Quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên Đại học Thái Nguyên nghiên cứu trường hợp tại Phân hiệu tỉnh Hà Giang

Luận văn quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Hà Giang

• Tác giả: Cự Minh Sơn
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Hà Thị Kim Linh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên Đại học Thái Nguyên nghiên cứu trường hợp tại Phân hiệu tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý phát triển năng lực số sinh viên ĐH Thái Nguyên

Năng lực số là tập hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để sử dụng hiệu quả công nghệ thông tin trong học tập, nghiên cứu và cuộc sống. Đại học Thái Nguyên xác định phát triển năng lực số cho sinh viên là nhiệm vụ chiến lược trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia. Phân hiệu tại Hà Giang là đơn vị tiên phong triển khai mô hình quản lý phát triển năng lực số theo khung DigComp 2.1. Khung năng lực này bao gồm năm lĩnh vực cốt lõi: thông tin và dữ liệu số, truyền thông và cộng tác số, tạo lập nội dung số, an toàn số và giải quyết vấn đề số. Sinh viên tại phân hiệu Hà Giang đối mặt với nhiều thách thức đặc thù vùng miền núi phía Bắc. Hạ tầng công nghệ còn hạn chế. Trình độ xuất phát điểm của sinh viên không đồng đều. Những yếu tố này đòi hỏi nhà trường xây dựng chiến lược quản lý phù hợp với thực tiễn địa phương. Nghiên cứu của tác giả Cự Minh Sơn (2025) phân tích toàn diện thực trạng và đề xuất giải pháp quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên tại địa bàn đặc thù này. Kết quả nghiên cứu đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn cho ngành quản lý giáo dục đại học vùng khó khăn.

1.1. Khái niệm năng lực số trong giáo dục đại học

Năng lực số của sinh viên đại học là tổ hợp kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và thái độ về công nghệ số. Sinh viên sử dụng tổ hợp này hiệu quả trong hoạt động học tập, hoạt động nghề nghiệp và cuộc sống hàng ngày. Khung DigComp 2.1 được Ủy ban châu Âu ban hành là chuẩn tham chiếu quốc tế phổ biến nhất. Nghiên cứu của Mai Anh Thơ (2023) khẳng định khung này phù hợp với bối cảnh sinh viên đại học Việt Nam. Năng lực số không chỉ là kỹ năng kỹ thuật. Đó còn là tư duy phản biện, khả năng thích ứng và hành vi số có trách nhiệm trong môi trường học thuật.

1.2. Vai trò của phân hiệu Hà Giang trong hệ thống ĐH Thái Nguyên

Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Hà Giang đảm nhận sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho vùng miền núi phía Bắc. Đơn vị này trực thuộc hệ thống Đại học Thái Nguyên — một trong những đại học vùng lớn nhất Việt Nam. Phân hiệu tập trung đào tạo các ngành sư phạm và kinh tế phục vụ nhu cầu địa phương. Sinh viên theo học đa phần là người dân tộc thiểu số, có đặc điểm tiếp cận công nghệ khác biệt so với sinh viên vùng đồng bằng. Việc quản lý phát triển năng lực số tại đây cần gắn chặt với điều kiện kinh tế xã hội và văn hóa đặc thù của tỉnh Hà Giang.

II. Thực trạng năng lực số của sinh viên tại phân hiệu Hà Giang

Thực trạng năng lực số của sinh viên Đại học Thái Nguyên tại phân hiệu Hà Giang cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết cấp thiết. Phần lớn sinh viên đạt mức năng lực số cơ bản, chủ yếu sử dụng thiết bị di động cho mục đích giải trí thay vì học tập. Kỹ năng tìm kiếm và đánh giá thông tin trực tuyến còn yếu. Khả năng tạo lập nội dung số và sử dụng phần mềm học tập chuyên dụng chưa đáp ứng yêu cầu. Công tác quản lý phát triển năng lực số tại phân hiệu đối mặt với ba nhóm vấn đề chính. Thứ nhất, nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên về tầm quan trọng của năng lực số chưa đồng đều. Thứ hai, chương trình đào tạo chưa tích hợp đầy đủ nội dung phát triển năng lực số. Thứ ba, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ còn thiếu hụt so với yêu cầu. Kết quả khảo sát cho thấy chỉ khoảng 30% sinh viên tự đánh giá đạt năng lực số mức trung bình trở lên theo khung DigComp 2.1. Khoảng cách giữa năng lực số thực tế và yêu cầu của thị trường lao động ngày càng rõ ràng. Đây là thách thức lớn đối với công tác quản lý giáo dục tại phân hiệu.

2.1. Hạn chế về hạ tầng công nghệ và điều kiện học tập số

Hạ tầng công nghệ tại phân hiệu Hà Giang còn nhiều hạn chế so với các cơ sở đại học ở vùng đồng bằng. Đường truyền internet chưa ổn định ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động học tập trực tuyến. Số lượng máy tính phục vụ sinh viên thực hành chưa đủ theo tiêu chuẩn. Phòng học thông minh và phòng thực hành công nghệ còn ít. Sinh viên sống tại ký túc xá hoặc vùng sâu gặp khó khăn trong tiếp cận thiết bị và kết nối mạng ngoài giờ học. Thực trạng này tạo ra khoảng cách số giữa sinh viên phân hiệu Hà Giang với sinh viên tại các cơ sở đào tạo ở thành phố lớn.

2.2. Bất cập trong chương trình và phương pháp giảng dạy hiện hành

Chương trình đào tạo tại phân hiệu Hà Giang chưa có môn học độc lập về năng lực số theo chuẩn quốc tế. Nội dung công nghệ thông tin được tích hợp rải rác vào các môn học mà chưa có lộ trình phát triển năng lực số có hệ thống. Phương pháp giảng dạy vẫn thiên về truyền thụ kiến thức lý thuyết hơn là thực hành kỹ năng số. Đội ngũ giảng viên có trình độ ứng dụng công nghệ số trong dạy học không đồng đều. Một số giảng viên chưa được bồi dưỡng kịp thời về các công cụ số mới. Đây là rào cản quan trọng trong việc nâng cao năng lực số cho sinh viên thông qua hoạt động giảng dạy hàng ngày.

III. Giải pháp quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên ĐH Thái Nguyên tại Hà Giang

Để nâng cao hiệu quả quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên, phân hiệu Hà Giang cần triển khai đồng bộ các giải pháp trên nhiều cấp độ quản lý. Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện cơ chế tổ chức và phân công trách nhiệm. Cần thành lập Ban chỉ đạo phát triển số với thành phần gồm đại diện Ban giám đốc, lãnh đạo các phòng ban và khoa đào tạo. Ban này chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, điều phối và giám sát toàn bộ hoạt động phát triển năng lực số. Giải pháp thứ hai là đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tích hợp năng lực số vào từng môn học và hoạt động ngoại khóa. Mỗi học phần cần xác định rõ các chuẩn năng lực số cần đạt theo khung DigComp. Giải pháp thứ ba là tăng cường bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý. Giảng viên cần được trang bị kỹ năng ứng dụng công nghệ số trong thiết kế và tổ chức dạy học. Giải pháp thứ tư là đầu tư nâng cấp hạ tầng công nghệ và xây dựng môi trường học tập số phù hợp với điều kiện địa phương.

3.1. Xây dựng kế hoạch và cơ chế phối hợp liên đơn vị

Lãnh đạo phân hiệu cần ban hành kế hoạch phát triển năng lực số tổng thể theo từng giai đoạn rõ ràng. Kế hoạch xác định mục tiêu cụ thể, chỉ tiêu đo lường và phân công nhiệm vụ cho từng phòng ban và khoa. Cơ chế phối hợp giữa Phòng Đào tạo, Phòng Công nghệ thông tin và các Khoa chuyên môn cần được quy định bằng văn bản chính thức. Các đơn vị họp định kỳ hàng tháng để rà soát tiến độ và điều chỉnh kịp thời. Đây là nền tảng đảm bảo tính đồng bộ và liên tục trong quá trình phát triển năng lực số cho sinh viên toàn phân hiệu.

3.2. Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá năng lực số sinh viên

Hệ thống kiểm tra đánh giá năng lực số cần được chuẩn hóa theo khung DigComp 2.1 với các tiêu chí rõ ràng và có thể đo lường được. Áp dụng đánh giá theo danh mục hồ sơ số (e-portfolio) để theo dõi sự tiến bộ của sinh viên qua từng học kỳ. Kết hợp đánh giá lý thuyết và thực hành trong môi trường số thực tế. Sinh viên tự đánh giá năng lực định kỳ bằng công cụ trực tuyến chuẩn hóa. Kết quả đánh giá được dùng làm cơ sở điều chỉnh nội dung đào tạo và thiết kế các hoạt động bổ trợ phù hợp với từng nhóm sinh viên.

IV. Kết luận và hướng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Nghiên cứu quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên Đại học Thái Nguyên tại phân hiệu Hà Giang cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng và các giải pháp khả thi. Kết quả cho thấy quản lý phát triển năng lực số cần tiếp cận theo hệ thống, gắn kết chặt chẽ các chức năng lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Không thể giải quyết vấn đề năng lực số bằng một biện pháp đơn lẻ. Cần triển khai đồng bộ từ cơ chế quản lý đến chương trình đào tạo và hạ tầng công nghệ. Kết quả nghiên cứu này mang ý nghĩa thiết thực cho các cơ sở đào tạo đại học ở vùng khó khăn trên cả nước. Các phân hiệu và trường đại học địa phương ở miền núi, Tây Nguyên hay đồng bằng sông Cửu Long có thể tham khảo mô hình quản lý này. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào đánh giá hiệu quả sau khi triển khai các giải pháp. Cần xây dựng bộ chỉ số đo lường chất lượng quản lý phát triển năng lực số phù hợp với bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam. Thực tiễn phân hiệu Hà Giang là trường hợp nghiên cứu điển hình có giá trị khoa học và ứng dụng cao.

4.1. Đóng góp của nghiên cứu cho khoa học quản lý giáo dục

Nghiên cứu bổ sung cơ sở lý luận về quản lý phát triển năng lực số trong bối cảnh giáo dục đại học vùng miền núi Việt Nam. Kết quả khảo sát thực trạng cung cấp dữ liệu định lượng có độ tin cậy cao về năng lực số của sinh viên dân tộc thiểu số. Hệ thống giải pháp đề xuất được xây dựng dựa trên lý luận khoa học kết hợp với thực tiễn địa phương. Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về quản lý phát triển năng lực số tại phân hiệu Đại học Thái Nguyên ở Hà Giang, tạo nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho các nhà quản lý giáo dục

Bộ Giáo dục và Đào tạo cần ban hành khung năng lực số quốc gia dành cho sinh viên đại học, có điều chỉnh phù hợp với các vùng đặc thù. Đại học Thái Nguyên nên xây dựng chiến lược chuyển đổi số toàn hệ thống, trong đó phân hiệu Hà Giang được ưu tiên đầu tư hạ tầng. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính để sinh viên vùng khó khăn tiếp cận thiết bị công nghệ và kết nối internet. Chương trình bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên cần được tổ chức thường xuyên và gắn với tiêu chuẩn thăng tiến nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục đại học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số trong giáo dục đại học trên quy mô toàn cầu. Theo báo cáo của Liên minh Châu Âu về Kế hoạch hành động giáo dục số giai đoạn 2021 - 2027, việc hình thành hệ sinh thái học tập số và nâng cao năng lực công nghệ cho người học là điều kiện tiên quyết để thích ứng với thị trường lao động hiện đại. Đáng chú ý, các báo cáo phân tích của khối ASEAN chỉ ra rằng Việt Nam chịu tác động việc làm mạnh mẽ từ tự động hóa và công nghệ số, với khoảng 70% người lao động ở các ngành nghề cơ bản phải đối mặt với nguy cơ thay đổi phương thức làm việc. Trước bối cảnh đó, Nghị quyết số 52-NQ/TW năm 2019 của Bộ Chính trị và Chiến lược quốc gia phát triển Chính phủ số giai đoạn 2021 - 2025 định hướng đến năm 2030 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phổ cập kỹ năng số và đổi mới căn bản phương thức đào tạo đại học.

Tại các cơ sở đào tạo vùng miền núi phía Bắc, việc chuẩn bị kỹ năng số cho sinh viên ngành sư phạm mang ý nghĩa chiến lược đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục vùng cao. Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Hà Giang đã chủ động đầu tư nâng cấp hạ tầng mạng và tích hợp công nghệ vào giảng dạy. Tuy nhiên, năng lực số của sinh viên tại đây vẫn bộc lộ nhiều điểm hạn chế, đặc biệt là kỹ năng xử lý thông tin học thuật chuyên sâu và khả năng bảo đảm an toàn trên không gian mạng.

Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục của tác giả Cự Minh Sơn tập trung giải quyết bài toán: Làm thế nào để quản lý và tổ chức phát triển năng lực số cho sinh viên một cách đồng bộ và hiệu quả trong điều kiện đặc thù của một phân hiệu vùng cao. Nghiên cứu xác định rõ mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng năng lực số của 225 sinh viên sư phạm cùng 32 cán bộ quản lý và giảng viên, từ đó đề xuất 6 biện pháp quản lý khoa học. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ tháng 2/2025 đến tháng 9/2025 tại tỉnh Hà Giang. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý đào tạo, hướng tới mục tiêu gia tăng tối thiểu 25% chỉ số thành thạo công nghệ số của sinh viên trước khi tốt nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp có chọn lọc của ba mô hình lý thuyết quốc tế và văn bản quy phạm pháp luật trong nước:

Thứ nhất là Khung năng lực số châu Âu DigComp phiên bản 2.2 do Ủy ban Châu Âu phát triển, kết hợp cùng Khung năng lực số toàn cầu của UNESCO năm 2018. Mô hình này chuẩn hóa năng lực số qua các lĩnh vực then chốt: thông tin dữ liệu, giao tiếp hợp tác, sáng tạo nội dung, an toàn số và giải quyết vấn đề kỹ thuật.

Thứ hai là mô hình kiến thức sư phạm công nghệ nội dung TPACK của Koehler và Mishra năm 2009. Mô hình này làm sáng tỏ mối liên hệ biện chứng giữa năng lực công nghệ của giảng viên với việc thiết kế môi trường học tập tương tác nhằm phát triển kỹ năng cho người học.

Thứ ba là Khung năng lực số cho người học ban hành kèm theo Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, phân định 6 miền năng lực và 24 năng lực thành phần tương ứng với 8 bậc thành thạo.

Luận văn làm rõ 5 khái niệm cốt lõi: sinh viên đại học, năng lực số, năng lực số của sinh viên, phát triển năng lực số và quản lý phát triển năng lực số. Trên cơ sở đó, tác giả thiết lập khung năng lực số chuyên biệt cho sinh viên sư phạm gồm 6 tiêu chuẩn và 36 tiêu chí định lượng: năng lực tra cứu, đánh giá và xử lý thông tin số; năng lực tư duy phản biện và giải quyết vấn đề với công nghệ số; năng lực giao tiếp, hợp tác học thuật trong môi trường số; năng lực sáng tạo nội dung học thuật số; năng lực đảm bảo an toàn, đạo đức và bản quyền số; năng lực học tập suốt đời và thích nghi công nghệ số.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm bảo đảm độ tin cậy khoa học:

Về quy mô và kỹ thuật chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích. Quá trình khảo sát thử nghiệm được tiến hành trên 30 khách thể gồm 10 cán bộ quản lý, giảng viên và 20 sinh viên. Khảo sát thực tiễn chính thức được triển khai trên tổng số 257 khách thể tại Khoa Sư phạm, bao gồm 4 cán bộ quản lý, 28 giảng viên cùng chuyên viên và 225 sinh viên đại học chính quy. Ngoài ra, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu đối với 33 cá nhân tiêu biểu gồm 6 cán bộ quản lý, 10 giảng viên, 2 chuyên viên kỹ thuật và 15 sinh viên nhằm thu thập dữ liệu định tính.

Về phương pháp phân tích: Dữ liệu điều tra bằng bảng hỏi được làm sạch và xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 27. Lý do lựa chọn hệ thống phân tích này là nhằm kiểm định tính nhất quán nội tại thông qua hệ số Cronbach's Alpha, đo lường các giá trị thống kê mô tả như điểm trung bình và độ lệch chuẩn, đồng thời phân tích tương quan phi tham số Spearman giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp. Các hệ số Cronbach's Alpha của các thang đo trong luận văn đều đạt giá trị trên 0.82, khẳng định công cụ đo lường đạt độ tin cậy rất cao. Toàn bộ tiến trình khảo sát và thu thập dữ liệu được hoàn thành trong khung thời gian từ tháng 2/2025 đến tháng 9/2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê định lượng và đối sánh định tính mang lại 4 phát hiện thực tiễn quan trọng:

Thứ nhất, mức độ thành thạo năng lực số tổng thể của sinh viên sư phạm tại phân hiệu còn ở ngưỡng trung bình, với điểm đánh giá trung bình chung đạt 3.12 trên thang điểm 5.00. Trong đó, tiêu chuẩn tra cứu và khai thác thông tin số đạt điểm cao nhất với mức 3.65, thể hiện qua việc 78.2% sinh viên sử dụng thành thạo Google Scholar để tìm kiếm tài liệu. Ngược lại, tiêu chuẩn sáng tạo nội dung học thuật số và lập trình, bảo vệ bản quyền đạt mức thấp nhất, chỉ dừng lại ở 2.68 điểm. Có tới 61.3% sinh viên thừa nhận gặp lúng túng khi xử lý số liệu nghiên cứu bằng phần mềm SPSS hoặc trích dẫn khoa học tự động bằng phần mềm Mendeley.

Thứ hai, tồn tại độ lệch đáng kể giữa nhận thức và mức độ thể chế hóa trong quản lý đào tạo. Dữ liệu khảo sát ghi nhận 88.5% cán bộ quản lý và giảng viên đánh giá việc nâng cao năng lực số là mục tiêu mang tính sống còn. Dù vậy, chỉ có 32.4% đề cương học phần chuyên ngành thực sự tích hợp chuẩn đầu ra về công nghệ số, và nhà trường chưa thiết lập được môn học độc lập về năng lực số dành riêng cho khối sư phạm.

Thứ ba, rào cản kỹ thuật và hạ tầng công nghệ tạo ra thách thức lớn tại địa bàn nghiên cứu. Có 64.2% sinh viên và 53.6% giảng viên phản ánh rằng chất lượng đường truyền internet không ổn định và sự thiếu hụt tài khoản truy cập vào các cơ sở dữ liệu học thuật quốc tế bản quyền là rào cản lớn nhất đối với việc triển khai mô hình học tập trực tuyến.

Thứ tư, kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của 6 biện pháp quản lý cho thấy sự đồng thuận rất cao từ các chuyên gia. Hệ số tương quan Spearman đạt mức r = 0.86 với mức ý nghĩa thống kê p < 0.01, chứng minh tính tương thích chặt chẽ giữa nhu cầu thực tiễn và khả năng hiện thực hóa các giải pháp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng năng lực số của sinh viên tại Phân hiệu Hà Giang phản ánh trung thực bối cảnh giáo dục vùng cao. Sự chênh lệch giữa kỹ năng khai thác thông tin cơ bản và kỹ năng sáng tạo số chuyên sâu bắt nguồn từ việc sinh viên chủ yếu tiếp cận công nghệ thông qua các thiết bị di động cá nhân cho mục đích giải trí và giao tiếp xã hội, thay vì được đào tạo bài bản về các ứng dụng học thuật.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua một biểu đồ cột nhóm thể hiện sự so sánh giữa nhận thức của cán bộ quản lý và năng lực thực tế của sinh viên qua 6 tiêu chuẩn, kết hợp cùng một bảng ma trận thể hiện tương quan Pearson giữa mức độ đầu tư cơ sở hạ tầng với kết quả học tập số.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam, kết quả này hoàn toàn tương đồng với phát hiện của Mai Anh Thơ năm 2023 tại các trường đại học ở Thành phố Hồ Chí Minh và nghiên cứu của Nguyễn Ngọc Nam năm 2023 tại Đại học Huế. Cả hai công trình đều chỉ ra rằng sinh viên đại học thường yếu ở kỹ năng tạo lập nội dung số, hiểu biết bản quyền và an toàn thông tin mạng. Tuy nhiên, điểm khác biệt mang tính đặc thù tại Phân hiệu Hà Giang là mức độ ảnh hưởng của điều kiện kinh tế - xã hội vùng sâu vùng xa, nơi hạ tầng mạng nội bộ và số lượng phòng thực hành công nghệ còn thiếu thốn khoảng 35% so với nhu cầu thực tế. Phát hiện này khẳng định công tác quản lý không thể chỉ dừng lại ở các chỉ thị hành chính mà phải đi đôi với việc đầu tư nguồn lực vật chất và đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá.

Đề xuất và khuyến nghị

Trên cơ sở phân tích thực trạng và kiểm định tương quan thống kê, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp quản lý đồng bộ:

Thứ nhất, tổ chức bồi dưỡng năng lực số chuyên sâu cho 100% cán bộ quản lý, giảng viên và chuyên viên. Mục tiêu cụ thể là đến quý 2/2026, toàn bộ giảng viên đạt chuẩn năng lực ứng dụng mô hình TPACK và thành thạo việc khai thác các nền tảng trí tuệ nhân tạo tạo sinh trong thiết kế bài giảng. Ban Giám đốc Phân hiệu giữ vai trò chỉ đạo trực tiếp, Trung tâm Công nghệ thông tin chủ trì xây dựng 3 chuyên đề tập huấn định kỳ mỗi học kỳ.

Thứ hai, chỉ đạo tái cấu trúc chương trình đào tạo và bổ sung các học phần chuyên biệt về công nghệ giáo dục. Mục tiêu trong năm học 2025 - 2026, Phòng Quản lý đào tạo phối hợp với Khoa Sư phạm hoàn thành việc tích hợp chuẩn đầu ra năng lực số vào 100% đề cương chi tiết học phần, đồng thời đưa học phần Ứng dụng công nghệ số trong dạy học với thời lượng 2 tín chỉ vào khung chương trình bắt buộc.

Thứ ba, đa dạng hóa phương thức dạy học theo mô hình kết hợp Blended Learning và lớp học đảo ngược. Mục tiêu đạt tối thiểu 35% thời lượng các môn học được vận hành trên hệ thống quản lý học tập số LMS, yêu cầu 100% sinh viên nộp sản phẩm học tập định dạng số như bài giảng điện tử, infographic và video học thuật. Giảng viên các bộ môn chịu trách nhiệm trực tiếp thiết kế các nhiệm vụ học tập trực tuyến này từ học kỳ 1 năm học 2025 - 2026.

Thứ tư, đẩy mạnh huy động nguồn lực nâng cấp hạ tầng công nghệ và không gian số. Mục tiêu hoàn thành trước tháng 12/2025 việc nâng cấp hệ thống wifi phủ sóng toàn khuôn viên với băng thông tối thiểu 300 Mbps, đồng thời xây dựng mới 2 phòng học thông minh đa phương tiện phục vụ rèn luyện nghiệp vụ sư phạm số. Phòng Quản trị thiết bị chủ trì triển khai, kết hợp cùng nguồn vốn đối tác xã hội hóa từ các tập đoàn viễn thông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung giải pháp của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cụ thể cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là cán bộ quản lý giáo dục đại học và lãnh đạo các phân hiệu vùng khó khăn. Luận văn cung cấp quy trình 4 giai đoạn bao gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá, giúp lãnh đạo nhà trường xây dựng chiến lược chuyển đổi số đồng bộ, định lượng hóa các mục tiêu quản trị và tối ưu hóa nguồn lực tài chính hạn hẹp.

Nhóm thứ hai là giảng viên giảng dạy tại các trường đại học sư phạm. Công trình gợi mở phương pháp thiết kế học liệu số, quy trình áp dụng mô hình lớp học đảo ngược và cách thức xây dựng tiêu chí đánh giá sản phẩm học thuật số của sinh viên thông qua các công cụ trực tuyến như Google Workspace, Miro và LMS.

Nhóm thứ ba là cán bộ Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học. Đây là cẩm nang hữu ích để thiết kế các phong trào sinh viên gắn với công nghệ, chẳng hạn như tổ chức cuộc thi thiết kế ấn phẩm truyền thông qua Canva, sáng tạo video giáo dục qua CapCut và quản trị sự kiện bằng bảng tính số Notion.

Nhóm thứ tư là học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc ngành Quản lý giáo dục. Luận văn cung cấp bộ công cụ khảo sát chuẩn hóa với thang đo 36 tiêu chí hành vi, phương pháp luận nghiên cứu trường hợp điển hình và quy trình kiểm định độ tin cậy bằng phần mềm SPSS 27 để kế thừa cho các công trình nghiên cứu cùng chủ đề.

Câu hỏi thường gặp

Khung năng lực số trong luận văn có điểm gì khác biệt so với quy định tại Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT? Khung năng lực của luận văn kế thừa 6 miền năng lực của Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT nhưng được cụ thể hóa thành 36 tiêu chí gắn liền với đặc thù nghiệp vụ sư phạm. Điểm khác biệt lớn nhất là luận văn bổ sung các chỉ số đo lường việc ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán giảng dạy thực tế, như thiết kế bài giảng điện tử và phân tích dữ liệu học sinh, thay vì chỉ đo lường kỹ năng tin học văn phòng thông thường.

Quy mô mẫu khảo sát 257 khách thể có bảo đảm tính đại diện khoa học cho Phân hiệu Hà Giang không? Cỡ mẫu 257 khách thể hoàn toàn bảo đảm độ tin cậy thống kê cao. Mẫu bao quát toàn bộ 32 cán bộ quản lý, giảng viên và 225 sinh viên thuộc Khoa Sư phạm, chiếm trên 85% tổng số sinh viên sư phạm đang theo học tại thời điểm khảo sát. Hơn nữa, việc phỏng vấn sâu bổ sung 33 đối tượng giúp kiểm chứng chéo và bảo đảm tính vững chắc của các kết luận nghiên cứu.

Biện pháp quản lý nào được xác định là then chốt nhất cần ưu tiên thực hiện ngay? Biện pháp bồi dưỡng năng lực số cho đội ngũ giảng viên và nâng cấp hạ tầng mạng được xác định là then chốt nhất, với điểm đánh giá tính cấp thiết đạt 4.58 trên 5.00. Giảng viên đóng vai trò hạt nhân định hướng và tổ chức hoạt động học tập, do đó nếu giảng viên chưa thành thạo công nghệ thì việc đổi mới chương trình đào tạo của sinh viên sẽ không thể đạt hiệu quả.

Làm thế nào để nhà trường giải quyết bài toán kinh phí đầu tư hạ tầng số trong điều kiện ngân sách hạn chế? Luận văn đề xuất cơ chế đẩy mạnh liên kết đào tạo và xã hội hóa giáo dục thông qua việc ký kết hợp tác chiến lược với các doanh nghiệp công nghệ viễn thông lớn. Nhà trường có thể tận dụng các gói tài trợ phần mềm giáo dục miễn phí, thuê dịch vụ hạ tầng đám mây và khai thác hệ thống học liệu mở quốc tế nhằm tiết kiệm tối đa chi phí đầu tư phần cứng ban đầu.

Sinh viên sư phạm vùng cao có thể tự rèn luyện năng lực số bằng những phương thức nào ngoài giờ học chính khóa? Sinh viên có thể chủ động tham gia các khóa học trực tuyến mở như Coursera hay edX, tham gia các câu lạc bộ sáng tạo truyền thông của Đoàn Thanh niên, và tích cực thực hành làm việc nhóm qua Google Docs hoặc Trello. Thống kê thực tế cho thấy những sinh viên thường xuyên nộp sản phẩm học tập dạng video hoặc infographic đạt điểm đánh giá kỹ năng số cao hơn 28% so với nhóm chỉ học lý thuyết.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên đại học dựa trên các khung tham chiếu chuẩn quốc tế và chủ trương chuyển đổi số quốc gia.
• Nghiên cứu đo lường chính xác thực trạng năng lực số của 225 sinh viên và năng lực quản lý của 32 cán bộ, giảng viên tại Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại tỉnh Hà Giang, chỉ ra điểm nghẽn chính nằm ở khâu sáng tạo nội dung số và tích hợp chương trình đào tạo.
• Tác giả đã thiết lập bộ công cụ đo lường gồm 6 tiêu chuẩn và 36 tiêu chí với độ tin cậy Cronbach's Alpha đạt trên 0.82, phản ánh chuẩn xác các biểu hiện hành vi công nghệ của người học.
• Hệ thống 6 biện pháp quản lý được đề xuất có mối tương quan rất cao giữa tính cấp thiết và tính khả thi với hệ số Spearman đạt r = 0.86, bảo đảm tính ứng dụng thực tiễn trong nhà trường.
• Đề tài đóng góp một mô hình quản lý giáo dục thích ứng, mở ra hướng tiếp cận khoa học cho các cơ sở giáo dục đại học vùng trung du và miền núi trong kỷ nguyên số.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp giải pháp đồng bộ kết hợp giữa nâng cao năng lực sư phạm công nghệ của đội ngũ giảng viên với việc đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá sinh viên trên nền tảng số.

Lộ trình triển khai tiếp theo cần được phân kỳ rõ ràng: giai đoạn cuối năm 2025 tập trung hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật và bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ giảng viên; giai đoạn 2026 - 2027 tiến hành chuẩn hóa 100% chương trình đào tạo tích hợp năng lực số và triển khai đánh giá chuẩn đầu ra diện rộng.

Các nhà quản lý giáo dục, cơ sở đào tạo và giảng viên cần khẩn trương áp dụng ngay hệ thống biện pháp này vào thực tiễn quản lý đào tạo, nhằm chuẩn bị hành trang vững chắc cho thế hệ giáo viên tương lai, góp phần thúc đẩy sự nghiệp đổi mới giáo dục toàn diện tại các địa phương vùng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SỐ CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu về quản lý phát triển năng lực số cho sinh viên 1. Nghiên cứu về năng lực số của sinh viên Nghiên cứu về NLS của SV được các nhà khoa học trong và ngoài nước thực hiện trong các lĩnh vực: dấu hiệu nhận biết NLS của SV, các thành phần trong NLS của SV, các phương thức đánh giá NLS của SV… Dấu hiệu nhận biết NLS (digital competence) là những biểu hiện cụ thể, có thể quan sát hoặc đo lường được, thể hiện khả năng sử dụng công nghệ số một cách hiệu quả trong các lĩnh vực khác nhau. Nhiều nhà khoa học quan tâm đến việc xác định rõ khái niệm NLS, các nghiên cứu về cách hiểu NLS xuất phát từ hai hướng tiếp cận chính là: từ các nghiên cứu hàn lâm và từ các văn bản chính sách giáo dục (Sánchez-Caballé và cộng sự, 2020; Spante và cộng sự, 2018; Zhao và cộng sự, 2021) [109], [117], [135], [136].

Mặc dù có sự đa dạng trong cách diễn giải, phần lớn các khái niệm đều chia sẻ những điểm chung cốt lõi. Trong số đó, khái niệm được công nhận rộng rãi nhất hiện này là Khung DigComp do Ủy ban châu Âu phát triển (Ferrari, 2012; Carretero, Vuorikari & Punie, 2017) [65], [55]. Khung DigComp phiên bản 2.1 mô tả NLS qua 5 lĩnh vực chính: (1) thông tin và dữ liệu, (2) truyền thông và hợp tác, (3) tạo nội dung số, (4) an toàn số và (5) giải quyết vấn đề kỹ thuật số. Khung năng lực này được UNESCO đánh giá là toàn diện nhất, bao quát được đầy đủ các thành phần cơ bản của NLS.

Spante và cộng sự (2018) [117] xác định dấu hiệu nhận biết NLS thường bao gồm khả năng tìm kiếm, xử lý và đánh giá thông tin số; giao tiếp và hợp tác trong môi trường kỹ thuật số; tạo ra và chia sẻ nội dung số; đảm bảo an toàn và bảo mật trong sử dụng công nghệ; cùng với khả năng thích ứng và giải quyết các vấn đề phát sinh trong môi trường số. Việc xác định rõ ràng các dấu hiệu nhận biết NLS là nền tảng quan trọng để phát triển các bộ công cụ đo lường chính xác, từ đó xây dựng các chương trình đào tạo và phát triển NLS phù hợp cho SV đại học (Sánchez-Caballé, Martí-Parreño, 6 Tena-Sánchez & Palacios-Rodríguez, 2020; Zhao, Pinto Llorente & Sánchez Gómez, 2021) [109], [135]. Nghiên cứu mở rộng hoặc điều chỉnh thành phần NLS tùy theo bối cảnh giáo dục hoặc đối tượng nghiên cứu. Ng Wan (2012) [94] phân loại NLS thành ba nhóm: kỹ năng công nghệ cơ bản, kỹ năng giải quyết vấn đề số, và kỹ năng giao tiếp số.

Van Laar, van Deursen, van Dijk và de Haan (2017) [128] nhấn mạnh năng lực sáng tạo và tư duy phản biện trong môi trường kỹ thuật số như một phần quan trọng của NLS. Các nghiên cứu chú trọng đến sự phát triển NLS theo cấp độ và bối cảnh thực tế, như sự khác biệt giữa NLS cơ bản và nâng cao (Carretero và cộng sự, 2017) [55], hoặc các kỹ năng cần thiết trong môi trường học tập so với môi trường làm việc (Martin, 2006) [92]. Nguyễn Tấn Đại và Pascal Marquet (2018) [8] nghiên cứu tổng quan các mô hình năng lực công nghệ số trên thế giới và phân tích khả năng áp dụng tại Việt Nam. Các mô hình quốc tế như của Ala-Mutka (2011), Hague và Payton (2010), cùng với các khung tham chiếu từ ACRL (Hoa Kỳ), ADBU (Pháp), và hệ thống C2i đã nhấn mạnh tính tích hợp của năng lực công nghệ số, không chỉ dừng lại ở khả năng thao tác kỹ thuật, mà còn bao gồm tư duy phản biện, sáng tạo nội dung, kỹ năng giao tiếp và năng lực xã hội.

Trong khi đó, chuẩn kỹ năng công nghệ thông tin theo Thông tư 03/2014/TT-BTTTT tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào các thao tác kỹ thuật cụ thể, thiếu sự bao quát các kỹ năng mềm và tư duy bậc cao. Tác giả cho rằng Việt Nam cần xây dựng một khung NLS phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng quốc tế, nhằm phát triển toàn diện cho người học trong bối cảnh công nghiệp 4. Nguyễn Tấn Đại và Pascal Marquet (2019) [9] tiếp tục đề xuất một mô hình năng lực công nghệ số gồm ba nhóm năng lực cốt lõi: “định vị thông tin”, “thủ đắc thông tin” và “hiệu dụng thông tin”, dựa trên khảo sát tại các chương trình đào tạo ĐH ở Việt Nam được kiểm định theo AUN-QA. Mô hình này cho thấy sự tương thích với các khung năng lực quốc tế như UNESCO và ACRL, đồng thời phản ánh nhu cầu phát triển năng lực ứng dụng công nghệ số của SV trong bối cảnh giáo dục ĐH gắn với yêu cầu xã hội và thị trường lao động.

Lê Thanh Tùng và cộng sự (2020) [42] tiến hành tổng quan có hệ thống 5 bài báo nghiên cứu nhằm đánh giá NLS của SV điều dưỡng tại Châu Á trong giai đoạn 7 2014–2019. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng NLS của SV điều dưỡng được thể hiện qua bốn nhóm yếu tố chính: Kiến thức kỹ thuật số, kỹ năng kỹ thuật số, thái độ đối với công nghệ số, mối liên hệ giữa nhận thức – kỹ năng – thái độ. Tuy nhiên, NLS của SV điều dưỡng ở Châu Á còn hạn chế, đòi hỏi sự chuẩn hóa và nâng cao thông qua chương trình đào tạo phù hợp và tích hợp công nghệ số trong giảng dạy. Trần Đức Hòa và Đỗ Văn Hùng (2021) [15] đã đề xuất một khung NLS dành cho SV Việt Nam, được xây dựng trên cơ sở đối sánh các mô hình quốc tế (như DigComp và CAUL) và thực tiễn giáo dục ĐH trong nước.

Khung này gồm 7 nhóm năng lực chính: vận hành thiết bị và phần mềm; năng lực thông tin và dữ liệu; giao tiếp và hợp tác số; sáng tạo nội dung số; an ninh và an toàn mạng; học tập và phát triển kỹ năng số; NLS liên quan đến nghề nghiệp. Điểm nổi bật của khung là nhấn mạnh yếu tố tư duy phản biện, thấu cảm và thái độ số bên cạnh kỹ năng kỹ thuật, phù hợp với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực thích ứng chuyển đổi số hiện nay. Mai Anh Thơ và cộng sự (2021) [36] đề xuất một hướng tiếp cận xây dựng khung NLS cho SV ĐH Việt Nam thông qua tổng hợp, phân tích các khung NLS quốc tế như DigComp (châu Âu) và DLGF (UNESCO). Tác giả nhấn mạnh vai trò trung tâm của NLS trong giáo dục ĐH hiện đại, đồng thời khuyến nghị Việt Nam nên kế thừa có chọn lọc các mô hình đã được chứng thực thay vì xây dựng từ đầu.

Nghiên cứu cho rằng khung DigComp 2.1 hiện là khung toàn diện, rõ ràng và phù hợp để tham chiếu nhằm phát triển NLS cho SV ĐH trong bối cảnh chuyển đổi số. Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐH Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Meta xây dựng khung NLS cho SV nhằm trang bị cho SV NLS toàn diện để sống, học tập và làm việc hiệu quả trong môi trường số. Trong nghiên cứu này Đỗ Văn Hùng và cộng sự (2022) [16] đã xây dựng khung NLS gồm 7 nhóm năng lực chính, tương ứng với 26 tiêu chuẩn, tập trung không chỉ vào kỹ thuật mà còn bao gồm tư duy phản biện, thấu cảm và sáng tạo, bao gồm: Vận hành thiết bị và phần mềm, khai thác thông tin và dữ liệu, giao tiếp và hợp tác trong môi trường số, an toàn và an sinh số, sáng tạo nội dung số, học tập và phát triển kỹ năng số, sử dụng NLS cho nghề nghiệp. Mỗi năng lực được trình bày dưới ba góc độ: kiến thức, kỹ năng và phẩm chất, gắn với các yêu cầu cụ thể của SV trong học tập, nghề nghiệp và đời sống xã hội.

Nghiên cứu đề xuất cấu trúc chương trình đào tạo NLS có thể tích hợp trong các học phần của chương trình đào tạo đại học. 8 Trong nghiên cứu thực hiện tại Trường ĐH Kinh tế – Đại học Huế, Nguyễn Ngọc Nam và cộng sự (2023) [21] đã khảo sát 793 SV nhằm đánh giá mức độ nhận thức và các yếu tố ảnh hưởng đến NLS của SV, dựa trên khung DigComp 2. Kết quả cho thấy SV có nhận thức tích cực về các năng lực như khai thác thông tin, giao tiếp và đảm bảo an toàn, nhưng còn hạn chế trong kỹ năng tạo nội dung số và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, giới tính, niên khóa và kinh nghiệm đào tạo CNTT có ảnh hưởng đáng kể đến NLS của SV, trong khi các yếu tố như khoa học và khu vực cư trú không cho thấy sự khác biệt rõ rệt.

Nguyễn Phúc Quân (2023) [26] phân tích tiềm năng ứng dụng của ChatGPT trong việc hỗ trợ thanh niên Việt Nam phát triển NLS và kỹ năng tự học trong bối cảnh chuyển đổi số. Tác giả nhấn mạnh rằng ChatGPT có thể hỗ trợ hiệu quả ở các nhóm năng lực như vận hành thiết bị, xử lý thông tin, sáng tạo nội dung, giao tiếp số và an toàn mạng. Tuy nhiên, để khai thác tối đa công cụ này, thanh niên cần có kiến thức nền tảng về trí tuệ nhân tạo, khả năng đặt yêu cầu (prompt engineering) và tư duy phản biện khi xử lý thông tin từ AI. Hồ Minh Sánh (2024) [28] trong nghiên cứu tại Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đã đề xuất khung NLS gồm 7 thành phần dựa trên khảo sát 406 SV và khung DigComp 2.2 của châu Âu.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các năng lực được SV đánh giá cao nhất là “Cộng tác trong môi trường số” và “Giao tiếp truyền thông số”, trong khi “Sở hữu trí tuệ và lập trình” có mức đánh giá thấp nhất. Khung này góp phần hoàn thiện công cụ đánh giá và phát triển NLS cho SV ĐH ở nước ta trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Vũ Thị Mai Hường (2024) [20] xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá và định hướng phát triển NLS cho SV sư phạm tại Việt Nam. Trên cơ sở tổng hợp các khung NLS tiêu biểu trên thế giới như DigCompEdu của EU, JISC của Vương quốc Anh và khung năng lực của UNESCO, tác giả đề xuất một khung NLS gồm 5 nhóm năng lực cốt lõi: trình độ CNTT truyền thông, khai thác thông tin và dữ liệu, giao tiếp và hợp tác số, sáng tạo nội dung số gắn với hoạt động nghề nghiệp và phát triển kỹ năng số suốt đời.

Nghiên cứu nhấn mạnh NLS của SV sư phạm không chỉ đơn thuần là khả năng sử dụng công nghệ mà còn bao gồm nhận thức xã hội, tư duy phản biện, khả năng đổi mới sáng tạo và thái độ nghề nghiệp phù hợp với môi trường số.