Tài liệu Văn học: Quản lý phát triển chương trình môn ngữ văn ở các trường

Nghiên cứu quản lý phát triển chương trình Ngữ văn THCS quận Lê Chân, Hải Phòng theo hướng phát triển năng lực học sinh toàn diện.

• Tác giả: Phạm Hoài Thu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phương Huyền
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý phát triển chương trình môn ngữ văn ở các trường trung học cơ sở quận lê chân thành phố hải phòng theo tiếp cận năng lực
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và ý nghĩa quản lý phát triển chương trình môn Ngữ Văn

Quản lý phát triển chương trình môn Ngữ Văn là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện chương trình giáo dục nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Đây là một công việc quan trọng trong quản lý giáo dục ở các trường trung học cơ sở (THCS). Việc phát triển chương trình theo tiếp cận năng lực giúp học sinh phát triển toàn diện, không chỉ về kiến thức mà còn về kỹ năng và thái độ. Chương trình môn Ngữ Văn cần được quản lý một cách khoa học để đảm bảo thực hiện đạt hiệu quả. Sự phối hợp giữa cán bộ quản lý, giáo viên và các bên liên quan là chìa khóa để thành công trong quản lý phát triển chương trình. Tiếp cận này không chỉ giúp cải thiện kết quả học tập mà còn tạo động lực cho giáo viên trong công tác dạy học hàng ngày.

1.1. Định nghĩa quản lý phát triển chương trình

Quản lý phát triển chương trình là hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, hướng dẫn và giám sát chương trình giáo dục. Nó bao gồm các khâu từ xây dựng chương trình môn Ngữ Văn, triển khai tới lớp học, và đánh giá hiệu quả. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cán bộ quản lý và giáo viên để đảm bảo chất lượng dạy học.

1.2. Tầm quan trọng của tiếp cận năng lực

Tiếp cận năng lực là phương pháp hiện đại giúp phát triển chương trình hiệu quả. Nó tập trung vào phát triển năng lực học sinh thay vì chỉ truyền đạt kiến thức. Chương trình môn Ngữ Văn cần được thiết kế để phát triển các năng lực như: đọc hiểu, viết, giao tiếp và tư duy phê phán.

II. Mục tiêu và nội dung chương trình môn Ngữ Văn theo tiếp cận năng lực

Mục tiêu chương trình môn Ngữ Văn trong trung học cơ sở là giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ và tư duy. Theo tiếp cận năng lực, chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu cao về chất lượng dạy học. Nội dung chương trình được xây dựng dựa trên các năng lực cốt lõi mà học sinh cần đạt được. Giáo viên cần hiểu rõ các mục tiêu này để có thể triển khai hiệu quả trong lớp học. Quản lý phát triển chương trình đòi hỏi các cán bộ quản lý phải giám sát việc thực hiện các mục tiêu chương trình. Việc cân bằng giữa lý thuyết và thực hành là điều cần thiết để phát triển chương trình thành công. Chương trình môn Ngữ Văn cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với từng trường THCS.

2.1. Mục tiêu chương trình môn Ngữ Văn cấp THCS

Mục tiêu chương trình bao gồm: phát triển năng lực ngôn ngữ, khả năng đọc hiểu, viết, nói và nghe. Chương trình môn Ngữ Văn nhằm giúp học sinh hiểu sâu về tiếng Việt, văn học dân tộc và thế giới. Đó là nền tảng cho phát triển toàn diện của học sinh trong các lớp học tiếp theo.

2.2. Cấu trúc nội dung chương trình

Nội dung chương trình gồm ba bộ phận chính: ngôn ngữ, văn học và kỹ năng giao tiếp. Mỗi cán bộ quản lý và giáo viên cần nắm vững cấu trúc này. Quản lý phát triển chương trình yêu cầu xây dựng kế hoạch dạy học phù hợp với nội dung chương trình và năng lực của học sinh.

III. Phương pháp và hình thức dạy học môn Ngữ Văn hiện đại

Phương pháp dạy học môn Ngữ Văn theo tiếp cận năng lực cần phải đa dạng và lấy học sinh làm trung tâm. Giáo viên cần áp dụng các hình thức dạy học như: dạy học hợp tác, dạy học qua dự án, dạy học khám phá. Quản lý phát triển chương trình đòi hỏi cán bộ quản lý phải chỉ đạo giáo viên trong việc cập nhật phương pháp dạy học mới. Chương trình môn Ngữ Văn cần được thực hiện một cách linh hoạt, không quá cứng nhắc. Kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển năng lực là một phần không thể thiếu của quản lý phát triển chương trình. Sử dụng công nghệ trong dạy học cũng là một xu hướng quan trọng trong phát triển chương trình hiện đại.

3.1. Các phương pháp dạy học chủ yếu

Phương pháp dạy học tích cực bao gồm: dạy học hợp tác (học sinh làm việc nhóm), dạy học qua dự án (giải quyết vấn đề thực tế), và dạy học khám phá (học sinh tự khám phá kiến thức). Mỗi phương pháp có ưu điểm riêng trong phát triển năng lực ngôn ngữ của học sinh.

3.2. Vai trò của giáo viên trong dạy học hiện đại

Giáo viên không còn là người truyền tải kiến thức mà là hướng dẫn viên. Cán bộ quản lý cần đảm bảo giáo viên có kỹ năng áp dụng phương pháp hiện đại. Quản lý phát triển chương trình bao gồm cả việc chỉ đạo và hỗ trợ giáo viên trong quá trình dạy học.

IV. Kiểm tra đánh giá và cải thiện chương trình môn Ngữ Văn

Kiểm tra, đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực là một khâu quan trọng trong quản lý phát triển chương trình môn Ngữ Văn. Không chỉ dừng lại ở kiểm tra kiến thức, đánh giá cần phải hướng phát triển năng lực như: khả năng sử dụng ngôn ngữ, tư duy, sáng tạo. Cán bộ quản lý cần giám sát việc kiểm tra, đánh giá của giáo viên để đảm bảo tính khoa học và công bằng. Quản lý phát triển chương trình cũng bao gồm việc thu thập phản hồi từ học sinh, phụ huynh và cộng đồng. Những phản hồi này giúp cải thiện chương trình và phương pháp dạy học. Sự phối hợp giữa các trường THCS trong quận Lê Chân, Hải Phòng giúp chia sẻ kinh nghiệm và phát triển chương trình một cách bền vững.

4.1. Hệ thống đánh giá theo tiếp cận năng lực

Đánh giá cần sử dụng nhiều công cụ: bài kiểm tra trắc nghiệm, bài tự luận, dự án, portfolio. Kiểm tra không chỉ lấy điểm mà giúp xác định năng lực của học sinh. Quản lý phát triển chương trình yêu cầu cán bộ quản lý phải định hướng giáo viên sử dụng đánh giá hợp lí.

4.2. Cải thiện liên tục chương trình

Phát triển chương trình là quá trình liên tục, không chỉ một lần. Dữ liệu từ kiểm tra, đánh giá giúp xác định điểm yếu cần cải thiện. Quản lý phát triển chương trình đòi hỏi cán bộ quản lý phải có kế hoạch cải thiện cụ thể và đo lường hiệu quả của những cải thiện này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƯƠNG TRÌNH MÔN NGỮ VĂN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực Những đòi hỏi cấp thiết của việc đổi mới giáo dục theo xu hướng giáo dục tiếp cận và phát triển năng lực người học, trước hết là giáo dục trong nhà trường phổ thông hiện nay đã bắt buộc chúng ta phải xác định vai trò rất quan trọng của mỗi nhà trường, thậm chí mỗi giáo viên trong việc phát triển chương trình giáo dục để có thể hiện thực hoá được mục tiêu giáo dục một cách hiệu quả nhất đồng thời đảm bảo tính sáng tạo và định hướng như là bản chất trong hoạt động của người thầy và tính chủ động, tích cực, hứng thú trong hoạt động của học trò chủ thể thực sự của hoạt động học tập. Trong công trình “Phát triển chương trình giáo dục - Hướng dẫn thực hành” Jon Wiles và Joseph Bondi [14] đã đề cập về CTGD trong kỷ nguyên công nghệ đã tác động mạnh mẽ đến nhà trường, thách thức nhà trường truyền thống.

Do đó, các nhà trường phải thay đổi để giải quyết những thử thách của đổi mới. Trong nghiên cứu về phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cần năng lực có những công trình nghiên cứu ở nước ngoài như sau: Jonathan Osborne và Justin Dillon (2008), “Giáo dục khoa học ở Châu Âu – Những thành công và hạn chế” [14]. Đã trình bày thực trạng giáo dục khoa học ở các nước Châu Âu, trong đó đề cập vấn đề thế hệ trẻ Châu Âu giảm hứng thú với giáo dục khoa học. Với mục tiêu dẫn đầu về phát triển khoa học bài báo đề cập các vấn đề cải thiện giáo dục khoa học trong các trường phổ thông ở các nước Châu Âu.

van Driel, Douwe Be ijaard, Nico Verloop (2010), “Phát triển 7 chuyên môn và cải cách trong giáo dục khoa học: Vai trò của kiến thức thực tiễn của giáo viên” [14]. Trong báo cáo này các tác giả đề cập vấn đề phát triển chuyên môn của giáo viên trong giáo dục khoa học từ góc độ phát triển kiến thức thực tiễn của giáo viên. Báo cáo xác định vai trò quan trọng của kiến thức thực tế của giáo viên trong đổi mới và phát triển giáo dục khoa học đồng thời cũng chỉ ra các chiến lược cho việc phát triển kiến thực tiễn của giáo viên. Nelson, Đại học Leeds, Vương Quốc Anh (2014), “Thái độ của học sinh đối với khoa học bậc trung học ở Anh” [14].

Tác giả đã trình bày kết quả nghiên cứu dựa trên khảo sát thực nghiệm ở Anh đối với học sinh trung học. Báo cáo cho biết thái độ của học sinh về giáo dục khoa học ở các trường trung học, sự lựa chọn nghề nghiệp của học sinh và những mong muốn của học sinh đối với các bài học khoa học trong nhà trường. Tác giả cũng nêu vấn đề phát triển chương trình giáo dục khoa học trong các trường phổ thông tại Anh Quốc. Một số nghiên cứu trong nước về phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực: Gần đây, tác giả Nguyễn Thị Tính, ĐHSP Thái Nguyên đã đưa ra một số lý luận liên quan đến quản lý phát triển chương trình nhà trường cho giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông mới.

Trong đề tài nghiên cứu tác giả đã chỉ rõ đến quan điểm phát triển chương trình cần tích cực bồi dưỡng nghiệp vụ các giáo viên về yêu cồi đổi mới, mục đích đáp ứng với chương trình đổi mới hiện nay. Các giáo viên cần hiểu rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của mình trong công cuộc đổi mới giáo dục. Ngoài việc tiếp nhận những chương trình nội dung sẵn có để giảng dạy thì các giáo viên cần có kỹ năng đổi mới phát triển chương trình theo hướng phát triển năng lực người học. Ngoài việc trau dồi các kỹ năng và phương pháp giảng dạy, các GV cần được bồi dưỡng về các kiến thức và chương trình mới và giáo dục hiện đại đang hướng tới.

Các GV cần có kỹ năng phát triển chương trình mới để phù hợp với phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại, kích thích người học hứng 8 thú với môn học. Công trình nghiên cứu của Dương Văn Kiên: Quản lý phát triển chương trình giáo dục nhà trường ở các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới. Tác giả cho rằng việc quản lý phát triển chương trình giáo dục cốt lõi cần được nâng cao nhận thức của toàn bộ CBQL và GV, PH trong trường học. Từ đó nhà trường bám sát vào mục tiêu và nội dung chương trình theo tiếp cần năng lực để cải tiến về môn học cũng như chuẩn bị các nguồn lực phối hợp trong việc phát triển chương trình [18].

Nghiên cứu về quản lý phát triển chương trình giáo dục theo tiếp cận năng lực Vấn đề quản lý phát triển CTGD, CTDH nhà trường phổ thông cũng được đề cập trong một số văn bản quản lý và các công trình nghiên cứu của một số tác giả trong nước. Tác giả Bùi Minh Hiền và Nguyễn Vũ Bích Hiền trong cuốn “Quản lý và lãnh đạo nhà trường” [15] đã quan niệm phát triển chương trình nhà trường theo tiếp cận năng lực được hiểu là sự tự chủ của nhà trường. Nhà trường được trao quyền tự chủ về chương trình sẽ có cơ hội đóng góp sức sáng tạo của từng cá nhân trong nhà trường nhiều hơn để nâng cao chất lượng giáo dục. Vấn đề tự chủ của nhà trường phổ thông trong việc phát triển chương trình theo tiếp cận năng lực là vấn đề mới mẻ ở nước ta hiện nay.

Trong tài liệu “Đổi mới QLGD Việt Nam - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn” [19] tác giả Phan Văn Kha đã xác định mô hình, tiêu chuẩn, tiêu chí và chỉ số đánh giá quản lý hiệu quả trường phổ thông. Theo tác giả, CTDH ngoài những quy định chung từ cấp chủ quản cao nhất (Bộ Giáo dục) cần đảm bảo phần mềm mang tính linh hoạt phù hợp với đặc điểm của từng cơ sở giáo dục và đặc điểm của học sinh. Bài báo khoa học “Phát triển chương trình nhà trường những kinh nghiệm thực tiễn ở trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành” của Tiến sĩ 9 Nguyễn Vinh Hiển đã chỉ ra yêu cầu tất yếu và những kinh nghiệm trong phát triển nhà trường, phát triển chương trình môn học trong trường phổ thông nói chung và trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành nói riêng [11]. Một số học viên cao học của các trường đại học và học viện trong cả nước cũng đã thực hiện các nghiên cứu về vấn đề này hoặc các nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến vấn đề này như: - Hoàng Văn Cường (2015) Phát triển chương trình nhà trường ở trường THPT Chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ, luận văn Thạc sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm.

Tác giả luận văn đã trình bày cơ sở lý luận và thực trạng phát triển chương trình nhà trường ở trường THPT Chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ và đề xuất được quy trình phát triển nhà trường ở trường THPT Chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ gồm 3 giai đoạn và thực nghiệm xây dựng chương trình một số môn học ở trường THPT Chuyên Hùng Vương. Quy trình và kinh nghiệm của tác giả trình bày trong luận văn có thể áp dụng cho các trường phổ thông khác trong quản lí và phát triển chương trình môn học [10]. - Nguyễn Xuân Hường (2018) Quản lý hoạt động phát triển Chương trình môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai, luận văn thạc sỹ Khoa học giáo dục, Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm. Tác giả luận văn đã phân tích thực trạng quản lý hoạt động phát triển Chương trình môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai và đề xuất được 6 biện pháp Quản lý hoạt động phát triển Chương trình môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai [16].

Riêng về quản lý phát triển chương trình môn Ngữ Văn trong nhà trường có các công trình nghiên cứu sau: Tác giả Nguyễn Thị Xuân, trường THCS Vĩnh Hưng, Hoàng Mai, Hà Nội với công trình quản lý dạy học môn Ngữ Văn theo chương trình GDPT 10 2018 có đề cập đến một trong nội dung trọng tâm chính là quản lý phát triển chương trình môn học, các học sinh cần được học gắn với chương trình thực tế để các em không cảm thấy nhàm chán trong những giờ học lý thuyết như trước đây với các bài độc hiểu mà các em sẽ tự khám phá, hiểu thêm về nội dung bài học thông qua sự trải nghiệm, thực hành thực tế ở địa phương. Tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Châu làm đề tài nghiên cứu về quản lý phát triển chương trình dạy học môn Ngữ Văn ở các trường THCS Gia Bình – Bắc Ninh. Công trình nghiên cứu của tác giả trọng tâm về phát triển chương trình môn Ngữ Văn cần đi sâu từ công tác lập kế hoạch đến quản lý tất cả các điều kiện phục vụ cho tổ chức chỉ đạo phát trển chương trình môn học. CBQL và GV trong nhà trường cần nắm rõ mục tiêu phát triển chương trình môn học hiện nay để đưa vào khung chương trình học với bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường một cách hiệu quả, giúp học sinh hứng thú với môn học và phát triển phẩm chất cá nhân bởi môn học Ngữ Văn chủ đạo rèn huyện ý thức và đạo đức cho học sinh, giúp các em hiểu được giá trị nhân văn của cuộc sống.

Đánh giá chung Quản lí phát triển chương trình nhà trường nói chung và quản lí phát triển chương trình môn Ngữ Văn nói riêng theo tiếp cận năng lực là xu thế chung của thế giới và yêu cầu cấp thiết đối với giáo dục Việt Nam. Các nghiên cứu ở trên đã trình bày nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lí chương trình giáo dục nhà trường, một số vấn đề về phát triển chương trình môn Ngữ Văn ở các trường trung học. Đối với địa phương đã thực hiện mô hình trường học mới Việt Nam như thành phố Hải Phòng thì công tác quản lí phát triển chương trình môn Ngữ Văn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, cần có những nghiên cứu cụ thể về lý luận và thực tiễn để đáp ứng yêu cầu phát triển của giáo dục. Vấn đề phát triển CTGD, CTDH nhà trường nói chung cũng như quản lý phát triển CTGD, CTDH nhà trường nói riêng cả trong nước cũng như 11 ngoài nước đã có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu.