Luận văn về quản lý tỷ giá hối đoái của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn điều hành tỷ giá hối đoái của ngân hàng nhà nước việt nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hải
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hải
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Quản lý tỷ giá hối đoái của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỶ GIÁ VÀ CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái niệm cơ bản
• 1.2. Phân loại tỷ giá
• 1.3. Các nhân tố tác động lên tỷ giá
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐIỀU HÀNH VÀ KHUYẾN NGHỊ VỀ CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở khoa học về tỷ giá và chính sách tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về tỷ giá hối đoái và các chính sách liên quan do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thực hiện. Quản lý tỷ giá là một phần quan trọng trong chính sách tiền tệ, ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế vĩ mô. Các khái niệm về tỷ giá được phân loại thành tỷ giá hối đoái danh nghĩa, tỷ giá hối đoái thực, và tỷ giá hối đoái bình quân. Mỗi loại tỷ giá có vai trò và ảnh hưởng khác nhau đến nền kinh tế. Đặc biệt, tỷ giá hối đoái thực được coi là chỉ tiêu quan trọng trong việc đánh giá sức cạnh tranh của nền kinh tế. Theo đó, sự biến động của tỷ giá có thể phản ánh tình hình xuất khẩu và nhập khẩu của quốc gia.

1.1. Phân loại tỷ giá

Tỷ giá hối đoái có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau, bao gồm tỷ giá hối đoái danh nghĩa và tỷ giá hối đoái thực. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là tỷ giá được sử dụng trong giao dịch hàng ngày, trong khi tỷ giá hối đoái thực phản ánh sức mua của đồng tiền. Sự phân loại này giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá và từ đó đưa ra các quyết định phù hợp. Việc theo dõi và phân tích các loại tỷ giá này là cần thiết để đảm bảo sự ổn định của thị trường ngoại hối.

1.2. Các nhân tố tác động lên tỷ giá

Nhiều yếu tố có thể tác động đến tỷ giá hối đoái, bao gồm cán cân thanh toán, lãi suất, và các yếu tố chính trị. Cán cân thanh toán phản ánh tình hình thu chi ngoại tệ của quốc gia, trong khi lãi suất có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư. Các yếu tố chính trị cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định sự ổn định của tỷ giá. Sự biến động của các yếu tố này có thể dẫn đến những thay đổi lớn trong tỷ giá hối đoái, ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc dân.

II. Thực trạng điều hành chính sách tỷ giá của Việt Nam

Chương này phân tích thực trạng điều hành chính sách tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2017. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam, chính sách quản lý tỷ giá đã có những thành công nhất định, như việc duy trì ổn định tỷ giá USD và tỷ giá EUR. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều thách thức, như sự biến động của thị trường ngoại hối và áp lực từ các yếu tố bên ngoài. Việc đánh giá thực trạng này giúp nhận diện những điểm mạnh và yếu trong chính sách điều hành, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

2.1. Bối cảnh kinh tế Việt Nam

Bối cảnh kinh tế Việt Nam trong giai đoạn này chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, bao gồm tình hình kinh tế thế giới và các chính sách tài chính của các nước lớn. Sự biến động của tỷ giá hối đoái đã tác động đến cán cân thanh toán và thương mại quốc tế. Việc phân tích bối cảnh này là cần thiết để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước.

2.2. Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tỷ giá

Đánh giá thực trạng điều hành chính sách tỷ giá cho thấy Ngân hàng Nhà nước đã có những nỗ lực trong việc duy trì sự ổn định của tỷ giá hối đoái. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết, như sự thiếu đồng bộ trong các chính sách và công cụ điều hành. Việc phân tích các văn bản pháp lý và thực tiễn điều hành sẽ giúp nhận diện rõ hơn những tồn tại và nguyên nhân của chúng.

III. Giải pháp điều hành và khuyến nghị về chính sách tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Chương này đưa ra các giải pháp và khuyến nghị nhằm hoàn thiện chính sách tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước. Định hướng ngắn hạn và dài hạn được đề xuất nhằm tăng cường hiệu quả của chính sách quản lý tỷ giá. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện công cụ điều hành, nâng cao khả năng dự báo và phân tích thị trường, cũng như tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực thương mại quốc tế.

3.1. Định hướng ngắn hạn

Định hướng ngắn hạn tập trung vào việc ổn định tỷ giá hối đoái trong bối cảnh biến động của thị trường ngoại hối. Các biện pháp như điều chỉnh lãi suất và can thiệp trực tiếp vào thị trường có thể được áp dụng để duy trì sự ổn định. Việc theo dõi sát sao các yếu tố tác động đến tỷ giá cũng là một phần quan trọng trong chiến lược này.

3.2. Định hướng dài hạn

Định hướng dài hạn nhằm xây dựng một cơ chế quản lý tỷ giá bền vững, giúp nền kinh tế Việt Nam phát triển ổn định. Các giải pháp như cải cách hệ thống tài chính, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, và tăng cường dự trữ ngoại hối sẽ được đề xuất. Điều này không chỉ giúp ổn định tỷ giá mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, chính sách tỷ giá hối đoái đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia. Tại Việt Nam, giai đoạn 2013-2017 chứng kiến nhiều biến động kinh tế trong nước và quốc tế, đòi hỏi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải điều hành chính sách tỷ giá một cách linh hoạt và hiệu quả. Tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn này đạt khoảng 5,91%, năm 2015 đạt 6,68%, mức cao nhất trong 5 năm gần đây. Lạm phát được kiểm soát tốt với chỉ số CPI giảm từ 18,13% năm 2011 xuống còn 0,6% năm 2015, tạo điều kiện thuận lợi cho ổn định tỷ giá. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng bình quân 18%/năm, góp phần cải thiện cán cân thương mại và dự trữ ngoại hối quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng điều hành chính sách tỷ giá của NHNN Việt Nam trong giai đoạn 2013-2017, đánh giá hiệu quả điều hành, tác động của tỷ giá đến các biến số kinh tế vĩ mô như lạm phát, cán cân thương mại, dự trữ ngoại hối và nợ nước ngoài. Đồng thời, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về điều hành tỷ giá từ Trung Quốc và Nhật Bản để đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế điều hành tỷ giá phù hợp với điều kiện Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm phân tích các chính sách, công cụ điều hành tỷ giá, diễn biến tỷ giá VND/USD và các yếu tố ảnh hưởng trong giai đoạn trên.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách tỷ giá, góp phần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế bền vững trong bối cảnh biến động thị trường tài chính toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô về tỷ giá hối đoái và chính sách tiền tệ, trong đó có:

• Lý thuyết tỷ giá hối đoái danh nghĩa và thực tế: Tỷ giá danh nghĩa là tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền trên thị trường ngoại hối, trong khi tỷ giá thực tế được điều chỉnh theo tương quan giá cả trong nước và quốc tế, phản ánh sức mua thực sự của đồng tiền.

• Lý thuyết cán cân thanh toán quốc tế: Cán cân thanh toán ảnh hưởng trực tiếp đến cung cầu ngoại tệ, từ đó tác động đến biến động tỷ giá. Bội chi cán cân thanh toán làm tăng cầu ngoại tệ, đẩy tỷ giá lên cao và ngược lại.

• Mô hình chính sách tỷ giá: Bao gồm các chế độ tỷ giá cố định, thả nổi tự do và thả nổi có quản lý, cùng các công cụ điều hành như lãi suất tái chiết khấu và nghiệp vụ thị trường mở ngoại tệ.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm tỷ giá hối đoái danh nghĩa, tỷ giá hối đoái thực, tỷ giá hối đoái trung tâm, cán cân thanh toán quốc tế, lạm phát, và chính sách tiền tệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp thu thập, tổng hợp và phân tích số liệu thống kê từ các nguồn chính thức như NHNN, IMF, Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê và các báo cáo chuyên ngành. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm dữ liệu tỷ giá, lạm phát, cán cân thương mại, dự trữ ngoại hối từ năm 2013 đến 2017.

Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định lượng thông qua các mô hình thực nghiệm kinh tế vĩ mô nhằm đánh giá mối quan hệ giữa tỷ giá và các biến số kinh tế. Ngoài ra, nghiên cứu còn áp dụng phương pháp so sánh kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Nhật Bản để rút ra bài học phù hợp cho Việt Nam.

Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 2013 đến 2017, tập trung phân tích diễn biến tỷ giá, chính sách điều hành và tác động kinh tế trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát hiệu quả: Tỷ giá VND/USD được NHNN điều hành trong biên độ dao động khoảng 2-3% hàng năm, góp phần duy trì lạm phát ở mức thấp, CPI giảm từ 18,13% năm 2011 xuống còn 0,6% năm 2015. Năm 2016, chỉ số giá USD chỉ tăng 2,23% so với năm trước, thể hiện sự ổn định tỷ giá trong bối cảnh biến động thị trường quốc tế.

2. Tăng dự trữ ngoại hối và giảm đô la hóa: Dự trữ ngoại hối quốc gia tăng từ khoảng 30 tỷ USD năm 2015 lên trên 40 tỷ USD năm 2016, mức cao nhất từ trước đến nay. Tỷ lệ đô la hóa giảm mạnh, tỷ lệ tiền gửi ngoại tệ/tổng phương tiện thanh toán giảm từ 12,4% năm 2013 xuống còn khoảng 11,4% năm 2014.

3. Tác động tích cực đến xuất khẩu và cán cân thương mại: Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng bình quân 18%/năm, năm 2016 đạt 175,9 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước. Cán cân thương mại năm 2016 xuất siêu 2,68 tỷ USD, góp phần cải thiện cán cân thanh toán tổng thể.

4. Chính sách tỷ giá linh hoạt và chủ động: NHNN đã áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm từ năm 2016, điều chỉnh tỷ giá tham chiếu linh hoạt theo tín hiệu thị trường, đồng thời duy trì chính sách lãi suất USD 0% để kích thích nắm giữ VND, góp phần ổn định thị trường ngoại hối.

Thảo luận kết quả

Sự ổn định tỷ giá trong giai đoạn nghiên cứu là kết quả của việc NHNN vận dụng linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ và ngoại hối, kết hợp với việc tăng dự trữ ngoại hối và kiểm soát lạm phát hiệu quả. Việc áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm giúp giảm thiểu tác động của tâm lý đầu cơ và biến động thị trường quốc tế lên tỷ giá VND/USD.

So với các nghiên cứu quốc tế, kinh nghiệm điều hành tỷ giá của Trung Quốc và Nhật Bản cho thấy tầm quan trọng của việc lựa chọn chế độ tỷ giá phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội và sự linh hoạt trong điều hành. Trung Quốc đã chuyển từ tỷ giá cố định sang thả nổi có kiểm soát, giúp đồng nhân dân tệ ổn định và tăng sức cạnh tranh xuất khẩu. Nhật Bản duy trì đồng Yên yếu trong nhiều thập kỷ để thúc đẩy xuất khẩu, sau đó chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa vào đầu tư trong nước và FDI.

Kết quả nghiên cứu cho thấy Việt Nam cần tiếp tục duy trì chính sách tỷ giá linh hoạt, kết hợp với các biện pháp kiểm soát lạm phát và tăng dự trữ ngoại hối để ứng phó với biến động thị trường quốc tế. Việc điều chỉnh tỷ giá cần dựa trên cơ sở phân tích dự báo thị trường trong và ngoài nước nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng cường niềm tin vào đồng tiền quốc gia.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến tỷ giá VND/USD, chỉ số CPI, dự trữ ngoại hối và cán cân thương mại giai đoạn 2013-2017 để minh họa rõ nét hiệu quả điều hành chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phân tích, dự báo thị trường ngoại hối: NHNN cần nâng cao năng lực phân tích, dự báo biến động tỷ giá dựa trên các yếu tố kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước, nhằm chủ động điều chỉnh chính sách tỷ giá phù hợp, giảm thiểu rủi ro biến động mạnh. Thời gian thực hiện: ngay trong năm tới; Chủ thể: NHNN.

2. Duy trì và hoàn thiện cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt: Tiếp tục áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm với biên độ dao động hợp lý, kết hợp can thiệp thị trường ngoại hối khi cần thiết để ổn định tỷ giá, tạo niềm tin cho doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thời gian: dài hạn; Chủ thể: NHNN.

3. Tăng dự trữ ngoại hối quốc gia: Đẩy mạnh thu hút vốn FDI, xuất khẩu và các nguồn ngoại tệ hợp pháp để nâng cao dự trữ ngoại hối, đảm bảo khả năng can thiệp thị trường khi có biến động lớn. Thời gian: trung hạn; Chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính, NHNN.

4. Kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô: Phối hợp chính sách tiền tệ và tài khóa nhằm duy trì lạm phát ở mức thấp, ổn định thị trường tiền tệ, tạo điều kiện thuận lợi cho điều hành tỷ giá hiệu quả. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Chính phủ, NHNN.

5. Nâng cao nhận thức và giảm đô la hóa trong nền kinh tế: Tăng cường tuyên truyền, hoàn thiện khung pháp lý để giảm tỷ lệ đô la hóa, khuyến khích sử dụng đồng Việt Nam trong giao dịch và tích trữ. Thời gian: trung hạn; Chủ thể: NHNN, các cơ quan truyền thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan hoạch định chính sách tiền tệ và tài chính: NHNN, Bộ Tài chính có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách tỷ giá, nâng cao hiệu quả điều hành và ổn định kinh tế vĩ mô.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về chính sách tỷ giá, giúp nghiên cứu sâu hơn về tác động của tỷ giá đến nền kinh tế Việt Nam và các nước đang phát triển.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nhà đầu tư: Hiểu rõ diễn biến và chính sách tỷ giá giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh, quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả, tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành kinh tế, tài chính: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc học tập, nghiên cứu về chính sách tiền tệ, tỷ giá hối đoái và kinh tế vĩ mô trong bối cảnh hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách tỷ giá hối đoái là gì và tại sao quan trọng?
   Chính sách tỷ giá hối đoái là các hoạt động của NHNN nhằm duy trì ổn định tỷ giá và thị trường ngoại hối, hỗ trợ mục tiêu kinh tế vĩ mô như kiểm soát lạm phát, thúc đẩy xuất khẩu. Ví dụ, ổn định tỷ giá giúp doanh nghiệp xuất nhập khẩu dự báo chi phí chính xác, giảm rủi ro tài chính.

2. Các chế độ tỷ giá phổ biến hiện nay là gì?
   Bao gồm tỷ giá cố định, tỷ giá thả nổi tự do và tỷ giá thả nổi có quản lý. Việt Nam áp dụng cơ chế thả nổi có quản lý với tỷ giá trung tâm linh hoạt, giúp cân bằng giữa ổn định và phản ứng kịp thời với biến động thị trường.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến tỷ giá VND/USD?
   Cán cân thanh toán quốc tế, lạm phát, lãi suất, dự trữ ngoại hối và các biến động kinh tế chính trị toàn cầu. Ví dụ, việc FED tăng lãi suất USD thường làm USD mạnh lên, gây áp lực lên tỷ giá VND/USD.

4. NHNN sử dụng công cụ nào để điều hành tỷ giá?
   Chủ yếu là điều chỉnh lãi suất tái chiết khấu, can thiệp thị trường ngoại hối qua nghiệp vụ thị trường mở, điều chỉnh tỷ giá trung tâm và các biện pháp hành chính như quản lý ngoại hối, chống đô la hóa.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Việt Nam?
   Trung Quốc chuyển từ tỷ giá cố định sang thả nổi có kiểm soát giúp đồng nhân dân tệ ổn định; Nhật Bản duy trì đồng nội tệ yếu để thúc đẩy xuất khẩu. Việt Nam cần linh hoạt lựa chọn chế độ tỷ giá phù hợp với điều kiện kinh tế và năng lực điều hành.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc thực trạng điều hành chính sách tỷ giá của NHNN Việt Nam giai đoạn 2013-2017, khẳng định vai trò quan trọng của chính sách tỷ giá trong ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng.
• Nghiên cứu chỉ ra sự thành công trong việc duy trì ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và tăng dự trữ ngoại hối, đồng thời giảm tỷ lệ đô la hóa trong nền kinh tế.
• Kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc và Nhật Bản cung cấp bài học quý giá về lựa chọn chế độ tỷ giá và công cụ điều hành phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực dự báo, duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm linh hoạt, tăng dự trữ ngoại hối và phối hợp chính sách tiền tệ hiệu quả.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu tiếp tục theo dõi, nghiên cứu và áp dụng chính sách tỷ giá phù hợp nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong tương lai.

Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động dài hạn của chính sách tỷ giá đến các ngành kinh tế trọng điểm và đề xuất các công cụ tài chính mới nhằm nâng cao hiệu quả điều hành tỷ giá trong bối cảnh toàn cầu hóa. Đề nghị các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia kinh tế tiếp tục phối hợp nghiên cứu, hoàn thiện chính sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỶ GIÁ VÀ CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm Trong điều kiện hiện nay, các nước ngày càng có nhiều mối quan hệ với nhau trên các mặt kinh tế, chính trị, du lịch… Vì vậy những quan hệ thanh toán quốc tế nảy sinh. Mặt khác đồng tiền của một nước có giá trị lưu thông trên nước đó. Do vậy để thực hiện các thanh toán trên thì cần đổi tiền nước này ra tiền nước khác.

Từ đó tỷ giá hối đoái là cần thiết và quan trọng. Có rất nhiều nhà kinh tế đưa ra những khái niệm khác nhau về tỷ giá hối đoái. Các khái niệm phản ánh một số khía cạnh khác nhau của tỷ giá: Samuelson: Nhà kinh tế học người Mỹ cho rằng tỷ giá hối đoái là tỷ giá để đổi tiền của một nước này lấy tiền của một nước khác. Stayer: Nhà kinh tế học người Australia cho rằng một đồng tiền của một nước nào đó thì bằng giá trị của một số lượng đồng tiền khác.

Chistopher Pass và Bryan Lowes: Người Anh cho rằng tỷ giá hối đoái là giá của một loại tiền được biểu hiện bằng giá của một loại tiền khác. Tuy nhiên, ta có khái niệm tổng quát như sau: Tỷ giá hối đoái là quan hệ so sánh về mặt giá cả giữa các đồng tiền của các quốc gia khác nhau. Phân loại tỷ giá 1. Tỉ giá hối đoái danh nghĩa Tỷ giá hối đoái là tỷ giá được sử dụng hàng ngày trong giao dịch trên thị trường ngoại hối, nó chính là giá của một đồng tiền được biểu thị thông qua 13 đồng tiền khác mà chưa đề cập đến tương quan sức mua hàng hóa và dịch vụ giữa chúng.

Trên bảng điện tử tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam đưa ra tỷ giá niêm yết ngày 07/08/2017: 1 USD = 22.765 VND/USD) 1 JPY = 206,25 VND (206,25 VND/JPY) Đó chính là tỷ giá hối đoái danh nghĩa, nó thể hiện tỷ lệ trao đổi giữa các đồng tiền của các quốc gia. Có nghĩa là nếu khách hàng giao dịch 1 đô la Mỹ sẽ nhận được 22.765 USD hoặc đổi 1 yên Nhật, khách hàng sẽ nhận được 206,45 JPY. Tỷ giá hối đoái danh nghĩa là giá tương đối giữa đồng tiền của hai nước. Ví dụ nếu tỷ giá hối đoái giữa đồng đô la Mỹ và đồng Việt Nam là 22.765 VNĐ đổi 1 USD, thì bạn có thể đổi 1 USD lấy 22.675 VNĐ trên thị trường tiền tệ thế giới.

Người Việt Nam muốn có USD có thể đổi 22.675 VNĐ để đổi lấy 1 USD. Người Mỹ muốn có đồng Việt Nam có thể nhận 22.765 VNĐ cho 1 USD mà anh ta có. Khi nói đến tỷ giá hối đoái giữa 2 nước, người ta thường ám chỉ tỷ giá hối đoái danh nghĩa. Tỷ giá hối đoái ngày hôm sau 1 USD đổi 22.770 VNĐ, tăng so với mức 1 USD đổi 22.765 VND trong ngày hôm trước.

Người ta gọi là sự giảm giá của đồng Việt Nam, là sự tăng giá tỷ giá và ngược lại. Tỉ giá hối đoái thực Tỷ giá hối đoái thực chiếm vị trí quan trọng trong các nghiên cứu kinh tế về tỷ giá hối đoái. Xuất phát từ sự tin tưởng tỷ giá hối đoái thực là chỉ tiêu kinh tế vĩ mô, giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân, nhất là trong xu thế hoàn cầu hiện nay, vai trò của nó được thể hiện như sau: Sự tăng giảm, thay đổi kim ngạch xuất khẩu có thể phản ảnh thông qua sự tăng giảm của tỷ giá hối đoái thực, nó là chỉ tiêu đánh giá sức cạnh tranh nền kinh tế nói chung và nền ngoại thương nói riêng của một quốc gia. 14 Việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái trong dài hạn giúp cho Nhà nước có thể dự toán được xu hướng tỷ giá hối đoái trong nhiều năm vì tỷ giá hối đoái thực nó là chỉ tiêu dài hạn.

Thông qua tỷ giá hối đoái thực, Nhà nước có thể điều chỉnh các mục tiêu kinh tế vĩ mô khác để đưa nền kính tế đi đúng hướng nhằm đạt mức tăng trưởng bền vững, bởi lẽ tỷ giá hối đoái thực được xem là chỉ tiêu phản ánh thực chất của nội tệ so với ngoại tệ chủ yếu. Tỷ giá hối đoái thực có ảnh hưởng trực tiếp đến thực thi chính sách tiền tệ quốc gia. Sự thay đổi tỷ giá hối đoái sẽ ảnh hưởng bằng vốn ngắn hạn, từ đó làm thay đổi tài sản có bên bảng tổng kết tài sản của ngân hàng trung ương. Tỷ giá hối đoái thực là chỉ tiêu phân tích điều kiện kinh tế vĩ mô, từ đó có những phương hướng điều chỉnh tỷ giá danh nghĩa đúng hướng vì nó phản ánh được sức mua của tiền tệ đồng thời là thước đo chủ yếu để đánh giá thực chất của nội tệ so với các ngoại tệ.

Với mức độ quan trọng như vậy nên người ta đang tìm cách xác định tỷ giá thực và dự đoán dịch chuyển của nó. Tỷ giá thực thường được định nghĩa trong các lý thuyết kinh tế như sau: Tỷ giá hối đoái thực là tỷ giá danh nghĩa được điều chỉnh bởi tương quan giá cả trong nước và ngoài nước. Tỷ giá hối đoái thực tế là giá tương đối của hàng hóa ở hai nước. Tức là, tỷ giá hối đoái thực tế cho chúng ta biết tỷ lệ mà dựa vào đó hàng hóa của một nước được trao đổi với hàng hóa nước khác.

Tỉ giá hối đoái bình quân Chúng ta thấy rằng bất cứ một nước nào cũng có nhiều tỷ giá hối đoái, bằng đúng số lượng những đồng tiền nước ngoài có thể được đổi thành đồng nội tệ. Đồng Việt Nam (VND) có thể được dùng để mua đô la Mỹ, yên Nhật (JPY), bảng Anh (GBP)… Khi nghiên cứu những thay đổi trong tỷ giá, các nhà kinh tế thường sử dụng các chỉ số mang thông tin trung bình về các tỷ giá này. Cũng giống như chỉ số giá tiêu dùng chuyển nhiều loại giá trong nền kinh tế về một loại giá, một chỉ số tỷ giá hối đoái chuyển các tỷ giá hối đoái khác nhau thành 15 một thước đo duy nhất về giá trị quốc tế của đồng nội tệ. Trong hầu hết các trường hợp, tỷ giá hối đoái bình quân được hiểu là số bình quân gia quyền của hầu hết các tỷ giá song phương quan trọng với mức gia quyền được xác định bởi tỷ trọng của mỗi loại ngoại tệ trong kim ngạch ngoại thương của nước đó.

Công thức tính tỷ giá hối đoái thực tế bình quân là: REER = RERi x Wi Trong đó: REER : tỷ giá hối đoái thực tế bình quân RERi : tỷ giá hối đoái thực tế song phương với nước i Wi : tỷ trọng thương mại của nước I trong tổng giá trị thương mại của nước đang xét 1. Các nhân tố tác động lên tỷ giá Dưới tác động của xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế như hiện nay, có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng ngắn hạn cũng như dài hạn đến tỷ giá, bao gồm các yếu tố sau đây: 1. Cán cân thanh toán quốc tế (Balance of payment) Cán cân thanh toán quốc tế phản ánh tình hình thu – chi thực tế bằng ngoại tệ của một nước so với các nước khác trong quan hệ giao dịch quốc tế lẫn nhau, cán cân thanh toán quốc tế thể hiện vị thế tài chính của quốc gia bội chi hoặc bội thu: Nếu cán cân thanh toán quốc tế bội chi: (chi > thu), thì quốc gia đó phải xuất ngoại tệ trả nợ, dẫn đến nhu cầu ngoại tệ gia tăng, cầu > cung, tỷ giá cho xu hướng tăng lên. Ngược lại nếu cán cân thanh toán quốc tế bội thu (thu > chi), nước ngoài trả nợ bằng ngoại tệ, dẫn đến cung ngoại tệ gia tăng, tỷ giá có xu hướng giảm.

Tuy nhiên sự biến động tăng giảm tỷ giá hối đoái nói trên chỉ xảy ra trong trường hợp điều kiện môi trường kinh tế ổn định không xảy ra những biến cố kinh tế - chính trị trọng đại, vì những biến động và chính trị, xã hội sẽ tác động nhanh chóng đến sự thay đổi của tỷ giá. Lãi suất (Interest rate) Phần lớn các nhà đầu tư với quy mô lớn trên thị trường như các tập đoàn, các công ty đa quốc gia có thể chuyển đổi đầu tư một cách dễ dàng giữa các đồng tiền khác nhau khi tỷ giá và lãi suất của các đồng tiền này có chiều hướng thay đổi. Vấn đề quan trọng được đặt ra là cần phải so sánh đối chiếu thu thập đầu tư từ các đồng tiền khác nhau để có thể chắc chắn rằng họ có thể thu được kết quả đầu tư tốt nhất. Thông thường các nhà đầu tư có xu hướng đầu tư vào đồng tiền có lãi suất cao, được thể hiện bằng cách khá phổ biến là đi vay đồng tiền có lãi suất thấp chuyển đổi sang đồng tiền có lãi suất cao, sau đó đầu tư đồng tiền lãi suất cao bằng nhiều hình thức nhằm hưởng lợi nhuận do chênh lệch lãi suất của hai đồng tiền.

Điều này sẽ tạo nên sự thay đổi cung cầu ngoại tệ trên thị trường, từ đó ảnh hưởng đến tỷ giá. Tuy nhiên trong suốt thời gian đầu tư hay cho vay, tỷ giá biến động tăng hoặc giảm sẽ tác động đến gia tăng thu nhập hoặc lỗ, nhà đầu tư bị rủi ro do sự gia tăng tỷ giá lớn hơn thu nhập do chênh lệch lãi suất của hai đồng tiền. Thực tế, thông thường đồng tiền có lãi suất cao có khuynh hướng lên giá, bởi vì sẽ có nhiều nhà đầu tư mua đồng tiền có lãi suất cao để cho vay nhằm thu lãi nhiều hơn. Ngang giá sức mua (purchasing power parrty) Ngang giá sức mua chính là sự so sánh và đo lường sức mua tương đối của hai đồng tiền, được tính toán bằng cách so sánh giá cả của cùng một số mặt hàng ở hai nước khác nhau được tính theo đồng tiền của hai nước.

Nếu cùng một số tiền ngang nhau người ta mua được một lượng hàng ngang nhau ở mọi nước thì như vậy mậu dịch quốc tế sẽ không có lãi và không kích thích ngoại thương phát triển, điều đó có nghĩa là các đồng tiền đều ở trong tình trạng ngang nhau về sức mua. Vì vậy cần phải hiểu nền tảng của ngang giá sức mua được thể hiện: nếu như một mặt hàng ở trong quốc gia này rẻ hơn thì xuất khẩu mặt hàng đó sang một nước khác giá đắt hơn thì sẽ có lời hơn, và ngược lại nếu một mặt hàng 17 trong quốc gia sản xuất đắt hơn so với giá thị trường nước ngoài thì tốt hơn hết nên nhập khẩu mặt hàng đó sẽ có lợi hơn.