CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN NGHỀ NGHIỆP CHO ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề phát triển nghề nghiệp cho GV được các nước nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua. Những nghiên cứu về vấn đề này được chia làm các xu hướng như sau: Thứ nhất, các tác giả tập trung xây dựng chương trình phát triển nghề nghiệp bằng cách xác lập các phương pháp, nội dung và hình thức để phát triển nghề nghiệp cho GV.
Trong xu hướng này, việc xây dựng các chương trình tốt, phù hợp sẽ tạo nên nền tảng vững chắc cho việc phát triển nghề nghiệp cho GV. Tại Anh, Hội đồng giáo dục năm 2005 đưa ra 12 nhóm năng lực cần có đối với GV từ đó yêu cầu GV phải rèn luyện để đạt được [25]. Ở Úc, trường Queensland đã đưa ra yêu cầu phát triển nghề nghiệp với các nội dụng: GV phải hoàn thành số lượng giờ tối thiểu các hoạt động phát triển nghề nghiệp; cần có sự cân bằng giữa phát triển nghề nghiệp GV do trường/đơn vị sử dụng lao động định hướng và hỗ trợ với phát triển nghề nghiệp GV do bản thân GV xác định; các hoạt động phát triển nghề nghiệp cần đa dạng và phong phú và liên quan đến chuẩn nghề nghiệp GV [28]. Tổ chức OECD đã đưa ra các hình thức/mô hình phát triển nghề nghiệp GV phổ biến, đó là: Các mô hình tương tác (quan hệ) có tổ chức và nhóm nhỏ hoặc mô hình riêng lẻ (cá nhân) [29].
Thứ hai, các tác giả tập trung nghiên cứu về đặc điểm của một chương trình phát triển nghề nghiệp có hiệu quả cho GV. Theo đó, các tác giả chủ yếu phân tích và tìm ra đặc điểm chung của các chương trình phát triển nghề nghiệp mang lại hiệu quả cao cho GV. Veenman, Van Tulder và Voeten chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của các khóa bồi dưỡng [30]. Thứ ba, các tác giả nghiên cứu vấn đề về xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho đội ngũ GV.
Nghiên cứu của nhóm tác giả Nguyễn Thanh Hùng, Đinh Thị Hồng Vân nêu vấn đề một số nước đã tiến đến xây dựng chuẩn nghề nghiệp cho GV từng ngành học, cấp học, môn học. Mục đích của việc xây dựng chuẩn là giúp đội ngũ GV biết được các yêu cầu nghề nghiệp để phấn đấu, rèn luyện và đạt chuẩn. Chuẩn nghề nghiệp cũng là cơ sở để đánh giá, xếp loại GV. Đối với các các cơ sở đào tạo GV, chuẩn nghề nghiệp định hướng cho việc thiết lập nội dung, chương trình giáo dục.
Các quốc gia có nền giáo dục tốt đều có các chuẩn nghề nghiệp được xây dựng nghiêm túc như Hoa Kỳ, Anh, Úc…[18]. Như vậy, các nước trên thế giới đặc biệt quan tâm đến vấn đề phát triển nghề nghiệp nhằm nâng cao năng lực và kỹ năng giảng dạy cho GV. Các tác giả đã đưa ra quan điểm về sự cần thiết cho việc phát triển năng lực nghề nghiệp và ủng hộ việc xây dựng chuẩn mực nghề nghiệp cho GV theo từng cấp học, ngành học, môn học để cho GV nỗ lực rèn luyện nâng cao năng lực nghề nghiệp. Các nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, vấn đề quản lý hoạt động phát triển nghề nghiệp cho GV nói chung và GV tiểu học nói riêng được cơ quan QLGD và các cơ sở giáo dục đặc biệt quan tâm.
Những quy định về chuẩn nghề nghiệp cho GV tiểu 7 học được ban hành đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học qua từng thời kỳ. Năm 2007, Bộ GD&ĐT đã ban hành chuẩn nghề nghiệp cho GV tiểu học theo Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT ngày 04 tháng 5 năm 2007 [3]. Tiếp đến, Bộ GD&ĐT đã ra Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018 về quy định chuẩn nghề nghiệp cho GV cơ sở giáo dục phổ thông, trong đó có GV Tiểu học [4]. Những quy định về chuẩn nghiệp của GV tiểu học đòi hỏi GV phải không ngừng nâng cao năng lực giảng dạy và nghiệp vụ sư phạm để đáp ứng chuẩn nghề nghiệp đã đề ra.
Ngoài ra, nhiều tác giả đã công bố các bài báo, công trình nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng nghề nghiệp cho đội ngũ GV và đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông. Một số bài báo khoa học và công trình nghiên cứu tiêu biểu như sau: Tác giả Nguyễn Thúy Hồng (2017) với bài viết “Đào tạo bồi dưỡng GV và CBQL dục đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông” đăng trên Tạp chí Khoa học Giáo dục số 136 [17]. Tác giả Nguyễn Văn Bản (6-2017) với bài viết “Biện pháp nâng cao chất lượng bồi dưỡng GV và CBQL giáo dục của trường Đại học Đồng Tháp đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông trong giai đoạn mới” đăng trên Tạp chí Khoa học số 26 [2]. Tác giả Lê Thị Minh Thư với bài viết “Quản lý hoạt động bồi dưỡng GV tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp” đăng trên Tạp chí Thiết bị Giáo dục số 122 - 10/2015 [24].
Tác giả Hoàng Mai Lê với bài viết “Mô hình trường học mới Việt Nam và vấn đề bồi dưỡng GV tiểu học” đăng trên Tạp chí Giáo dục số 373 (kì 1 - 01/2016) [19]. Nguyễn Thanh Hùng, Đinh Thị Hồng Vân, Nguyễn Việt Dũng (2017) với đề tài “Nghiên cứu đề xuất các đặc điểm và yêu cầu phát triển nghề nghiệp của GV và CBQL THCS” [18]. 8 Bên cạnh đó, những luận văn đề cập các nội dung quản lý hoạt động phát triển nghề nghiệp đội ngũ GV tiểu học cũng được tiến hành như: “Những biện pháp quản lý công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ GV tiểu học ở huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay. “Một số biện pháp tăng cường quản lý công tác bồi dưỡng GV tiểu học Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay.
“Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho GV trường tiểu học Nam Hải quận Hải An, thành phố Hải Phòng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. “Biện pháp quản lý bồi dưỡng GV tiểu học thành phố Nam Định đáp ứng chuẩn nghề nghiệp” (Luận văn Thạc sĩ QLGD – Dương Thị Minh Hiền, năm 2010) [14]. “Quản lý hoạt động bồi dưỡng giảng viên trường Đại học Y dược thành phố Cần Thơ” (Luận văn Thạc sĩ QLGD - Lê Thị Gái, năm 2018) [13]. Như vậy, nhìn chung những công trình trên đã góp phần làm sáng tỏ về lý luận và đã đề xuất được một số biện pháp tốt, tích cực và hữu ích trong định hướng cho việc phát triển nghề nghiệp cho GV theo từng địa điểm, địa bàn theo định hướng cơ cấu vùng miền.
Trong luận văn này, chúng tôi kế thừa những kết quả nghiên cứu đi trước, tiếp tục khái quát làm rõ thêm cơ sở lý luận về quản lý hoạt động phát triển năng lực nghề nghiệp, khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển năng lực nghề nghiệp đội ngũ GV tiểu học ở huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai - địa phương đặc thù còn nhiều khó khăn; trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp cụ thể để phát triển năng lực nghề nghiệp cho GV tiểu học ở địa phương. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Giáo viên tiểu học Luật Giáo dục năm 2019 quy định như sau: “Nhà giáo làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong cơ sở giáo dục. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục khác, giảng dạy trình độ sơ cấp, trung cấp gọi là GV; nhà giáo giảng dạy từ trình độ cao đẳng trở lên gọi là giảng viên.
Nhà giáo có vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, được xã hội tôn vinh” [23]. Như vậy, GV là những người có trực tiếp tham gia giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục nghề nghiệp. Để được trực tiếp tham gia giảng dạy, người GV phải có đủ phẩm chất và năng lực nhất định, về tiêu chuẩn chuyên môn, người GV phải được đào tạo và có trình độ theo đúng chuẩn yêu cầu của cấp học mà mình tham gia giảng dạy. Trong một trường học, tất cả các đối tượng đang thực hiện nhiệm vụ trực tiếp tham gia giảng dạy đều được gọi là GV, mặc dù nhiệm vụ chính của các đối tượng này tại thời điểm đó có thể không phải là giảng dạy mà đang làm công tác quản lý như hiệu trưởng, phó hiệu trưởng.
Theo Điều lệ Trường tiểu học năm 2020 quy định về khái niệm GV tiểu học, tiêu chuẩn GV tiểu học và nhiệm vụ của GV tiểu học như sau: GV tiểu học là GV làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục học sinh trong trường tiểu học và cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học. Trình độ chuẩn được đào tạo của GV tiểu học là có bằng cử nhân ngành đào tạo GV tiểu học hoặc có bằng cử nhân chuyên ngành phù hợp và chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục tiểu học. GV tiểu học phải đáp ứng các tiêu chuẩn sau: Phẩm chất, tư tưởng, đạo đức tốt; đáp ứng nghề nghiệp theo vị trí việc làm; có kỹ năng cập nhật, nâng cao năng lực chuyên 10 môn, nghiệp vụ; bảo đảm sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp. Nhiệm vụ của GV quy định về nhiệm vụ của GV tiểu học được quy định cụ thể như sau: a) Thực hiện chương trình giáo dục phổ thông cấp tiểu học và kế hoạch giáo dục của nhà trường.
Chủ động thực hiện và chịu trách nhiệm về kế hoạch giáo dục; tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ chuyên môn (nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra đánh giá học sinh) và chất lượng, hiệu quả giáo dục từng học sinh của lớp mình phụ trách, bảo đảm quy định của chương trình giáo dục, phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện cụ thể của nhà trường. b) Tham gia xây dựng kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn và nhà trường; thường xuyên cập nhật những chỉ đạo của ngành; chuẩn bị, tổ chức dạy học và đánh giá học sinh theo quy định; thực hiện các hoạt động chuyên môn khác. c) Xây dựng mối quan hệ thân thiện, dân chủ giữa GV với học sinh, với cha mẹ học sinh và cộng đồng; giúp học sinh chủ động, sáng tạo, tự tin, tự chủ trong học tập và rèn luyện.