chương I, với tư cách là một phần tử của “dây chuyền” trực tiếp tạo ra các “sản phẩm” nguồn nhân lực, thì có thể nói rằng tổ chuyên môn có một vai trò và vị trí hết sức quan trọng trong “dây chuyền” tạo ra các “sản phẩm” đó, các hoạt động của tổ chuyên môn quyết định trực tiếp đến chất lượng giáo dục của nhà trường. Mặt khác, các mối quan hệ, các cách đối nhân xử thế, môi trường giao tiếp ở tổ chuyên môn góp phần làm nên diện mạo văn hóa của nhà trường. Nội dung sinh hoạt của tổ chuyên môn. Từ 3 nhiệm vụ của tổ chuyên môn, có thể thấy sinh hoạt của tổ chuyên môn có những nội dung sau: Lập kế hoạch hoạt động của tổ trên cơ sở kế hoạch hoạt động của nhà trường.
Tổ chức các hoạt động dạy học và giáo dục trên cơ sở kế hoạch đã lập và phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo được nhà trường cụ thể hoá bằng thời khoá biểu và và kế hoạch dạy học của các tổ chuyên môn.Phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh có khó khăn trong học tập. Thực hiện công tác chủ nhiệm lớp. Thực hiện công tác bồi dưỡng giáo viên bằng nhiều hình thức khác nhau như: tổ chức dự giờ đồng nghiệp, phân tích sư phạm các giờ dạy của đồng nghiệp, hội thảo các chuyên đề về phương pháp dạy học và giáo dục thông qua các buổi sinh hoạt 12 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c chuyên môn hoặc tự nghiên cứu tài liệu. Ứng dụng thành tựu của khoa học và công nghệ vào dạy học và giáo dục.
Tổ chức nghiên cứu khoa học giáo dục, tổng kết chuyên đề sáng kiến kinh nghiệm, làm đồ dùng dạy học. Lập và cập nhật thông tin vào hệ thống hồ sơ của trường, của tổ và của cá nhân. Kiểm tra, đánh giá các mặt hoạt động của mọi thành viên trong tổ theo định kỳ hoặc theo yêu cầu đột xuất của BGH. Quản lý, sử dụng tài liệu giảng dạy và thiết bị dạy học được giao.
Tham gia hoạt động ngoại khoá do nhà trường, các đoàn thể hoặc tổ chuyên môn tự tổ chức. Đề xuất tham mưu với Hiệu trưởng để khen thưởng những thành viên có thành tích trong hoạt động giảng dạy và giáo dục. Đồng thời phê bình, nhắc nhở những giáo viên vi phạm qui chế chuyên môn hoặc chưa nhiệt tình tham gia các hoạt động mà nhà trường, tổ phân công. Tham gia đánh giá xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp.
Giới thiệu chức danh Tổ trưởng, Tổ phó để Hiệu trưởng bổ nhiệm. Nội dung chi tiết là vậy, nhưng có thể khái quát lại nội dung sinh hoạt của tổ chuyên môn có đầy đủ các khâu: Kế hoạch hóa, tổ chức thực hiện kế hoạch, chỉ đạo thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá thực hiện kế hoạch. Nhiệm vụ, quyền hạn của tổ trưởng chuyên môn và yêu cầu của tổ trưởng chuyên môn trong giai đoạn hiện nay. Người Hiệu trưởng cho dù có giỏi tổ chức đến mức nào đi chăng nữa, cho dù Hiệu trưởng có mặt liên tục ở trường để điều hành và giám sát công việc thì cũng không thể nào kiểm soát một cách trực tiếp được hết tất cả các hoạt động hàng ngày diễn ra trong nhà trường.
Bởi vậy, Hiệu trưởng cần phải dựa vào các cộng sự giúp việc. Một trong những cộng sự giúp việc đó là tổ trưởng chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn như cánh tay nối dài của Hiệu trưởng. Tổ trưởng chuyên môn là người chịu trách nhiệm trước Hiệu trưởng về kết quả mọi mặt hoạt động của tổ mình phụ trách. Tổ trưởng chuyên môn bao giờ cũng là người có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ vững chắc, là người có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực QL điều hành tốt, đặc biệt là người có uy tín cao trong tập thể nhà trường và tập thể tổ.
Hiện nay, công việc của người tổ trưởng chuyên môn thường phải thực hiện là: Xây dựng kế hoạch hoạt động của tổ trên cơ sở kế hoạch hoạt động của trường và sự đóng góp của các tổ viên, đồng thời hướng dẫn tổ viên xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn của cá nhân. Xây dựng tập thể tổ thành một khối đoàn kết nhất trí, giúp nhau cùng tiến bộ. 13 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c Xây dựng kế hoạch giảng dạy trong tuần theo thời khóa biểu của nhà trường cho tổ, xây dựng kế hoạch và nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu của tổ. Kiểm soát các khâu: soạn bài, giảng bài, chấm bài, chữa bài và đánh giá xếp loại học sinh của từng thành viên trong tổ theo đúng các văn bản chỉ đạo của ngành.
Chủ trì các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn theo định kỳ một cách có hiệu quả nhằm góp phần tích cực vào việc đổi mới phương pháp dạy học và giáo dục. Tổ chức cho các tổ viên làm và sử dụng đồ dùng dạy học, chỉ đạo ứng dụng khoa học và công nghệ vào giảng dạy và giáo dục, tổ chức tổng kết và viết sáng kiến kinh nghiệm của các thành viên trong tổ. Tham gia kiểm tra, đánh giá giáo viên theo quyết định của Hiệu trưởng nhà trường. Giải đáp những ý kiến, thắc mắc của tổ viên trong phạm vi thẩm quyền của tổ trưởng và đề đạt những ý kiến của tổ viên trong tổ không thuộc thẩm quyền của tổ trưởng tới Hiệu trưởng giải quyết.
Từ những nhiệm vụ của tổ chuyên môn và nhiệm vụ của của Tổ trưởng chuyên môn, trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi tổ trưởng chuyên môn phải đáp ứng được những yêu cầu sau đây: Yêu cầu về năng lực nhanh thích ứng với sự thay đổi. Trong một xã hội mà nền kinh tế, xã hội, nhất là khoa học công nghệ luôn thay đổi và phát triển. Bởi vậy, các lĩnh vực khác đặc biệt là giáo dục và đào tạo cũng phải thay đổi theo để đáp ứng được với những yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội. Yêu cầu về năng lực tự học.
Tri thức của nhân loại tăng lên hàng ngày, trong khi đó giáo dục nhà trường lại không thể cung cấp đầy đủ tri thức cho người học. Bởi vậy, để không bị lạc hậu về tri thức nhằm đáp ứng yêu cầu công việc thì bắt buộc mọi người phải liên tục cập nhật tri thức mới có liên quan đến công việc của mình. Yêu cầu về năng lực quản lý, điều hành. Thực tế hiện nay, các tổ trưởng chuyên môn được bổ nhiệm chủ yếu dựa trên tiêu chí năng lực về chuyên môn, năng lực quản lý và điều hành ít được chú ý tới.
Trong khi đó, người tổ trưởng vừa phải trực tiếp làm công tác giảng dạy và giáo dục vừa phải làm công tác quản lý điều hành. Sinh hoạt tổ chuyên môn theo mô hình VNEN. Theo mô hình VNEN trong quá trình giảng dạy lấy học sinh làm trung tâm, 14 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c phát huy tính tích cực của học sinh. Giáo viên cần linh hoạt hơn trong tổ chức cho học sinh học tập.
Giáo viên giảm bớt các thao tác mẫu, biểu diễn mà thay vào đó là sự linh hoạt trong kiểm tra, giám sát, giúp các nhóm làm việc. GV chủ động tra cứu thông tin, tự học để đáp ứng yêu cầu của bài học, không phụ thuộc vào sách hướng dẫn. Trên cơ sở những điểm mới của mô hình VNEN thì sinh hoạt tổ chuyên môn cũng cần có sự thay đổi cho phù hợp với hình thức giảng dạy và học tập theo mô hình VNEN. Tăng cường trao đổi kinh nghiệm trong quá trình thực hiện mô hình VNEN.
Sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường là bồi dưỡng nghiệp vụ, chuyên môn ở các lĩnh vực : Hoạt động giáo dục và hoạt động dạy học; Đánh giá kết quả giáo dục, kết quả dạy và học. Về hoạt động giáo dục để hình thành và nâng cao năng lực tổ chức hoạt động giáo dục cho GV dạy học ở mô hình trường học mới – VNEN Tóm lại: Tổ trưởng chuyên môn chính là cánh tay nối dài của Hiệu trưởng, giúp Hiệu trưởng quản lý mọi mặt hoạt động ở tổ chuyên môn. Tổ trưởng chuyên môn vừa là một giáo viên, vừa là một nhà quản lý, lãnh đạo. Năng lực chuyên môn và năng lực quản lý của người tổ trưởng sẽ là một trong các yếu tố rất quan trọng trong việc quyết định đến chất lượng sinh hoạt của tổ chuyên môn.
Hiệu trưởng với vai trò quản lý sinh hoạt tổ chuyên môn theo mô hình VNEN. Quản lý của Hiệu trưởng đối với sinh hoạt của tổ chuyên môn theo mô hình VNEN. Quản lý theo chức năng là dựa vào những công việc của người quản lý phải thực hiện để làm căn cứ tác động nhằm đạt được mục tiêu quản lý. Có nhiều quan điểm khác nhau về các chức năng của quản lý, PGS.TS Trần Kiểm cho rằng có 4 chức năng [16; 45.], có tác giả cho rằng có 6 chức năng.
Tuy nhiên, tác giả nào cũng tập trung vào 4 chức năng chính sau: Chức năng kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo và chức năng kiểm tra đánh giá. Công tác lập kế hoạch. Công tác lập kế hoạch là một hoạt động xác định mục tiêu, xác định những công việc cần phải làm ở những khoảng thời gian xác định trong tương lai, xác định những nguồn lực đảm bảo cho những công việc phải làm đó được thực thi. Lập kế 15 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c hoạch thực chất là chúng ta đi tìm các câu trả lời cho 4 câu hỏi: - Những việc cần phải làm là những việc gì? - Làm những việc đó bằng cách nào? - Làm những việc đó vào những thời điểm nào? - Những ai, những bộ phận nào sẽ làm những việc đó? Chức năng lập kế hoạch là chức năng khởi đầu quan trọng nhất của công tác quản lý, lập kế hoạch là một thành tố không thể thiếu đối với các nhà quản lý.
Thực tế chứng minh, các nhà quản lý thường làm việc theo thói quen và chỉ thực hiện chức năng quản lý hàng ngày và mỗi khi có một vấn đề nào đó xuất hiện người quản lý mới tập trung sức lực giải quyết mà không dành thời gian thích đáng cho việc lập kế hoạch để cho mọi việc hoặc ít ra là nhiều việc xảy ra theo ý muốn của mình. Việc lập kế hoạch là một hoạt động quản lý bao gồm phân tích môi trường bên ngoài, bên trong của tổ chức, rồi xác định xứ mệnh của tổ chức, xác lập các mục tiêu, quyết định các kế hoạch hành động hoặc các biện pháp cụ thể nhằm đạt được các mục tiêu đó.