa dạng phương pháp đánh giá như quan sát hành vi hàng ngày, bài tập nhóm, dự án học tập và phỏng vấn học sinh. Lập kế hoạch quản lý cải thiện dựa trên kết quả đánh giá để nâng cao chất lượng giáo dục văn hoá giao tiếp tại các trường tiểu học Thanh Khê.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ GIÁO DỤC VĂN HOÁ GIAO TIẾP CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Tìm hiểu các tư tưởng trên thế giới nghiên cứu về giáo dục văn hoá giao tiếp, tác giả có một số nhận xét sau: giáo dục văn hoá giao tiếp không phải là mảnh đất mới chưa được “cày xới” mà giáo dục cho học sinh hành vi giao tiếp có văn hóa là một vấn đề đã được nhiều nhà giáo dục học trên thế giới quan tâm đến dưới các góc độ, khái cạnh khác nhau. Trong phạm vi cho phép, đề tài đề cập đến một số quan điểm sau: Jame Watson (1878 – 1958) là nhà tâm lý học người Mĩ.

Khi nghiên cứu về ứng xử ông cho rằng, ứng xử là quá trình tiếp nhận kích thích ngoại giới và phản ứng đáp lại các kích thích đó của cơ thể theo công thức S – R, tức là mối quan hệ giữa cá nhân và môi trường trong cuộc sống của mỗi cá nhân [18;73]. Lý thuyết của Watson đã đánh đồng hành vi của con người với hành vi con vật và bỏ qua tính chủ thể của con người trong hành vi. Chính vì thế, lý thuyết của ông bị coi là “máy móc”, “cơ học hóa”, vì đã “xóa bỏ mọi danh giới có tính nguyên tắc hành vi động vật và hành vi con người”. Tuy nhiên, lý thuyết này lại có ảnh hưởng tới việc giáo dục hành vi ứng xử có văn hóa cho HS.

Trong quá trình GD, nhà giáo dục cần phải xây dựng các tác nhân kích thích từ môi trường bên ngoài như: nội quy lớp học, điều lệ nhà trường,… đồng thời tạo điều kiện để HS được tham gia và thực hiện theo những nội quy, quy định đó. Skinner (1904 – 1990) là người kế cận của Watson. Nghiên cứu về ứng xử ông cho rằng, không phải mọi tác nhân kích thích (S) tác động vào cá nhân khác nhau đều cho một phản ứng (R) đáp lại tương ứng. Ngay cả ở một cá nhân cũng không có những phản ứng giống nhau khi những tác nhân kích thích đó ở những thời điểm và hoàn cảnh khác nhau.

Quá trình đó cần có sự tham gia của ý thức theo công thức: S –X – R. Tuy nhiên kích thích của ngoại giới là cái quyết định mặt bản chất của hành vi - ứng xử. [18; 80] Quan điểm của Skinner có nhiều tiến bộ song vẫn máy móc, cơ học, chưa giải thích được sâu sắc về bản chất của hành vi ứng xử của con người, phủ nhận tính tích cực, chủ động trong phản ứng, chỉ coi mỗi cá nhân như một thực thể ngoan ngoãn, dễ điều khiển, dễ sai bảo. Học thuyết của Skinner đã đề cao vai trò của việc tập luyện, và sự xuất hiện của tác nhân kích thích tới hành vi ứng xử.

Tức là, muốn điều chỉnh cách ứng xử của con người chỉ cần thay đổi những kích thích tác động đến nó. Do đó, con người có thể dự kiến và kiểm soát được phản ứng của cá nhân khi người ta thay đổi yếu tố bên ngoài. 6 Trong giáo dục văn hoá giao tiếp ứng xử cho HS, bên cạnh việc xây dựng những tác nhân kích thích, nhà GD cần phải đưa ra những tác nhân góp phần củng cố hành vi giao tiếp có văn hóa như khen thưởng, động viên, khích lệ và trách phạt, khiển trách với những cá nhân có hành vi ứng xử chưa phù hợp. Piaget (1896 – 1980) là người theo trường phái tâm lý học nhận thức.

Nghiên cứu về ứng xử, ôngcho rằng: “Ứng xử là một tập hợp các kích thích của cơ thể đối với các tác nhân kích thích từ bên ngoài, có sự phản ứng của con người một cách thích hợp được tiến hành theo công thức S – X –R trong đó X là não bộ”. Chính vì thế, trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục cần phải chú ý đến những đặc điểm đối tượng và trình độ nhận thức của người học để từ đó đưa ra những nội dung, chương trình, cũng như phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục cho hiệu quả. Ngoài ra còn rất nhiều các công trình khoa học khác của các tác giả: Bônđasevxcaia, M. Xerghienko,…đã nghiên cứu ảnh hưởng của mối quan hệ đến các thế hệ trong gia đình; giữa giáo viên và học sinh đến việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ nói chung và ứng xử nói riêng.

Tuy nhiên, quan điểm của Khổng Tử mang nặng tính giai cấp, và chứa đựng quan điểm duy tâm.Cômenxki (1592 – 1670) được coi là ông tổ của ngành sư phạm Cận đại. Ông cho rằng, muốn giáo dục văn hoá giao tiếp cho HS, hơn ai hết nhà giáo dục cần phải là tấm gương sáng cho HS noi theo, GV cần phải ứng xử ân cần, hòa nhã, có thái độ vui vẻ, một tình yêu thành thục, ứng xử với học sinh như đối với chính con đẻ của mình. “Nếu anh không thể làm như một người cha thì anh không thể làm như một người thầy”.[15; 12] Nhà giáo dục người Nga A.Makarenko (1888- 1939) đề cập đến vai trò của gia đình đối với sự phát triển nhân cách của trẻ em. Khi bàn về GD hành vi giao tiếp có văn hóa cho trẻ em, ông cho rằng GD trẻ em trước hết là trách nhiệm của bậc cha mẹ, thầy cô, phải chú ý đến đặc điểm của trẻ và bắt đầu từ tuổi ấu thơ.

Còn trẻ em được ví như là những đóa hoa và “Muốn có những đóa hoa đẹp, phải kịp thời dùng kéo cắt những cành khô hoặc thuốc sát trùng mà tưới cho hoa”. [15; 12] Lời nói tượng hình này thể hiện ý tưởng của Makarenko về sự tôn trọng trong cách ứng xử đối với trẻ em và sự yêu cầu cầu cao đối với chúng. Các nghiên cứu ở Việt Nam Tác giả Lê Thị Bừng được coi là người tiên phong nghiên cứu về ứng xử tại Việt Nam. Trong tác phẩm “Tâm lý học ứng xử”, tác giả cũng đã đề cập đến khái niệm, bản chất của ứng xử và đề xuất các cách thức ứng xử trong các tình huống khác nhau.

[6] Nghiên cứu sâu hơn về giao tiếp ứng xử của HS tiểu học (học sinh trung học cơ sở), tác giả cũng đã chỉ ra nguyên tắc và cung cách ứng xử “tuổi trăng tròn” trong các mối quan hệ gia đình, nhà trường, xã hội, bạn bè,…thông qua những câu chuyện và tình huống cụ thể. [5] Hai tác giả Nguyễn Công Khanh và Nguyễn Minh Đức với tác phẩm “Giao tiếp ứng xử tuổi học đường” đã tư vấn cho thanh thiếu niên về giao tiếp ứng xử trong các mối quan hệ xã hội hiện nay. Bộ ba tác giả Nguyễn Ngọc Nam, Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Hồng Ngọc đã đồng hành viết lên “Nghệ thuật ứng xử và sự thành công của mỗi người”. Cuốn sách cung cấp cho bạn đọc hệ thống phương pháp và nguyên tắc với mong muốn giúp người ta ít mắc sai lầm khi giao tiếp ứng xử với người khác.

Cuốn “Giao tiếp và ứng xử của cô giáo với trẻ em” của tác giả Ngô Công Hoàn đã đưa ra một số nguyên tắc và phương pháp giáo dục trong việc giao tiếp ứng xử của cô giáo với trẻ mẫu giáo. Trong cuốn sách “Giáo dục hành vi có văn hóa cho trẻ em”, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết cũng đã chỉ ra những nguyên tắc và phương pháp giáo dục hành vi có văn hóa cho trẻ em. [25] Đóng góp vào nền khoa học của nước nhà còn có những công trình khoa học, các đề tài nghiên cứu của sinh viên, học viên khoa Tâm lý giáo dục trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Tiêu biểu như: “Sự lựa chọn ứng xử của cha mẹ với con cái” của học viên Nguyễn Thị Nguyệt (2006); đề tài “Nhận thức và biểu hiện hành vi giao tiếp có văn hóa của học sinh trường tiểu học tại Hà Nội” của tác giả Nguyễn Mai Hương; đề tài: “Tìm hiểu nhận thức về hành vi giao tiếp có văn hóa của học sinh trường tiểu học Phù Cừ, huyện Phù Cừ, thành phố Hưng Yên” của tác giả Bùi Đức Trọng (2003), … Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp, năm 1995, tác giả Lưu Thu Thủy đã nghiên cứu quy trình giáo dục văn hoá giao tiếp với bạn cùng lứa tuổi cho học sinh lớp 4, lớp 5 trường tiểu học.

Tác giả đã nghiên cứu hành vi giao tiếp có văn hóa của học sinh dưới hai góc độ: Các nét tính cách bộc lộ qua giao tiếp và các kỹ năng giao tiếp của học sinh; thiết kế quy trình giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh lớp 4, lớp 5 trong phạm vi trường học. Tuy nhiên, những hành vi giao tiếp bên ngoài trường học của học sinh chưa được quan tâm, nghiên cứu. Đây là khoảng trống bởi hành vi của người học không chỉ được thể hiện ở trong nhà trường mà nó còn được thể hiện ở gia đình và ngoài xã hội. 8 Luận án Tiến sĩ khoa học giáo dục với chủ đề “Giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh tiểu học vùng núi phía Bắc” của Ngô Giang Nam (2013) - Trường Đại học Thái Nguyên nghiên cứu sâu về thực trạng giáo dục văn hoá giao tiếp liên quan đến kỹ năng giao tiếp cho học sinh vùng núi phía Bắc, đồng thời đề xuất nhiều biện pháp nhằm thực hiện có hiệu quả nội dung này [23].

Tác giả Vũ Thu Hương đã cho rằng với nội dung “Giáo dục tiểu học thiếu nặng nề kỹ năng sống” nêu lên thực trạng, sự cần thiết của việc giáo dục văn hoá giao tiếp trong đó có đề cập đến kỹ năng giao tiếp cho học sinh tiểu học hiện nay và đề nghị phải đầu tư cho việc giáo dục văn hoá giao tiếp cho học sinh tiểu họcnhư là môn học chính khóa, giảm bớt một số môn học không cần thiết để tổ chức giáo dục những kỹ năng sống quan trọng cho học sinh [23]. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Oanh (2019) đã nghiên cứu: Thực trạng nhận thức về hành vi giáo tiếp có văn hóa trong học đường của sinh viên trường Cao đẳng sư phạm Nam Định. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra, nhận thức của SV Trường CĐSP Nam Định về hành vi giao tiếp có văn hoá trong học đường ở mức độ cao. Nhận thức thông qua ngôn ngữ giao tiếp, cách cư xử khi giao tiếp, trang phục khi đến trường, cử chỉ, điệu bộ trong giao tiếp.

Tuy nhiên, vẫn còn một số SV chưa nhận thức đúng về hành vi giao tiếp có văn hoá, nên có biểu hiện thiếu văn hoá trong giao tiếp học đường.