CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC SINH VIÊN NGOẠI TRÚ TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề Dù mức độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau, cùng với quan điểm chính trị, tôn giáo, quan điểm giáo dục khác nhau, nhưng vấn đề quản lý người học đều được các nước trên thế giới quan tâm. Việc quản lý người học trong nhà trường của các nước trên thế giới đã có quá trình phát triển từ lâu, tập trung vào việc hình thành, phát triển nhân cách phù hợp với mức độ tiếp thu tri thức, rèn luyện kỹ năng và tính chất các mối quan hệ của người học đối với gia đình và xã hội. Ở Việt Nam, với mục tiêu giáo dục là đào tạo những con người có đức - trí - thể - mỹ, việc quản lý người học trong nhà trường đã được quan tâm từ lâu.
Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ nhất (1950), lần thứ hai (1956), lần thứ ba (1980) và công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề này luôn được coi trọng, bổ sung và phát triển để phù hợp với từng giai đoạn. Đó chính là cơ sở để các tác giả chọn nghiên cứu về vấn đề quản lý sinh viên. Qua đó, đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý sinh viên trong các cơ sở giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay. * Các nghiên cứu về quản lý học sinh, sinh viên: Thời gian qua, đã có nhiều bài viết của các tác giả đề cập đến công tác quản lý học sinh, sinh viên từ nhiều phương diện, góc độ khác nhau.
Các bài viết này được đăng tải ở các tạp chí khoa học như: Tạp chí Giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Tạp chí Khoa học (Đại học Thái Nguyên), Tạp chí Giáo chức Việt Nam (Trung ương Hội Cựu Giáo chức Việt Nam), Tạp chí Quản lý Giáo dục (Học viện Quản lý Giáo dục) và các tạp chí Khoa học của các đại học quốc gia, đại học vùng, các trường đại học,…. Bên cạnh đó, một số tác giả đã thực hiện các đề tài, luận văn đề cập đến công tác quản lý học sinh, sinh viên tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp. Có thể điểm qua như sau: 8 Trong đề tài “Biện pháp quản lý học sinh tại trường Trung cấp Y tế Bắc Giang trong giai đoạn từ nay đến 2015”, tác giả Phương Thị Hồng Thương (2012) đã nhận thức rất sâu sắc về mục đích của công tác quản lý học sinh, sinh viên. Tác giả khẳng định: “Quản lý học sinh, sinh viên là công tác quản lý hướng vào mục tiêu đào tạo chung của nhà trường.
Mục đích của công tác này là giáo dục, đào tạo học sinh, sinh viên thành những con người lao động tự chủ, sáng tạo và có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu Chủ nghĩa xã hội, có lối sống lành mạnh, có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, có sức khỏe. góp phần làm cho dân giàu, nước mạnh, đất nước phồn vinh, gia đình hạnh phúc”. Tác giả cũng rất đề cao vị trí, vai trò của công tác quản lý học sinh, sinh viên. Theo tác giả, “Quản lý học sinh, sinh viên là một bộ phận trọng tâm nhằm tạo dựng cho học sinh, sinh viên về nhân cách, phẩm chất chính trị.
Làm tốt công tác quản lý học sinh, sinh viên sẽ giúp cho các em có cách nhìn đúng đắn về cuộc sống và xã hội, về quyền lợi và nhiệm vụ của mình. Từ đó, các em sẽ chủ động, tích cực trong học tập, sáng tạo và phấn đấu trau dồi kiến thức khoa học để trở thành một công dân tốt, người lao động có đầy đủ phẩm chất và năng lực sau khi ra trường”. Tác giả Phạm Huyền Trang (2012) đã nghiên cứu đề tài “Biện pháp quản lý sinh viên của phòng công tác quản lý học sinh - sinh viên tại trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội”. Trong phần kết luận, tác giả nhận định: “Công tác quản lý sinh viên có vai trò rất quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và giáo dục toàn diện cho sinh viên trong các trường Đại học, Cao đẳng.
Qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Quản lý sinh viên để nâng cao chất lượng đào tạo là nhiệm vụ cơ bản đầu tiên của các nhà trường nhằm góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thúc đẩy sự phát triển của đất nước”. * Các nghiên cứu về quản lý sinh viên ngoại trú: Trước đây, nhu cầu tuyển sinh ít, đa số sinh viên được bố trí ở trong khu nội trú của trường. Sinh viên ngoại trú đa phần ở cùng gia đình, rất dễ quản lý.
Do vậy, chưa có nghiên cứu nào đề cập đến công tác sinh viên ngoại trú. Thời gian gần đây, nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội ngày càng cao, các cơ sở giáo dục 9 đại học được giao chỉ tiêu tuyển sinh ngày càng nhiều hơn, các khu nội trú chỉ đáp ứng được số ít nhu cầu của sinh viên, sinh viên ngoại trú phải tạm trú trong các khu nhà trọ. Từ đó nảy sinh nhiều hệ lụy, công tác sinh viên ngoại trú vì thế đã trở nên phức tạp và ngày càng khó khăn hơn. Vấn đề này đòi hỏi có những nghiên cứu chuyên sâu để tìm ra những giải pháp tốt nhất trong công tác sinh viên ngoại trú.
Tuy nhiên, công tác sinh viên ngoại trú và quản lý công tác sinh viên ngoại trú lại ít được sự quan tâm nghiên cứu của các chuyên gia giáo dục. Đến nay, chỉ có một vài đề tài nghiên cứu của các học viên cao học, có thể điểm qua như sau: Tác giả Hà Ngọc Hòa (2005) với đề tài “Những biện pháp quản lý sinh viên ngoại trú của trường Đại học Hồng Đức trên địa bàn thành phố Thanh Hóa”. Nhận định về vấn đề quản lý sinh viên ngoại trú hiện nay, tác giả cho rằng: “Vấn đề quản lý sinh viên ngoại trú của các trường đang trở thành vấn đề bức xúc, lo lắng và quan tâm của nhà trường, gia đình và xã hội. Tính trung bình của các trường đại học, chỉ có khoảng 20% sinh viên được ở nội trú, khoảng 80% sinh viên phải ở ngoại trú tại các gia đình, tại các nhà trọ.
Phải làm sao để quản lý số sinh viên ngoại trú nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu đào tạo của nhà trường là vấn đề vô cùng hệ trọng”. Qua khảo sát, nghiên cứu, tác giả đề xuất 05 biện pháp quản lý sinh viên ngoại trú, gồm: Xây dựng và quán triệt những quy định chung về công tác quản lý sinh viên ngoại trú; Xây dựng kế hoạch công tác quản lý sinh viên ngoại trú; Hoàn chỉnh tổ chức bộ máy và hoàn thiện cơ chế phối hợp các lực lượng trong việc quản lý sinh viên ngoại trú của nhà trường; Nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện các hoạt động quản lý sinh viên ngoại trú của nhà trường; Tăng cường giám sát, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý sinh viên ngoại trú của nhà trường. Trong đề tài “Biện pháp quản lý sinh viên ngoại trú của trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội”, tác giả Trần Thị Thúy Ngân (2008) cho rằng: “Môi trường sống phức tạp với không ít các tệ nạn xã hội, trong khi sinh viên là đối tượng rất dễ bị tác động, lôi kéo. Hơn nữa, tình hình an ninh trật tự không tốt, điều kiện ăn ở thấp, môi trường sống không lành mạnh, sinh viên thường xuyên thay đổi chỗ ở… là những vấn đề nổi cộm của sinh viên ngoại trú hiện nay.
Những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác đào tạo của các nhà trường. Trong khi 10 đó, theo thống kê ở các trường đại học, trung bình có tới 80% sinh viên phải ở ngoại trú. Vậy phải làm sao để quản lý được đối tượng này nhằm hạn chế ở mức thấp nhất các tiêu cực nảy sinh và những khó khăn trong đời sống của sinh viên ngoại trú để sinh viên yên tâm học tập và rèn luyện là vấn đề đang đặt ra hiện nay”. Qua nghiên cứu, tác giả đã đề xuất 05 biện pháp quản lý sinh viên ngoại trú gồm: Xây dựng những quy định cụ thể về quản lý sinh viên ngoại trú; Hình thành bộ phận chuyên trách quản lý sinh viên ngoại trú và hoàn thiện cơ chế phối hợp các lực lượng trong việc quản lý sinh viên ngoại trú; Lập kế hoạch công tác quản lý sinh viên ngoại trú; Tổ chức thực hiện có hiệu quả kế hoạch quản lý sinh viên ngoại trú; Tăng cường giám sát, kiểm tra, đánh giá công tác quản lý sinh viên ngoại trú.
Tác giả Nguyễn Kiên Cường (2019) đã thực hiện đề tài “Biện pháp tăng cường công tác quản lý sinh viên ngoại trú tại Trường Đại học Lao động - Xã hội”. Trong đề tài của mình, tác giả đã nhận định: “Trong hoạt động quản lý của các trường đại học, quản lý sinh viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi sinh viên là đối tượng của quá trình đào tạo. Quản lý được đối tượng này sẽ góp phần vào việc nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường. Trong nội dung quản lý sinh viên có nội dung quản lý sinh viên ngoại trú.
Quản lý sinh viên ngoại trú là vấn đề phức tạp, luôn nhận được sự quan tâm, lo lắng của nhà trường, gia đình và toàn xã hội. Bởi sinh viên ngoại trú sinh sống rải rác trên nhiều địa bàn rộng lớn, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mắc các tệ nạn xã hội, là đối tượng dễ bị kích động, lôi kéo tham gia vào các hoạt động âm mưu diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch, gây mất an ninh trật tự. Công tác quản lý sinh viên ngoại trú đã và đang gặp phải những khó khăn nhất định liên quan đến tình hình an ninh chính trị thế giới và khu vực có nhiều diễn biến phức tạp; việc chuyển đổi hình thức đào tạo của nhà trường theo học chế tín chỉ; số lượng sinh viên ngoại trú của trường quá đông; nhiều sinh viên có thói quen thay đổi chỗ ở; một số nhà trọ không có chủ nhà trực tiếp quản lý sinh viên… ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý và giáo dục sinh viên”. Có cùng cách tiếp cận vấn đề như 03 tác giả nêu trên, còn có một số tác giả thực hiện các đề tài về quản lý sinh viên ngoại trú ở một trường cụ thể.
Qua nghiên cứu, các tác giả đã đề xuất một số biện pháp quản lý sinh viên ngoại trú mang tính 11 riêng biệt, phù hợp cho từng trường.