PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, cùng với quá trình phát triển của đất nước, sự phát triển của các đô thị diễn ra với tốc độ nhanh trên cả nước. Tính đến tháng 4/2017, toàn quốc có 805 đô thị (tăng thêm 08 đô thị loại V so với cuối năm 2016), bao gồm: 02 đô thị loại đặc biệt, 17 đô thị loại I, 25 đô thị loại II, 44 đô thị loại III, 84 đô thị loại IV, 633 đô thị loại V. Đô thị hóa nhanh đòi hỏi các hạng mục công trình cũng được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu về nhà ở, thương mại dịch vụ, phát triển sản xuất của người dân.
Việc xây dựng các hạng mục công trình buộc phải tuân theo Quy hoạch đã được các cấp có thẩm quyền phê duyệt và phù hợp với các tiêu chuẩn, quy chuẩn do Nhà nước ban hành. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không phải hạng mục công trình nào được xây dựng nên cũng đáp ứng đầy đủ các yếu tố nói trên; tình trạng vi phạm trật tự xây dựng không còn là điều mới mẻ. Có thể thấy, hầu hết tất cả các đô thị, từ đô thị đặc biệt như Thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đến các đô thị loại V đều tồn tại các vấn đề về quản lý trật tự xây dựng đô thị. Dường như đây chính là mặt trái của việc công tác quản lý của Nhà nước chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị.
Điều này đòi hỏi cần có sự quan tâm đúng mực và kịp thời đối với công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị tại các đô thị. Tình hình vi phạm trật tự xây dựng tại các đô thị đang là vấn đề nóng bỏng, được báo chí và các phương tiện thông tin đại chúng nhắc đến nhiều trong thời gian qua. Tình trạng xây dựng công trình không phép, trái phép, sai phép. xảy ra khắp nơi trên địa bàn các thành phố lớn Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Vinh.; kéo theo đó là hàng loạt vụ tai nạn lao động xảy ra tại các công trình tồn tại vi phạm.
Hành vi vi phạm pháp luật về trật tự xây dựng ngày càng nhiều và đa dạng hơn; không chỉ dừng lại ở việc cơi nới nhà cửa không phép, xây dựng lần chiếm không gian mà là xây dựng lấn chiếm đất công, xây dựng sai quy hoạch.Yêu cầu quản lý xây dựng phát triển đô thị theo đúng quy hoạch, tuân thủ pháp luật, ngăn 2 chặn tình trạng phát triển tự phát, tùy tiện, không thể kiểm soát nổi là vấn đề bức bách cần giải quyết hiện nay tại tất cả các đô thị. Nếu việc quản lý trật tự xây dựng đô thị được thực thi nghiêm túc và hiệu quả trong thực tế thì việc thực thi pháp luật và thiết lập kỷ cương trong xây dựng và quản lý đô thị sẽ nhanh chóng vào nề nếp góp phần xây dựng đất nước ta “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”. Công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh luôn được các cấp ủy Đảng, Chính quyền quan tâm và xác định là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng nhằm xây dựng đô thị ngày càng văn minh, sạch đẹp. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hiện nay trên địa bàn thành phố Vinh vẫn còn xảy ra tình trạng vi phạm trật tự xây dựng với số lượng khá lớn và xuất hiện trên hầu hết địa bàn các phường, xã với các dạng vi phạm chủ yếu như: Xây dựng không phép, sai giấy phép xây dựng, sai quy hoạch được duyệt, sai chức năng sử dụng đất, sai quy hoạch xây dựng, sai tiêu chuẩn xây dựng.
Nguyên nhân dẫn tới các vi phạm đó một phần là do các cơ quan chức năng của thành phố còn chưa chú trọng đi sâu thanh kiểm tra lĩnh vực trật tự xây dựng; lực lượng làm công tác kiểm tra còn thiếu và yếu; việc tham mưu, đề xuất các giải pháp khắc phục tình trạng vi phạm về trật tự xây dựng còn chưa kịp thời; công tác hướng dẫn, tuyên truyền phổ biến pháp luật đối với người dân còn hạn chế. Xuất phát từ ý nghĩa và tầm quan trọng của công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị, học viên đã lựa chọn thực hiện đề tài: “Quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An” với hy vọng tìm kiếm những giải pháp hữu hiệu góp phần nâng cao chất lượng công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh thời gian tới. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Ở Việt Nam trong thời gian qua, việc nghiên cứu về hoạt động quản lý trật tự xây dựng đô thị nhìn chung còn mới mẻ, chưa được quan tâm đầy đủ, do trên thực tế những công trình khoa học nghiên cứu hoạt động quản lý trật tự xây dựng đô thị còn ít. Một số công trình nghiên cứu cụ thể như: - Tác giả Nguyễn Văn Hà (2014), luận văn thạc sĩ tại Học viên Nông nghiệp Việt Nam về đề tài “Nghiên cứu giải pháp quản lý trật tự xây dựng đô thị nhà ở trên 3 địa bàn huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh”.
Luận văn tập trung đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp về quản lý trật tự xây dựng nhà ở đối với địa bàn huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh. - Tác giả Chử Thị Kim Anh (2014), luận văn thạc sĩ tại Đại học Quốc gia Hà Nội về đề tài “Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn quận Hoàng Mai, thành phố Hà Nội”. Luận văn góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý trật tự xây dựng; đưa ra khái niệm, chỉ rõ đặc điểm, nội dung và vai trò của pháp luật về trật tự xây dựng đô thị; đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về trật tự xây dựng trên địa bàn quân Hoàng Mai, thành phố Hà Nội. Trên cơ sở đó, chỉ ra những hạn chế, vướng mắc, bất cập của pháp luật về quản lý trật tự xây dựng.
- Tác giả Nguyễn Văn Phấn (2016), luận văn thạc sĩ tại Đại học kiến trúc Hà Nội về đề tài “Quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội”. Nhìn chung các công trình nghiên cứu nêu trên đã nghiên cứu, phân tích lý giải nhiều vấn đề liên quan đến tổ chức và hoạt động quản lý trật tự xây dựng đô thị. Tuy nhiên, các công trình đó đang dừng lại ở mức độ nghiên cứu đối với một nội dung cụ thể của quản lý nhà nước về trật tự xây dựng đô thị. Chính vì vậy, trên cơ sở kế thừa các kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan, luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn để từ đó đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh.
Những công trình khoa học đã được công bố nêu trên là tài liệu tham khảo có giá trị cho việc nghiên cứu và hoàn thiện đề tài của luận văn. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là trên cơ sở nghiên cứu lý thuyết và phân tích thực trạng công tác quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An để đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện công tác quản lý này trong thời gian tới. Để đạt được mục tiêu nêu trên, luận văn xác định một số nhiệm vụ nghiên 4 cứu cụ thể sau đây trong quá trình nghiên cứu: - Xác định khung nghiên cứu về quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố trực thuộc tỉnh. - Phân tích thực trạng quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An; Đánh giá những điểm mạnh, những điểm yếu cùng các nguyên nhân dẫn đến những điểm yếu trong công tác quản lý này.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố của chính quyền thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Nghiên cứu quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An của Chính quyền thành phố Vinh. + Về không gian: Nghiên cứu tại thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An.
+ Về thời gian: Số liệu sử dụng trong luận văn được thu thập trong giai đoạn 2014-2017; điều tra xã hội học thực hiện vào tháng 04/2018; những phương hướng và giải pháp được đề xuất đến năm 2025. Phương pháp nghiên cứu 5. Quá trình nghiên cứu Bước 1: Nghiên cứu tài liệu nhằm xác định khung nghiên cứu về quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố trực thuộc tỉnh. Bước 2: Thu thập tài liệu, số liệu (thứ cấp, sơ cấp) phục vụ cho nghiên cứu.
Bước 3: Tiến hành xử lý số liệu và phân tích thực trạng quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2014-2017. Bước 4: Đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý trật tự xây dựng đô thị trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An đến 2025. Khung nghiên cứu Nhân tố ảnh Nội dung quản lý Mục tiêu của quản lý hưởng đến quản trật tự xây dựng đô thị trật tự xây dựng lý trật tự xây đô thị dựng đô thị Tuyên truyền, phổ biến Đảm bảo hoạt động Nhóm nhân tố pháp luật về xây dựng xây dựng ở đô thị thực thuộc về chính hiện theo đúng quy quyền các cấp Quản lý xây dựng theo hoạch xây dựng đô thị, ở địa phương quy hoạch xây dựng đô quy hoạch tổng thể và thị phát triển kinh tế - xã Nhóm nhân tố hội, an ninh quốc thuộc về tổ phòng Quản lý xây dựng theo chức, cá nhân giấy phép xây dựng Phát hiện, ngăn chặn, trên địa bàn xử lý các hành vi vi Nhóm nhân tố Thanh tra xây dựng, giải phạm pháp luật trong thuộc về môi quyết khiếu nại, tố cáo xây dựng trường vĩ mô trong xây dựng Khung nghiên cứu luận văn Nguồn: Tác giả xây dựng 5. Phương pháp thu thập và xử lý thông tin, số liệu 5.